Umkhiqizi Wamakhadi Wokubika we-CAPS: Imibiko Ehambisana ne-DBE
Ukudala amakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS kungenye yemisebenzi edla isikhathi kakhulu ezikoleni zaseNingizimu Afrika. Ukuqoqa amamaki ngesandla, izibalo zesisindo, nokubheka amakhodi wokulinganisa kudlula izinsuku futhi kushiya indawo yamaphutha. Umkhiqizi wamakhadi wokubika we-CAPS angakuguqula lokhu kube imizuzu ngenkathi egcina imibiko ithobela i-DBE. Noma unguthisha obhala amamaki, uMphathi Womkhakha obuyekeza amakhadi wokubika, noma umphathi wesikole oqinisekisa ukuthobela, ukuqonda okudingekayo ukukhiqizwa kwamakhadi wokubika — nokuthi isofthiwe ingasiza kanjani — kubalulekile isikole ngasinye saseNingizimu Afrika.
Lolu hlu luchaza okufanele amakhadi wokubika we-CAPS aqukethe, luqhathanisa ukukhiqizwa ngesandla nokwedijithali, futhi luchaza okufanele ufune kumkhiqizi wamakhadi wokubika. Sifaka izidingo ze-DBE, izinselelo ezivame, nokuthi isistimu efanele inganciphisa kanjani amaphutha futhi isindise isikhathi.
Yini Izidingo Zamakhadi Wokubika we-CAPS?
Amakhadi wokubika we-CAPS kufanele athobele amazinga athile e-Department of Basic Education ukuze kuqiniseke ukuvumelana kuzo zonke izikole zaseNingizimu Afrika. Lezi zidingo zifaka konke kusukela kolwazi oluboniswayo kuya kufomathi nasesikhathini sokukhipha ikhadi wokubika.
Ulwazi Oluphoqelekile Kumakhadi Wokubika
Ikhadi ngalinye lokubika elithobela i-CAPS kufanele liqukethe:
- Ukukhomba umfundi: Igama eliphelele, inombolo yomfundi (inombolo ye-LURITS), ibanga, ikilasi, nonyaka wezifundo
- Amamaki ezifundo: Amamaki wesikhathi esifundweni ngasinye, aboniswa njengamaphesenti nangamakhodi wokulinganisa we-CAPS (1–7)
- Intuthuko kuze kube manje: Amamaki ahlanganisiwe abonisa intuthuko kuzo zonke izikhathi
- Amarekhodi okubika: Izinsuku ezikhona, izinsuku ezingekho, nephesenti lokubika
- Izichazo zokuphumelela: Izincazelo zombolo ezihambisana namakhodi wokulinganisa (isib. “Ukuphumelela Okuhle Kakhulu” ngekhodi 6)
- Izimpendulo zothisha: Impendulo yesifundo ngasinye entuthukweni yomfundi, amandla, nezindawo zokuthuthuka
- Isimo sokukhushulwa: Ukuthi umfundi ukhushulwe, agcinwe, noma enemibandela (lapho kusebenza)
- Ulwazi lwesikole: Igama lesikole, inombolo ye-EMIS, isiginesha sikathishanhloko, nosuku lokukhipha
Amakhodi Wokulinganisa we-CAPS Kumakhadi Wokubika
Amakhadi wokubika kufanele abonise isikali sokulinganisa se-CAPS samaphuzu ayisikhombisa ndawonye namamaki amaphesenti:
| Ikhodi Lokulinganisa | Uhla Lwamaphesenti | Izinga Lokuphumelela |
|---|---|---|
| 7 | 80–100% | Ukuphumelela Okugqamile |
| 6 | 70–79% | Ukuphumelela Okuhle Kakhulu |
| 5 | 60–69% | Ukuphumelela Okukhulu |
| 4 | 50–59% | Ukuphumelela Okwanele |
| 3 | 40–49% | Ukuphumelela Okumaphakathi |
| 2 | 30–39% | Ukuphumelela Okusisekelo |
| 1 | 0–29% | Akukho Kuphumelela |
La makhodi kufanele abalwe ngokuzenzakalelayo kusuka kumamaki amaphesenti futhi angeke alungiswe ngesandla ngaphandle kwesizathu esifanele. Ulwazi oluningiliziwe ngamakhodi wokulinganisa, bheka uhlu lwethu Amakhodi Wokulinganisa we-CAPS Achaziwe.
Izinkathi Zokugcina Zokukhipha Amakhadi Wokubika
I-DBE idinga izikole zikhiphe amakhadi wokubika ngezikhathi ezithile:
- Isikhathi 1: Ekupheleni kuka-April
- Isikhathi 2: Ekupheleni kuka-June
- Isikhathi 3: Ekupheleni kuka-September
- Isikhathi 4: Ekupheleni kuka-November/December
Ukungaphumeleli lezi zinkathi zokugcina kungaholela ezinkingeni zokuthobela nokukhalaza kwabazali. Izikole zidinga amasistimu angakhiqiza amakhadi wokubika ngokushesha futhi ngokunemba ukuze zihlangabezane nalezi zinkathi zokugcina ngokujwayelekile.
Ukukhiqizwa Kwamakhadi Wokubika Ngesandla: Izinselelo Nokulinganiselwa
Izikole eziningi zaseNingizimu Afrika zisaqhubeka zikhiqiza amakhadi wokubika ngesandla zisebenzisa amaspredishithi, amadokhumenti we-Word, noma amasistimu ephepha. Nakuba le ndlela ingase ibe ijwayelekile, iletha izinselelo ezibalulekile ezithinta kokubili ukusebenza kahle nokunemba.
Inqubo Edla Isikhathi
Ukukhiqizwa kwamakhadi wokubika ngesandla ngokuvamile kufaka:
- Ukuqoqa amamaki: Othisha bethumela amashidi amamaki nge-imeyili, i-WhatsApp, noma iphepha
- Ukufaka idatha: Abasebenzi bokuphatha bafaka amamaki ngesandla kumaspredishithi noma amathempulethi
- Ukubala amaphakathi: Ukubala amamaki wesikhathi ngesandla usebenzisa amafomula esisindo
- Ukuguqula kumakhodi wokulinganisa: Ukubheka uhla lwamaphesenti ukunikeza amakhodi afanele
- Ukuhlela imibiko: Ukukopisha idatha kumathempulethi wamakhadi wokubika
- Ukubuyekeza amaphutha: Ukuhlola izibalo nokuhlela ngesandla
- Ukuphrinta nokusabalalisa: Ukuphrinta ngokomzimba nokuhlela ukuze kusabalalise
Esikoleni esinabafundi abangama-500 kuzifundo eziyisishiyagalombili, le nqubo ingathatha amahora angu-40–60 wesikhathi sokuphatha ngesikhathi ngasinye. Othisha bachitha amahora angeziwe elungisa amashidi amamaki nezimpendulo.
Amaphutha Avame Ukukhiqizwa Ngesandla
Izinqubo zesandla zivame ukuba namaphutha ezinhlotsheni eziningi:
- Amaphutha ezibalweni: Amafomula esisindo angalungile, amaphutha okugindlela, noma izinombolo ezishintshiwe
- Amaphutha amakhodi wokulinganisa: Ukunikeza amakhodi angalungile ngenxa yokubheka amaphesenti okungalungile
- Amaphutha okufaka idatha: Amaphutha okuthayipha lapho kudlulisa amamaki kusuka kumashidi amamaki
- Ulwazi olungasekho: Ukukhohla ukufaka amasimu adingekayo njengokubika noma izimpendulo
- Ukungavumelani kokuhlela: Othisha noma abaphathi abahlukene bahlela imibiko ngendlela ehlukene
- Izinkinga zokulawula inguqulo: Inguqulo eziningi zamaspredishithi ziholela ekudidekeni
La maphutha angaholela ezinqumweni zokukhushulwa ezingalungile, ukukhalaza kwabazali, nezinkinga zokuthobela i-DBE ngesikhathi sama-audit.
Izingozi Zokuthobela
Ukukhiqizwa kwamakhadi wokubika ngesandla kwandisa izingozi zokuthobela:
- Ukuhlela okungavumelani: Imibiko ingase ingahlangabezani namazinga e-DBE ngokulayisha namasimu adingekayo
- Ulwazi oludingekayo olungasekho: Kulula ukungabona amasimu aphoqelekile njengezinombolo ze-LURITS noma amakhodi e-EMIS
- Amakhodi wokulinganisa angalungile: Amakhodi angalungile angathinta izinqumo zokukhushulwa nokuthumela i-DBE
- Ukukhipha sekudlule isikhathi: Izinqubo zesandla ngokuvamile zibangela ukubambezeleka, ziphuthela izinkathi zokugcina ze-DBE
- Izikhala zomugqa wokucwaninga: Kunzima ukulandelela ukuthi ubani ofake amamaki noma nini izinguquko ezenziwe
Ukukhiqizwa Kwamakhadi Wokubika Ngedijithali: Indlela Isofthiwe Ixazulula Lezi Zinkinga
Amasistimu esimanje okuphatha izikole anabakhiqizi bamakhadi wokubika we-CAPS automatha yonke inqubo, anciphisa isikhathi kusuka ezinsukwini kuye emizuzwaneni kuyilapho eqinisekisa ukunemba nokuthobela.
Ukuqoqwa Kwedatha Okuzenzakalelayo
Amasistimu edijithali asusa ukufaka idatha ngesandla:
- Ukufaka amamaki ngqo: Othisha bafaka amamaki ngqo esistimini, basusa amashidi amamaki ephepha
- Izibalo okuzenzakalelayo: Isistimu ibala amamaki wesikhathi usebenzisa amafomula esisindo we-CAPS afanele
- Izibuyekezo zesikhathi sangempela: Amamaki atholakala ngokushesha ngemva kokufakwa, akukho ukulindela ukuqoqwa
- Ukugcinwa okuyinhloko: Wonke amamaki agcinwa embhalweni owodwa oephephile, otholakala kubasebenzi abagunyaziwe
Ukuthobela i-CAPS Okuzenzakalelayo
Abakhiqizi bamakhadi wokubika baqinisekisa ukuthobela ngokuzenzakalelayo:
- Ukubala kwekhodi lokulinganisa: Isistimu ngokuzenzakalelayo iguqula amaphesenti kumakhodi we-CAPS afanele (1–7)
- Amasimu adingekayo: Iqinisekisa ukuthi yonke ulwazi oluphoqelekile lufakiwe ngaphambi kokukhiqizwa
- Ukuhlela kwe-DBE: Amathempulethi avumelana namazinga amakhadi wokubika e-DBE ngqo
- Ukuhlola ukuqinisekisa: Isistimu ibeka uphawu amamaki angasekho, izibalo ezingalungile, noma idatha ephutha
- Imigqa yokucwaninga: Irekhodi eliphelele lokuthi ubani ofake amamaki, nini, noma yiziphi izinguquko ezenziwe
Ukusindisa Isikhathi
Ukukhiqizwa okuzenzakalelayo kunciphisa isikhathi kakhulu:
- Ukukhiqiza ngobuningi: Khiqiza wonke amakhadi wokubika ebangeni noma esikoleni ngemizuzu
- Ukuphrinta nge-batch: Phrinta noma uithumele imibiko ngobuningi ngokuchofoza okukodwa
- Ukulungisa ithempulethi: Lungisa ubrandi yesikole kuyilapho ugcina ukuthobela i-DBE
- Ukukhipha amafomathi amaningi: Khiqiza ama-PDF, amafayela okulungisa ukuphrinta, noma inguqulo yedijithali ngokuzenzakalelayo
Izikole ezisebenzisa amasistimu azenzakalelayo zibika ukunciphisa isikhathi sokukhiqiza amakhadi wokubika kusuka kwamahora angu-40–60 kuye kwamahora angu-2–4 ngesikhathi ngasinye — ukuncipha kwesikhathi okungu-90%.
Ukunciphisa Amaphutha
Amasistimu edijithali asusa amaphutha avame:
- Akukho amaphutha ezibalweni: Amafomula azenzakalelayo aqinisekisa isisindo naphakathi okulungile
- Akukho amaphutha amakhodi wokulinganisa: Isistimu ngokuzenzakalelayo inikeza amakhodi afanele ngokusekelwe kumaphesenti
- Akukho amaphutha okufaka idatha: Othisha bafaka amamaki kanye, basusa amaphutha okukopisha
- Ukuhlela okuvumelayo: Ikhadi ngalinye lokubika lisebenzisa ithempulethi efanayo nokuhlela
- Ukuqinisekisa: Isistimu ivimbela ukukhiqiza uma amasimu adingekayo angasekho noma angavumelekile
Ukuqhathanisa: Ukukhiqizwa Ngesandla Nesisofthiwe Kwamakhadi Wokubika
Ukuqonda umehluko phakathi kwezindlela zesandla nezenzakalelayo kusiza izikole zenze izinqumo ezinolwazi ngokukhiqizwa kwamakhadi wokubika.
| Isici | Ukukhiqizwa Ngesandla | Ukukhiqizwa Ngesofthiwe |
|---|---|---|
| Isikhathi ngesikhathi | Amahora angu-40–60 | Amahora angu-2–4 |
| Ukunemba kwezibalo | Unamaphutha | Kuzenzakalelayo, akunamaphutha |
| Ukunikeza ikhodi lokulinganisa | Ukubheka ngesandla, amaphutha avame | Okuzenzakalelayo, kuhlale kulungile |
| Ukuthobela i-DBE | Kudinga ukuhlolwa ngesandla | Ukuhlola ukuthobela okwakhiwe ngaphakathi |
| Ukufaka idatha | Izinyathelo eziningi ngesandla | Ukufaka ngqo, akukho ukukopisha |
| Ukuvumelana kokuhlela | Kuya ngomphathi | Kuvumelana kuyo yonke imibiko |
| Ukuthola amaphutha | Ukubuyekeza ngesandla kuyadingeka | Ukuqinisekisa okuzenzakalelayo |
| Umugqa wokucwaninga | Olinganiselwe noma awekho | Irekhodi ledijithali eliphelele |
| Ukukhula | Kunzima ezikoleni ezinkulu | Sebenza nosayizi wanoma yisiphi isikole |
| Indleko ngesikhathi | Ephezulu (isikhathi sabasebenzi) | Ephansi (ukubhalisa kwesofthiwe) |
| Ukufinyelela kwabazali | Ukusabalalisa ngokomzimba kuphela | Ukufinyelela kwedijithali kungenzeka |
| Amarekhodi omlando | Amafayela ephepha, kunzima ukufinyelela | Ukufinyelela kwedijithali ngokushesha |
Lapho Ukukhiqizwa Ngesandla Kuyasiza
Ukukhiqizwa ngesandla kusengase kufanele:
- Izikole ezincane kakhulu: Izikole ezinabafundi abangaphansi kuka-50 zingathola izinqubo zesandla ziphathiseka
- Ukufinyelela kobuchwepheshe okulinganiselwe: Izikole ezingenakuxhumeka ku-inthanethi okuthembeki noma ukufinyelela amakhompyutha
- Ukucindezeleka kwesabelomali: Izikole ezingakwazi ukukhokhela ukubhalisa kwesofthiwe (nakuba ukusindisa isikhathi ngokuvamile kunciphisa izindleko)
- Izikhathi zokudlulisa: Izikole ezisuka kumasistimu esandla ziye kumasistimu edijithali
Kodwa-ke, ngisho izikole ezincane zizuza kumasistimu edijithali ngokunemba okuthuthukile nokusindisa isikhathi.
Lapho Ukukhiqizwa Ngesofthiwe Kubalulekile
Ukukhiqizwa ngesofthiwe kuba kubalulekile:
- Izikole eziphakathi kuya ezinkulu: Izikole ezinabafundi abangaphezu kuka-200 zizuza kakhulu e-automation
- Amakhampasi amaningi: Izikole eziphatha izindawo eziningi zidinga amasistimu ayinhloko
- Ukugxila ekuthobeleni: Izikole ezigcina ukuthobela i-DBE nokulungele ama-audit
- Ukucindezeleka kwesikhathi: Izikole ezilwa nokuhlangabezana nezinkathi zokugcina zamakhadi wokubika
- Izidingo zokunemba: Izikole ezinamaphutha ezibalweni noma amakhodi wokulinganisa
- Amathemba abazali: Izikole ezidinga ukufinyelela kwedijithali noma ukusabalalisa okusheshayo
Okufanele Ukufune Kumkhiqizi Wamakhadi Wokubika we-CAPS
Akuyona yonke imisistimu yokuphatha izikole enikeza amakhono okukhiqiza amakhadi wokubika afanayo. Lapho uhlola izinketho, cabanga lezi zici ezibalulekile:
Izici Zokuthobela i-CAPS
Izidingo eziyisisekelo:
- Ukubala kwekhodi lokulinganisa okuzenzakalelayo: Isistimu kufanele iguqule amaphesenti kumakhodi we-CAPS (1–7) ngokuzenzakalelayo
- Amathempulethi athobela i-DBE: Ifomathi yekhadi lokubika kufanele ivumelane namazinga e-DBE ngqo
- Ukuqinisekisa isimu adingekayo: Isistimu kufanele iqinisekise ukuthi yonke ulwazi oluphoqelekile lufakiwe
- Izibalo zesisindo: Kufanele isekele ukulinganisa isisindo sokuhlolwa kwe-CAPS ngesigaba (Foundation, Intermediate, Senior, FET)
- Ukuhlanganisa i-LURITS: Kufanele ihlanganise noma isekele izidingo zenombolo ye-LURITS
Izici ezibalulekile:
- Ukusekela isikali samaphuzu amane se-Foundation Phase (sihlukile kusikali samaphuzu ayisikhombisa se-GET/FET)
- Amasimu ezimpendulo alungisekayo kuyilapho ugcina isakhiwo esidingekayo
- Ukulandelela intuthuko yezikhathi eziningi (izibalo zentuthuko kuze kube manje)
- Ukuhlanganisa ukubika (ukubala okuzenzakalelayo kusuka kumarekhodi okubika)
Ukulula Ukuyisebenzisa
Okutholwa othisha:
- I-interface yokufaka amamaki elula (ukuchofoza okuncane, ukuzulazula okucacile)
- Izinketho zokufaka amamaki ngobuningi (ukufaka amamaki abafundi abaningi ngokushesha)
- Ukufinyelela okuyisebenziseka ngomakhalekhukhwini (othisha bangafaka amamaki kusuka kumafoni noma amathebulethi)
- Imilayezo yokuqinisekisa ecacile (imilayezo yamaphutha esiza lapho idatha ingalungile)
Okutholwa umphathi:
- Ukukhiqiza amakhadi wokubika ngokuchofoza okukodwa (khiqiza yonke imibiko ngezinyathelo ezincane)
- Ukubuka ngaphambi kokuthi uphrinte (buyekeza imibiko ngaphambi kokukhiqiza kokugcina)
- Amathempulethi alungisekayo (ubrandi yesikole kuyilapho ugcina ukuthobela)
- Izinketho zokukhipha (PDF, okulungisa ukuphrinta, ukusabalalisa kwedijithali)
Amakhono Okuhlanganisa
Ukuhlanganisa okuyisisekelo:
- I-SA-SAMS sync: Ukukwazi ukuvumelanisa idatha nesistimu ye-DBE ye-SA-SAMS
- Imodyuli yokuhlolwa: Ukuhlanganisa nokuqopha amamaki nezinsiza zokuhlolwa
- Isistimu yokubika: Ukufaka idatha yokubika ngokuzenzakalelayo
- Ulwazi lwabafundi: Ukuhlanganisa nombhalo wabafundi (amagama, izinombolo, amakilasi)
Ukuhlanganisa okusiza:
- Iphothali yabazali (ukufinyelela amakhadi wokubika edijithali)
- Ukusabalalisa nge-SMS/imeyili (ukulethwa kwamakhadi wokubika okuzenzakalelayo)
- Amarekhodi omlando (ukufinyelela imibiko yesikhathi esedlule)
- Izibalo (ukulandelela intuthuko yomfundi ngokuhamba kwesikhathi)
Ukusekelwa Nokuqeqeshwa
Izidingo zosizo ezibalulekile:
- Ubuchwepheshe be-CAPS: Ithimba losizo liyaqonda izidingo zemfundo zaseNingizimu Afrika
- Izinsiza zokuqeqeshwa: Amavidiyo okuqeqeshwa, amadokhumenti, noma izeshini zokuqeqeshwa eziphilayo
- Ukusekelwa kobuchwepheshe: I-help desk ephendulayo ezinkingeni zobuchwepheshe
- Izibuyekezo: Izibuyekezo ezijwayelekile ukuze zibonise izinguquko zenqubomgomo ze-DBE
Ukuqalisa: Ukusuka Kokukhiqizwa Ngesandla Kuya Kwedijithali
Izikole ezishintsha ukukhiqiza amakhadi wokubika ngesandla ziye kwedijithali kufanele zilande indlela ehlelekile:
Isigaba 1: Ukulungisa
- Cwaninga inqubo yamanje: Bhala phansi ukuthi amakhadi wokubika akhiqizwa kanjani njengamanje
- Khomba izindawo ezibuhlungu: Bhala phansi izinselelo ezithile (isikhathi, amaphutha, izinkinga zokuthobela)
- Setha izinhloso: Chaza ukuthi impumelelo ibukeka kanjani (ukusindisa isikhathi, ukunciphisa amaphutha, ukuthobela)
- Khetha isofthiwe: Hlola izinketho ngokusekelwe ekuthobeleni i-CAPS, ukulula ukuyisebenzisa, nendleko
Isigaba 2: Ukudlulisa Idatha
- Khipha idatha ekhona: Khipha ulwazi lwabafundi, amamaki, namarekhodi omlando
- Hlanza idatha: Susa okuphindwe kabili, lungisa amaphutha, lungisa amafomathi
- Faka esistimini: Layisha idatha esistimini yesofthiwe entsha
- Qinisekisa ukunemba: Hlola ukuthi yonke idatha ifakwe ngendlela efanele
Isigaba 3: Ukuqeqeshwa
- Ukuqeqeshwa kothisha: Qeqesha othisha ngokufaka amamaki nokuzulazula isistimu
- Ukuqeqeshwa komphathi: Qeqesha abasebenzi bokuphatha ngokukhiqiza amakhadi wokubika nokulungisa
- Ukusetha usizo: Sungula i-help desk noma izindlela zosizo zemibuzo
- Amadokhumenti: Dala izihloko zesikole ezithile zemisebenzi evamile
Isigaba 4: Ukuhlola I-Pilot
- Hlola nebanga elilodwa: Khiqiza amakhadi wokubika ebangeni elilodwa njenge-pilot
- Buyekeza okukhiphayo: Hlola ukuhlela, ukunemba, nokuthobela
- Qoqa impendulo: Qoqa impendulo kothisha nabasebenzi bokuphatha
- Lungisa izilungiselelo: Lungisa amathempulethi noma izilungiselelo ngokusekelwe empendulweni
Isigaba 5: Ukusakazwa Okuphelele
- Khiqiza yonke imibiko: Sebenzisa isistimu ukukhiqiza amakhadi wokubika kuzo zonke izibanga
- Landelela inqubo: Landelela isikhathi esithathiwe, amaphutha ahlangabezanayo, ukwaneliseka kwabasebenzisi
- Lungisa inqubo yomsebenzi: Yenza izinguquko ngokusekelwe ekusebenziseni kwangempela
- Bhala izindlela ezingcono: Dala izihloko zangaphakathi zokusebenzisa okuqhubekayo
Izindlela Ezingcono Zokukhiqiza Amakhadi Wokubika
Noma usebenzisa amasistimu esandla noma edijithali, ukulandela izindlela ezingcono kuqinisekisa amakhadi wokubika anemba, athobela:
Ikhwalithi Yedatha
- Faka amamaki ngokushesha: Bhala amamaki ngokushesha lapho ukuhlolwa kuqediwe
- Qinisekisa izibalo: Hlola kabili izibalo zamamaki wesikhathi ngaphambi kokuqedela
- Buyekeza ukuze uqiniseke ukuphelela: Qinisekisa ukuthi yonke ukuhlolwa okudingekayo kubhalwe
- Qinisekisa ulwazi lwabafundi: Qinisekisa ukuthi amagama, izinombolo, nokwabiwa kwamakilasi kulungile
Ukuthobela
- Landela izidingo ze-CAPS: Qinisekisa ukuthi wonke amasimu aphoqelekile afakiwe
- Sebenzisa amakhodi wokulinganisa afanele: Qinisekisa ukuthi amakhodi avumelana nohla lwamaphesenti ngqo
- Hlangabezana nezinkathi zokugcina: Khiqiza imibiko ngaphambi kwezinkathi zokugcina ze-DBE
- Gcina imigqa yokucwaninga: Gcina amarekhodi okuthi ubani ofake amamaki noma nini
Ukuxhumana
- Yazisa abazali: Xhumana ngezinsuku zokusabalalisa amakhadi wokubika nezindlela
- Nikeza umongo: Chaza amakhodi wokulinganisa namazinga okuphumelela kubazali
- Nikeza ukusekelwa: Beke ukuze uphendule imibuzo ngamakhadi wokubika
- Landelela: Bhekana nokukhathazeka kwabazali ngokushesha nangobuchwepheshe
Ukuthuthuka Okuqhubekayo
- Buyekeza impendulo: Qoqa futhi wenze ngokwempendulo kothisha, abazali, nabafundi
- Landelela amaphutha: Landelela amaphutha avame bese ubhekana nezimpande
- Buyekeza izinqubo: Lungisa izinqubo zomsebenzi ngokusekelwe esipiliyoni nasezinguquweni zenqubomgomo ze-DBE
- Thelela ekuqeqeshweni: Qinisekisa ukuthi abasebenzi bahlala bebuyekeziwe ngezidingo ze-CAPS nezici zesistimu
Umkhiqizi wamakhadi wokubika we-CAPS uguqula omunye wemisebenzi yokuphatha izikole edla isikhathi kakhulu ukuba kusukela enqubweni yezinsuku ngesandla iye enqubweni yomsebenzi ezenzakalelayo. Amakhadi wokubika we-CAPS kufanele aqukethe ulwazi oluthile oluphoqelekile futhi athobele amazinga okuhlela e-DBE. Ukukhiqizwa ngesandla ngokuvamile kuthatha amahora angu-40–60 ngesikhathi ngasinye futhi unamaphutha ezibalweni namakhodi wokulinganisa; ukukhiqizwa ngesofthiwe kunciphisa lokhu kuye kwamahora angu-2–4 ngesikhathi ngasinye kuyilapho kuqinisekisa ukunemba nokuthobela. Ukuqonda izidingo zokuhlolwa kwe-CAPS kubalulekile ukukhiqiza amakhadi wokubika ngempumelelo, kufaka ukulinganisa isisindo sokuhlolwa, ukubhala, nokulawula.
Bona ukuthi i-Fundisa isiza kanjani izikole zaseNingizimu Afrika ukukhiqiza amakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS, ngokubala kwekhodi lokulinganisa okuzenzakalelayo, ukuhlela okuthobela i-DBE, nokuhlanganisa nokuhlolwa nokubika — konke kusuka epulatifomu eyodwa.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Ulwazi olufanele lufakwe ekhadini lokubika le-CAPS?
Amakhadi wokubika we-CAPS kufanele aqukethe ukukhomba umfundi (igama, inombolo yomfundi, ibanga, ikilasi), amamaki ezifundo (amaphesenti namakhodi wokulinganisa), intuthuko kuze kube manje, amarekhodi okubika, izichazo zokuphumelela, izimpendulo zothisha, isimo sokukhushulwa, nolwazi lwesikole (igama, inombolo ye-EMIS, isiginesha sikathishanhloko, usuku). Wonke amakhadi wokubika kufanele athobele amazinga okuhlela e-DBE futhi aqukethe isikali sokulinganisa samaphuzu ayisikhombisa we-CAPS (1–7) amasigaba e-GET ne-FET.
Amakhodi wokulinganisa asebenza kanjani kumakhadi wokubika?
Amakhodi wokulinganisa we-CAPS (1–7) abalwa ngokuzenzakalelayo kusuka kumamaki amaphesenti. Ikhodi ngalinye lihambisana nohla lwamaphesenti oluthile: Ikhodi 7 (80–100%), Ikhodi 6 (70–79%), Ikhodi 5 (60–69%), Ikhodi 4 (50–59%), Ikhodi 3 (40–49%), Ikhodi 2 (30–39%), Ikhodi 1 (0–29%). Amakhadi wokubika kufanele abonise kokubili umaki wamaphesenti nekhodi lokulinganisa elihambisana nalo. Amasistimu esofthiwe abala la makhodi ngokuzenzakalelayo, asusa amaphutha okubheka ngesandla. I-Foundation Phase isebenzisa isikali sokuchaza samaphuzu amane esihlukile.
Ingabe amakhadi wokubika angakhiqizwa ngedijithali esikhundleni sokuthi aphrinwe?
Yebo, izikole eziningi manje zisabalalisa amakhadi wokubika ngedijithali nge-imeyili, amaphothali abazali, noma izinhlelo zesistimu yokuphatha izikole. Ukusabalalisa kwedijithali kusheshayo, kunciphisa izindleko zokuphrinta, futhi kunikeza ukufinyelela ngokushesha kwabazali. Kodwa-ke, izikole kufanele ziqinisekise ukuthi amakhadi wokubika edijithali ahlangabezana nezidingo zokuthobela ze-DBE ezifanayo namavashi ephrintiwe, kufaka wonke amasimu aphoqelekile nokuhlela okufanele. Ezinye izikole zinikeza kokubili inketho yedijithali neyephrintiwe ukuze zihlangabezane nokuthanda kwabazali okuhlukene.
Kungathatha isikhathi esingakanani ukukhiqiza amakhadi wokubika ngesandla kuqhathaniswa nokusebenzisa isofthiwe?
Ukukhiqizwa kwamakhadi wokubika ngesandla ngokuvamile kuthatha amahora angu-40–60 ngesikhathi sesikole esinosayizi ophakathi (abafundi abangama-500), kufaka ukuqoqwa kwamamaki, ukufaka idatha, izibalo, ukuhlela, nokubuyekeza. Ukukhiqizwa ngesofthiwe kunciphisa lokhu kuye kwamahora angu-2–4 ngesikhathi — ukunciphisa isikhathi okungu-90%. Ukusindisa isikhathi kuza ezibalweni ezenzakalelayo, ukunikeza ikhodi lokulinganisa okuzenzakalelayo, amakhono okukhiqiza ngobuningi, nokususa ukufaka idatha ngesandla. Izikole nazo zizuza ngokunciphisa amaphutha nokuthuthuka kokuthobela ngamasistimu azenzakalelayo.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team