Izidingo Zokuhlola CAPS 2026: Umhlahlandlela Ophelele Othisha
Ukuhlala uphakathi nezidingo zokuhlola CAPS 2026 kuyingcindezi ejwayelekile yabafundisi abaningi baseNingizimu Afrika nabasebenzi bokuphatha izikole. Ukusindwa kuyehluka ngesigaba nangesifundo, ukurekhoda kumelwe kube nembile ku-DBE nokulungisa, futhi amakhadi wokubika kumelwe aphume ngesikhathi. Uma usindwa kabi noma uphuthelwe umsebenzi osemthethweni, amamaki abafundi nezinqumo zokukhushulwa zisengozini.
Lolu hlelo lubeka lokho okudingayo: izinhlobo zokuhlola, ukusindwa ngesigaba, ukurekhoda nokubika, amakhodi wokulinganisa, nokulungisa. Libhalelwe othisha, Abaphathi Beminyango, nabasebenzi bokuphatha abadinga ireferensi ecacile yokusebenzisa ukuhlola kwe-CAPS ngo-2026, namatafula asebenzayo nezixhumanisi eziqondene ku-amakhodi okulinganisa CAPS, ukukhiqiza amakhadi wokubika, nese-isikhathi sokuxhumana ne-CAPS.
Yini Ukuhlola Kwe-CAPS?
Ukuhlola kwe-CAPS kuhlelo lomnyango Wezemfundo Eyisisekelo (DBE) lokuhlaziya inqubekela phambili yabafundi kuzo zonke izifundo nezigaba ngokuhambisana nezidingo zokuhlola CAPS 2026. Isistimu ihlanganisa ukuhlola okuqhubekayo (ukuhlaziya okuqhubekayo phakathi neskathi sokufundisa nokufunda) nokuhlola okusemthethweni (amatesthi ahleliwe, izivivinyo, namaphrojekthi) ukuze unikeze isithombe esiphelele sokuthola umfundi ngamunye.
Umthethosisekelo wokuhlola kwe-CAPS ugcizelela:
- Ukuhlola ukufunda: Ukusebenzisa ukuhlola ukuze ukhombe izikhala futhi uqondise ukufundisa
- Ukuhlola ukufundile: Ukulinganisa lokho abafundi abakutholile
- Ukuhlola njengokufunda: Ukusiza abafundi baqonde inqubekela phambili yabo
- Ubulungiswa nokuqonda: Ukuqinisekisa ukuthi ukuhlola kubonisa ngokunembile amandla abafundi
- Ukuvezwa: Imikhawulo ecacile nempendulo kwabafundi nabazali
Zonke imisebenzi yokuhlola kumelwe ihambisane namahlelo okuhlola e-CAPS aqondene nesifundo, acacisa inombolo yemisebenzi esemthethweni, ukusindwa kwayo, nezinhlobo zokuhlola ezifanele ibanga nesifundo ngasinye.
Izinhlobo Zokuhlola Kwe-CAPS Nokusindwa Ngesigaba
I-CAPS yamukela izinhlobo eziningi zokuhlola, ngasinye sisebenzela izinhloso ezahlukene emjikelezweni wokufundisa nokufunda.
Ukuhlola Okuqhubekayo (CASS)
Ukuhlola okuqhubekayo (okubizwa nangokuthi Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni noma SBA) kwenzeka phakathi nothemu nonyaka. Kuhlanganisa:
- Imisebenzi yekilasi: Ukuzivocavoca nsuku zonke, amaphepha omsebenzi, nemisebenzi yokusebenza
- Imisebenzi yasekhaya: Imisebenzi ejwayelekile eqediwe ngaphandle kwekilasi
- Ukuqapha okungahlelekile: Ukuqapha othisha phakathi nezifundo
- Izethulo zomlomo: Izinkulumo, izimpikiswano, nezingxoxo zekilasi
- Ukubonisa okuyinsebenzelayo: Amayeksimendi esayensi, amaphrojekthi wobuciko, imisebenzi yemfundo yomzimba
- Amaphrojekthi: Umsebenzi wocwaningo noma wobuciko ohlanganisa amaviki amaningi
Ukuhlola okuqhubekayo kuvumela othisha ukubuka inqubekela phambili njalo, banikeze impendulo ngokushesha, futhi balungise amasu okufundisa ngokusekelwe ezidingweni zabafundi. Ngokuvamile kuba yiphesenti eli-25 kuya ku-75 lamamaki ekugcineni, kuye ngesigaba nesifundo.
Ukuhlola Okusemthethweni
Ukuhlola okusemthethweni kuqukethe imisebenzi ehleliwe, ehlelekile ehlelwe phambili futhi irekhodiwe ngokusemthethweni. Lokhu kuhlanganisa:
- Amatesthi: Ukuhlola okubhaliwe okuhlanganisa izihloko noma amayunithi athile
- Izivivinyo: Ukuhlola okuningiliziwe okuhlanganisa izingxenye ezinkulu zohlelo
- Amatesthi alawulwayo: Amatesthi abhaliwe ngaphansi kwezimo eziqaphelwayo
- Ukuhlola okuyinsebenzelayo: Ukuhlolwa ngezandla ezifundweni ezifana ne-Life Sciences, Technology, ne-Arts
- Amaphrojekthi: Imisebenzi ebanzi enemikhawulo ngezikhathi zokugcina
- Ukuhlola ngomlomo: Imisebenzi yokukhuluma ehlelekile ezilimini nezinye izifundo
Ukuhlola okusemthethweni ngokuvamile kusindwa kakhulu kunokuhlola okuqhubekayo futhi kusetshenziselwa ukunquma izinqumo zokukhushulwa nokuqhubeka.
Ukuhlola Kokuxilonga
Ukuhlola kokuxilonga kukhomba amandla nobuthakathaka babafundi ekuqaleni komjikelezo wokufunda. Kusiza othisha baqonde lokho abafundi basebevayo bahlanganise uhlelo lokufundisa ngokulandela. Ukuhlola kokuxilonga ngokuvamile akurekhodiwa njengengxenye yamamaki asemthethweni, kodwa kuqondisa amasu okufundisa.
Ukuhlola Okwakha
Ukuhlola okwakha kwenzeka phakathi nenqubo yokufunda ukuze unikeze impendulo nokuqondisa ukufundisa. Ngokuvamile akuhlelekile futhi akurekhodiwa njalo, kodwa kusiza othisha ukukhomba lapho abafundi bedinga usizo olwengeziwe.
Ukuhlola Okuphetha
Ukuhlola okuphetha kuhlaziya ukufunda ekupheleni kweyunithi, ithemu, noma unyaka. Kulinganisa lokho abafundi abakutholile futhi kurekhodiwa njengengxenye yamamaki abo asemthethweni. Amatesthi, izivivinyo, namaphrojekthi ekugcina yizibonelo zokuhlola okuphetha.
Ukusindwa Ngesigaba
Ukusindwa kokuhlola okuqhubekayo kuqhathaniswa nokuhlola okusemthethweni kuyehluka kakhulu emazingeni. Abafundi besigaba sesisekelo bathembela kakhulu ekuhloleni okuqhubekayo, kuyilapho abafundi be-FET banezinga eliphakeme ekuhloleni amatesthi nezivivinyo. Ukuhlela imisebenzi esemthethweni nesikhathi sokuxhumana kulula uma wazi ukusindwa okudingekayo; bheka ithemu lesikole nesikhathi sokuxhumana ne-CAPS ukuze uhlanganise ithemu lakho.
Isigaba Sesisekelo (Amabanga R–3)
Esigabeni sesisekelo, ukuhlola kugxila ekuthuthukiseni amakhono ayisisekelo ngemisebenzi esekelwe emdlalweni nasekusebenzeni. Ukuhlola okuqhubekayo kudlula, kunokuhlola okusemthethweni okuncane.
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo | Ukuhlola Okusemthethweni | Amanothi |
|---|---|---|---|
| Ibanga R | 100% | 0% | Okusekelwe ekuqapheni, akukho amatesthi asemthethweni |
| Ibanga 1 | 100% | 0% | Akukho amatesthi asemthethweni kuthermu lokuqala |
| Ibanga 2 | 100% | 0% | Akukho amatesthi asemthethweni kuthermu lokuqala |
| Ibanga 3 | 75% | 25% | Itesti eyodwa esemthethweni ngethemu ezilimini naseMathematics |
Izidingo eziyinhloko zesigaba sesisekelo:
- Ukuhlola ikakhulukazi kusekelwe ekuqapheni nasekusebenzeni
- Akukho amatesthi asemthethweni ebangeni R
- Ibanga 1 no-2 abanawo amatesthi asemthethweni kuthermu 1
- Ibanga 3 sethula itesti eyodwa esemthethweni ngethemu ezilimini naseMathematics
- Ukuhlola kugxila ekuthuthukiseni amakhono kunolwazi lweziqu
- Othisha basebenzisa amakhophi, amarubriki, namarekhodi okuqapha
Isigaba Esiphakathi (Amabanga 4–6)
Isigaba esiphakathi sethula ukuhlola okusemthethweni okuningi kuyilapho sigcina ingxenye eqinile yokuhlola okuqhubekayo.
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo | Ukuhlola Okusemthethweni | Amatesthi Asemthethweni Ngethemu |
|---|---|---|---|
| Ibanga 4 | 60% | 40% | 2 ngesifundo |
| Ibanga 5 | 60% | 40% | 2 ngesifundo |
| Ibanga 6 | 60% | 40% | 2 ngesifundo |
Izidingo eziyinhloko zesigaba esiphakathi:
- Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu ngesifundo (Izilimi neMathematics)
- Itesti eyodwa esemthethweni ngethemu ezinye izifundo
- Amaphrojekthi nokuhlola okuyinsebenzelayo kubalwa njengokuhlola okusemthethweni
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa umsebenzi wekilasi, wekhaya, nemisebenzi engahlelekile
- Izivivinyo zasekupheleni konyaka zethulwa ebangeni 6
Isigaba Esiphakeme (Amabanga 7–9)
Isigaba esiphakeme sandisa ukugcizelela ekuhloleni okusemthethweni, silungiselela abafundi ebangeni eliphakeme.
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo | Ukuhlola Okusemthethweni | Amatesthi Asemthethweni Ngethemu |
|---|---|---|---|
| Ibanga 7 | 50% | 50% | 2–3 ngesifundo |
| Ibanga 8 | 50% | 50% | 2–3 ngesifundo |
| Ibanga 9 | 40% | 60% | 2–3 ngesifundo |
Izidingo eziyinhloko zesigaba esiphakeme:
- Amatesthi amabili kuya kwayisi-3 asemthethweni ngethemu ngesifundo
- Izivivinyo zasekupheleni konyaka ziyadingeka
- Amaphrojekthi nokuhlola okuyinsebenzelayo kuyimisebenzi yokuhlola esemthethweni
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa izenzo, umsebenzi wekilasi, nekhaya
- Izivivinyo zasekupheleni konyaka ebangeni 9 zibaluleke kakhulu ukuqhubeka
Isigaba Se-FET (Amabanga 10–12)
Isigaba se-FET sinezinga eliphezulu ekugcizeleleni ekuhloleni okusemthethweni, okubonisa ubuningi bezemfundo obudingekayo kuNational Senior Certificate (NSC).
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo (SBA) | Ukuhlola Okusemthethweni | Isivivinyo Sekuphela Konyaka |
|---|---|---|---|
| Ibanga 10 | 25% | 75% | Kufakiwe okusemthethweni |
| Ibanga 11 | 25% | 75% | Kufakiwe okusemthethweni |
| Ibanga 12 | 25% | 75% | Isivivinyo se-NSC sokugcina (75% wamamaki onyaka) |
Izidingo eziyinhloko zesigaba se-FET:
- Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni (SBA) kuba yiphesenti eli-25 lamamaki ekugcineni
- Amatesthi nezivivinyo asemthethweni aba yiphesenti eli-75 lamamaki ekugcineni
- Izivivinyo zasekugcineni zebanga 12 zinikela nge-75% kumaki wonyaka
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, amaphrojekthi, umsebenzi oyinsebenzelayo, nokuhlola ngomlomo
- Wonke amamaki e-SBA kumelwe alungiswe ngaphakathi nangaphandle
- Amamaki e-SBA athunyelwa ku-DBE ukuze aqinisekiswe
Izidingo Zokuhlola Eziqondene Nesifundo
Izifundo ezahlukene zinezidingo zokuhlola ezithile ngokusekelwe kwemvelo naseziphumweni zokufunda.
Izilimi (Ulimi Lwasekhaya Nolimi Lwokuqala Olwengeziwe)
Isigaba sesisekelo:
- Gxila ekufundeni, ekubhaleni, ekulaleleni, nasekukhulumeni
- Ukuhlola okuqhubekayo ngemisebenzi yokufunda, ukubhala, nezethulo zomlomo
- Ibanga 3: Itesti eyodwa esemthethweni ngethemu
Isigaba esiphakathi nesesiphakeme:
- Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa ukuqonda, ukubhala okusebenzayo, ukuzivocavoca kolimi, nemisebenzi yomlomo
- Amaphrojekthi angahlanganisa ukubuyekeza izincwadi, imisebenzi yocwaningo, noma amaphothifoliyo okubhala okusebenzayo
Isigaba se-FET:
- I-SBA ihlanganisa amatesthi amabili, iphrojekthi eyodwa, nokuhlola ngomlomo okukodwa ngethemu
- Izivivinyo zasemthethweni zihlola ukuqonda, ulimi, izincwadi, namakhono okubhala
- Ukuhlola ngomlomo kuyadingeka futhi kunikela kumaki ekugcineni
I-Mathematics
Isigaba sesisekelo:
- Imisebenzi eyinsebenzelayo, esebenzisa izinto zokusebenza
- Ukuhlola okuqhubekayo ngemisebenzi yokuxazulula izinkinga
- Ibanga 3: Itesti eyodwa esemthethweni ngethemu
Isigaba esiphakathi nesesiphakeme:
- Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa ukuzivocavoca kokuxazulula izinkinga, uphenyo, nemisebenzi eyinsebenzelayo
- Amaphrojekthi angahlanganisa ukuphatha idatha, uphenyo, noma ukusebenza kwangempela
Isigaba se-FET:
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, uphenyo, namaphrojekthi
- Izivivinyo zasemthethweni zihlola ukuxazulula izinkinga, ukucabanga, namakhono okusebenza
- Wonke umsebenzi kumelwe ukhombise ukucabanga kwezibalo okucacile
I-Natural Sciences ne-Technology
Isigaba sesisekelo:
- Ukuhlola okusekelwe ekuqapheni
- Imisebenzi eyinsebenzelayo namayeksimendi
- Akukho amatesthi asemthethweni
Isigaba esiphakathi nesesiphakeme:
- Itesti eyodwa esemthethweni ngethemu kanye nokuhlola okuyinsebenzelayo
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa amayeksimendi, uphenyo, nemisebenzi eyinsebenzelayo
- Amaphrojekthi angahlanganisa ucwaningo noma imisebenzi yokudizayina
Isigaba se-FET (Life Sciences, Physical Sciences):
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, umsebenzi oyinsebenzelayo, namaphrojekthi
- Ukuhlola okuyinsebenzelayo kuyadingeka
- Izivivinyo zasemthethweni zihlanganisa ithiyori nezingxenye eziyinsebenzelayo
I-Social Sciences (History ne-Geography)
Isigaba sesisekelo:
- Ukuqapha nemisebenzi eyinsebenzelayo
- Umsebenzi wemephu nemisebenzi esekelwe emithonjeni
- Akukho amatesthi asemthethweni
Isigaba esiphakathi nesesiphakeme:
- Itesti eyodwa esemthethweni ngethemu ngesifundo
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa imibuzo esekelwe emithonjeni, umsebenzi wemephu, nemisebenzi yocwaningo
- Amaphrojekthi angahlanganisa uphenyo lwemlandvo noma izifundo zejografi
Isigaba se-FET:
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, imisebenzi esekelwe emithonjeni, namaphrojekthi ocwaningo
- Izivivinyo zasemthethweni zihlola ulwazi, ukuhlaziya, namakhono okuchaza
Amakhono Empilo / Life Orientation
Isigaba sesisekelo:
- Ukuhlola okusekelwe ekuqapheni
- Imisebenzi eyinsebenzelayo nokubonisa
- Gxila ekuthuthukiseni amakhono
Isigaba esiphakathi nesesiphakeme:
- Ukuhlola okuqhubekayo ngemisebenzi eyinsebenzelayo namaphrojekthi
- Ukuhlola okukodwa okusemthethweni ngethemu (kungaba okusekelwe kuphrojekthi)
- Ukuhlola kugxila emakhonweni, ezindinganisweni, nasezimeni
Isigaba se-FET (Life Orientation):
- I-SBA ihlanganisa amaphrojekthi, izenzo, nemisebenzi eyinsebenzelayo
- Ukuhlola okusemthethweni kungahlanganisa izivivinyo noma ukuhlola kwephothifoliyo
- Ukuhlola kuhlanganisa ukuthuthukisa umuntu siqu, impilo, nobuzwe
Ukurekhoda, Amakhodi Okulinganisa Namakhadi Wokubika
Ukurekhoda nokubika amamaki okuhlola ngokunembile kubalulekile ukuhambisana nokuxhumana ngempumelelo nabafundi nabazali.
Ukurekhoda Amamaki Okuhlola
Inqubo engcono yokurekhoda ukuhlola:
- Sebenzisa iphepha lamamaki elinganisiwe: Gcina amafomathi okurekhoda ahlangene kuzo zonke izifundo namabanga
- Rekhoda amamaki ngokushesha: Faka amamaki ngaso leso sikhathi lapho ukuhlola kuqediwe ukuze ugweme amaphutha
- Gcina amarekhodi abuyekeziwe: Gcina ikhophi yedijithali neyomzimba yamaphepha amamaki
- Bhala izinsuku zokuhlola: Rekhoda nini ukuhlola ngakunye okwenziwa
- Faka amagama abafundi nezinombolo: Sebenzisa izinombolo zabafundi zangempela ukuze uqinisekise ukukhonjwa
- Bala amaphesenti ngendlela efanele: Qinisekisa ukuthi ukusindwa kusebenziswa ngendlela efanele lapho kubalwa amamaki otemu
Amaphutha avame ukurekhoda okufanele kugwenywe:
- Izibalo zokusindwa ezingalungile
- Amamaki okuhlola angasekho
- Izinombolo noma amagama abafundi aphambanisiwe
- Amafomathi okufaka amamaki angahambisani
- Ukwehluleka ukurekhoda zonke ukuhlola okudingekayo
Ukubala Amamaki Otemu Nowonyaka
Ukubala amaki otemu:
Ezifundweni eziningi, amaki otemu abalwa kanje:
Amaki Otemu = (Ukuhlola Okuqhubekayo × Ukusindwa) + (Ukuhlola Okusemthethweni × Ukusindwa)
Isibonelo (Ibanga 7 Mathematics, ukusindwa 50/50):
Uma umfundi ene:
- Isilinganiso sokuhlola okuqhubekayo: 65%
- Isilinganiso sokuhlola okusemthethweni: 72%
Amaki otemu = (65 × 0.50) + (72 × 0.50) = 32.5 + 36 = 68.5%
Ukubala amaki onyaka:
Amaki onyaka ahlanganisa amamaki otemu amane. Ngokuvamile:
- Amatemu 1–3: Ngamunye unikela ngokulinganayo (isb. 25% ngamunye)
- Itemu 4: Kungahlanganisa isivivinyo sekupheleni konyaka (kuyehluka ngesigaba)
Esigabeni se-FET:
- I-SBA (Amatemu 1–4): 25% wamamaki ekugcineni
- Isivivinyo sekupheleni konyaka: 75% wamamaki ekugcineni (Ibanga 12)
Izidingo Zamakhadi Wokubika
Amakhadi wokubika kumelwe ahlanganise:
- Ulwazi lomfundi: Igama, ibanga, ikilasi, inombolo yomfundi
- Amamaki ezifundo: Amamaki otemu namamaki kuze kube manje onyaka
- Amakhodi okulinganisa: Amakhodi okulinganisa e-CAPS (1–7) esifundweni ngasinye
- Amamaki amaphesenti: Amaphesenti angempela atholakele
- Ama-comment: Ama-comment othisha enqubekela phambili nasezindaweni zokuthuthukisa
- Ukuba khona: Izinsuku ebe khona nangekho
- Isimo sokukhushulwa: Ukuthi umfundi ukhushulwe, abuyelwe, noma enesimo
Amakhadi wokubika kumelwe akhiphe:
- Itemu 1: Sekupheleni kuka-April
- Itemu 2: Sekupheleni kuka-June
- Itemu 3: Sekupheleni kuka-September
- Itemu 4: Sekupheleni kuka-November/Disemba
Ukuze uthole ulwazi oluningiliziwe ngokukhiqiza amakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS, bheka umhlahlandlela wethu ku-ukukhiqiza amakhadi wokubika e-CAPS.
Amakhodi Okulinganisa e-CAPS
I-CAPS isebenzisa isikali samakhodi ayi-7 ukukhombisa amazinga okuthola abafundi. La makhodi kumelwe avele kuyo yonke amakhadi wokubika eduze namamaki amaphesenti.
| Ikhodi Lokulinganisa | Uhla Lwamaphesenti | Incazelo |
|---|---|---|
| 7 | 80–100% | Ukuthola okuphezulu kakhulu |
| 6 | 70–79% | Ukuthola okuhlonishwayo |
| 5 | 60–69% | Ukuthola okuningi |
| 4 | 50–59% | Ukuthola okumaphakathi |
| 3 | 40–49% | Ukuthola okwanele |
| 2 | 30–39% | Ukuthola okuyisisekelo |
| 1 | 0–29% | Akutholanga |
Amanothi abalulekile:
- Amakhodi okulinganisa asekelwe amamaki amaphesenti, hhayi amasikolo ampela
- Iphesenti elifanayo njalo lihambisana nekhodi lokulinganisa elifanayo
- Amakhodi okulinganisa kumelwe afakwe kuyo yonke amakhadi wokubika
- Izikole azikwazi ukudala amakhodi okulinganisa abasiko
Ukuze uthole incazelo ephelele yamakhodi okulinganisa nendlela yokuwasebenzisa, bheka amakhodi okulinganisa e-CAPS achaziwe.
Ukulungisa Nokuqinisekisa Ikhwalithi
Ukulungisa kuqinisekisa ukuthi ukuhlola kulungile, kuhambisana, futhi kuhambisana nezidingo ze-CAPS phakathi kothisha, izifundo, nezikole.
Ukulungisa Kwangaphakathi
Ukulungisa kwangaphakathi kwenzeka ngaphakathi kwesikole futhi kuhlanganisa:
- Ukulungisa isifundo: Othisha abafundisa isifundo esifanayo bayabuyekeza ukuhlola komunye nomunye
- Ukulungisa ibanga: Othisha abafundisa ibanga elifanayo bayabuyekeza amazinga okuhlola
- Ukulungisa kwe-HoD: Abaphathi Beminyango bayabuyekeza ukuhlola ezifundweni zabo
- Ukulungisa okuphathwayo: Ukuphatha kwesikole kubuyekeza inqubo yokuhlola jikelele
Ukulungisa kwangaphakathi kufanele kuhlole:
- Imisebenzi yokuhlola ihambisana nezidingo ze-CAPS
- Ukumaka kuhambisana futhi kulungile
- Ukusindwa kusebenziswa ngendlela efanele
- Ukurekhoda kunembile
- Impendulo yakha futhi isiza
Ukulungisa Kwangaphandle
Ukulungisa kwangaphandle kuhlanganisa ukubuyekeza izikhulu ngaphandle kwesikole:
- Ukulungisa komjikelezo: Abaphathi bemijikelezo noma abeluleki bezifundo bayabuyekeza ukuhlola kwesikole
- Ukulungisa kwesifundazwe: Izikhulu zesifundazwe zilungisa isampula lokuhlola
- Ukulungisa kwezifundazwe: Iminyango yezemfundo yezifundazwe ilungisa ukuhlola kwe-FET
- Ukulungisa kwe-DBE: Umnyango kazwelonke ulungisa amamaki e-SBA ebanga 12
Ukulungisa kwangaphandle kwesigaba se-FET:
- Wonke amamaki e-SBA ebanga 12 alungiswa ngaphandle ngaphambi kokugcwaliseka
- Izikole kumelwe zithumele amaphothifoliyo e-SBA ukuze alungiswe
- Abalungisi bangaphandle baqinisekisa amamaki futhi banikeze impendulo
- Izikole kumelwe zibhekane nempendulo yokulungisa ngaphambi kokugcwalisa amamaki
Inqubo Engcono Yokulungisa
- Hlela imihlangano yokulungisa ejwayelekile: Beka isikhathi ithemu ngalinye lokulungisa
- Sebenzisa amakhophi okulungisa: Qinisekisa ukuthi zonke izici zibuyekezwa ngokuhlelekile
- Bhala izinqumo zokulungisa: Gcina amarekhodi zezingxoxo zokulungisa nemiphumela
- Nikeza impendulo yokulungisa: Yabelana nempendulo nothisha ukuze bathuthukise inqubo
- Landelela izincomo zokulungisa: Qinisekisa ukuthi izinkinga ezikhonjiwe ziyabhekanwa
Izinkinga Zokuhlola Zivame Nezixazululo
Othisha nezikole ngokuvamile babhekana nezinkinga lapho basebenzisa izidingo zokuhlola ze-CAPS. Nansi izinkinga ezivame nezinqubo eziyinsebenzelayo.
Inkinga 1: Ukuphatha Imisebenzi Yokuhlola Eminingi
Inkinga: Othisha bayahlupheka ukufaka yonke ukuhlola okudingekayo kuthermu kuyilapho bagcina isikhathi sokufundisa.
Izixazululo:
- Hlela ukuhlola ekuqaleni kothewu usebenzise uhlelo lokuhlola lwe-CAPS
- Hlanganisa imisebenzi yokuhlola lapho kungenzeka (isb. iphrojekthi ehlanganisa imiphumela yokufunda eminingi)
- Sebenzisa umsebenzi wekilasi njengokuhlola okuqhubekayo kunokudala imisebenzi ehlukile
- Oxhumanise nezinye izifundo ukuze ugweme ukugcwala kwabafundi ngokuhlola
Inkinga 2: Izibalo Zokusindwa Ezinembile
Inkinga: Amaphutha ekubaleni amamaki asindwayo aholela amamaki otemu nowonyaka angalungile.
Izixazululo:
- Sebenzisa amaphepha amamaki alinganisiwe anamafomula akhiwe
- Hlola kabili zonke izibalo ngaphambi kokugcwalisa amamaki
- Sebenzisa isofthiwe yokuhlola ebalela ngokuzenzakalelayo amamaki asindwayo
- Cela othisha omunye aqinisekise izibalo zokuhlola okubalulekile
Inkinga 3: Ukusebenza Kahle Kokurekhoda Nokubika
Inkinga: Ukurekhoda nokubika ngezandla kudla isikhathi futhi kuba namaphutha.
Izixazululo:
- Sebenzisa amabhuku amamaki edijithali noma isofthiwe yokuphatha isikole
- Dala amathempulethi emisebenzini yokuhlola evamile
- Yenza ukukhiqiza amakhadi wokubika ngokuzenzakalelayo lapho kungenzeka
- Qeqesha abasebenzi bokuphatha ngezinqubo zokurekhoda eziSebenzayo
Inkinga 4: Ukuqinisekisa Ukuhambisana Kokulungisa
Inkinga: Othisha abahlukene basebenzisa amazinga okuhlola ngendlela engahambisani.
Izixazululo:
- Thuthukisa amarubriki okuhlola nemihlahlandlela yokumaka yesikole sonke
- Yenza imihlangano yokulungisa ejwayelekile ngaphambi kokumaka
- Sebenzisa amaskripti ezibonelo ukuze usungule amazinga okumaka
- Nikeza ukuthuthukiswa okuphrofeshinali ngezinqubo zokuhlola
Inkinga 5: Ukuhlangabezana Nezikhathi Zokugcina Zokubika
Inkinga: Amakhadi wokubika awakulungele ngezikhathi zokugcina ze-DBE.
Izixazululo:
- Seta izikhathi zokugcina zangaphakathi ezingaphambili kwezikhathi zokugcina ze-DBE
- Qala ukulungiselela amakhadi wokubika kude kube sekupheleni kothemu
- Sebenzisa amasistimu okubika azenzakalelayo lapho kungenzeka
- Sabela isikhathi esithile sokugcwalisa amakhadi wokubika
Ukuhlela Ukuhlola Nobuchwepheshe
Ukuhlela ukuhlola ngempumelelo kuqinisekisa ukuthi zonke izidingo ze-CAPS ziyahlangabezana kuyilapho kusekelwa ukufundisa nokufunda.
Ukuhlela Ukuhlola Kwonyaka Nangethemu
Ekuqaleni konyaka, izikole kufanele:
- Buyekeza amahlelo okuhlola e-CAPS: Qinisekisa ukuthi zonke izifundo zinamahlelo okuhlola ahambisana ne-CAPS
- Dala ikhalenda lokuhlola lesikole: Hlela wonke ukuhlola okusemthethweni ukuze kugweme ukuqhathaniswa
- Sabela isikhathi sokuhlola: Qinisekisa isikhathi esanele sokuhlola, ukumaka, nokulungisa
- Hlela uhlelo lokulungisa: Hlela imihlangano yokulungisa kwangaphakathi ithemu ngalinye
- Lungiselela izinsiza zokuhlola: Qinisekisa ukuthi zonke izinto namathempulethi adingekayo zilungile
Ukuhlela Ukuhlola Kwethemu
Ekuqaleni kwethemu ngalinye:
- Buyekeza izidingo zokuhlola zethemu: Hlola ukuthi yikuphi ukuhlola okudingekayo kule themu
- Hlela ukuhlola okusemthethweni: Seta izinsuku zamatesthi nezivivinyo
- Hlela ukuhlola okuqhubekayo: Khomba umsebenzi wekilasi nekhaya oyobala njengokuhlola
- Lungiselela imisebenzi yokuhlola: Thuthukisa noma thola imisebenzi yokuhlola ehlangene ne-CAPS
- Yazisa abafundi nabazali: Xoxa uhlelo lokuhlola nezidingo
Ukulungiselela Ngaphambi Kokuhlola
Ngaphambi kokwenza ukuhlola:
- Buyekeza imiphumela yokufunda: Qinisekisa ukuthi ukuhlola kuhlanganisa imiphumela yokufunda ehlosiwe
- Lungiselela izinto zokuhlola: Printa amatesthi, lungiselela izinto eziyinsebenzelayo, setha izindawo
- Chaza abafundi: Chaza izidingo zokuhlola, imikhawulo, nezilindelwe
- Hlela ukusekelwa: Hlela ukuqapha, izilungiso ezikhethekile, noma ukusekelwa kobuchwepheshe
- Hlola izidingo zokulungisa: Qinisekisa ukuthi imisebenzi yokuhlola ilungile ukulungiswa
Ubuchwepheshe Nokuphatha Ukuhlola
Amasistimu okuphatha isikole anamuhla anganciphisa kakhulu izinqubo zokuhlola ze-CAPS.
Izinzuzo Zesoftthiwe Yokuhlola
Ukurekhoda ngempumelelo:
- Amabhuku amamaki edijithali asusa amaphutha okubala ngezandla
- Izibalo zokusindwa ezenzakalelayo ziqinisekisa ukuqonda
- Ukungena nokuthola amamaki ngokushesha
- Ukuhlanganiswa namasistimu olwazi lwabafundi
Ukubika okuzenzakalelayo:
- Amakhadi wokubika akhiqizwa ngokuzenzakalelayo kusukela amamaki arekhodiwe
- Amakhodi okulinganisa e-CAPS asebenziswa ngokuzenzakalelayo ngokusekelwe amaphesenti
- Ukulungisa okuhambisana kuyo yonke amakhadi wokubika
- Ukukhiqiza ngokushesha imibiko yenqubekela phambili
Ukusekelwa kokulungisa:
- Ukwabelana kalula imisebenzi yokuhlola namamaki ukuze kulungiswe
- Imigqa yokucwaninga ekhombisa ubani ofake noma aguqule amamaki
- Amakhophi okulungisa namagugu omsebenzi
- Amarekhodi amlandvo wezinqumo zokulungisa
Ukuqinisekisa ukuhambisana:
- Izidingo zokuhlola ze-CAPS ezakhiwe
- Ukuqinisekisa okuzenzakalelayo kokusindwa kokuhlola
- Izikhumbuzi zokuhlola okuntulekile
- Imibiko ekhombisa isimo sokuhambisana
Ukukhetha Isoftthiwe Yokuhlola
Lapho ukhetha isofthiwe yokuphatha isikole yokuhlola, cabanga:
- Ukuhambisana ne-CAPS: Ingabe isekela izidingo zokuhlola ze-CAPS?
- Ukusebenzisa kalula: Ingabe othisha bangayisebenzisa ngaphandle kokuqeqesha okuningi?
- Amandla okubika: Ingabe ingakhiqiza amakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS?
- Ukuhlanganiswa: Ingabe ihlanganisa ne-SA-SAMS noma amanye amasistimu?
- Ukusekelwa: Ingabe ukuqeqesha nokusekelwa kobuchwepheshe kuyatholakala?
- Indleko: Ingabe ikhokheke ngesabelomali sesikole sakho?
Ukuqonda nokusebenzisa izidingo zokuhlola CAPS 2026 kubalulekile isikole ngasinye saseNingizimu Afrika. Uhlaka lulinganisa ukuhlola okuqhubekayo nokuhlaziya okusemthethweni, luqinisekisa ukuthi abafundi bathola impendulo ecacile, futhi lugcina izikole zihambisana ne-DBE. Noma unguthisha ohlela ukuhlola kwethemu, uMphathi Womnyango olungisa amamaki, noma umphathi okuqinisekisa ukuhambisana, ukusindwa okunembile, ukurekhoda nokukhiqiza amakhadi wokubika kubalulekile kuso sonke isigaba.
Ukuze ukhiqize amakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS kusukela amamaki akho ngemizuzu, urekhode ukusindwa ngendlela efanele ngesigaba, futhi ugcine ukulungisa endaweni eyodwa, bheka ukuthi i-Fundisa isiza kanjani izikole zaseNingizimu Afrika ngokuhlola okuhambisana ne-CAPS, ukuphatha izimali nokuxhumana nabazali kupulatifomu eyodwa.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Umehluko ungaki phakathi kokuhlola okuqhubekayo nokuhlola okusemthethweni ku-CAPS?
Ukuhlola okuqhubekayo (okubizwa nangokuthi Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni) kuhlanganisa ukuhlaziya okuqhubekayo phakathi neskathi sokufundisa nokufunda, njengomsebenzi wekilasi, wekhaya, izethulo zomlomo, nemisebenzi eyinsebenzelayo. Kwenzeka phakathi nothemu futhi kunikeza impendulo ejwayelekile kwabafundi. Ukuhlola okusemthethweni kuqukethe imisebenzi ehleliwe, ehlelekile njengamatesthi, izivivinyo, namaphrojekthi ehlelwe phambili futhi irekhodiwe ngokusemthethweni. Ukusindwa phakathi kokuhlola okuqhubekayo nokusemthethweni kuyehluka ngesigaba, nesigaba sesisekelo sithembela kakhulu ekuhloleni okuqhubekayo kuyilapho isigaba se-FET sigcizelela ukuhlola okusemthethweni.
Mangaki amatesthi asemthethweni adingekayo ngethemu ku-CAPS?
Inombolo yamatesthi asemthethweni ngethemu incike esigabeni nasesifundweni:
- Isigaba sesisekelo: Amabanga R–2 abanayo amatesthi asemthethweni; Ibanga 3 line-testi eyodwa esemthethweni ngethemu ezilimini naseMathematics
- Isigaba esiphakathi: Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu ezilimini naseMathematics; eyodwa ngethemu ezinye izifundo
- Isigaba esiphakeme: Amatesthi amabili kuya kwayisi-3 asemthethweni ngethemu ngesifundo
- Isigaba se-FET: Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu kanye nezivivinyo zasekupheleni konyaka
Izikole kufanele zibheke amahlelo okuhlola e-CAPS aqondene nesifundo ukuze zithole izidingo ezinembile.
Iphesenti elingaki lokusindwa ukuhlola okuqhubekayo elinayo ebangeni 12?
Ebangeni 12 (Isigaba se-FET), Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni (SBA) kuba yiphesenti eli-25 lamamaki ekugcineni, kuyilapho ukuhlola okusemthethweni nesivivinyo sekupheleni konyaka kuba yiphesenti eli-75. Isivivinyo se-NSC sokugcina sinikela nge-75% kumaki wonyaka, i-SBA inikela okusele okuyi-25%. Wonke amamaki e-SBA ebanga 12 kumelwe alungiswe ngaphandle ngaphambi kokugcwaliseka.
Ngingabala kanjani amaki otemu womfundi ku-CAPS?
Ukuze ubale amaki otemu, sebenzisa amaphesenti okusindwa kokuhlola okuqhubekayo nokusemthethweni. Isibonelo, ebangeni 7 (ukusindwa 50/50):
- Bala isilinganiso samamaki okuhlola okuqhubekayo konke
- Bala isilinganiso samamaki okuhlola okusemthethweni konke
- Sebenzisa ukusindwa: (Isilinganiso okuqhubekayo × 0.50) + (Isilinganiso okusemthethweni × 0.50)
Qinisekisa ukuthi usebenzisa ukusindwa okulungile ebangeni nasesigabeni esithile. Isoftthiwe yokuhlola ingenza le zibalo ngokuzenzakalelayo ukuze inciphise amaphutha.
Angaki amakhodi okulinganisa e-CAPS futhi asetshenziswa nini?
Amakhodi okulinganisa e-CAPS yisikali samakhodi ayi-7 (1–7) ekhombisa amazinga okuthola ngokusekelwe amamaki amaphesenti:
- 7: 80–100% (Okuphezulu kakhulu)
- 6: 70–79% (Okuhlonishwayo)
- 5: 60–69% (Okuningi)
- 4: 50–59% (Okuphakathi)
- 3: 40–49% (Okwanele)
- 2: 30–39% (Okuyisisekelo)
- 1: 0–29% (Akutholanga)
Amakhodi okulinganisa kumelwe avele kuyo yonke amakhadi wokubika eduze namamaki amaphesenti. Anikeza indlela elinganisiwe yokuxhumana amazinga okuthola kuzo zonke izikole zaseNingizimu Afrika.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team