Izidingo Zokuhlola CAPS 2026: Umhlahlandlela Wothisha

Ukuhlala uphakathi nezidingo zokuhlola CAPS 2026 kuyingcindezi ehlala njalo kothisha abaningi baseNingizimu Afrika nabaphathi bezikole. Ukusindwa kuyehluka ngesigaba nangesifundo, ukurekhoda kumelwe kube nembile ku-DBE nasekulungiseni, futhi amakhadi wokubika kumelwe akhishwe ngesikhathi. Uma usindwa kabi noma uphuthelwa umsebenzi osemthethweni, amamaki abafundi nezinqumo zokukhushulwa zisengozini.
Lo mhlahlandlela ubeka lokho okudingekayo ukukwazi: izinhlobo zokuhlola, ukusindwa ngesigaba, ukurekhoda nokubika, amakhodi wokulinganisa, nokulungisa. Ubhalelwe othisha, Abaphathi Beminyango, nabaphathi abadinga ireferensi ecacile yokuqalisa ukuhlola kwe-CAPS ngo-2026, kunamathebula asebenzayo nezixhumanisi ezisa kwimihlahlandlela ehlobene mayelana namakhodi okulinganisa e-CAPS, ukukhiqizwa kwamakhadi wokubika, nesikhathi sokuxhumana ne-CAPS.
Yini Ukuhlola Kwe-CAPS?
Ukuhlola kwe-CAPS uhlaka loMnyango Wezemfundo Eyisisekelo (DBE) lokuhlola inqubekelaphambili yomfundi kuzo zonke izifundo nezigaba, ngokuhambisana nezidingo zokuhlola CAPS 2026. Uhlelo luhlanganisa ukuhlola okuqhubekayo (ukuhlola okuqhubekayo ngesikhathi sokufundisa nokufunda) nokuhlola okusemthethweni (amatesthi ahleliwe, izivivinyo, namaphrojekthi) ukuze kunikezwe isithombe esiphelele sokufeza komfundi ngamunye.
Inqubomgomo yokuhlola ye-CAPS igcizelela:
- Ukuhlola ngenxa yokufunda: Ukusebenzisa ukuhlola ukuze kutholwe izikhala futhi kuqondiswe ukufundisa
- Ukuhlola kokufundile: Ukukala lokho abafundi abakufezile
- Ukuhlola njengokufunda: Ukusiza abafundi baqonde inqubekelaphambili yabo
- Ubulungiswa nokweqiniseka: Ukuqinisekisa ukuthi ukuhlola kubonisa ngokunembile amakhono abafundi
- Ukusobala: Imigomo ecacile nempendulo kubafundi nabazali
Yonke imisebenzi yokuhlola kumelwe ihambisane namahlelo okuhlola e-CAPS aqondene nesifundo, acacisa inani lemisebenzi esemthethweni, ukusindwa kwayo, kanye nezinhlobo zokuhlola ezifanele ibanga nesifundo ngasinye.
Izinhlobo Zokuhlola Kwe-CAPS Nokusindwa Ngesigaba
I-CAPS iyabona izinhlobo eziningi zokuhlola, ngayinye isebenzela izinjongo ezahlukene emjikelezweni wokufundisa nokufunda.
Ukuhlola Okuqhubekayo (CASS)
Ukuhlola okuqhubekayo (okubuye kubizwe ngokuthi Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni noma i-SBA) kwenzeka kulo lonke ithemu nonyaka. Kuhlanganisa:
- Imisebenzi yasekilasini: Ukuzivocavoca kwansuku zonke, amaphepha omsebenzi, nemisebenzi eyenziwa ngezandla
- Imisebenzi yasekhaya: Imisebenzi evamile eqedwa ngaphandle kwesikhathi sekilasi
- Ukubuka okungahlelekile: Ukubuka kothisha ngesikhathi sezifundo
- Izethulo zomlomo: Izinkulumo, izimpikiswano, nezingxoxo zasekilasini
- Ukubonisa okusetshenziswayo: Ama-eksperimenti esayensi, amaphrojekthi obuciko, imisebenzi yemfundo yomzimba
- Amaphrojekthi: Umsebenzi wocwaningo noma wobuciko obelula amaviki amaningi
Ukuhlola okuqhubekayo kuvumela othisha ukuthi babuke inqubekelaphambili njalo, banikeze impendulo ngokushesha, futhi baguqule amasu okufundisa ngokusekelwe ezidingweni zabafundi. Ngokuvamile kuba yiphesenti eliphakathi kuka-25 no-75 wamamaki agcina, kuxhomeke esigabeni nesifundweni.
Ukuhlola Okusemthethweni
Ukuhlola okusemthethweni kuqukethe imisebenzi ehleliwe, ehlelekile, ehlelwa kusengaphambili futhi irekhodwa ngokusemthethweni. Lokhu kuhlanganisa:
- Amatesthi: Ukuhlola okubhaliwe okuhlola izihloko noma amayunithi athile
- Izivivinyo: Ukuhlola okubanzi okuhlola izingxenye ezinkulu zohlelo lwezifundo
- Amatesthi alawulwayo: Amatesthi abhalwa ngaphansi kwezimo eziqashwayo
- Ukuhlola okusetshenziswayo: Ukuhlolwa ngesandla ezifundweni ezinjenge-Life Sciences, i-Technology, ne-Arts
- Amaphrojekthi: Imisebenzi ebanzi enemigomo ethile nezinsuku zokugcina
- Ukuhlola ngomlomo: Imisebenzi yokukhuluma ehlelekile ezilimini nakwezinye izifundo
Ukuhlola okusemthethweni ngokuvamile kusindwa kakhulu kunokuhlola okuqhubekayo futhi kusetshenziselwa ukunquma izinqumo zokukhushulwa nokuqhubekela phambili.
Ukuhlola Kokuxilonga
Ukuhlola kokuxilonga kukhomba amandla nobuthakathaka babafundi ekuqaleni komjikelezo wokufunda. Kusiza othisha ukuthi baqonde lokho abafundi asebekwazi bese behlela ukufundisa ngokulandelayo. Ukuhlola kokuxilonga ngokuvamile akurekhodwa njengengxenye yamaki asemthethweni, kodwa kucacisa amasu okufundisa.
Ukuhlola Okwakha
Ukuhlola okwakha kwenzeka ngesikhathi senqubo yokufunda ukuze kunikezwe impendulo futhi kuqondiswe ukufundisa. Ngokuvamile akuhlelekile futhi akurekhodwa njalo, kodwa kusiza othisha ukuthi babone lapho abafundi bedinga khona usizo olwengeziwe.
Ukuhlola Okuphetha
Ukuhlola okuphetha kuhlola ukufunda ekupheleni kweyunithi, ithemu, noma unyaka. Kukala lokho abafundi abakufezile futhi kurekhodwa njengengxenye yamaki abo asemthethweni. Amatesthi, izivivinyo, namaphrojekthi okugcina yizibonelo zokuhlola okuphetha.
Ukusindwa Ngesigaba
Ukusindwa kokuhlola okuqhubekayo uma kuqhathaniswa nokuhlola okusemthethweni kuyehluka kakhulu emazingeni ahlukene. Abafundi Besigaba Sesisekelo bathembele kakhulu ekuhloleni okuqhubekayo, kanti abafundi be-FET bagcizelela kakhulu amatesthi asemthethweni nezivivinyo. Ukuhlela imisebenzi esemthethweni nesikhathi sokuxhumana kulula uma wazi ukusindwa okudingekayo; bheka ithemu lesikole nesikhathi sokuxhumana ne-CAPS ukuze ubone ukuthi ungahlanganisa kanjani ithemu lakho.
Isigaba Sesisekelo (Amabanga R–3)
Esigabeni Sesisekelo, ukuhlola kugxile ekwakheni amakhono ayisisekelo ngemisebenzi esekelwe emidlalweni nesetshenziswayo. Ukuhlola okuqhubekayo kubusa, kunokuhlola okusemthethweni okuncane.
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo | Ukuhlola Okusemthethweni | Amanothi |
|---|---|---|---|
| Ibanga R | 100% | 0% | Kusekelwe ekubukeni, akukho amatesthi asemthethweni |
| Ibanga 1 | 100% | 0% | Akukho amatesthi asemthethweni etemini lokuqala |
| Ibanga 2 | 100% | 0% | Akukho amatesthi asemthethweni etemini lokuqala |
| Ibanga 3 | 75% | 25% | Itesti elilodwa elisemthethweni ngethemu ezilimini nase-Mathematics |
Izidingo ezibalulekile Zesigaba Sesisekelo:
- Ukuhlola kusekelwe ikakhulukazi ekubukeni nasekusebenziseni
- Akukho amatesthi asemthethweni eBangeni R
- Amabanga 1 no-2 awanawo amatesthi asemthethweni eTemini 1
- Ibanga 3 lethula itesti elilodwa elisemthethweni ngethemu ezilimini nase-Mathematics
- Ukuhlola kugxile ekwakheni amakhono kunolwazi lomxholo
- Othisha basebenzisa amakhophi wokuhlola, amarubriki, kanye namarekhodi okubuka
Isigaba Esiphakathi (Amabanga 4–6)
Isigaba Esiphakathi sethula ukuhlola okusemthethweni okwengeziwe kuyilapho sigcina ingxenye eqinile yokuhlola okuqhubekayo.
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo | Ukuhlola Okusemthethweni | Amatesthi Asemthethweni Ngethemu |
|---|---|---|---|
| Ibanga 4 | 60% | 40% | 2 ngesifundo |
| Ibanga 5 | 60% | 40% | 2 ngesifundo |
| Ibanga 6 | 60% | 40% | 2 ngesifundo |
Izidingo ezibalulekile Zesigaba Esiphakathi:
- Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu ngesifundo (Izilimi nase-Mathematics)
- Itesti elilodwa elisemthethweni ngethemu kwezinye izifundo
- Amaphrojekthi nokuhlola okusetshenziswayo kubalwa njengokuhlola okusemthethweni
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa umsebenzi wasekilasini, owasekhaya, nemisebenzi engahlelekile
- Izivivinyo zasekupheleni konyaka zethulwa eBangeni 6
Isigaba Esiphezulu (Amabanga 7–9)
Isigaba Esiphezulu senyusa ukugcizelelwa kokuhlola okusemthethweni, silungiselela abafundi ibanga eliphakeme.
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo | Ukuhlola Okusemthethweni | Amatesthi Asemthethweni Ngethemu |
|---|---|---|---|
| Ibanga 7 | 50% | 50% | 2–3 ngesifundo |
| Ibanga 8 | 50% | 50% | 2–3 ngesifundo |
| Ibanga 9 | 40% | 60% | 2–3 ngesifundo |
Izidingo ezibalulekile Zesigaba Esiphezulu:
- Amatesthi amabili kuya kwesithathu asemthethweni ngethemu ngesifundo
- Izivivinyo zasekupheleni konyaka ziyaphoqeleka
- Amaphrojekthi nokuhlola okusetshenziswayo kuyimisebenzi yokuhlola esemthethweni
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa imisebenzi enikelwayo, eyasekilasini, neyasekhaya
- Izivivinyo zasekupheleni konyaka zeBanga 9 zibaluleke kakhulu ekuqhubekeleni phambili
Isigaba Sokufunda Nokuqeqeshwa Okwengeziwe (Amabanga 10–12)
Isigaba se-FET sinegcizelelo elikhulu kunazo zonke ekuhloleni okusemthethweni, okubonisa ubunzima bezemfundo obudingekayo kwiSitifiketi Sikazwelonke Esiphakeme (i-NSC).
| Ibanga | Ukuhlola Okuqhubekayo (I-SBA) | Ukuhlola Okusemthethweni | Isivivinyo Sasekupheleni Konyaka |
|---|---|---|---|
| Ibanga 10 | 25% | 75% | Kufakwe kokusemthethweni |
| Ibanga 11 | 25% | 75% | Kufakwe kokusemthethweni |
| Ibanga 12 | 25% | 75% | Isivivinyo se-NSC sokugcina (75% wamaki onyaka) |
Izidingo ezibalulekile Zesigaba se-FET:
- Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni (i-SBA) kuba yiphesenti eli-25 lamaki agcina
- Amatesthi nezivivinyo ezisemthethweni kuba yiphesenti eli-75 lamaki agcina
- Izivivinyo zokugcina zeBanga 12 zinikela nge-75% kumaki onyaka
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, amaphrojekthi, umsebenzi osetshenziswayo, nokuhlola ngomlomo
- Wonke amaki e-SBA kumelwe alungiswe ngaphakathi nangaphandle
- Amaki e-SBA athunyelwa ku-DBE ukuze aqinisekiswe
Izidingo Zokuhlola Ezihambelana Nesifundo
Izifundo ezahlukene zinezidingo ezithile zokuhlola ezisekelwe emvelweni yazo nasezimpumelelweni zokufunda.
Izilimi (Ulimi Lwasekhaya Nolimi Lokuqala Olwengeziwe)
Isigaba Sesisekelo:
- Kugxilwe emakhonweni okufunda, okubhala, okulalela, nokukhuluma
- Ukuhlola okuqhubekayo ngemisebenzi yokufunda, ukuzivocavoca kokubhala, nezethulo zomlomo
- Ibanga 3: Itesti elilodwa elisemthethweni ngethemu
Isigaba Esiphakathi Nesiphezulu:
- Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa ukuqonda, ukubhala okudalayo, ukuzivocavoca kolimi, nemisebenzi yomlomo
- Amaphrojekthi angahlanganisa ukubuyekeza izincwadi, imisebenzi yocwaningo, noma amaphothifoliyo okubhala okudalayo
Isigaba se-FET:
- I-SBA ihlanganisa amatesthi amabili, iphrojekthi eyodwa, nokuhlola okukodwa ngomlomo ngethemu
- Izivivinyo ezisemthethweni zihlola ukuqonda, ulimi, izincwadi, namakhono okubhala
- Ukuhlola ngomlomo kuyaphoqeleka futhi kunikela kumaki okugcina
I-Mathematics
Isigaba Sesisekelo:
- Imisebenzi esetshenziswayo, esebenzisa izinto zokubamba
- Ukuhlola okuqhubekayo ngemisebenzi yokuxazulula izinkinga
- Ibanga 3: Itesti elilodwa elisemthethweni ngethemu
Isigaba Esiphakathi Nesiphezulu:
- Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa ukuzivocavoca kokuxazulula izinkinga, ucwaningo, nemisebenzi esetshenziswayo
- Amaphrojekthi angahlanganisa ukuphathwa kwedatha, ucwaningo, noma ukusetshenziswa kwezimpilo zangempela
Isigaba se-FET:
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, ucwaningo, namaphrojekthi
- Izivivinyo ezisemthethweni zihlola ukuxazulula izinkinga, ukucabanga, namakhono okusebenzisa
- Wonke umsebenzi kumelwe ukhombise ukucabanga kwezibalo okucacile
I-Natural Sciences ne-Technology
Isigaba Sesisekelo:
- Ukuhlola okusekelwe ekubukeni
- Imisebenzi esetshenziswayo nama-eksperimenti
- Akukho amatesthi asemthethweni
Isigaba Esiphakathi Nesiphezulu:
- Itesti elilodwa elisemthethweni ngethemu kanye nokuhlola okusetshenziswayo
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa ama-eksperimenti, ucwaningo, nemisebenzi esetshenziswayo
- Amaphrojekthi angahlanganisa ucwaningo noma imisebenzi yokuklama
Isigaba se-FET (i-Life Sciences, i-Physical Sciences):
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, umsebenzi osetshenziswayo, namaphrojekthi
- Ukuhlola okusetshenziswayo kuyaphoqeleka
- Izivivinyo ezisemthethweni zihlanganisa ithiyori nezingxenye ezisetshenziswayo
I-Social Sciences (i-History ne-Geography)
Isigaba Sesisekelo:
- Ukubuka nemisebenzi esetshenziswayo
- Umsebenzi wamamephu nemisebenzi esekelwe emithonjeni
- Akukho amatesthi asemthethweni
Isigaba Esiphakathi Nesiphezulu:
- Itesti elilodwa elisemthethweni ngethemu ngesifundo
- Ukuhlola okuqhubekayo kuhlanganisa imibuzo esekelwe emithonjeni, umsebenzi wamamephu, nemisebenzi yocwaningo
- Amaphrojekthi angahlanganisa ucwaningo lomlando noma izifundo zejografi
Isigaba se-FET:
- I-SBA ihlanganisa amatesthi, imisebenzi esekelwe emithonjeni, namaphrojekthi ocwaningo
- Izivivinyo ezisemthethweni zihlola ulwazi, ukuhlaziya, namakhono okuchaza
Amakhono Empilo / I-Life Orientation
Isigaba Sesisekelo:
- Ukuhlola okusekelwe ekubukeni
- Imisebenzi esetshenziswayo nokuboniswa
- Kugxilwe ekwakheni amakhono
Isigaba Esiphakathi Nesiphezulu:
- Ukuhlola okuqhubekayo ngemisebenzi esetshenziswayo namaphrojekthi
- Ukuhlola okukodwa okusemthethweni ngethemu (kungenzeka kusekelwe kuphrojekthi)
- Ukuhlola kugxile emakhonweni, ezindinganisweni, nasezimeni
Isigaba se-FET (i-Life Orientation):
- I-SBA ihlanganisa amaphrojekthi, imisebenzi enikelwayo, nemisebenzi esetshenziswayo
- Ukuhlola okusemthethweni kungahlanganisa izivivinyo noma ukuhlolwa kwephothifoliyo
- Ukuhlola kuhlanganisa ukuthuthukiswa komuntu siqu, impilo, nobunye bezakhamuzi
Ukurekhoda, Amakhodi Okulinganisa Namakhadi Wokubika
Ukurekhoda okunembile nokubika kwamaki okuhlola kubalulekile ekuhambisaneni nasekuxhumaneni ngempumelelo nabafundi nabazali.
Ukurekhoda Amaki Okuhlola
Izinqubo ezingcono zokurekhoda ukuhlola:
- Sebenzisa iphepha lamaki elilinganisiwe: Gcina amafomethi okurekhoda ahambisanayo kuzo zonke izifundo namabanga
- Rekhoda amaki ngokushesha: Faka amaki uma nje ukuhlola sekuqediwe ukuze kugwenywe amaphutha
- Gcina amarekhodi asekelayo: Gcina amakhophi wedijithali newephepha womabili amaphepha amaki
- Bhala izinsuku zokuhlola: Rekhoda ukuthi ukuhlola ngakunye kwenziwe nini
- Faka amagama abafundi kanye nezinombolo: Sebenzisa izinombolo zabafundi ezisemthethweni ukuze kutholwe ubunikazi obunembile
- Bala amaphesenti ngendlela efanele: Qinisekisa ukuthi ukusindwa kusetshenziswa ngokunembile lapho kubalwa amaki ethemu
Amaphutha okurekhoda avamile okumelwe agwenywe:
- Izibalo zokusindwa ezingalungile
- Amaki okuhlola angekho
- Izinombolo noma amagama abafundi ashintshaniwe
- Amafomethi okufaka amaki angahambisani
- Ukwehluleka ukurekhoda konke ukuhlola okudingekayo
Ukubala Amaki Ethemu Nawonyaka
Ukubala amaki ethemu:
Kuzo zonke izifundo eziningi, amaki ethemu abalwa kanje:
Amaki Ethemu = (Ukuhlola Okuqhubekayo × Ukusindwa) + (Ukuhlola Okusemthethweni × Ukusindwa)
Isibonelo (i-Mathematics yeBanga 7, ukusindwa okuyi-50/50):
Uma umfundi enalokhu:
- Isilinganiso sokuhlola okuqhubekayo: 65%
- Isilinganiso sokuhlola okusemthethweni: 72%
Amaki ethemu = (65 × 0,50) + (72 × 0,50) = 32,5 + 36 = 68,5%
Ukubala amaki onyaka:
Amaki onyaka ahlanganisa wonke amaki amane ethemu. Ngokuvamile:
- Amathemu 1–3: Ngalinye linikela ngokulinganayo (isb. 25% ngalinye)
- Ithemu 4: Kungenzeka kufakwe isivivinyo sasekupheleni konyaka (kuyahluka ngesigaba)
Kwisigaba se-FET:
- I-SBA (Amathemu 1–4): 25% wamaki agcina
- Isivivinyo sasekupheleni konyaka: 75% wamaki agcina (iBanga 12)
Izidingo Zamakhadi Wokubika
Amakhadi wokubika kumelwe ahlanganise:
- Ulwazi lomfundi: Igama, ibanga, ikilasi, inombolo yomfundi
- Amaki ezifundo: Amaki ethemu namaki kusukela ekuqaleni konyaka
- Amakhodi okulinganisa: Amakhodi okulinganisa e-CAPS (1–7) esifundweni ngasinye
- Amaki amaphesenti: Amaphesenti angempela azuziwe
- Amazwana: Amazwana kathisha ngenqubekelaphambili nezindawo zokuthuthukisa
- Ukuya esikoleni: Izinsuku ekhona nengekho
- Isimo sokukhushulwa: Ukuthi umfundi ukhushuliwe, uphindile, noma unemibandela
Amakhadi wokubika kumelwe akhishwe:
- Ithemu 1: Ekupheleni kuka-Ephreli
- Ithemu 2: Ekupheleni kuka-Juni
- Ithemu 3: Ekupheleni kukaSepthemba
- Ithemu 4: Ekupheleni kukaNovemba/Disemba
Ukuze uthole ulwazi olunemininingwane mayelana nokukhiqizwa kwamakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS, bheka umhlahlandlela wethu othi ukukhiqizwa kwamakhadi wokubika e-CAPS.
Amakhodi Okulinganisa e-CAPS
I-CAPS isebenzisa isikali samakhodi okulinganisa esineziga eziyisi-7 ukukhombisa amazinga okufeza komfundi. Lawa makhodi kumelwe avele kuwo wonke amakhadi wokubika kanye namaki amaphesenti.
| Ikhodi Lokulinganisa | Uhla Lwamaphesenti | Incazelo |
|---|---|---|
| 7 | 80–100% | Ukufeza okuphakeme kakhulu |
| 6 | 70–79% | Ukufeza okukhonjiswayo |
| 5 | 60–69% | Ukufeza okukhulu |
| 4 | 50–59% | Ukufeza okuphakathi |
| 3 | 40–49% | Ukufeza okwanele |
| 2 | 30–39% | Ukufeza okuyisisekelo |
| 1 | 0–29% | Akufezwanga |
Amanothi abalulekile:
- Amakhodi okulinganisa asekelwe amaki amaphesenti, hhayi amaki angahleliwe
- Iphesenti elifanayo lihlala lihambelana nekhodi lokulinganisa elifanayo
- Amakhodi okulinganisa kumelwe afakwe kuwo wonke amakhadi wokubika
- Izikole azivumelekile ukudala amakhodi okulinganisa azo ngokwazo
Ukuze uthole incazelo ephelele yamakhodi okulinganisa nendlela yokuwasebenzisa, bheka amakhodi okulinganisa e-CAPS achaziwe.
Ukulungisa Nokuqinisekisa Ikhwalithi
Ukulungisa kuqinisekisa ukuthi ukuhlola kuhlala kunobulungiswa, kuhambisana, futhi kuvumelana nezidingo ze-CAPS phakathi kothisha, izifundo, nezikole.
Ukulungisa Kwangaphakathi
Ukulungisa kwangaphakathi kwenzeka ngaphakathi kwesikole futhi kuhlanganisa:
- Ukulungisa kwesifundo: Othisha abafundisa isifundo esifanayo bahlolisisa ukuhlola komunye nomunye
- Ukulungisa kwebanga: Othisha abafundisa ibanga elifanayo bahlolisisa amazinga okuhlola
- Ukulungisa kwabaphathi Beminyango (i-HoD): Abaphathi Beminyango bahlolisisa ukuhlola ezifundweni zabo
- Ukulungisa kwabaphathi: Abaphathi besikole bahlolisisa izinqubo zokuhlola jikelele
Ukulungisa kwangaphakathi kumelwe kuhlole ukuthi:
- Imisebenzi yokuhlola iyahambisana nezidingo ze-CAPS
- Ukumaka kuyahambisana futhi kunobulungiswa
- Ukusindwa kusetshenziswa ngokunembile
- Ukurekhoda kunembile
- Impendulo yakhayo futhi iyasiza
Ukulungisa Kwangaphandle
Ukulungisa kwangaphandle kuhlanganisa ukuhlolisiswa ngabasebenzi abangaphandle kwesikole:
- Ukulungisa komjikelezo: Abaphathi bemijikelezo noma abeluleki bezifundo bahlolisisa ukuhlola kwezikole
- Ukulungisa kwesifunda: Abasebenzi besifunda balungisa isampula lokuhlola
- Ukulungisa kwesifundazwe: Iminyango yezemfundo yezifundazwe ilungisa ukuhlola kwe-FET
- Ukulungisa kwe-DBE: Umnyango kazwelonke ulungisa amaki e-SBA eBanga 12
Ukulungisa kwangaphandle kwesigaba se-FET:
- Wonke amaki e-SBA eBanga 12 alungiswa ngaphandle ngaphambi kokugcinwa kwawo
- Izikole kumelwe zithumele amaphothifoliyo e-SBA ukuze alungiswe
- Abalungisi bangaphandle baqinisekisa amaki futhi banikeze impendulo
- Izikole kumelwe zibhekane nempendulo yokulungisa ngaphambi kokugcina amaki
Izinqubo Ezingcono Zokulungisa
- Hlela imihlangano yokulungisa evamile: Beka isikhathi ithemu ngalinye lokulungisa
- Sebenzisa amakhophi okulungisa okuhlolayo: Qinisekisa ukuthi zonke izici zihlolisiswa ngokuhlelekile
- Bhala izinqumo zokulungisa: Gcina amarekhodi ezingxoxo zokulungisa nemiphumela
- Nikeza impendulo yokulungisa: Yabelana ngempendulo nothisha ukuze kuthuthukiswe izinqubo
- Landelela izincomo zokulungisa: Qinisekisa ukuthi izinkinga ezitholiwe ziyabhekwana nazo
Izinselele Ezivamile Zokuhlola Nezixazululo
Othisha nezikole ngokuvamile babhekana nezinselele lapho beqalisa izidingo zokuhlola ze-CAPS. Nazi izinkinga ezivamile nezixazululo ezisebenzayo.
Inselele 1: Ukuphatha Imisebenzi Yokuhlola Eminingi
Inkinga: Othisha bayabhekana nokunzima ukufaka konke ukuhlola okudingekayo kuthemu ngenkathi begcina isikhathi sokufundisa.
Izixazululo:
- Hlela ukuhlola ekuqaleni kwethemu usebenzisa uhlelo lokuhlola lwe-CAPS
- Hlanganisa imisebenzi yokuhlola lapho kungenzeka khona (isb. iphrojekthi ehlanganisa iziphumo eziningi zokufunda)
- Sebenzisa umsebenzi wasekilasini njengokuhlola okuqhubekayo kunokudala imisebenzi ehlukene
- Hlanganisa nezinye izifundo ukuze kugwenywe ukugcwaliswa kakhulu kwabafundi ngokuhlola
Inselele 2: Izibalo Ezinembile Zokusindwa
Inkinga: Amaphutha ekubaleni amaki asindiwe aholela emakini ethemu nawonyaka angalungile.
Izixazululo:
- Sebenzisa amaphepha amaki alinganisiwe anamafomula akhelwe ngaphakathi
- Hlola kabili zonke izibalo ngaphambi kokugcina amaki
- Sebenzisa isofthiwe yokuhlola ebala ngokuzenzakalelayo amaki asindiwe
- Cela ozokusebenza naye aqinisekise izibalo zokuhlola okubalulekile
Inselele 3: Ukusebenza Kahle Kokurekhoda Nokubika
Inkinga: Ukurekhoda nokubika ngesandla kudla isikhathi futhi kuvame ukuba namaphutha.
Izixazululo:
- Sebenzisa izincwadi zamaki zedijithali noma isofthiwe yokuphatha isikole
- Dala amathempuleti emisebenzini evamile yokuhlola
- Yenza ukukhiqizwa kwamakhadi wokubika ngokuzenzakalelayo lapho kungenzeka khona
- Qeqesha abasebenzi bomhlangano ngezinqubo ezisebenzayo zokurekhoda
Inselele 4: Ukuqinisekisa Ukuhambisana Kokulungisa
Inkinga: Othisha abahlukene basebenzisa amazinga okuhlola ngendlela engahambisani.
Izixazululo:
- Thuthukisa amarubriki wokuhlola nemihlahlandlela yokumaka esikoleni sonke
- Ba nemihlangano evamile yokulungisa ngaphambi kokumaka
- Sebenzisa izibonelo zamaphepha okumaka ukuze kusungulwe amazinga okumaka
- Nikeza ukuthuthukiswa kobungcweti mayelana nezinqubo zokuhlola
Inselele 5: Ukuhlangabezana Nezikhathi Zokugcina Zokubika
Inkinga: Amakhadi wokubika awakalungi ngesikhathi ngokwezikhathi zokugcina ze-DBE.
Izixazululo:
- Setha izikhathi zangaphakathi zokugcina ezingaphambi kwezikhathi ze-DBE
- Qala ukulungiselela amakhadi wokubika kusenesikhathi ngaphambi kokuphela kwethemu
- Sebenzisa izinhlelo zokubika ezizenzakalelayo lapho kungenzeka khona
- Nikela isikhathi esithile sokuqedela amakhadi wokubika
Ukuhlela Ukuhlola Nobuchwepheshe
Ukuhlela ukuhlola ngokusebenzayo kuqinisekisa ukuthi zonke izidingo ze-CAPS ziyahlangatshezwana, kuyilapho kusekelwa ukufundisa nokufunda.
Ukuhlela Ukuhlola Konyaka Nakwethemu
Ekuqaleni konyaka, izikole kufanele:
- Buyekeza amahlelo okuhlola e-CAPS: Qinisekisa ukuthi zonke izifundo zinamahlelo okuhlola ahambisana ne-CAPS
- Dala ikhalenda yokuhlola yesikole: Hlela konke ukuhlola okusemthethweni ukuze kugwenywe ukushayisana kwezikhathi
- Nikeza isikhathi sokuhlola: Qinisekisa isikhathi esanele sokuhlola, ukumaka, nokulungisa
- Hlela isheduli yokulungisa: Hlela imihlangano yokulungisa kwangaphakathi kwithemu ngalinye
- Lungiselela izinsiza zokuhlola: Qinisekisa ukuthi zonke izinto namathempuleti adingekayo asekulungele
Ukuhlela Ukuhlola Kwethemu
Ekuqaleni kwethemu ngalinye:
- Buyekeza izidingo zokuhlola zethemu: Bheka ukuthi ukuhlola okuyikuphi okudingekayo kule themu
- Hlela ukuhlola okusemthethweni: Setha izinsuku zamatesthi nezivivinyo
- Hlela ukuhlola okuqhubekayo: Khomba umsebenzi wasekilasini nowasekhaya oyobalwa njengokuhlola
- Lungiselela imisebenzi yokuhlola: Thuthukisa noma uthole imisebenzi yokuhlola ehambisana ne-CAPS
- Yazisa abafundi nabazali: Xoxa ngeshedyuli nezidingo zokuhlola
Ukulungiselela Ngaphambi Kokuhlola
Ngaphambi kokuqhuba ukuhlola:
- Buyekeza iziphumo zokufunda: Qinisekisa ukuthi ukuhlola kuhlanganisa iziphumo zokufunda ezihlosiwe
- Lungiselela izinto zokuhlola: Phrinta amatesthi, lungiselela izinto ezisetshenziswayo, lungiselela izindawo
- Yazisa abafundi: Chaza izidingo zokuhlola, imigomo, nokulindelekile
- Hlela ukusekela: Hlela ukuqashwa, ukulungiselelwa okukhethekile, noma ukusekelwa kobuchwepheshe
- Hlola izidingo zokulungisa: Qinisekisa ukuthi imisebenzi yokuhlola isilungele ukulungiswa
Ubuchwepheshe Nokuphathwa Kokuhlola
Izinhlelo zamanje zokuphatha izikole zingenza kancane kakhulu izinqubo zokuhlola ze-CAPS.
Izinzuzo Zesofthiwe Yokuhlola
Ukurekhoda okusebenzayo:
- Izincwadi zamaki zedijithali ziqeda amaphutha okubala ngesandla
- Izibalo zokusindwa ezizenzakalelayo ziqinisekisa ukunembile
- Ukufaka nokuthola amaki ngokushesha
- Ukuhlanganiswa nezinhlelo zolwazi lwabafundi
Ukubika okuzenzakalelayo:
- Amakhadi wokubika akhiqizwa ngokuzenzakalelayo esuka emakini arekhodiwe
- Amakhodi okulinganisa e-CAPS asetshenziswa ngokuzenzakalelayo ngokusekelwe amaphesenti
- Ukuqanjwa okuhambisanayo kuwo wonke amakhadi wokubika
- Ukukhiqizwa ngokushesha kwemibiko yenqubekelaphambili
Ukusekela ukulungisa:
- Ukwabelana kalula ngemisebenzi yokuhlola namaki ukuze kulungiswe
- Imikhondo yokucwaninga ekhombisa ukuthi ubani ofake noma waguqula amaki
- Amakhophi okuhlola nezinqubo zokulungisa
- Amarekhodi omlando ezinqumo zokulungisa
Ukuqinisekisa ukuhambisana:
- Izidingo zokuhlola ze-CAPS ezakhelwe ngaphakathi
- Ukuqinisekiswa okuzenzakalelayo kokusindwa kokuhlola
- Izikhumbuzi zokuhlola okungatholakalanga
- Imibiko ekhombisa isimo sokuhambisana
Ukukhetha Isofthiwe Yokuhlola
Lapho ukhetha isofthiwe yokuphatha isikole yokuhlola, cabangela:
- Ukuhambisana ne-CAPS: Ingabe iyasekela izidingo zokuhlola ze-CAPS?
- Ukusebenza kalula: Ingabe othisha bangayisebenzisa ngaphandle kokuqeqeshwa okuningi?
- Amakhono okubika: Ingabe ingakhiqiza amakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS?
- Ukuhlanganiswa: Ingabe iyahlanganiswa ne-SA-SAMS noma ezinye izinhlelo?
- Ukusekelwa: Ingabe ukuqeqeshwa nokusekelwa kobuchwepheshe kuyatholakala?
- Izindleko: Ingabe iyakhokhelwa ngokwesabelomali sesikole sakho?
Ukuqonda nokuqalisa izidingo zokuhlola CAPS 2026 kubalulekile kuzo zonke izikole zaseNingizimu Afrika. Uhlaka lulinganisela ukuhlola okuqhubekayo nokuhlolwa okusemthethweni, luqinisekisa ukuthi abafundi bathola impendulo ecacile, futhi lugcina izikole zihambisana ne-DBE. Kungakhathaliseki ukuthi ungumthisha ohlela ukuhlola kwethemu, uMphathi Womnyango olungisa amaki, noma umphathi oqinisekisa ukuhambisana, ukusindwa okunembile, ukurekhoda, kanye nokukhiqizwa kwamakhadi wokubika kubalulekile kuwo wonke amasigaba.
Ukuze ukhiqize amakhadi wokubika ahambisana ne-CAPS asuselwa emakini akho ngemizuzu, urekhode ukusindwa ngendlela efanele ngesigaba, futhi ugcine ukulungisa endaweni eyodwa, bheka ukuthi i-Fundisa isiza kanjani izikole zaseNingizimu Afrika ngokuhlola okuhambisana ne-CAPS, ukuphathwa kwezimali, nokuxhumana nabazali kusetshalwe kwenye inkundla.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Wumehluko muni phakathi kokuhlola okuqhubekayo nokuhlola okusemthethweni ku-CAPS?
Ukuhlola okuqhubekayo (okubuye kubizwe ngokuthi Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni) kuhlanganisa ukuhlola okuqhubekayo ngesikhathi sokufundisa nokufunda, njengomsebenzi wasekilasini, owasekhaya, izethulo zomlomo, nemisebenzi esetshenziswayo. Kwenzeka kulo lonke ithemu futhi kunikeza impendulo evamile kubafundi. Ukuhlola okusemthethweni kuqukethe imisebenzi ehleliwe, ehlelekile njengamatesthi, izivivinyo, namaphrojekthi ahlelwa ngaphambili futhi arekhodwa ngokusemthethweni. Ukusindwa phakathi kokuhlola okuqhubekayo nokusemthethweni kuyahluka ngesigaba, kuyilapho iSigaba Sesisekelo sithembela kakhulu ekuhloleni okuqhubekayo futhi isigaba se-FET sigcizelela ukuhlola okusemthethweni.
Ngamalini amatesthi asemthethweni adingekayo ngethemu ku-CAPS?
Inani lamatesthi asemthethweni ngethemu lincike esigabeni nasesifundweni:
- Isigaba Sesisekelo: Amabanga R–2 awanawo amatesthi asemthethweni; iBanga 3 linetesti elilodwa elisemthethweni ngethemu ezilimini nase-Mathematics
- Isigaba Esiphakathi: Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu ezilimini nase-Mathematics; elilodwa ngethemu kwezinye izifundo
- Isigaba Esiphezulu: Amatesthi amabili kuya kwesithathu asemthethweni ngethemu ngesifundo
- Isigaba se-FET: Amatesthi amabili asemthethweni ngethemu kanye nezivivinyo zasekupheleni konyaka
Izikole kumelwe zibheke amahlelo okuhlola e-CAPS aqondene nesifundo ukuze zithole izidingo ezinembile.
Kusindwa ngamalini ukuhlola okuqhubekayo ngephesenti eBangeni 12?
EBangeni 12 (iSigaba se-FET), Ukuhlola Okusekelwe Esikoleni (i-SBA) kuba yiphesenti eli-25 lamaki agcina, kuyilapho ukuhlola okusemthethweni kanye nesivivinyo sasekupheleni konyaka kuba yiphesenti eli-75. Isivivinyo sokugcina se-NSC sinikela nge-75% kumaki onyaka, i-SBA inikela ngephesenti elisele elingu-25%. Wonke amaki e-SBA eBanga 12 kumelwe alungiswe ngaphandle ngaphambi kokugcinwa kwawo.
Ngibala kanjani amaki ethemu omfundi ku-CAPS?
Ukuze ubale amaki ethemu, sebenzisa amaphesenti okusindwa okwenzelwe ukuhlola okuqhubekayo nokusemthethweni. Isibonelo, eBangeni 7 (ukusindwa okuyi-50/50):
- Bala isilinganiso samaki wonke okuhlola okuqhubekayo
- Bala isilinganiso samaki wonke okuhlola okusemthethweni
- Sebenzisa ukusindwa: (Isilinganiso sokuqhubekayo × 0,50) + (Isilinganiso okusemthethweni × 0,50)
Qinisekisa ukuthi usebenzisa ukusindwa okulungile ebangeni nasesigabeni esithile. Isofthiwe yokuhlola ingazenzakalelisa lezi zibalo ukuze kuncishiswe amaphutha.
Ayini amakhodi okulinganisa e-CAPS futhi asetshenziswa nini?
Amakhodi okulinganisa e-CAPS iyisikali esineziga eziyisi-7 (1–7) esikhombisa amazinga okufeza ngokusekelwe emakini amaphesenti:
- 7: 80–100% (Okuphakeme kakhulu)
- 6: 70–79% (Okukhonjiswayo)
- 5: 60–69% (Okukhulu)
- 4: 50–59% (Okuphakathi)
- 3: 40–49% (Okwanele)
- 2: 30–39% (Okuyisisekelo)
- 1: 0–29% (Akufezwanga)
Amakhodi okulinganisa kumelwe avele kuwo wonke amakhadi wokubika kanye namaki amaphesenti. Anikeza indlela elinganisiwe yokuxhumanisa amazinga okufeza kuzo zonke izikole zaseNingizimu Afrika.
Yeka ukwenza lokhu ngesandla
Fundisa
All-in-one school management SaaS for South African schools
Ibhalwe ngu
Fundisa Team