Ishejuli Yesikole Isikhathi Se-CAPS: Iqondiso Lezikole Zase-SA
Ukulungisa isikhathi sokuxhumana se-CAPS seshejuli yesikole kungenye yemisebenzi ezinzima kakhulu kubaphathi bezikole zaseNingizimu Afrika. UMnyango Wezemfundo Eyisisekelo (DBE) usetha amahora okufundisa aphansi ngesifundo nangesigaba; ukuhlangabezana nalokho kuyilapho ulinganisa ukutholakala kothisha, ukwabiwa kwamakamelo, nokuhlanganiswa kwezifundo ngokuvamile kuholela ekungathobeleni, abasebenzi badangale, nokulahlekelwa yisikhathi sokufunda. Noma wakha amashejuli ngesandla noma usebenzisa isofthiwe, udinga ukuqonda okucacile kwabekwa kwesikhathi se-CAPS namasu asebenzayo ezikoleni zangempela.
Isikhathi sokuxhumana se-CAPS yilahora eliphansi ngeviki abafundi kufanele bakuchithe ekufundiseni okuqondile ngesifundo ngasinye. Izidingo ziyahluka ngesigaba — Isigaba Sesiqalo (Amabanga R–3), Isigaba Ephakathi (Amabanga 4–6), Isigaba Esiphakeme (Amabanga 7–9), neFurther Education and Training Phase (Amabanga 10–12) — futhi kudala ingcindezi yangempela yokuhlela lapho kuhlanganiswa nokugxila kothisha, isikhala esilinganiselwe, nokukhetha izifundo emabangeni aphezulu. Leli qondiso libeka izidingo zesikhathi sokuxhumana ngqo ngesifundo nangesigaba, izithiyo ezivamile nendlela yokuziphatha, ukuhlela ngesandla uma kuqhathaniswa nosoftiwe, namaphutha angaphazamisa ishejuli yakho.
Isikhathi Sokuxhumana Se-CAPS Seshejuli Yesikole: Lokho Okufanele Uhlangabezane Nakho
Isikhathi sokuxhumana se-CAPS sisho inani eliphansi lamahora ngeviki abafundi kufanele bakuchithe ekufundiseni okuqondile ngesifundo ngasinye. I-DBE icacisa lezi zidingo ukuze iqinisekise ukumbozwa kwekhrikhulamu nokugcina amazinga emfundo kuzo zonke izikole zaseNingizimu Afrika. Isikhathi sokuxhumana silinganiswa ngamahora ngeviki futhi siyahluka ngesigaba, isifundo, futhi ngezinye izikhathi ngebanga ngaphakathi kwesigaba.
Kungani isikhathi sokuxhumana sibalulekile:
- Ukumbozwa kwekhrikhulamu: Isikhathi sokuxhumana esanele siqinisekisa ukuthi othisha bangamboza konke okuqukethwe kwe-CAPS nemiphumela yokufunda
- Ukuthobela i-DBE: Izikole kufanele zihlangabezane nezidingo zesikhathi sokuxhumana eziphansi ukuze zicwaningwe futhi ziqiqinseke ikhwalithi
- Ukuqhubeka kwabafundi: Isikhathi sokuxhumana esingenele singaholela ezikhaleni ekufundeni nasekusebeni okungesihle
- Ukuhlela kothisha: Ukwabiwa kwesikhathi sokuxhumana okuciacile kusiza othisha bahlele izifundo nokuhlola ngendlela ephumelelayo
- Ukwabiwa kwezinsiza: Izidingo zesikhathi sokuxhumana zazisa izinqumo zokuqasha, ikamelo lokufundela, nokuhlela izinsiza
Izidingo zesikhathi sokuxhumana azikwazi ukuxoxiswana ngazo — izikole azikwazi ukunciphisa amahora okuxhumana ngaphansi kwezinga eziphansi ze-CAPS ngaphandle kwemvume ye-DBE, evame ukungaphiwa. Kodwa-ke, izikole zingabela isikhathi esiningi kunelesilinganiso uma izinsiza zivumela. Mayelana nendlela isikhathi sokuxhumana sixhumana ngayo nokuhlola nokubika, bheka izidingo zokuhlola ze-CAPS 2026.
Isikhathi Sokuxhumana Se-CAPS Ngesigaba Nangesifundo
Amatafula alandelayo abonisa izidingo zesikhathi sokuxhumana ngqo ngesifundo sigaba ngasinye, njengoba kucacisiwe emadokhumenteni e-CAPS. Lokhu kwabiwa kusekelwe evikini lesikole elijwayelekile futhi kufanele kusatshalaliswe kulo lonke iviki.
Isigaba Sesiqalo (Amabanga R–3)
Isigaba Sesiqalo sigxila ekuthuthukiseni ikhono lokufunda nokubala namakhono okuphila ngokufunda okuhlanganisiwe, okusekelwe emdlalweni. Isikhathi sokuxhumana sisatshalaliswa kuzindawo zokufunda hhayi ezifundweni ezihlukene.
| Isifundo/Indawo Yokufunda | Ibanga R | Ibanga 1 | Ibanga 2 | Ibanga 3 |
|---|---|---|---|---|
| Ulimi Lasekhaya | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-7 | Amahora ayi-7 | Amahora ayi-7 |
| Ulimi Olungeziwe Lokuqala | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-3 | Amahora ama-4 |
| Izibalo | Amahora ayi-7 | Amahora ayi-7 | Amahora ayi-7 | Amahora ayi-7 |
| Amakhono Okuphila | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-6 |
| Isamba ngeviki | Amahora angu-21 | Amahora angu-22 | Amahora angu-23 | Amahora angu-24 |
Amaqaphela Isigaba Sesiqalo: Ibanga R sisebenza ngosuku olufushane (ngokujwayelekile amahora ama-3–4). Amakhono Okuphila ahlanganisa Ulwazi Lokuqala, Ubuciko Bokudala, Imfundo Yomzimba, Nokuzizwa Kahle Komuntu Nomphakathi. Izilimi zigxila ekuthuthukiseni amakhono okufunda, ukubhala, ukulalela nokukhuluma. Izibalo zigcizelela imisebenzi esebenzayo, ephathekayo. Isikhathi sokuxhumana sifaka kokubili ukufundisa okuqondile nemisebenzi ehlelekile esekelwe emdlalweni.
Isigaba Ephakathi (Amabanga 4–6)
Isigaba Ephakathi sethula ukugxila kwezifundo kuyilapho sigcina isisekelo sekhrikhulamu ebanzi. Abafundi bafunda izifundo ezihlukene ezifundiswa othisha abaqeqeshwe ngokukhethekile.
| Isifundo | Ibanga 4 | Ibanga 5 | Ibanga 6 |
|---|---|---|---|
| Ulimi Lasekhaya | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-6 |
| Ulimi Olungeziwe Lokuqala | Amahora ayi-5 | Amahora ayi-5 | Amahora ayi-5 |
| Izibalo | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-6 | Amahora ayi-6 |
| Isayensi Yemvelo Nobuchwepheshe | Amahora ama-3.5 | Amahora ama-3.5 | Amahora ama-3.5 |
| Isayensi Yomphakathi | Amahora ama-3 | Amahora ama-3 | Amahora ama-3 |
| Amakhono Okuphila | Amahora ama-4 | Amahora ama-4 | Amahora ama-4 |
| Ubuciko Bokudala | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 |
| Imfundo Yomzimba | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 |
| Isamba ngeviki | Amahora angu-31.5 | Amahora angu-31.5 | Amahora angu-31.5 |
Amaqaphela Isigaba Ephakathi: Isayensi Yomphakathi ihlanganisa Umlando neGeography ezifundiswa njengezifundo ezihlanganisiwe. Isayensi Yemvelo Nobuchwepheshe ihlanganisa imiqondo yesayensi nezicelo zobuchwepheshe. Amakhono Okuphila ahlanganisa Ukuzizwa Kahle Komuntu Nomphakathi. Ubuciko Bokudala neImfundo Yomzimba kuyizindawo zokufunda ezihlukene. Isikhathi sokuxhumana siphelele sicabanga iviki lesikole elijwayelekile elinamahora angu-35 anezikhathi zokuphumula.
Isigaba Esiphakeme (Amabanga 7–9)
Isigaba Esiphakeme silungisa abafundi ukukhetha izifundo eSigabeni Se-FET kuyilapho sigcina ikhrikhulamu ebanzi. Isikhathi sokuxhumana sandanda ukuze singamukela okuqukethwe okuyinkimbinkimbi.
| Isifundo | Ibanga 7 | Ibanga 8 | Ibanga 9 |
|---|---|---|---|
| Ulimi Lasekhaya | Amahora ayi-5 | Amahora ayi-5 | Amahora ayi-5 |
| Ulimi Olungeziwe Lokuqala | Amahora ama-4 | Amahora ama-4 | Amahora ama-4 |
| Izibalo | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 |
| Isayensi Yemvelo | Amahora ama-3.5 | Amahora ama-3.5 | Amahora ama-3.5 |
| Isayensi Yomphakathi | Amahora ama-3 | Amahora ama-3 | Amahora ama-3 |
| Ubuchwepheshe | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 |
| Isayensi Yokuphatha Umnotho | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 |
| Ukuqondisa Ukuphila | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 |
| Ubuciko Bokudala | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 |
| Isamba ngeviki | Amahora angu-28 | Amahora angu-28 | Amahora angu-28 |
Amaqaphela Isigaba Esiphakeme: Isayensi Yomphakathi ihlukaniswa ibe Umlando neGeography (amahora ama-1.5 ngasinye). Isayensi Yemvelo ihlanganisa imiqondo ye-Life Sciences ne-Physical Sciences. Ubuchwepheshe siba isifundo esihlukene esidinga izakhiwo eziqeqeshwe ngokukhethekile. Isayensi Yokuphatha Umnotho sethula imiqondo yebhizinisi neyeznomnotho. Ukuqondisa Ukuphila kuthatha indawo Amakhono Okuphila futhi kuhlanganisa ukuqondiswa komsebenzi.
Isigaba Se-Further Education and Training (Amabanga 10–12)
Isigaba Se-FET sinikeza ukukhetha izifundo kuyilapho sigcina izifundo eziyimpoqo. Isikhathi sokuxhumana siyahluka ngokusekelwe ekukhethweni kwezifundo, kodwa abafundi bonke kufanele baqedele izifundo ezingokoqobo ezithile.
Izifundo eziyimpoqo (bonke abafundi be-FET):
| Isifundo | Ibanga 10 | Ibanga 11 | Ibanga 12 |
|---|---|---|---|
| Ulimi Lasekhaya | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 |
| Ulimi Olungeziwe Lokuqala | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 |
| Izibalo noma Ukufunda Izibalo | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 | Amahora ama-4.5 |
| Ukuqondisa Ukuphila | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 | Amahora ama-2 |
Izifundo ezikhethiwe (abafundi bakhetha 3–4): Izifundo eziningi ezikhethiwe zithola amahora ama-4.5 ngeviki (isib. Isayensi Yomzimba, Isayensi Yempilo, Geography, Umlando, Accounting, Izifundo Zebhizinisi, Umnotho, Ubuchwepheshe Belwazi, njalonjalo).
Isamba seSigaba Se-FET: Ngokujwayelekile amahora angu-27–31.5 ngeviki kuncike ekukhethweni kwezifundo. Abafundi kufanele bakhethe okungenani isifundo esisodwa eqenjini ngalinye. Ezinye izifundo zidinga izakhiwo eziqeqeshwe (amalabhorethri, amakamelo ekhompyutha). Ukuhlanganiswa kwezifundo kufanele kusebenze ngokunikezwa kothisha nokuvinjwa kwezakhiwo.
Izithiyo Zokuhlela Ezivamile
Ukwakha ishejuli ethobela i-CAPS kudinga ukulinganisa izithiyo eziningi ezingahambisani nezidingo zesikhathi sokuxhumana. Ukutholakala kothisha: Othisha bagxila ezifundweni ezithile nasezigabeni, okunciphisa ukutholakala kwabo amakilasi athile. Izixazululo: Ukufundisa ngaphesheya kwezigaba lapho kungenzeka, ukudala imatrix yokugxila kwezifundo, ukucabanga othisha abasebenza ingxenye yesikhathi noma ababelwana ngezikole, isofthiwe yeshejuli evimbela ukuphawula kabili. Amaphutha: Ukusebenzisa othisha ezifundweni abangaqeqeshwanga, ukulayisha kakhulu, ukudala amashejuli adinga othisha abe endaweni ezimbili ngasikhathi sinye.
Ukwabiwa kwezakhiwo: Akuyona yonke izifundo ezingafundiswa noma yiliphi ikamelo. Isayensi idinga amalabhorethri, Ubuchwepheshe udinga amaworkshop, Imfundo Yomzimba idinga izakhiwo zemidlalo. Izixazululo: Ukuhlela amandla amakamelo, ukubhukha amalabhorethri naworkshop, ukuhlela izifundo eziphathekayo ukwabelana ngezakhiwo, ukuhlola izakhiwo njalo. Amaphutha: Ukuhlela amakilasi amabili adinga isakhiwo esisodwa ngasikhathi sinye, ukungabheki umkhawulo wamasayizi ekamelo.
Ukuhlanganiswa kwezifundo: ESigabeni Se-FET abafundi bakhetha ukuhlanganiswa okuhlukene, okudala amaqembu amaningi. Izixazululo: Ukuhlaziya ukuhlanganiswa ngaphambi kokuhlela, ukugxila osayizi bekilasi abalinganayo, ukuxhumana nabafundi mayelana nezithiyo. Amaphutha: Ukudala amashejuli ngaphambi kokuqedela ukukhetha izifundo, ukuvumela ukuhlanganiswa okuningi kakhulu.
Izikhathi zokuphumula namahora esikole: Isikhathi sokuxhumana kufanele singene ngosuku lwesikole, kubalwa izikhathi zokuphumula nokuhlanganisa. Izixazululo: Bala amahora atholakalayo ngeviki (isib. 35) asusa izikhathi zokuphumula, sebenzisa ubude be-period obungaguquki (40–50 imizuzu). Amaphutha: Ukungabali izikhathi zokuphumula, ukudala amashejuli adlula ubude bosuku.
Ukuhamba kwabafundi: Ezikoleni ezinkulu abafundi badinga isikhathi sokuhamba phakathi kwamakamelo. Izixazululo: Yakha izikhathi zokudlula (5–10 imizuzu) phakathi kwama-period, gcina amakilasi endaweni efanayo lapho kungenzeka, qinisekisa ukuthi abafundi banamashejuli aciacile.
Ukuhlela Ngesandla Uma Kuqhathaniswa Nosisofthiwe
Izikole zisebenzisa izindlela ezimbili zokudala amashejuli: ngesandla (amaspredishithi, iphepha, amabhodhi) nosisofthiwe yeshejuli yesikole. Ngesandla: Kuzindleko eziphansi kodwa kuchitha isikhathi, kuyathanda amaphutha, kube nzima ukuxazulula izimpikiswano. Kuhle ezikoleni ezincane (ngaphansi kwabafundi abangama-200). Isotiwe: Isoftiwe ingakhiqiza amashejuli ngamahora hhayi amaviki, ikhomba ukuphawula kabili nokungahambisani ne-CAPS, inikeza imibiko. Kuhle ezikoleni eziphakathi nasezinkulu, ezinokuhlanganiswa kwezifundo okuyinkimbinkimbi. Lapho uhlela ukutholakala, faka amalungelo okuvakasha kothisha eNingizimu Afrika ukuze amashejuli asebenze uma abasebenzi bengekho.
Amaphutha Okuhlela Avamile Nokugwema
Phutha 1: Ukushiya ukuhlela sekugcineni. Isixazululo: Qala ukuhlela okungenani izinyanga ezimbili kuya kwezintathu ngaphambi konyaka. Phutha 2: Ukungabheki izidingo zesikhathi sokuxhumana se-CAPS. Isixazululo: Sebenzisa amatafula e-CAPS agqamisiwe, qinisekisa ukuthi isifundo ngasinye sihlangabezana nezinga eziphansi. Phutha 3: Ukuphawula othisha noma amakamelo kabili. Isixazululo: Sebenzisa isotiwe nokuhlola ukuphawula kabili, noma ukudala amacheki ngesandla. Phutha 4: Ukudala umthwalo ongalingani kothisha. Isixazululo: Gxila emthwalweni ofundiso olinganayo. Phutha 5: Ukungabheki izidingo zezifundo eziphathekayo. Isixazululo: Bhukha izakhiwo eziqeqeshwe, nikeza isikhathi sokusetha nokuhlanza. Phutha 6: Ukungabheki ukuhlanganiswa kwezifundo kwabafundi. Isixazululo: Qedela ukukhetha izifundo ngaphambi kokuhlela. Phutha 7: Ubude be-period obungaguquki, ukuxhumana okungesihle, noma ukungabi nazinhlelo zezimo ezingalindelwe. Yilunganisa ubude be-period (40–50 imizuzu), xhumana izinguquko ngokucacile, hlela ngezikhathi zokungabi khona kothisha.
Imikhuba Yokuqhuba Ukuhlela Okuthobela i-CAPS
Qala ngedatha enembile: iziqu zothisha nokutholakala, ukukhetha izifundo kwabafundi, ukucwaninga kwezakhiwo, ishejuli yesikole, nezidingo zesikhathi se-CAPS samanje. Landela ukulandelana: bhopha ama-period nezakhiwo eziyimpoqo kuqala, bese waba izifundo eziyinhloko nezikhethiwe, linganisa umthwalo wothisha, qinisekisa ukuthobelwa kwe-CAPS, xazulula izimpikiswano. Isikhathi sokuxhumana se-CAPS asikwazi ukuxoxiswana — isifundo ngasinye kufanele sithole okungenani amahora aphansi ngeviki. Yilunganisa ukuthobelwa nokwaneliseka kothisha, izidingo zabafundi, nokusebenza kwezakhiwo. Bhuka amashejuli ohlelo futhi ucele impendulo kothisha nasezinkulumeni ngaphambi kokuthi unyaka uqale. Yenza amashejuli atholakale kothisha, abafundi nabazali ngezikhathi.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Yini isikhathi sokuxhumana esiphansi sezibalo ebangeni 7?
Ngokwe-CAPS, Izibalo ebangeni 7 zidinga amahora ama-4.5 ngeviki sokuxhumana. Lokhu kufanele kusatshalaliswe kulo lonke iviki (ngokujwayelekile ama-period ama-4–5 ngamaminithi angu-40–50 ngamunye) futhi angeke ancishwe ngaphansi kwalesi silinganiso ngaphandle kwemvume ye-DBE. Izikole zingabela isikhathi esiningi uma izinsiza zivumela.
Ngiqinisekisa kanjani ukuthi ishejuli yami ihlangabezana nezidingo zesikhathi se-CAPS?
Dala ilayisi yebanga ngalinye ebonisa: (1) Isikhathi sokuxhumana esidingekayo ngesifundo ngasinye (kusukela emadokhumenteni e-CAPS), (2) Isikhathi sokuxhumana esabiwe eshejulini yakho (bala amahora ngeviki), (3) Ukuqinisekisa ukuthi isikhathi esabiwe sihlangabezana noma sidlule esidingekayo. Ungakwenza ngesandla usebenzisa amaspredishithi, noma usebenzisa isotiwe yeshejuli enokuhlola ukuthobelwa kwe-CAPS.
Ingabe nginganciphisa isikhathi sokuxhumana ezinye izifundweni uma abafundi behlupheka?
Cha, awukwazi ukunciphisa isikhathi sokuxhumana ngaphansi kwezinga eziphansi ze-CAPS ngaphandle kwemvume ye-DBE, evame ukungaphiwa. Izidingo zesikhathi se-CAPS ziklanyelwe ukuqinisekisa ukumbozwa kwekhrikhulamu, futhi ukunciphisa isikhathi kungaholela ezikhaleni nasekungathobeleni kwe-DBE. Esikhundleni salokho, cabanga: amakilasi okusekela angeziwe ngaphandle kwesikhathi sokuxhumana esejwayelekile, ukusebenzisa isikhathi sokuxhumana ngendlela ephumelelayo, izinhlelo zokulungisa, nokunikeza izinsiza ezonele.
Ngenzeni uma ukuhlanganiswa kwezifundo kwenza ukuhlela kungenzeki?
Uma ukukhetha kwezifundo kwabafundi kudala izimo ezingenakwenzeka: (1) Xhumana izithiyo ngokuqala ngaphambi kokukhetha izifundo, (2) Nikeza ukuqondisa ekukhethweni kwezifundo, (3) Imikhawulo: ezinye izikole zivimbela ukukhetha ngaphezu kokuthile, (4) Funa izinsiza ezingeziwe noma wabelane nothisha nezinye izikole, (5) Sebenzisa isotiwe: isotiwe yeshejuli ingahlola ukusebenza kokuhlanganiswa. Indlela engcono kakhulu ukugwema — sebenzisana nabafundi nabazali ngesikhathi sokukhetha izifundo ukuze uqinisekise ukuthi ukuhlanganiswa kusebenza ngaphambi kokuhlela.
Bona ukuthi i-Fundisa isiza kanjani izikole zaseNingizimu Afrika ukuhlangabezana nezidingo zesikhathi sokuxhumana se-CAPS seshejuli yesikole, ukukhiqiza amakhadi wokubika athobela i-CAPS, nokuphatha ukuhlola, imali nokuxhumana nabazali kusikhungo esisodwa. Zama i-Fundisa.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team