Amakhodi Okulinganisa we-CAPS Achazwe: Isikali Samaphuzu Ayisikhombisa Ezikoleni zase-SA
Ukubhala amamaki kuphela ube uthola ukuthi amakhodi okulinganisa awahambisani namabhande amaphesenti. Ukulungiselela ukucwaninga kwesifunda nokuthola amakhodi angahambisani eziphakethini. Abazali ebusuku bokubika bebuza ukuthi i-Code 5 isho ini. Othisha abaningi, ama-HoD kanye nabaphathi bezikole, amakhodi okulinganisa we-CAPS ayimpande yokuphithizela nosizo olungaphezulu nsuku zonke. I-Curriculum and Assessment Policy Statement (CAPS) isebenzisa isikali esivamile samaphuzu ayisikhombisa ukuhlola ukusebenza kwabafundi ku-GET ne-FET, futhi la makhodi avela phepha ngalinye lokubika, azisa izinqumo zokukhushulwa futhi kufanele ahambisane nezimfuno ze-Department of Basic Education (DBE).
Le ndatshana inika amakhodi okulinganisa we-CAPS achazwe: isikali samaphuzu ayisikhombisa, amabhande amaphesenti, ukuthi i-Foundation Phase yehluka kanjani, nokuwasebenzisa ngendlela efanele emaphepheni okubika naku-inqubomgomo yokuhlola. Ukuze ubone ukubhekwa okuphelele kwezimfuno, bheka CAPS assessment requirements 2026.
Yini Amakhodi Okulinganisa we-CAPS?
Amakhodi okulinganisa we-CAPS yizinkomba zezinombolo (1–7) ezimele amazinga okufinyelela kwabafundi ngokohlelo lokuhlola le-Department of Basic Education. Ikhodi ngayinye ihambisana nebhande elithile lamaphesenti nencazelo yokufinyelela, inikeza indlela ehlala ingaguquki yokuxhumana ngokusebenza kwabafundi ezikoleni zonke zaseNingizimu Afrika.
Kungani kubalulekile: La makhodi ayisimo kuzo zonke izivivinyo ezisemthethweni, amaphepha okubika, nokuthumela ukuhambisana ne-DBE. Ukusebenzisa ngokungafanele kungaholela ezirekhodini zabafundi ezingalungile, izingxabano zokukhushulwa, nezinkinga zokuhambisana ngesikhathi sokucwaninga kwezifundazwe.
Isikali sokulinganisa sivumelanisa ukuhlola kuzo zonke izifundo, okwenza kube lula kubazali, othisha kanye nezikhulu zezemfundo ukuqonda intuthuko yomfundi. Esikhundleni sokuthembela kuphela amaphesenti — angashintsha encazelweni phakathi kwezifundo nezikole — amakhodi anikeza izinga lokufinyelela elilodwa elihambisana nezimfuno ze-CAPS.
Isikali Sokulinganisa Samaphuzu Ayisikhombisa: Amakhodi Namabhande Amaphesenti
Isikali samaphuzu ayisikhombisa se-CAPS sisebenza kuzo zonke izifundo ku-GET Phase (Amabanga 4–9) ne-FET Phase (Amabanga 10–12). Ikhodi ngayinye imele izinga lokufinyelela elithile namabhande amaphesenti ahambisanayo nencazelo.
| Ikhodi | Izinga Lokufinyelela | Ibhendi Lamaphesenti | Incazelo |
|---|---|---|---|
| 7 | Ukufinyelela Okugqamile | 80–100% | Ukusebenza okuhluke kakhulu, ukhombisa ukuqonda okubanzi |
| 6 | Ukufinyelela Okuhle Kakhulu | 70–79% | Izinga eliphezulu lokukwazi, ukhombisa ukuqonda okujulile |
| 5 | Ukufinyelela Okusebenzayo | 60–69% | Ukusebenza okuhle, ukhombisa ukuqonda okuqinile |
| 4 | Ukufinyelela Okwanele | 50–59% | Ukusebenza okwanelisayo, uhlangabezana nezimfuno eziphansi |
| 3 | Ukufinyelela Okumaphakathi | 40–49% | Ukuqonda okuyingxenye, ngaphansi kwestandadi elindelwe |
| 2 | Ukufinyelela Okuyisisekelo | 30–39% | Ukuqonda okulinganiselwe, izikhala ezinkulu olwazini |
| 1 | Akukafinyelelwa | 0–29% | Ubufakazi obunganele bokufunda, abahlangabezani nezimfuno |
Ukuqonda Izinga Ngalinye Lekhodi
I-Code 7 (Ukufinyelela Okugqamile): Abafundi abafinyelela ku-80–100% bakhombisa ukuzijwayeza okuhluke kakhulu esifundweni. Basebenzisa olwazi ngokungaguquki ezimeni ezintsha, bakhombisa ukucabanga okubalulekile, futhi badlula okulindelwe yikharikhulamu. Le khodi ikhombisa abafundi abalungile izinselelo eziphezulu futhi bangafaneleka ukuthola imiklomelo yezifundo noma ukuhlonishwa.
I-Code 6 (Ukufinyelela Okuhle Kakhulu): Abafundi abathola 70–79% bakhombisa ukukwazi okuphezulu nokuqonda okujulile. Bahlangabezana nazo zonke izimfuno futhi bakhombisa amakhono okusebenzisa aqinile. Izinga leli limelela ukusebenza okungaphezu kwesilinganiso okufaneleke ukungena emanyuvesi namaprogramu ancintiswanayo.
I-Code 5 (Ukufinyelela Okusebenzayo): Ibhendi 60–69% ikhombisa ukusebenza okuhle nokuqonda okuqinile. Abafundi bahlangabezana nezimfuno zekharikhulamu futhi bangasebenzisa ulwazi ngosizo oluncane. Leli yizinga eliphansi elivame ukudingeka ukungena emanyuvesi ezifundweni eziningi.
I-Code 4 (Ukufinyelela Okwanele): Abafundi abafinyelela ku-50–59% bahlangabezana nezimfuno eziphansi kodwa bangadinga usizo olungeziwe. Le khodi imelela ukusebenza okwanelisayo okukhombisa ukuqonda okuyisisekelo. Ku-FET Phase, i-Code 4 ivame ukuba yizinga eliphansi lokukhushulwa ezifundweni ezithile.
I-Code 3 (Ukufinyelela Okumaphakathi): Ibhendi 40–49% ikhombisa ukuqonda okuyingxenye nezigebe olwazini. Abafundi bakhombisa ukuqonda okuthile kwemicabango kodwa banenkinga ngokusebenzisa. Izinga leli likhombisa ukuthi usizo olubalulekile luyadingeka.
I-Code 2 (Ukufinyelela Okuyisisekelo): Abafundi abathola 30–39% bakhombisa ukuqonda okulinganiselwe nezigebe ezinkulu olwazini. Bakhombisa ukuqonda okuncane kwemicabango eyisisekelo futhi badinga ukungenelela okuqinile.
I-Code 1 (Akukafinyelelwa): Ibhendi 0–29% ikhombisa ubufakazi obunganele bokufunda. Abafundi abahlangabezani nezimfuno eziphansi futhi badinga ukungenelela nokusekelwa ngokusheshayo. Le khodi icupha izinyathelo zokuhlola nezekelwe ezingeziwe.
I-Foundation Phase: Umehluko Wesikali Samaphuzu Amane
Umehluko obalulekile: I-Foundation Phase (Amabanga R–3) isebenzisa uhlelo lokulinganisa oluhlukile. Esikhundleni sesikali samaphuzu ayisikhombisa, ukuhlola kwe-Foundation Phase kusebenzisa isikali samaphuzu amane namakhodi achazayo kunalezo zezinombolo.
| Ikhodi | Izinga Lokufinyelela | Incazelo |
|---|---|---|
| 4 | Kuhle Kakhulu | Umfundi udlula okulindelwe, ukhombisa ukuqonda okuthuthukile |
| 3 | Kuhle | Umfundi uhlangabezana nokulindelwe, ukhombisa ukuqonda okuqinile |
| 2 | Kwanelisayo | Umfundi uhlangabezana ngokuyingxenye nokulindelwe, udinga usizo |
| 1 | Udinga Ukuthuthukiswa | Umfundi akahlangabezani nokulindelwe, udinga ukungenelela |
I-Foundation Phase igxile ekuhloleni okuthuthukayo kunokulinganisa okusekelwe amaphesenti. Othisha basebenzisa ukubuka, imisebenzi ebonakalayo nokuhlola okungahlelekile ukunquma amazinga okufinyelela. Amaphepha okubika avame ukukhombisa amakhodi achazayo kunamaphesenti, ekhombisa ubunjalo bokuthuthukiswa kwabantwana abancane.
Kungani umehluko: I-Foundation Phase igcina ngokuthuthukiswa okuphelele, amakhono omphakathi, nokufunda okuyisisekelo/izinombolo ngaphezu kokuhlola kwemfundo esemthethweni. Isikali samaphuzu amane sihambisana namagxathu okuthuthukiswa futhi asibeki umfutho ongadingekile kubafundi abancane.
Indlela Yokusebenzisa Amakhodi Okulinganisa we-CAPS Emaphepheni Okubika
Amaphepha okubika kufanele akhombise amakhodi okulinganisa we-CAPS kanye namamaki amaphesenti nencazelo yokufinyelela. Nansi indlela yokuwasebenzisa ngendlela efanele:
Ulwazi Oludingekayo Emaphepheni Okubika
- Imaki yamaphesenti: Isibalo sezinombolo sangempela (isb. 75%)
- Ikhodi yokulinganisa: Ikhodi ye-CAPS ehambisanayo (isb. 6)
- Izinga lokufinyelela: Incazelo (isb. “Meritorious Achievement”)
- Amazwana eziphakethi ezithile: Impendulo efuphi ehambisana nezinga lekhodi
Ukubala Amakhodi Kusukela Kumaphesenti
Ukunquma ikhodi efanele kusukela kumaki wamaphesenti:
- Zungeza amaphesenti ngendlela efanele: Sebenzisa imithetho evamile yokuzungeza (0.5 nangaphezulu zizungeza phezulu)
- Ukuqondanisa nebhendi lamaphesenti: Thola ukuthi ibhendi iphi amaphesenti awela kulo
- Yabela ikhodi: Sebenzisa ikhodi ehambisana nalelo bhendi
- Qinisekisa ukuvumelana: Qiniseka ukuthi zonke izifundo zisebenzisa indlela efanayo yokubala
Isibonelo: Umfundi uthola u-68.5% ku-Mathematics. Ngemva kokuzungeza ku-69%, leli liwela ebhendini 60–69%, elihambisana ne-Code 5 (Ukufinyelela Okusebenzayo).
Amaphutha Avamile Okugwema
- Ukuzungeza okungahambisani: Ezinye izikole zizungeza phezulu, ezinye phansi — sakha inqubomgomo ecacile
- Ukusebenzisa amakhodi ngaphandle kwamaphesenti: Amaphepha okubika kufanele akhombise kokubili ukuze kube sobala
- Ukuxuba isikali se-Foundation Phase ne-GET/FET: Qiniseka ukuthi usebenzisa isikali esifanele sesigaba
- Ukungahambisani kwamakhodi nencazelo: I-Code 6 kufanele isho “Meritorious Achievement” njalo, hhayi “Kuhle” noma amagama amanye
- Ukusebenzisa amakhodi ngokungafanele ukukhushulwa: Khumbula ukuthi izimfuno zokukhushulwa zingacacisa amakhodi aphansi, hhayi nje amaphesenti
Amakhodi Okulinganisa we-CAPS Ezinqubomgomo Zokuhlola
Inqubomgomo yokuhlola yesikole sakho kufanele ichaze ngokucacile ukuthi amakhodi okulinganisa asebenziswa kanjani. Lokhu kuqinisekisa ukuvumelana kuzo zonke izifundo futhi kuvikela isikole ngesikhathi sezingxabano noma ukucwaninga.
Okufanele Kufakwe Enqubomgomo Yakho Yokuhlola
- Izincazelo zamakhodi: Incazelo ecacile yekhodi ngayinye nebhendi layo lamaphesenti
- Indlela yokubala: Indlela amaphesenti azungezwa futhi aguqulwa amakhodi ngayo
- Ukusebenziswa kweziphakethi ezithile: Noma yiziphi izinguquko zeziphakethi ebonakalayo, amaphrojekthi, noma amaphothifoliyo
- Izimfuno zokukhushulwa: Amakhodi aphansi adingekayo ukukhushulwa ezingeni ngalinye lebanga
- Inqubo yokukhalaza: Indlela abafundi nabazali abangabuza ngayo ukwabiwa kwamakhodi
- Ukuhambisana ne-DBE: Isihloko kumadokhumenti we-CAPS nasezincwadini zokuhlola zesifundazwe
Ukuhambisana Nezimfuno Ze-DBE
I-Department of Basic Education idinga ukuthi zonke izikole zisebenzise amakhodi okulinganisa we-CAPS ngokungaguquki. Inqubomgomo yakho yokuhlola kufanele isho CAPS Assessment Guidelines (umdokhumenti osemthethweni we-DBE mayelana nezindlela zokuhlola), noma yiziphi izincwadi zesifundazwe zokuhlola ezisebenza esifundazweni sakho, izimfuno zokungena kwe-SA-SAMS zamakhodi, ne-LURITS ukuze amakhodi ahambisane nedatha ethunyelwayo.
Izinhlelo zokulawula izikole ezisekela i-CAPS zingenza ngokuzenzakalelayo ukubala kwekhodi kusukela kumamaki amaphesenti futhi zikhiqize amaphepha okubika ahambisana nezimfuno ze-DBE. Ukuze uthole ukuqondisa okuhamba ngezinyathelo ekhiqizeni amaphepha okubika ahambisana nokuhambisana, bheka CAPS report card generator.
Izibonelo EziSebenzayo: Ukusebenzisa Amakhodi Okulinganisa
Izibonelo ezilandelayo zikhombisa indlela yokuthola ikhodi yesikhathi sokuhlola nokuphumela kokukhushulwa kusukela kumamaki angahlanzekile.
Isibonelo 1: Ukuhlola Kwesikhathi
Imiphumela ye-Mathematics yomfundi weBanga 10:
- Ukuhlolwa 1: 72% → I-Code 6
- Ukuhlolwa 2: 65% → I-Code 5
- Umsebenzi: 78% → I-Code 6
- I-Exam: 68% → I-Code 5
Isilinganiso sesikhathi: 70.75% → Sizungezwa ku-71% → I-Code 6 (Ukufinyelela Okuhle Kakhulu)
Isibonelo 2: Iphothifoliyo Yesifundo
Ukuhlolwa kwephothifoliyo ye-English komfundi weBanga 8:
- Isilinganiso semisebenzi yokubhala: 58% → I-Code 4
- Ukethulo ngomlomo: 62% → I-Code 5
- Ukuqonda kokufunda: 55% → I-Code 4
Isilinganiso sephothifoliyo: 58.33% → Sizungezwa ku-58% → I-Code 4 (Ukufinyelela Okwanele)
Isibonelo 3: Isinqumo Sokukhushulwa
Imiphumela yomfundi weBanga 9 ekugcineni konyaka:
- Home Language: 65% (I-Code 5) ✓
- First Additional Language: 58% (I-Code 4) ✓
- Mathematics: 52% (I-Code 4) ✓
- Life Orientation: 71% (I-Code 6) ✓
- Ezinye izifundo ezine: Zonke I-Code 4 nangaphezulu ✓
Isimo sokukhushulwa: Ukukhushulwe (uhlangabezana nezimfuno zekhodi eziphansi)
I-SA-SAMS Nokuhambisana Ne-DBE
Amakhodi okulinganisa we-CAPS kufanele afakwe ku-SA-SAMS (South African School Administration and Management System) ukuze kuhambisane ne-DBE. Lapho uhlanganisa idatha, qiniseka:
- Ukunemba kwekhodi: Amakhodi ahambisana namamaki amaphesenti ngokwamabhendi asemthethweni
- Ukuvumelana: Zonke izifundo zisebenzisa indlela efanayo yokubala
- Ukushesha: Amakhodi afakwa ngokushesha ngemva kokuphela kokuhlola
- Ukuqinisekisa: Ukucwaninga okuvamile kuqinisekisa ukuthi amakhodi ahambisana namamaki
Izinhlelo zokulawula izikole ezisekela i-CAPS zingasebenzisa amakhodi okulinganisa kusukela kumamaki, zikhiqize amaphepha okubika ahambisana nokuhambisana futhi zihlanganise idatha ne-SA-SAMS, zinciphise ukufaka ngesandla nengozi yokucwaninga.
Izindlela Ezinhle Zokusebenzisa Amakhodi Okulinganisa we-CAPS
- Qeqesha bonke abasebenzi: Qiniseka ukuthi othisha, ama-HoD nabaphathi bayaqonda uhlelo lwamakhodi
- Bhala inqubo yakho: Gcina izinqubo ezibhaliwe ezigondile zokubala amakhodi
- Ukucwaninga okuvamile: Buyekeza amaphepha okubika namarekhodi okuhlola ukuvumelana
- Ukuxhumana nabazali: Chaza amakhodi ngokucacile ngesikhathi semihlangano yabazali
- Sebenzisa ubuchwepheshe: Sebenzisa izinhlelo ezizenze ngokuzenzakalelayo ukubala amakhodi ukuze unciphise amaphutha
- Hlala ujulile: Bheka izincwadi ze-DBE nganoma yiziphi izinguquko ezimfuno zamakhodi okulinganisa
Okugcina
Amakhodi okulinganisa we-CAPS yisikali samaphuzu ayisikhombisa (1–7) esiguqula amamaki amaphesenti abe amazinga okufinyelela ukuze kuhlolwe ngokungaguquki ezikoleni zaseNingizimu Afrika. Ikhodi ngayinye ihambisana nebhendi elithile lamaphesenti, kusukela ku-Code 1 (0–29%, Akukafinyelelwa) kuya ku-Code 7 (80–100%, Ukufinyelela Okugqamile). I-Foundation Phase isebenzisa isikali samaphuzu amane esichazayo; i-GET ne-FET zisebenzisa isikali samaphuzu ayisikhombisa. Ukuqonda nokusebenzisa amakhodi okulinganisa we-CAPS ngendlela efanele kubalulekile emaphepheni okubika anembile, ukuhambisana ne-DBE nokuhlola kwabafundi okulungile.
Ukuze ukhiqize amaphepha okubika ahambisana ne-CAPS anamakhodi okulinganisa abalwe kusukela kumamaki akho nedatha elungile ye-SA-SAMS, bheka indlela i-Fundisa isekela ngayo izikole zaseNingizimu Afrika.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Umehluko uphi phakathi kwamakhodi okulinganisa we-CAPS namamaki amaphesenti?
Amakhodi okulinganisa we-CAPS (1–7) amazinga okufinyelela avamile ahambisana namabhande amaphesenti. Ngenkathi amamaki amaphesenti akhombisa isibalo sezinombolo sangempela (isb. 73%), amakhodi okulinganisa anikeza incazelo yokufinyelela evamile (isb. I-Code 6 = Meritorious Achievement, 70–79%). Amaphepha okubika kufanele akhombise kokubili: amaphesenti akhombisa ukusebenza okuqondile, kuyilapho amakhodi anikeza amazinga okufinyelela avamile ukuqhathanisa izifundo nezikole.
Abafundi be-Foundation Phase basebenzisa isikali esifanayo samaphuzu ayisikhombisa?
Cha. I-Foundation Phase (Amabanga R–3) isebenzisa isikali samaphuzu amane esichazayo (Kuhle Kakhulu, Kuhle, Kwanelisayo, Udinga Ukuthuthukiswa) kunalesi sezinombolo samaphuzu ayisikhombisa. Lokhu kubonisa ubunjalo bokuthuthukiswa kwemfundo yabantwana abancane, lapho ukuhlola kugxile ekuthuthukisweni okuphelele kunokulinganisa kwemfundo esemthethweni. Isikali samaphuzu ayisikhombisa sisebenza ku-GET Phase (Amabanga 4–9) ne-FET Phase (Amabanga 10–12).
Ngingaguqula kanjani imaki yamaphesenti ibe yikhodi yokulinganisa ye-CAPS?
Qondanisa amaphesenti nebhendi elihambisanayo: 80–100% = I-Code 7, 70–79% = I-Code 6, 60–69% = I-Code 5, 50–59% = I-Code 4, 40–49% = I-Code 3, 30–39% = I-Code 2, 0–29% = I-Code 1. Zungeza amaphesenti usebenzisa imithetho evamile (0.5 nangaphezulu zizungeza phezulu) ngaphambi kokwaba amakhodi. Isibonelo, u-68.7% uzungeza ku-69%, owawele ebhendini 60–69%, ngakho ngu-Code 5.
Kwenzekani uma isilinganiso somfundi siwela ngqo emngceleni (isb. 70%)?
Lapho amaphesenti ewela ngqo emngceleni (njengo-70%), ingeyikhodi ephakeme. Ngakho u-70% uhambisana ne-Code 6 (Ukufinyelela Okuhle Kakhulu, 70–79%), hhayi I-Code 5. Okufanayo kusebenza eminye imingcele: 60% = I-Code 5, 50% = I-Code 4, 40% = I-Code 3, 30% = I-Code 2. Lokhu kuqinisekisa ukuthi abafundi bathola ukubalelwa ngokuhlangabezana nesilinganiso esiphansi salezo zinga lokufinyelela.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team