Ukuthobela i-POPIA Ezikoleni: Lokho Umphathi Wonke Afanele Akwazi

Izikole zaseNingizimu Afrika zigcina inani elikhulu ledatha yabafundi nabazali, izinombolo ze-ID, imininingwane yezokwelapha, amarekhodi ezemfundo, ulwazi lwezimali zemfundo, kodwa abaphathi abaningi kanye nama-SGB abaqinisekile ukuthi i-POPIA idinga ini noma bangazigwema kanjani izinhlawulo ezingafinyelela ku-R10 million. Umthetho Wokuvikelwa Kolwazi Lomuntu Siqu (POPIA) usebenza ngokugcwele kusukela ngomhla ziyi-1 kuJulayi 2021, futhi i-Information Regulator ingaphoqelela izinhlawulo eziqinile ngokungathobeli. Ukuthobela i-POPIA ezikoleni ngendlela efanele kuvikela umphakathi wakho nesikole sakho.
Le ndlela ichaza ukuthi yini ebandakanywa njengolwazi lomuntu siqu endaweni yesikole, izimo eziyisishiyagalombili zokucubungula ngokomthetho, izidingo zemvume, imithetho yokugcina nokulondoloza idatha, izicelo zokufinyelela nokwaziswa ngokwephulwa, nokuthi ungayikhetha kanjani isoftware yokuphatha isikole ethobela i-POPIA. Noma wakha uhlaka lwe-POPIA lwesikole sakho noma ubuyekeza izinqubomgomo ezikhona, izigaba ezilandelayo zinikeza izinyathelo eziqondile ezihambisana nemihlahlandlela ye-Information Regulator.
Yini i-POPIA Nokuthi Kubalulekile Ngani Ezikoleni
Umthetho Wokuvikelwa Kolwazi Lomuntu Siqu (Umthetho 4 wango-2013) ungumthetho oyinhloko wokuvikela idatha eNingizimu Afrika, owakhelwe ukuvikela ulwazi lomuntu siqu lwabantu ngenkathi kuvunyelwa ukucubungulwa kwedatha ngokunembeka. I-POPIA isebenza kuzo zonke izinhlangano, kuhlanganise nezikole, ezicubungula ulwazi lomuntu siqu, ibeke izimo eziyisishiyagalombili zokucubungula ngokomthetho futhi inikeze abantu amalungelo phezu kwedatha yabo yomuntu siqu.
Kungani i-POPIA ibalulekile ezikoleni:
Izikole zicubungula inani elikhulu lolwazi lomuntu siqu nsuku zonke: amagama abafundi, amakheli, izinombolo ze-ID, ulwazi lwezokwelapha, amarekhodi ezemfundo, imininingwane yokuxhumana nabazali, ulwazi lwezimali, nokunye. Ngaphansi kwe-POPIA, izikole ziyizinhlangano “ezibhekene nokuziphatha” ezinemibopho yomthetho yokuvikela lolu lwazi. Ukungathobeli kungaholela ku:
- Izinhlawulo zokuphatha: Kufinyelele ku-R10 million noma ukuboshwa kuze kufinyelele eminyakeni eyi-10
- Ukulimala kwegama: Ukulahlekelwa yithemba labazali nomphakathi
- Icala lomthetho: Izimangalo zomphakathi zesamba semali sokulimala esivela kwabo abacutshungulwa idatha yabo
- Isenzo sokulawula: Ukuphoqelelwa yi-Information Regulator
- Ukuphazamiseka kokusebenza: Izinyathelo ezibhekene nokulungisa nokuthobela ezingaphoqelekile
Izimo eziyisishiyagalombili ze-POPIA zokucubungula ngokomthetho:
| Isimo | Kusho ukuthini ezikoleni |
|---|---|
| Ukuziphendulela | Qinisekisa ukuthobela i-POPIA; qoka i-Information Officer futhi ubhalise ne-Information Regulator. |
| Umkhawulo wokucubungula | Qoqa futhi ucubungule kuphela ulwazi lomuntu siqu oludingekayo ngenhloso ethile. |
| Ukuchazwa kwenhloso | Qoqa ngezinhloso eziqondile, ezisemthethweni, futhi wazise abacutshungulwa idatha ukuthi yini oyiqoqayo nokuthi kungani. |
| Umkhawulo wokucubungula okuqhubekayo | Sebenzisa ulwazi kuphela ngenhloso yokuqala noma izinhloso ezihambisanayo; uma kungenjalo thola imvume noma ncike emthethweni. |
| Ikhwalithi yolwazi | Gcina ulwazi lunembile, luphelele futhi luvuselelwe; vumela ukulungiswa. |
| Ukuvuleleka | Yiba sobala ngendlela ocubungula ngayo idatha; nikeza izaziso futhi uphendule izicelo zokufinyelela. |
| Izivikelo zokuphepha | Sebenzisa izinyathelo zobuchwepheshe nezenhlangano ukuvikela idatha ekulahlekelweni, ekufinyelelweni okungagunyaziwe noma ekushintshweni okungagunyaziwe. |
| Ukubamba iqhaza kwalowo ocutshungulwa idatha yakhe | Vumela abantu ukuthi bafinyelele, balungise futhi, lapho kusemthethweni, basuse ulwazi lwabo lomuntu siqu. |
Ukuqonda lezi zimo kuyisisekelo sokuthobela i-POPIA ezikoleni.
Yini Ebalwa Njengolwazi Lomuntu Siqu Ezikoleni?
I-POPIA ichaza “ulwazi lomuntu siqu” ngokubanzi njengaloba yikuphi ulwazi oluphathelene nomuntu ophilayo, okwaziwa ukuthi ungubani, noma umuntu siqu noma inhlangano. Endaweni yesikole, lokhu kubandakanya uhla olubanzi lwedatha mayelana nabafundi, abazali, abagcini, abasebenzi, nabanye abantu.
Ulwazi Lomuntu Siqu Lwabafundi
Izikole ziqoqa ulwazi olubanzi lomuntu siqu mayelana nabafundi:
Ulwazi lobunikazi:
- Amagama aphelele nezibongo
- Izinombolo zobunikazi (izinombolo ze-ID noma izinombolo zepasipoti)
- Usuku lokuzalwa
- Ubulili
- Uhlanga (uma luqoqelwa izinhloso zokubika)
- Isizwe
- Ulimi lwasekhaya
Ulwazi lokuxhumana:
- Ikheli lokuhlala
- Ikheli leposi
- Amakheli e-imeyili
- Izinombolo zocingo (zasekhaya, zeselula, ababuye baxhunyaniswe nabo esimeni esiphuthumayo)
- Imininingwane yokuxhumana nomzali/umgcini
Ulwazi lwezemfundo:
- Izinombolo zabafundi (izinombolo ze-LURITS)
- Izinsuku zokwamukelwa
- Ukwabelwa ibanga nekilasi
- Amarekhodi ezemfundo (amamaki, ukuhlolwa, amarekhodi okuqhuba)
- Amarekhodi okuba khona
- Amarekhodi okuziphatha
- Ukubamba iqhaza kwemisebenzi engaphandle kwesikole
Ulwazi lwezokwelapha nezempilo:
- Izimo zezokwelapha
- Ukungezwani
- Izidingo zemishanguzo
- Imininingwane yesikhwama sezokwelapha
- Imininingwane yokuxhumana nodokotela
- Amarekhodi okugonywa
- Ulwazi lokukhubazeka
Ulwazi lwezimali:
- Amarekhodi okukhokhwa kwemali yesikole
- Isimo sokukhululwa kokukhokha
- Izindlela zokukhokha nemininingwane yebhange
- Ulwazi losizo lwezimali noma isibonelelo semfundo
Ulwazi lwe-biometric:
- Izigxivizo zeminwe (uma zisetshenziswa ukulawula ukufinyelela noma ukuba khona)
- Izithombe (zamakhadi e-ID, izincwadi zonyaka, amarekhodi esikole)
Ulwazi olukhethekile lomuntu siqu: I-POPIA inikeza ukuvikelwa okwengeziwe “kolwazi olukhethekile lomuntu siqu,” okuhlanganisa:
- Ulwazi mayelana nezingane (abafundi abangaphansi kweminyaka eyi-18)
- Ulwazi lwezempilo (izimo zezokwelapha, ukukhubazeka)
- Ulwazi lwe-biometric (izigxivizo zeminwe, izithombe ezisetshenziselwa ukuhlonza umuntu)
Ukucubungula ulwazi olukhethekile lomuntu siqu kudinga izinyathelo eziqine kakhudlwana zokuthobela futhi, kwezinye izimo, imvume ecacile.
Ulwazi Lomuntu Siqu Lomzali Nomgcini
Izikole nazo zicubungula ulwazi lomuntu siqu mayelana nabazali nabagcini:
- Amagama aphelele nezinombolo ze-ID
- Imininingwane yokuxhumana (amakheli, izinombolo zocingo, amakheli e-imeyili)
- Ulwazi lomsebenzi (uma lubalulekile ezicelweni zokukhululwa kokukhokha)
- Ulwazi lwezimali (imali engenayo, amarekhodi okukhokha)
- Ubudlelwane nomfundi (umzali, umgcini, umgcini osemthethweni)
Ulwazi Lomuntu Siqu Labasebenzi
Nakuba le ndlela igxile kudatha yabafundi nabazali, izikole nazo zicubungula ulwazi lomuntu siqu labasebenzi (ngaphansi kwe-POPIA nomthetho wezomsebenzi).
Umgomo oyinhloko: Uma ulwazi lungahlonza umuntu othile, lolo ulwazi lomuntu siqu ngaphansi kwe-POPIA futhi kufanele luvikelwe ngokufanele.
Ukucubungula Ngokomthetho Nemvume Ezikoleni
I-POPIA ibeka izimo eziyisishiyagalombili okufanele izikole zizigcwalise ukuze zicubungule ulwazi lomuntu siqu ngokomthetho (njengoba kufingqiwe kuthebula elingenhla). Okulandelayo kuchaza izinyathelo eziyisisekelo zezimo eziyinhloko, kanye nokuthi imvume idingeka nini futhi kufanele itholwe kanjani.
Ukuziphendulela Nomkhawulo Wokucubungula
Izikole kufanele zithathe umthwalo wokuthobela i-POPIA, ziqinisekise ukuthi konke ukucubungulwa kolwazi lomuntu siqu kuyahambisana nezimo ze-POPIA. Lokhu kudinga:
- Ukuqoka i-Information Officer: Khetha isisebenzi (ngokuvamile umphathi noma isekela lomphathi) esizoba nomthwalo wokuthobela i-POPIA
- Ukuthuthukisa izinqubomgomo: Yakha izinqubomgomo nezinqubo ze-POPIA ezibanzi
- Ukuqeqesha abasebenzi: Qinisekisa ukuthi bonke abasebenzi bayaziqonda izidingo ze-POPIA
- Ukuhlola njalo: Yenza ukubuyekezwa kokuthobela njalo ngaso sonke isikhathi
- Ukudokumenta: Gcina amarekhodi emisebenzi yokucubungula idatha
Izinyathelo eziqondile:
- Qoka i-Information Officer futhi ubhalise ne-Information Regulator
- Thuthukisa incwadi yenqubomgomo yokuthobela i-POPIA
- Qeqesha bonke abasebenzi minyaka yonke ngezidingo ze-POPIA
- Yenza ukuhlola kokuthobela minyaka yonke
- Gcina irejista yemisebenzi yokucubungula idatha
Isimo 2: Umkhawulo Wokucubungula
Izikole zingacubungula kuphela ulwazi lomuntu siqu oludingekayo ngenhloso ethile. Lokhu kusho ukuthi:
- Ukuqoqa okuncane: Qoqa kuphela ulwazi oludingekayo
- Akukho idatha eyeqisayo: Ungaqoqi ulwazi oluningi kunalokho okudingekayo
- Kuqhutshwa yinhloso: Iqiniso ngalinye lolwazi kufanele lisebenzele inhloso ecacile
Izibonelo:
- Okulungile: Ukuqoqa izinombolo ze-ID zabafundi ukubhaliswa kwe-LURITS (okudingwa umthetho); ukuqoqa ulwazi lwezokwelapha ukunakekelwa esimeni esiphuthumayo (okudingekayo ekuphepheni komfundi).
- Okungalungile: Ukuqoqa imininingwane yomsebenzi kamzali ngaphandle kokuba kudingeka ezicelweni zokukhululwa kokukhokha; ukuqoqa izithombe zabafundi ngezinhloso ezingabalulekile ngaphandle kwemvume.
Izinyathelo eziqondile:
- Buyekeza wonke amafomu namaphuzu okuqoqa idatha
- Susa amasimu angadingeki emafomini
- Dokumenta inhloso yeqiniso ngalinye lolwazi oluqoqiwe
- Hlola njalo imikhuba yokuqoqa idatha
Isimo 3: Ukuchazwa Kwenhloso
Izikole kufanele zazise labo abacutshungulwa idatha yabo (abafundi nabazali) mayelana:
- Ulwazi oluqoqwayo
- Kungani luqoqwa (inhloso)
- Ngubani ozofinyelela kulo
- Luzosetshenziswa kanjani
Izaziso zolwazi: Izikole kufanele zinikeze izaziso zolwazi ezicacile lapho ziqoqa ulwazi lomuntu siqu, zichaza:
- Inhloso yokuqoqa
- Ukuthi ukuqoqa kuyimpoqo noma kungokuzithandela
- Imiphumela yokungahlinzeki ngolwazi
- Ngubani ozofinyelela kulolu lwazi
- Isikhathi ulwazi eluzogcinwa kuso
- Amalungelo alowo ocutshungulwa idatha yakhe (ukufinyelela, ukulungiswa, ukususwa)
Izinyathelo eziqondile:
- Faka izaziso ze-POPIA kuwo wonke amafomu (amafomu okwamukelwa, amafomu emvume, njll.)
- Bonisa izaziso zobumfihlo kuwebhusayithi zesikole
- Nikeza izaziso zolwazi phakathi nemihlangano yabazali
- Qinisekisa ukuthi izaziso zisezilimini abazali abazizwayo
Isimo 4: Umkhawulo Wokucubungula Okuqhubekayo
Izikole zingasebenzisa ulwazi lomuntu siqu kuphela ngenhloso ebeliqoqelwa yona, ngaphandle uma:
- Ukucutshungulwa okuqhubekayo kuhambisana nenhloso yokuqala
- Lowo ocutshungulwa idatha yakhe evuma ukucutshungulwa okuqhubekayo
- Ukucutshungulwa okuqhubekayo kudingwa umthetho
Izibonelo:
- Okulungile: Ukusebenzisa imininingwane yokuxhumana nomfundi ukuthumela amarekhodi okuqhuba (okuhambisana nenhloso yokuqala); ukwabelana ngolwazi lomfundi nomnyango wezemfundo wesifundazwe (okudingwa umthetho).
- Okungalungile: Ukusebenzisa amakheli e-imeyili abazali ekukhangiseni ngaphandle kwemvume; ukwabelana ngolwazi lomfundi nabathathu ngabathathu ngezinhloso zezentengiselwano ngaphandle kwemvume.
Izinyathelo eziqondile:
- Dokumenta zonke izindlela ulwazi lomuntu siqu olusetshenziswa ngazo
- Thola imvume kunoma yikuphi ukusetshenziswa okungaphezu kwenhloso yokuqala
- Buyekeza izivumelwano zokwabelana ngedatha nabathathu ngabathathu
- Qinisekisa ukuthi konke ukucubungulwa kuyahambisana nezinhloso zokuqala
Isimo 5: Ikhwalithi Yolwazi
Izikole kufanele ziqinisekise ukuthi ulwazi lomuntu siqu:
- Lunembile: Lulungile futhi luvuselelwe
- Luphelele: Luqukethe konke ulwazi oludingekayo
- Alukhohlisi: Lubonisa isimo esiyiqiniso
Izinyathelo eziqondile:
- Vuselela njalo imininingwane yokuxhumana yabafundi nabazali
- Qinisekisa ukunemba kolwazi ngesikhathi sokubhalisa minyaka yonke
- Vumela labo abacutshungulwa idatha yabo ukuthi balungise ulwazi lwabo
- Susa noma lungisa ulwazi oludala ngokushesha
- Sebenzisa ukuqinisekiswa kwedatha ezinhlelweni zokuphatha izikole
Isimo 6: Ukuvuleleka
Izikole kufanele zibe sobala ngendlela ulwazi lomuntu siqu olucutshungulwa ngayo, zinikeze abacutshungulwa idatha yabo ukufinyelela ku:
- Ulwazi oluphathelene nabo olugcinwe
- Indlela olusetshenziswa ngayo
- Ngubani ofinyelela kulo
- Indlela yokusebenzisa amalungelo abo
Izinyathelo eziqondile:
- Shicilela inqubomgomo yobumfihlo kuwebhusayithi yesikole
- Nikeza izaziso zolwazi lapho kuqoqwa idatha
- Phendula ngokushesha izicelo zokufinyelela
- Gcina ukuvuleleka kuyo yonke imisebenzi yokucubungula idatha
Isimo 7: Izivikelo Zokuphepha
Izikole kufanele zisebenzise izinyathelo ezifanele zobuchwepheshe nezenhlangano ukuvikela ulwazi lomuntu siqu ku:
- Ukulahleka
- Ukulimala
- Ukufinyelela okungagunyaziwe
- Ukubhujiswa okungagunyaziwe
- Ukushintshwa okungagunyaziwe
Izivikelo zobuchwepheshe:
- Ukulawula ukufinyelela: Khawulela ukufinyelela kubasebenzi abagunyaziwe kuphela
- Ukubethela: Bethela idatha ebucayi (ikakhulukazi lapho igcinwe noma idluliswa)
- Ukuvikelwa kwamagama okungena: Dinga amagama okungena aqinile nokushintsha njalo
- Ama-firewall nama-antivirus: Vikela izinhlelo ekusongelweni kwezobuchwepheshe
- Amabhekhaphu aphephile: Yenza njalo amabhekhaphu edatha ngokuphepha
- Ukuvuselelwa kwezinhlelo: Gcina isoftware nezinhlelo zivuselelwe
Izivikelo zenhlangano:
- Ukuqeqeshwa kwabasebenzi: Qeqesha abasebenzi ngokuvikelwa kwedatha nokuphepha
- Izinqubomgomo zokufinyelela: Chaza ukuthi ubani ongafinyelela kuluphi ulwazi
- Ukuphendula izigameko: Thuthukisa izinqubo zokwephulwa kokuphepha
- Ukuphepha komzimba: Vikela amarekhodi angokomzimba (amakhabethe okugcina afakwe isikhiye, ukufinyelela okukhawulelwe)
- Ukuphathwa kwezivakashi: Lawula ukufinyelela ezindaweni zesikole nasezinhlelweni
Izinyathelo eziqondile:
- Yenza ukuhlolwa kobungozi bokuphepha
- Sebenzisa ukulawula ukufinyelela (ukufinyelela okususelwa endimeni ezinhlelweni zokuphatha izikole)
- Bethela idatha ebucayi (ikakhulukazi izinombolo ze-ID zabafundi, ulwazi lwezokwelapha)
- Qeqesha abasebenzi ngokuphepha kwamagama okungena nokuqaphela ukuhilwa
- Thuthukisa uhlelo lokuphendula ukwephulwa kwedatha
- Buyekeza futhi uvuselele izinyathelo zokuphepha njalo
Isimo 8: Ukubamba Iqhaza Kwalowo Ocutshungulwa Idatha Yakhe
Labo abacutshungulwa idatha yabo (abafundi nabazali) banamalungelo ngaphansi kwe-POPIA:
Ilungelo lokufinyelela:
- Cela ukufinyelela olwazini lomuntu siqu olugcinwe yisikole
- Izikole kufanele zinikeze ukufinyelela ngaphakathi kwesikhathi esifanele
Ilungelo lokulungiswa:
- Cela ukulungiswa kolwazi olungenambili noma olungaphelele
- Izikole kufanele zilungise ulwazi ngokushesha
Ilungelo lokususwa:
- Cela ukususwa kolwazi lomuntu siqu (ngokuya ngezidingo zomthetho zokulondoloza)
- Izikole kufanele zisuse ulwazi uma lungasadingeki (ngaphandle uma ukulondolozwa kudingwa umthetho)
Ilungelo lokuphikisana:
- Phikisana nokucutshungulwa kolwazi lomuntu siqu
- Izikole kufanele zicabangele ukuphikisana futhi ziphendule ngokufanele
Izinyathelo eziqondile:
- Thuthukisa izinqubo zokuphatha izicelo zokufinyelela
- Phendula izicelo ngaphakathi kwezikhathi ze-POPIA (ngokuvamile izinsuku ezingama-30)
- Gcina amarekhodi azo zonke izicelo zokufinyelela
- Vumela abacutshungulwa idatha yabo ukuthi balungise ulwazi lwabo ngokulula
- Dokumenta izinqumo ezimayelana nezicelo zokususwa
Izidingo Zemvume Ezikoleni
Imvume iyindlela eyodwa izikole ezingacubungula ngayo ulwazi lomuntu siqu ngokomthetho, kodwa ayihlali idingeka. Ukuqonda ukuthi imvume idingeka nini nokuthi ingatholwa kanjani ngendlela efanele kubalulekile ekuthobeleni i-POPIA.
Imvume Idingeka Nini?
Imvume iyadingeka lapho:
- Kucutshungulwa ulwazi olukhethekile lomuntu siqu (ulwazi lwezingane, ulwazi lwezempilo, ulwazi lwe-biometric) ngezinhloso ezingaphezu kwalokho okudingekayo ngemfundo
- Kusetshenziswa ulwazi lomuntu siqu ngezinhloso zokukhangisa noma zezentengiselwano
- Kwabelwana ngolwazi nabathathu ngabathathu ngezinhloso ezingabalulekile
- Kucutshungulwa ulwazi ngezinhloso ezingaphezu kwenhloso yokuqoqa yokuqala
Imvume AYIDINGEKI lapho:
- Ukucubungula kudingekile ukugcwalisa isivumelwano (isb. isivumelwano sokwamukelwa esikoleni)
- Ukucubungula kudingwa umthetho (isb. ukubika emnyangweni wezemfundo wesifundazwe)
- Ukucubungula kudingekile ukuvikela izinzuzo ezisemthethweni (isb. ukuphepha komfundi)
- Ukucubungula kusenzuzweni yomphakathi (isb. izidingo zempilo yomphakathi)
Okubalulekile: Kubafundi abangaphansi kweminyaka eyi-18, imvume kufanele itholwe kubazali noma abagcini, hhayi kubafundi ngokwabo.
Indlela Yokuthola Imvume Esemthethweni
Imvume esemthethweni ngaphansi kwe-POPIA kufanele:
- Ibe ngokuzithandela: Inikwe ngokukhululekile ngaphandle kokuphoqwa
- Ibe ethile: Ihlobane nenhloso ethile
- Ibe eneqondene: Lowo ocutshungulwa idatha yakhe uyaqonda ukuthi uvumelana nani
- Ibe engaguquguquki: Icace futhi iqonde (ingacatshangelwa)
- Ikwazi ukuhoxiswa: Ingahoxiswa noma kunini
Amafomu emvume kufanele afake:
- Incazelo ecacile yokuthi yiluphi ulwazi oluqoqwayo
- Inhloso ethile lapho imvume inikezwa khona
- Ngubani ozofinyelela kulolu lwazi
- Isikhathi ulwazi eluzogcinwa kuso
- Ilungelo lokuhoxisa imvume
- Imiphumela yokungahlinzeki ngemvume (uma kusebenza)
Izinyathelo eziqondile:
- Sebenzisa ulimi olucacile, olulula emafomini emvume
- Nikeza amafomu emvume ngezilimi abazali abazizwayo
- Chaza izidingo zemvume phakathi nemihlangano yabazali
- Vumela abazali ukuthi bahoxise imvume ngokulula
- Gcina amarekhodi awo wonke amavume anikeziwe nahoxisiwe
- Buyekeza imvume njalo ukuqinisekisa ukuthi isasebenza
Izimo Ezivamile Zemvume Ezikoleni
Izithombe nemidiya:
- Imvume iyadingeka ekusebenziseni izithombe zabafundi ezintweni zokukhangisa, kumamediya wezokuxhumana, noma ekuboniswe emphakathini
- Imvume AYIDINGEKI emarekhodini asemthethweni esikole noma amakhadi e-ID
- Umkhuba omuhle: Thola imvume minyaka yonke yokusetshenziswa kwemidiya, uvumele abazali ukuthi bakhombise imikhawulo
Ulwazi lwezokwelapha:
- Imvume iyadingeka ekwabelaneni ngolwazi lwezokwelapha ngaphezu kwalokho okudingekayo ekunakekeleni esimeni esiphuthumayo
- Imvume AYIDINGEKI ekuqoqweni kolwazi lwezokwelapha oludingekayo ekuphepheni komfundi
- Umkhuba omuhle: Thola imvume yokwabelana ngolwazi lwezokwelapha nabantu bangaphandle (isb. abaqeqeshi bezemidlalo, ababhali bezokuvakasha)
Ukwabelana nabathathu ngabathathu:
- Imvume iyadingeka ekwabelaneni ngolwazi nabathathu ngabathathu bezentengiselwano
- Imvume AYIDINGEKI ekwabelaneni nomnyango wezemfundo wesifundazwe (okudingwa umthetho)
- Umkhuba omuhle: Thola imvume ethile yesivumelwano ngasinye sokwabelana nabathathu ngabathathu
Ukuxhumana kokukhangisa:
- Imvume iyadingeka ekuthumeleni ama-imeyili okukhangisa noma imilayezo ye-SMS
- Imvume AYIDINGEKI ekuxhumaneni okubalulekile kwesikole (amarekhodi okuqhuba, izitatimende zezimali, izaziso zesimo esiphuthumayo)
- Umkhuba omuhle: Nikeza ukukhetha ukubhalisela ukuxhumana kokukhangisa ngokwehlukile kokuxhumana okubalulekile
Ukugcinwa Kwedatha, Ukulondolozwa Nokwaziswa Ngokwephulwa
Izikole kufanele zigcine ulwazi lomuntu siqu ngokuphepha futhi zilulondoloze isikhathi esidingekayo kuphela. Ukuqonda izidingo zokulondoloza kusiza izikole ukuthi zithobele i-POPIA ngenkathi zigcwalisa imibopho yazo yomthetho.
Izidingo Zokugcina Ngokuphepha
Ukugcinwa kwedijithali:
- Gcina idatha kuma-server aphephile anokulawulwa kokufinyelela
- Bethela idatha ebucayi (ikakhulukazi izinombolo ze-ID, ulwazi lwezokwelapha, ulwazi lwezimali)
- Sebenzisa amabhekhaphu ajwayelekile abethelwe
- Sebenzisa amasevisi wefu aphephile nabahlinzeki abathobela i-POPIA
- Khawulela ukufinyelela kubasebenzi abagunyaziwe kuphela
- Qapha amalogi okufinyelela njalo
Ukugcinwa okungokomzimba:
- Gcina amarekhodi angokomzimba emakhabetheni okugcina afakwe isikhiye
- Khawulela ukufinyelela ezindaweni zokugcina
- Sebenzisa izinqubo zokubhujiswa kwamadokhumenti amarekhodi asephelelwe isikhathi
- Vikela izindawo lapho amarekhodi egcinwe khona
- Lawula ukufinyelela kwezivakashi ezindaweni zokugcina amarekhodi
Izinhlelo zokuphatha izikole:
- Khetha abahlinzeki besoftware abathobela i-POPIA
- Qinisekisa ukuthi idatha igcinwe eNingizimu Afrika (noma kunezivikelo ezanele zokudlulisela phesheya kwemingcele)
- Qinisekisa ukuthi abahlinzeki banezinyathelo ezifanele zokuphepha
- Buyekeza izivumelwano zokucubungula idatha nabahlinzeki besoftware
Izikhathi Zokulondoloza
Izikole kufanele zilondoloze ulwazi lomuntu siqu isikhathi esidingekayo kuphela, kodwa imithetho eyahlukene idinga izikhathi eziphansi zokulondoloza:
| Uhlobo lwerekhodi | Isikhathi sokulondoloza |
|---|---|
| Amarekhodi ezemfundo | Unomphela (kudingwa iminyango yezemfundo yezifundazwe) |
| Amafomu okwamukelwa | Isikhathi sokubhalisa kanye neminyaka emi-5 eyengeziwe |
| Amarekhodi okuba khona | Iminyaka emi-5 ngemva kokuba umfundi ehambile |
| Amarekhodi okuziphatha | Iminyaka emi-5 ngemva kokuba umfundi ehambile (noma ngokwenqubomgomo yesifundazwe) |
| Amarekhodi ezokwelapha | Isikhathi sokubhalisa kanye neminyaka eyi-7 eyengeziwe |
| Amarekhodi okukhokhwa kwemali | Iminyaka emi-5 (izidingo zentela nokucwaningwa kwamabhuku) |
| Izicelo zokukhululwa kokukhokha | Iminyaka emi-5 ngemva kokuphela kwesikhathi sokukhululwa |
| Izitatimende zezimali | Unomphela (isidingo se-SASA) |
| Imininingwane yokuxhumana nomzali | Ngesikhathi umfundi ebhalisiwe, kanye neminyaka emi-2 eyengeziwe |
| Ulwazi lomsebenzi kamzali | Ngesikhathi kudingeka kuphela ngezinhloso zokukhululwa kokukhokha |
| Amarekhodi omsebenzi wabasebenzi | Iminyaka emi-3 ngemva kokuphela komsebenzi (Umthetho Wemibandela Eyisisekelo Yomsebenzi) |
| Amarekhodi eholo | Iminyaka emi-5 (izidingo zentela) |
Izidingo zokulondoloza zingahluka ngokwesifundazwe. Hlola izinqubomgomo zomnyango wezemfundo wesifundazwe sakho ukuthola izidingo eziqondile.
Izinqubo Zokubhujiswa Kwedatha
Uma izikhathi zokulondoloza seziphelile, izikole kufanele zibhubhise ulwazi lomuntu siqu ngokuphepha:
Idatha yedijithali:
- Susa unomphela ezinhlelweni (hhayi nje ukuphawula njengokususiwe)
- Qinisekisa ukuthi namabhekhaphu ayasuswa
- Qinisekisa ukuthi ukususwa kuphelele
- Dokumenta imisebenzi yokubhujiswa
Amarekhodi angokomzimba:
- Sika noma shisa amarekhodi ephepha
- Qinisekisa ukuthi ukubhujiswa kuphelele futhi akunakuguqulwa
- Dokumenta imisebenzi yokubhujiswa
- Gcina amarekhodi walokho okubhujisiwe nokuthi kwenzeka nini
Izinyathelo eziqondile:
- Thuthukisa inqubomgomo yokulondoloza nokubhujiswa kwedatha
- Hlela ukubuyekezwa okuvamile kwedatha egciniwe
- Bhujisa amarekhodi asephelelwe isikhathi ngokuphepha
- Dokumenta yonke imisebenzi yokubhujiswa
- Qinisekisa ukuthi abahlinzeki besoftware bangasusa idatha uma kuceliwe
Izicelo Zokufinyelela Namalungelo Alowo Ocutshungulwa Idatha Yakhe
Ngaphansi kwe-POPIA, abo abacutshungulwa idatha yabo (abafundi nabazali) banamalungelo okufinyelela, ukulungisa, nokususa ulwazi lwabo lomuntu siqu. Izikole kufanele zibe nezinqubo zokuphatha lezi zicelo ngokushesha nangokuhambisana nomthetho.
Ilungelo Lokufinyelela
Labo abacutshungulwa idatha yabo bangacela:
- Ukuqinisekiswa kokuthi isikole sigcine ulwazi lwabo lomuntu siqu
- Ukufinyelela olwazini lwabo lomuntu siqu
- Ulwazi mayelana nokuthi idatha yabo isetshenziswa kanjani
- Imininingwane yabathathu ngabathathu abanokufinyelela olwazini lwabo
Indlela yokuphatha izicelo zokufinyelela:
- Vuma ukutholwa: Qinisekisa ukutholwa kwesicelo ngaphakathi kwezinsuku ezi-5
- Qinisekisa ubunikazi: Qinisekisa ukuthi ocelayo ugunyaziwe ukufinyelela kulolu lwazi
- Buthela ulwazi: Qoqa lonke ulwazi lomuntu siqu olufanelekile
- Buyekeza izikhipho: Hlola ukuthi ikhona yini ulwazi olukhishiwe ekwaziseni (isb. ulwazi labathathu ngabathathu)
- Nikeza ukufinyelela: Nikeza ulwazi ngaphakathi kwezinsuku ezingama-30 (kungeleswa kuze kube izinsuku ezingama-60 ngesizathu esifanele)
- Dokumenta: Gcina amarekhodi azo zonke izicelo zokufinyelela
Ifomethi yokunikeza ukufinyelela:
- Nikeza ulwazi ngefomethi ecacile, eqondakalayo
- Chaza noma yimiphi imigomo yobuchwepheshe
- Nikeza amakhophi amadokhumenti uma kuceliwe
- Vumela ukuhlolwa kwamarekhodi wangempela uma kuthandwa kanjalo
Izimali:
- Izikole zingakhokhisa imali efanele ngokunikeza ukufinyelela (isb. izindleko zokukopisha)
- Imali akufanele iyeqe
- Nikeza isilinganiso semali ngaphambi kokucubungula isicelo
Ilungelo Lokulungiswa
Labo abacutshungulwa idatha yabo bangacela ukulungiswa kolwazi olungenambili, olungaphelele, noma oludala.
Indlela yokuphatha izicelo zokulungiswa:
- Qinisekisa ukulungiswa: Bheka ukuthi ukulungiswa kunembile yini
- Vuselela amarekhodi: Lungisa ulwazi kuzo zonke izinhlelo namarekhodi
- Yazisa abathathu ngabathathu: Uma ulwazi lwabelwana, yazisa abathathu ngabathathu ngokulungiswa
- Qinisekisa ukuphothulwa: Yazisa lowo ocutshungulwa idatha yakhe ukuthi ukulungiswa kuqediwe
- Dokumenta: Gcina amarekhodi ezicelo zokulungiswa
Izinyathelo eziqondile:
- Yenza kube lula ukulungisa imininingwane yokuxhumana (amaphothali aku-inthanethi, amafomu)
- Qinisekisa ukulungiswa kolwazi olubalulekile (izinombolo ze-ID, ulwazi lwezokwelapha)
- Vuselela zonke izinhlelo ngesikhathi esisodwa
- Yazisa abasebenzi abafanelekile ngokulungiswa
- Gcina umzila wokucwaningwa wokulungiswa
Ilungelo Lokususwa
Labo abacutshungulwa idatha yabo bangacela ukususwa kolwazi lwabo lomuntu siqu, kodwa izikole zingenqaba uma:
- Ukulondolozwa kudingwa umthetho (isb. amarekhodi ezemfundo)
- Ukulondolozwa kudingekile ngezinhloso ezisemthethweni (isb. amacala asaqhubeka)
- Ukususwa kungalimaza lowo ocutshungulwa idatha yakhe noma abanye
Indlela yokuphatha izicelo zokususwa:
- Buyekeza izidingo zokulondoloza: Bheka ukuthi ulwazi kufanele lulondolozwe umthetho
- Hlola umthelela: Cabangela umthelela wokususwa emisebenzini yesikole nakulowo ocutshungulwa idatha yakhe
- Yenza isinqumo: Vuma noma unqabe ukususwa ngezizathu ezicacile
- Yenza ukususwa: Uma kuvunyiwe, susa ulwazi ngokuphepha
- Yazisa abathathu ngabathathu: Uma ulwazi lwabelwana, cela ukususwa kubathathu ngabathathu
- Qinisekisa ukuphothulwa: Yazisa lowo ocutshungulwa idatha yakhe ngomphumela
- Dokumenta: Gcina amarekhodi ezicelo zokususwa nezinqumo
Izinyathelo eziqondile:
- Thuthukisa izinqubo ezicacile zokuphatha izicelo zokususwa
- Dokumenta izizathu zokunqaba izicelo zokususwa
- Susa ulwazi ngokuphepha uma ukususwa kuvunyiwe
- Gcina amarekhodi emisebenzi yokususwa
- Qinisekisa ukuthi abahlinzeki besoftware bangasusa idatha uma kuceliwe
Izidingo Zokwaziswa Ngokwephulwa Kwedatha
I-POPIA idinga izikole ukuthi zazise i-Information Regulator kanye nabantu abathintekayo abacutshungulwa idatha yabo lapho ulwazi lomuntu siqu selwephulwe. Ukuqonda izidingo zokwaziswa ngokwephulwa kusiza izikole ukuthi ziphendule ngokushesha nangokuhambisana nomthetho.
Yini Okubandakanya Ukwephulwa Kwedatha?
Ukwephulwa kwedatha kwenzeka lapho ulwazi lomuntu siqu:
- Lulahlekile noma lubhujisiwe
- Lushintshwe ngaphandle kwemvume
- Lufinyelelwe noma ludalulwe ngaphandle kwemvume
- Lucubungulwe ngaphandle kwemvume
Izibonelo zokwephulwa kwedatha:
- Ukufinyelela okungagunyaziwe ohlelweni lokuphatha isikole
- Ukulahlekelwa noma ukwebiwa kwamadivayisi anolwazi lomuntu siqu
- I-imeyili ethunyelwe ngephutha kumamukeli ongafanele enolwazi lomuntu siqu
- Ukuhlaselwa kwe-ransomware okubethela izinhlelo zesikole
- Ukwebiwa okungokomzimba kwamafayela noma amarekhodi
- Ukudalulwa ngengozi ngesikhathi sokwethulwa noma imihlangano
Izidingo Zokwaziswa Ngokwephulwa
Yazisa i-Information Regulator:
- Nini: I-POPIA Isigaba 22 uqobo asibeki isikhathi esiqinile sokuqcina, kodwa sithi “ngokushesha ngokufanele” ngemva kokutholakala kokwephulwa. Imihlahlandlela kaqobo ye-Information Regulator ithatha amahora angama-72 njengesikali sokusebenza esifanele ukusifinyelela, hhayi umkhawulo wesikhathi wesimiso somthetho, ngakho ungawathathi amahora angama-72 njengomkhawulo oqinile womthetho isikole sakho esingatholakala sonile ngawo ngokuwedlula ngehora nje.
- Indlela: Faka ifomu lokwazisa ngokwephulwa ku-Information Regulator
- Ulwazi oludingekayo: Incazelo yokwephulwa, izigaba zedatha ezithintekile, inani labantu abathintekile, imiphumela engenzeka, izinyathelo ezithathiwe ukubhekana nokwephulwa
Yazisa abantu abathintekile:
- Nini: Ngokushesha ngokufanele ngemva kokwazi ngokwephulwa
- Isikhathi: Ngaphandle kokulibaziseka okungadingekile
- Indlela: Ukuxhumana okuqondile (i-imeyili, incwadi, i-SMS) noma isaziso somphakathi uma ukuxhumana okuqondile kungenzeki
- Ulwazi oludingekayo: Incazelo yokwephulwa, imiphumela engenzeka, izinyathelo ezithathiwe ukubhekana nokwephulwa, izincomo kwabathintekile
Izinto ezikhishiwe: Izikole azidingi ukwazisa abantu abathintekile uma:
- I-Information Regulator inquma ukuthi ukwazisa akudingekile
- Izinyathelo ezifanele zokuphepha bezikhona (isb. ukubethelwa) futhi kungenakwenzeka ukuthi ukwephulwa kuholele ekulimaleni
- Ukwazisa kungadinga umzamo ongalingani (kulesi simo isaziso somphakathi singasetshenziswa)
Uhlelo Lokuphendula Ukwephulwa
Izikole kufanele zithuthukise uhlelo lokuphendula ukwephulwa kwedatha:
Isinyathelo 1: Vala ukwephulwa
- Yima ukwephulwa ngokushesha uma kungenzeka
- Hlukanisa izinhlelo ezithintekile
- Vimbela ukufinyelela okuqhubekayo okungagunyaziwe
- Vikela izindawo zomzimba uma kusebenza
Isinyathelo 2: Hlola ukwephulwa
- Nquma ukuthi yiluphi ulwazi olwephuliwe
- Hlonza ukuthi bangaki abantu abathintekile
- Hlola ubukhulu bengozi nemiphumela engenzeka
- Nquma ukuthi ukwephulwa kufanele kwaziswe yini
Isinyathelo 3: Yazisa
- Yazisa i-Information Regulator ngokushesha ngokufanele (amahora angama-72 kuyisikali sokusebenza se-Regulator, hhayi umkhawulo oqinile wesimiso somthetho)
- Yazisa abantu abathintekile ngaphandle kokulibaziseka okungadingekile
- Yazisa iziphathimandla ezifanele uma kudingeka (isb. i-SAPS ekwebeni)
Isinyathelo 4: Phenya
- Yenza uphenyo olujulile lokwephulwa
- Hlonza izimbangela eziyisisekelo
- Dokumenta okutholiwe
- Sebenzisa izinyathelo zokuvimbela ukuphindaphinda
Isinyathelo 5: Lungisa
- Bhekana nobuthakathaka bokuphepha
- Sebenzisa izivikelo ezengeziwe
- Nikeza usizo kwabantu abathintekile
- Qapha ezinye izigameko
Isinyathelo 6: Buyekeza futhi uthuthukise
- Buyekeza ukusebenza kahle kwempendulo yokwephulwa
- Vuselela izinyathelo zokuphepha
- Buyekeza izinqubomgomo nezinqubo
- Nikeza ukuqeqeshwa okwengeziwe kwabasebenzi
Izinyathelo eziqondile:
- Thuthukisa uhlelo lokuphendula ukwephulwa kwedatha
- Khetha iqembu lokuphendula ukwephulwa
- Qeqesha abasebenzi ukuhlonza nokubika ukwephulwa
- Gcina imininingwane yokuxhumana ne-Information Regulator
- Lungiselela izifanekiso zokwazisa ngokwephulwa
- Yenza ukuzilolonga kwempendulo yokwephulwa njalo
- Buyekeza futhi uvuselele uhlelo minyaka yonke
Ukukhetha Isoftware Yokuphatha Isikole Ethobela i-POPIA
Isoftware yokuphatha isikole icubungula inani elikhulu lolwazi lomuntu siqu, okwenza ukuthobela i-POPIA kube yinto ebalulekile lapho kukhethwa isoftware. Ukukhetha isoftware ethobela i-POPIA kusiza izikole ukuthi zigcwalise imibopho yazo ngenkathi zivikela idatha yabafundi nabazali.
Izici Eziyinhloko Zokuthobela i-POPIA
Ukuphepha kwedatha:
- Ukubethelwa kwedatha ngesikhathi idluliswa nalapho igciniwe
- Ukulawula ukufinyelela nemvume esekelwe endimeni
- Ukuvuselelwa kokuphepha njalo namapheshi
- Ukuqinisekiswa okuphephile (ukuqinisekiswa okuyizigaba eziningi kuncanyelwa)
- Amalogi okucwaninga kukho konke ukufinyelela nokuguqulwa kwedatha
Ukugcinwa kwedatha:
- Idatha igcinwa eNingizimu Afrika (noma kunezivikelo ezanele zokudlulisela phesheya kwemingcele)
- Amabhekhaphu ajwayelekile aphephile
- Amakhono okubuyisela idatha
- Ukususwa kwedatha okuphephile uma kuceliwe
Ukulawula ukufinyelela:
- Ukufinyelela okusekelwe endimeni (abaphathi, othisha, abasebenzi bomkhandlu banamazinga afanayo okufinyelela)
- Ukuqinisekiswa nemvume yabasebenzisi
- Ukuphathwa kwesheshini nesikhathi sokuphuma
- Ukubhalwa nokuqashwa komsebenzi
Amalungelo alowo ocutshungulwa idatha yakhe:
- Amandla okukhipha ulwazi lomuntu siqu (ezicelweni zokufinyelela)
- Amandla okulungisa ulwazi ngokulula
- Amandla okususa ulwazi (ngokuya ngezidingo zokulondoloza)
- Umzila wokucwaninga wazo zonke izinguquko
Ubumfihlo ngokwakhelwa:
- Ukuqoqa idatha okuncane (amasimu adingekayo kuphela)
- Umkhawulo wenhloso owakhelwe ohlelweni
- Izici zokuncipha kwedatha
- Izilungiselelo nokulawula ubumfihlo
Imibuzo Yokubuza Abahlinzeki Besoftware
Ukuphepha:
- Yiziphi izinyathelo zokuphepha ezikhona ukuvikela idatha?
- Ingabe idatha iyabethelwa? (ngesikhathi idluliswa nalapho igciniwe)
- Idatha igcinwa kuphi? (eNingizimu Afrika noma kwenye indawo?)
- Yiziphi izinhlelo zokulawula ukufinyelela ezitholakalayo?
- Ingabe kunamalogi okucwaninga okufinyelela idatha?
Ukuthobela:
- Ingabe isoftware iyathobela i-POPIA?
- Nane isitifiketi noma ukuhlolwa kokuthobela i-POPIA?
- Yiziphi izivumelwano zokucubungula idatha eninazo?
- Niphatha kanjani izicelo zokufinyelela zabo abacutshungulwa idatha yabo?
- Ningasusa yini idatha uma kuceliwe (ngokuya ngezidingo zokulondoloza)?
Ukuphathwa kwedatha:
- Singayikhipha yini idatha yethu?
- Singalulungisa yini ulwazi ngokulula?
- Nigcina isikhathi esingakanani idatha yethu?
- Kwenzekani ngedatha uma sikhansela isevisi?
- Ingabe niyabelana ngedatha yethu nabathathu ngabathathu?
Ukusekelwa:
- Yikuphi ukuqeqeshwa eninikeza kona mayelana nokuthobela i-POPIA?
- Ninamaphepha wemibhalo mayelana nezici zokuthobela i-POPIA?
- Yikuphi ukusekelwa okutholakalayo uma sinemibuzo ephathelene ne-POPIA?
- Ningasiza yini ekwazisweni ngokwephulwa?
Izivumelwano Zokucubungula Idatha
Uma kusetshenziswa isoftware yokuphatha isikole, izikole kufanele zibe nezivumelwano zokucubungula idatha (ama-DPA) nabahlinzeki besoftware. Ama-DPA kufanele achaze:
- Inhloso yokucubungula: Iyiphi idatha ezocutshungulwa nokuthi kungani
- Izinyathelo zokuphepha: Iyiphi izinyathelo zokuphepha umhlinzeki ozozisebenzisa
- Indawo yedatha: Idatha izogcinwa kuphi
- Ukwabelana nabathathu ngabathathu: Ukuthi idatha izokwabelwana yini nabathathu ngabathathu
- Amalungelo alowo ocutshungulwa idatha yakhe: Indlela umhlinzeki ozosiza ngayo ezicelweni zokufinyelela
- Ukwaziswa ngokwephulwa: Indlela umhlinzeki ozokwazisa ngayo izikole ngokwephulwa
- Ukususwa kwedatha: Indlela idatha ezosuswa ngayo uma ingasadingeki
- Ukuthobela: Isibopho somhlinzeki sokuthobela i-POPIA
Izinyathelo eziqondile:
- Buyekeza izinqubomgomo zobumfihlo nemibandela yesevisi yabahlinzeki besoftware
- Cela izivumelwano zokucubungula idatha kubahlinzeki
- Qinisekisa ukuthi izivumelwano ziyahambisana nezidingo ze-POPIA
- Gcina amakhophi azo zonke izivumelwano efayilini
- Buyekeza izivumelwano minyaka yonke
Ukuze uthole okuningi ngokuphathwa kwesikole nokuthobela, bheka umhlahlandlela wethu wokuphathwa kwezimali kwe-SGB kanye nomhlahlandlela wenombolo ye-LURITS.
Uhlu Lokuhlola Ukuthobela i-POPIA Ezikoleni
Sebenzisa lolu hlu lokuhlola ukuze uhlole ukuthobela kwesikole sakho i-POPIA:
Ukuphatha Nokuziphendulela
- I-Information Officer iqokiwe futhi ibhalisiwe ne-Information Regulator
- Inqubomgomo yokuthobela i-POPIA ithuthukisiwe futhi yamukelwe yi-SGB
- Abasebenzi baqeqeshiwe ngezidingo ze-POPIA (ukuqeqeshwa okuvamile ngonyaka)
- Imibopho yokuthobela i-POPIA yabelwe kubasebenzi abathile
- Ukuhlolwa kokuthobela okuvamile kwenziwa (minyaka yonke)
- Irejista yemisebenzi yokucubungula idatha igcinwe
Ukuqoqwa Nokucubungulwa Kwedatha
- Wonke amafomu okuqoqa idatha afaka izaziso zolwazi ze-POPIA
- Kuqoqwa kuphela ulwazi lomuntu siqu oludingekayo
- Inhloso yeqiniso ngalinye lolwazi idokumentiwe
- Imvume itholiwe lapho kudingeka (izithombe, ukukhangisa, ukwabelana nabathathu ngabathathu)
- Amafomu emvume acacile, athile futhi angahoxiswa
- Amarekhodi emvume agcinwe
Ukugcinwa Nokuphepha Kwedatha
- Ulwazi lomuntu siqu lugcinwe ngokuphepha (lubethelwe lapho kufaneleka)
- Ukulawula ukufinyelela kusetshenzisiwe (ukufinyelela okusekelwe endimeni ezinhlelweni)
- Amarekhodi angokomzimba agcinwe ezindaweni ezivaliwe, eziphephile
- Amabhekhaphu ajwayelekile abethelwe enziwe
- Izinyathelo zokuphepha zibuyekeziwe futhi zivuselelwe njalo
- Abasebenzi baqeqeshwe ngokuphepha kwamagama okungena nokuqaphela ukuhilwa
- Uhlelo lokuphendula izigameko luthuthukisiwe ekwephulweni kwedatha
Ukulondolozwa Nokubhujiswa Kwedatha
- Inqubomgomo yokulondoloza idatha ithuthukisiwe (ehambisana nezidingo zomthetho)
- Izikhathi zokulondoloza zidokumentiwe kuhlobo ngalunye lolwazi
- Ukubuyekezwa okuvamile kwenziwa ukuhlonza amarekhodi asephelelwe isikhathi
- Izinqubo zokubhujiswa ngokuphepha zisetshenzisiwe amarekhodi asephelelwe isikhathi
- Imisebenzi yokubhujiswa idokumentiwe
Amalungelo Alowo Ocutshungulwa Idatha Yakhe
- Izinqubo zithuthukisiwe zokuphatha izicelo zokufinyelela
- Izinqubo zithuthukisiwe zokuphatha izicelo zokulungiswa
- Izinqubo zithuthukisiwe zokuphatha izicelo zokususwa
- Izicelo ziphendulwa ngaphakathi kwezikhathi ze-POPIA
- Amarekhodi azo zonke izicelo nezimpendulo agcinwe
- Izindlela ezilula zinikeziwe zokuthi abacutshungulwa idatha yabo balungise ulwazi lwabo
Ukwabelana Nabathathu Ngabathathu
- Zonke izivumelwano zokwabelana nabathathu ngabathathu zidokumentiwe
- Izivumelwano zokucubungula idatha zikhona nabahlinzeki besoftware
- Abathathu ngabathathu bahloliwe ukuthobela i-POPIA
- Imvume itholiwe ekwabelaneni okungabalulekile nabathathu ngabathathu
- Ukubuyekezwa okuvamile kwezivumelwano nabathathu ngabathathu kwenziwe
Ukwaziswa Ngokwephulwa
- Uhlelo lokuphendula ukwephulwa kwedatha luthuthukisiwe
- Iqembu lokuphendula ukwephulwa likhethiwe
- Abasebenzi baqeqeshiwe ekuhlonzeni nasekubikeni ukwephulwa
- Imininingwane yokuxhumana ne-Information Regulator igcinwe
- Izifanekiso zokwazisa ngokwephulwa zilungiselelwe
- Izinqubo zihlolwe ngokuzilolonga
Ukudokumenta Nokuvuleleka
- Inqubomgomo yobumfihlo ishicilelwe kuwebhusayithi yesikole
- Izaziso zolwazi zinikezwe lapho kuqoqwa idatha
- Ulwazi lwe-POPIA lufakwe emaphaketheni okwamukelwa
- Abazali baziswe ngokucubungula idatha phakathi nemihlangano
- Zonke izinqubomgomo nezinqubo zidokumentiwe
- Imisebenzi yokuthobela idokumentiwe futhi yafayilwa
Isoftware Nobuchwepheshe
- Isoftware yokuphatha isikole ihloliwe ukuthobela i-POPIA
- Izivumelwano zokucubungula idatha zikhona nabahlinzeki besoftware
- Izici zokuphepha zesoftware zibuyekeziwe futhi zenziwe zisebenze
- Ukulawula ukufinyelela kucushwe ngokufanele
- Amalogi okucwaninga enziwe asebenze futhi aqashwe
- Amakhono okukhipha idatha ahlolwe
Amaphuzu:
- Amaphuzu angu-0–10 ahlolwe: Izikhala ezibalulekile zokuthobela, kudingeka isinyathelo ngokushesha
- Amaphuzu angu-11–20 ahlolwe: Izikhala ezinkulu zokuthobela, kudingeka isinyathelo esibalulekile
- Amaphuzu angu-21–30 ahlolwe: Ukuthobela okuhle, qhubeka nokuthuthukisa
- Amaphuzu angu-31+ ahlolwe: Ukuthobela okuqinile, gcina futhi ubuyekeze njalo
Imikhuba Emihle
Phatha ukuthobela i-POPIA njengomthwalo oyinhloko futhi wabele isikhathi nabasebenzi kukho. Nikeza ukuqeqeshwa kwe-POPIA minyaka yonke kubo bonke abasebenzi futhi ukufake ekwethulweni. Gcina amarekhodi emisebenzi yokucubungula idatha, imvume, nezicelo zokufinyelela. Yenza ukuhlola kokuthobela minyaka yonke futhi ubuyekeze izinqubomgomo nezinqubo unyaka nonyaka. Khetha isoftware ethobela i-POPIA, sebenzisa ukubethela nokulawula ukufinyelela, futhi uphendule ngokushesha ezicelweni zabo abacutshungulwa idatha yabo. Buza abeluleki bezomthetho noma abeluleki be-POPIA imibuzo eyinkimbinkimbi.
Ukuthobela i-POPIA ezikoleni kuyisidingo somthetho esinemiphumela ebalulekile uma kungathotshelwa. Abaphathi, abaphathi bezikole kanye namalungu e-SGB kufanele baqinisekise ukuthi isikole sabo sicubungula ulwazi lomuntu siqu ngokomthetho nangokuphepha. Ukuthobela kudinga umzamo oqhubekayo, izinqubomgomo, ukuqeqeshwa kwabasebenzi, izinyathelo zokuphepha, nokuphathwa kwezicelo zokufinyelela, kodwa kuvikela idatha yabafundi nabazali, kwakhe ukwethembana, futhi kugweme izinhlawulo.
Ukuze uthole ipulatifomu eyodwa esiza izikole zaseNingizimu Afrika ukuhlala zithobela i-DBE, ziphathe idatha yabafundi ngokuphepha, futhi ziphathe amarekhodi okuqhuba nokuqoqwa kwemali yesikole ndaweni eyodwa, bheka i-Fundisa.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Ingabe izikole kudingeka zibhalise ne-Information Regulator?
Yebo. Izikole kufanele ziqoke i-Information Officer (ngokuvamile umphathi) futhi zibhalise i-Information Officer ne-Information Regulator. Ukubhalisa kumahhala futhi kungenziwa ku-inthanethi ngewebhusayithi ye-Information Regulator. I-Information Officer inomthwalo wokuqinisekisa ukuthobela i-POPIA futhi isebenza njengephuzu lokuxhumana ngezindaba eziphathelene ne-POPIA.
Ingabe izikole zingabelana ngolwazi lomfundi nezinye izikole noma izinhlangano?
Izikole zingabelana ngolwazi lomfundi ezimeni ezithile:
- Okudingwa umthetho: Ukwabelana neminyango yezemfundo yezifundazwe, i-SAPS (ezindabeni zokuphepha), noma abanye abaphathi lapho kudingwa umthetho
- Ngemvume: Ukwabelana nabathathu ngabathathu lapho abazali benikeze imvume ecacile
- Ngezinhloso ezisemthethweni: Ukwabelana ngolwazi oludingekayo ekuphepheni komfundi, ezinhlosweni zemfundo, noma ezinye izinzuzo ezisemthethweni
Izikole kufanele zihlale ziqinisekisa isisekelo somthetho sokwabelana futhi zithole imvume lapho kudingeka. Noma yikuphi ukwabelana kufanele kudokumentiwe, futhi izivumelwano zokucubungula idatha kufanele zibe khona nabathathu ngabathathu.
Kwenzekani uma isikole sithola ukwephulwa kwedatha?
Uma isikole sithola ukwephulwa kwedatha:
- Vala ukwephulwa ngokushesha ukuvimbela ukufinyelela okuqhubekayo okungagunyaziwe
- Hlola ukwephulwa ukunquma ukuthi yiluphi ulwazi olwephuliwe nokuthi bangaki abantu abathintekile
- Yazisa i-Information Regulator ngokushesha ngokufanele (i-Regulator ithatha amahora angama-72 njengesikali sokusebenza, nakuba i-POPIA uqobo ingabeki isikhathi esiqinile)
- Yazisa abantu abathintekile ngaphandle kokulibaziseka okungadingekile, uchaza okwenzekile nokuthi kufanele benzeni
- Phenya ukwephulwa ukuhlonza izimbangela eziyisisekelo
- Lungisa ngokubhekana nobuthakathaka bokuphepha nokusebenzisa izivikelo ezengeziwe
- Buyekeza futhi uthuthukise izinyathelo zokuphepha ukuvimbela ukwephulwa okuzayo
Izikole kufanele zibe nohlelo lokuphendula ukwephulwa kwedatha ukuqinisekisa ukuthi zingaphendula ngokushesha nangokuhambisana nomthetho.
Izikole kufanele zilondoloze isikhathi esingakanani amarekhodi abafundi?
Izidingo zokulondoloza ziyahluka ngokohlobo lwerekhodi:
- Amarekhodi ezemfundo: Londoloza unomphela (kudingwa iminyango yezemfundo yezifundazwe)
- Amafomu okwamukelwa: Londoloza isikhathi sokubhalisa kanye neminyaka emi-5 eyengeziwe
- Amarekhodi okuba khona: Londoloza iminyaka emi-5 ngemva kokuba umfundi ehambile
- Amarekhodi okuziphatha: Londoloza iminyaka emi-5 ngemva kokuba umfundi ehambile (noma ngokwenqubomgomo yesifundazwe)
- Amarekhodi ezokwelapha: Londoloza isikhathi sokubhalisa kanye neminyaka eyi-7 eyengeziwe
Izidingo ezithile zokulondoloza zingahluka ngokwesifundazwe; hlola izinqubomgomo zomnyango wezemfundo wesifundazwe sakho ukuthola izidingo eziqondile. Izikole kufanele zibhubhise amarekhodi ngokuphepha uma izikhathi zokulondoloza seziphelile.
Ingabe abazali bangacela ukususwa kwamarekhodi ezemfundo engane yabo?
Ngokuvamile cha. Amarekhodi ezemfundo kufanele alondolozwe unomphela njengoba kudingwa iminyango yezemfundo yezifundazwe kanye ne-SASA. Nokho, abazali bangacela ukususwa kwezinye izinhlobo zolwazi (isb. izithombe ezisetshenziselwa ukukhangisa, imininingwane yokuxhumana ngemva kokuba umfundi ehambile), ngokuya ngezidingo zokulondoloza. Izikole kufanele zichazele abazali izidingo zokulondoloza futhi zisebenze nabo ukubhekana nezinkinga ngenkathi zigcina imibopho yomthetho.
Yeka ukwenza lokhu ngesandla
Fundisa
All-in-one school management SaaS for South African schools
Ibhalwe ngu
Fundisa Team