Buyela kuBhulogi

Inqubomgomo Yokuyala Yesikole eNingizimu Afrika: Igiyidi Ehambisana ne-SASA

Fundisa Team
Inqubomgomo Yokuyala Yesikole eNingizimu Afrika: Igiyidi Ehambisana ne-SASA

Othishanhloko nama-SGB avame ukulwa nokulinganisa ukuhlelekwa esikoleni namalungelo abafundi, bengaqiniseki ukuthi izinqubo zabo zihlangabezana ne-SASA nezidingo zomthethosisekelo. Ngaphandle kwenqubomgomo yokuyala yesikole eNingizimu Afrika ecacile, izikole zingase zibhekane nokusetshenziswa okungahambisani, ukuphikisana kwabazali nengozi yamaphutha ezinqubweni ekumisweni noma ekuxoshweni. Inqubomgomo yokuyala ehambisana ne-SASA ivikela amalungelo abafundi, inikeza othisha nabaphathi izinyathelo ezicacile zokulandela, futhi inciphisa ingozi yezomthetho neyokuhlonipheka.

Leli qondiso lichaza ukuthi ungayakha futhi uyisebenzise kanjani inqubomgomo yokuyala yesikole ehambisana neSASA Izigaba 8–9, uMthethosisekelo Isigaba 12, ne-SACE Code of Professional Ethics. Sihlanganisa amazinga okuziphatha okungafanele nezimpendulo, ezinye izindlela esikhundleni sesijeziso somzimba (esivinjelwe), izinqubo zokumiswa nokuxoshwa, inqubo efanele nokugcina amarekhodi ukuze isikole sakho sigcine indawo ephephile kuyilapho sithobela.

Yini Inqubomgomo Yokuyala Yesikole eNingizimu Afrika?

Inqubomgomo yokuyala yesikole umbhalo ohlanganisiwe ochaza imithetho, izinqubo neziphumo zokuziphatha okungafanele kwabafundi. Isebenza njengohlaka lokugcina ukuhlelekwa, ukukhuthaza ukuziphatha okuhle nokuqinisekisa ukuphathwa okulungile kwabafundi bonke. Ngaphansi kwe-SASA, isikole ngasinye sikahulumeni kufanele sakhe umthetho wokuziphatha (oqukethe izinqubo zokuyala) ngokuxoxisana nabafundi, abazali nothisha.

Izingxenye eziyinhloko zenqubomgomo yokuyala:

  • Imithetho ecacile: Okulindelwe okuqondile ngokuziphatha kwabafundi
  • Amazinga okuziphatha okungafanele: Ukuhlukaniswa kwezephulomthetho kusukela ezincane kuya ezibucayi
  • Iziphumo: Izinyathelo zokuyala ezithuthukayo ezihambisana nobucayi bokuziphatha okungafanele
  • Inqubo efanele: Izinqubo ezilungile zokuphenya nokubhekana nezigigaba
  • Inqubo yokukhalima: Indlela yokuthi abafundi nabazali baphikisane nezinqumo
  • Ukugcina amarekhodi: Uhlelo lokubhala izigigaba nezenzo ezithathiwe

Inqubomgomo yokuyala eyakhiwe kahle ikhuthaza ukuziphendulela, ivimbela isijeziso esingahlelekile, ivikela amalungelo abafundi futhi iqinisekisa ukuhambisana ezinqumweni zokuyala esikoleni sonke.

Uhlaka Lomthetho: SASA, uMthethosisekelo ne-SACE

Ukuqonda isisekelo somthetho sokuyala esikoleni kubalulekile ukuze kuthotshelwe futhi kuvikelwe amalungelo abafundi.

uMthetho Wezikole ZaseNingizimu Afrika (SASA) Izigaba 8–9

Isigaba 8: Umthetho Wokuziphatha

ISASA Isigaba 8 idinga ukuthi isikole ngasinye sikahulumeni samukele umthetho wokuziphatha wabafundi. Lo mthetho kufanele:

  • Wakhiwe ngokuxoxisana nabafundi, abazali nothisha
  • Uhambisane noMthethosisekelo nomthetho wesifundazwe osebenzayo
  • Uchaze izinqubo zokuyala neziphumo zokwephula
  • Ubuyekezwe minyaka yonke futhi ubuyekezwe njengoba kudingeka
  • Utholakale kubo bonke abafundi, abazali nabasebenzi

Umthetho wokuziphatha uyisisekelo senqubomgomo yakho yokuyala, usungula imithetho nezinqubo ezilawula ukuziphatha kwabafundi.

Isigaba 9: Ukumiswa Nokuxoshwa

ISASA Isigaba 9 ilawula ukumiswa nokuxoshwa kwabafundi:

  • Ukumiswa: Ukususwa okwesikhashana esikoleni (okuphakeme kuze kube izinsuku ezingu-7) kulindwe uphenyo
  • Ukuxoshwa: Ukususwa okuphakade esikoleni (kudinga ukuvunyelwa umnyango wezemfundo wesifundazwe)
  • Inqubo efanele: Abafundi banelungelo lokuzwakala ngaphambi kokumiswa noma kokuxoshwa
  • Izikhalo: Abafundi nabazali bangaphikisana nezinqumo zokumiswa noma zokuxoshwa

Izikole azikwazi ukumisa noma ukuxosha abafundi ngokungahleliwe; zonke izinqumo kufanele zilandele izinqubo ezifanele futhi zibe nesizathu esiwukuziphatha okungafanele okubucayi.

uMthethosisekelo Isigaba 12: Ilungelo Lenkululeko Nokuphepha

uMthethosisekelo Isigaba 12 uvikela ilungelo lomuntu ngamunye lenkululeko nokuphepha komuntu siqu, kuhlanganise ilungelo:

  • Lokungaphathwa noma kujeziswe ngendlela enonya, engenabuntu noma edelelayo
  • Lokungahlukunyezwa

Lokhu kuvikelwa ngokomthethosisekelo kuvimbela ngokusobala isijeziso somzimba ezikoleni. Noma yiluphi uhlobo lwesijeziso somzimba luphula amalungelo omfundi ngokomthethosisekelo futhi alusemthethweni.

SACE Code of Professional Ethics

I-South African Council for Educators (SACE) Code of Professional Ethics idinga ukuthi othisha:

  • Bahloniphe isithunzi namalungelo abafundi
  • Bagcine imikhawulo yobuchwepheshe
  • Basebenzise izindlela zokuyala ezifanele
  • Bagweme isijeziso somzimba noma ukudelela
  • Balandele izinqubomgomo zesikole nezidingo zomthetho

Othisha abephula i-SACE Code bangabhekana nesinyathelo sokuyala, kuhlanganise ukumiswa noma ukususwa emsebenzini.

Imithetho Yezifundazwe

Iminyango yezemfundo yezifundazwe ingakhipha eminye imithetho elawula ukuyala esikoleni. Izikole kufanele zithobele kokubili izidingo zezwe (SASA) nezesifundazwe. Hlola iwebhusayithi yomnyango wezemfundo wesifundazwe sakho ukuze uthole imithetho ethile esebenza esifundazweni sakho.

Izindlela Zokuyala Ezivinjelwe Nezinye Izindlela

Ezinye izindlela zokuyala zivinjelwe ngokusobala ngaphansi komthetho waseNingizimu Afrika futhi akufanele zisetshenziswe ezikoleni nanini.

Isijeziso Somzimba

Isijeziso somzimba sivinjelwe ngokuphelele ezikoleni zaseNingizimu Afrika. Lokhu kufaka:

  • Ukushaya ngokomzimba (ukushaya ngesandla, ukushaya ngentonga, ukushaya)
  • Ukuphoqa abafundi ukuba benze imisebenzi ebuhlungu ngokomzimba
  • Noma yiluphi uhlobo lwamandla omzimba ahlose ukudala ubuhlungu noma ukudelela

Isisekelo somthetho sokuvinjelwa:

  • uMthethosisekelo Isigaba 12 (ilungelo lenkululeko nokuphepha)
  • SASA Isigaba 10 (ukuvinjelwa kwesijeziso somzimba)
  • uMthetho Wezingane Isigaba 110 (ukuvikelwa ekuhlukunyezweni)
  • SACE Code of Professional Ethics

Iziphumo zokusebenzisa isijeziso somzimba:

  • Amacala obugebengu (ukuhlukumeza)
  • Isinyathelo sokuyala se-SACE (ukumiswa noma ukususwa emsebenzini)
  • Icala lomthetho womphakathi (amacala avela kubazali)
  • Ukungenelela komnyango wezemfundo wesifundazwe

Izikole kufanele ziqinisekise ukuthi bonke abasebenzi bayaqonda ukuthi isijeziso somzimba asisemthethweni futhi sizoholela eziphumweni ezibucayi.

Ezinye Izindlela Ezivinjelwe

Ezinye izindlela zokuyala ezivinjelwe zihlanganisa:

  • Ukudelela: Ukuhlaziswa obala, ukuthuka noma ukuphathwa okudelelayo
  • Ukwenqatshelwa kwezidingo eziyisisekelo: Ukugodla ukudla, amanzi noma ukufinyelela ezindlini zangasese
  • Isijeziso esiphindwe kabili: Iziphumo ezingahambisani nokuziphatha okungafanele
  • Ukucwasa: Isijeziso esisekelwe ebuhlangeni, ubulili, inkolo noma ezinye izici ezivikelekile
  • Isijeziso sekilasi lonke: Ukujezisa amakilasi noma amaqembu wonke ngenxa yokuziphatha okungafanele komuntu oyedwa
  • Ukwenqatshelwa kwemfundo: Ukuvimbela abafundi ukuba baye emakilasini njengesijeziso (ngaphandle kwezinqubo zokumiswa ezifanele)

Zonke izindlela zokuyala kufanele zihloniphe isithunzi somfundi, zifanele ngokweminyaka futhi zithobele amalungelo omthethosisekelo.

Amazinga Okuziphatha Okungafanele Nezimpendulo

Uhlelo lokuyala oluthuthukayo luhlukanisa ukuziphatha okungafanele libe amazinga ngokobucayi, nangeziphumo ezifanele ezingeni ngalinye. Lokhu kuqinisekisa ukuhambisana nokulunga kuyilapho kuvumela ukukhula lapho ukuziphatha okungafanele kuqhubeka noma kuba bucayi ngokwengeziwe.

Izinga 1: Ukuziphatha Okungafanele Okuncane

Ukuziphatha okungafanele okuncane kuhlanganisa ukuziphatha okuphazamisa ukufunda kodwa okungabeki ingozi ebalulekile yokuphepha noma okuphule imithetho emikhulu yesikole.

Izibonelo:

  • Ukukhuluma ngesikhathi sekilasi
  • Ukungaqedi umsebenzi wasekhaya
  • Ukwephula iyunifomu okuncane
  • Ukuletha izinto ezivinjelwe (amathoyizi, amaselula ngesikhathi sekilasi)
  • Ukulahla udoti
  • Ukugijima emigwaqweni yasekilasini
  • Ukungahloniphi okuncane othisha noma ontanga

Izimpendulo:

  • Isixwayiso ngomlomo
  • Isixwayiso esibhaliwe (esiqoshwe efayeleni lomfundi)
  • Ukuboshwa (isikhathi esiqashelwe ngemva kwesikole)
  • Umsebenzi womphakathi (ukuhlanza, ukuhlela)
  • Ukwazisa abazali
  • Isivumelwano sokuziphatha (isivumelwano sokuthuthukisa ukuziphatha)

Inhloso: Lungisa ukuziphatha ngemfundo nokuqondisa okuthambile, uvimbele ukukhula kuye ekuziphatheni okungafanele okubucayi kakhulu.

Izinga 2: Ukuziphatha Okungafanele Okuphakathi

Ukuziphatha okungafanele okuphakathi kuhlanganisa ukuziphatha okuphula imithetho yesikole ngokubucayi kakhudlwana noma okuphazamisa kakhulu indawo yokufunda.

Izibonelo:

  • Ukuziphatha okungafanele okuncane okuphindwayo (ngemva kwezixwayiso)
  • Ukuziphatha okuphazamisayo ekilasini
  • Ukungalaleli iziyalezo zothisha
  • Ukuxhaphaza (ngomlomo, ukukhipha abanye)
  • Ukukopela ezivivinyweni noma emisebenzini
  • Ukona impahla (ukulimaza okuncane impahla)
  • Ukushiya izwe lesikole ngaphandle kwemvume
  • Ukusebenzisa ulimi olungafanele
  • Ukweba okuncane (ukuthatha izinto ngaphandle kwemvume)

Izimpendulo:

  • Isixwayiso esibhaliwe esisemthethweni
  • Ukuboshwa (okwelulekiwe noma amaseshini amaningi)
  • Umsebenzi womphakathi (amahora anwetshiwe)
  • Ukulahlekelwa amalungelo (ezemidlalo, imisebenzi engaphandle kohlelo)
  • Umhlangano wabazali oyisidingo
  • Uhlelo lokusekela ukuziphatha
  • Ukudluliselwa kumeluleki wesikole noma ezinsizeni zokusekela
  • Ukumiswa esikoleni (ukususwa emakilasini ajwayelekile, kudluliselwe ohlelweni olunye oluqashelwe)

Inhloso: Bhekana nokuziphatha okungafanele ngokubucayi kuyilapho unikeza ukusekela ukusiza abafundi bathuthukise ukuziphatha kwabo.

Izinga 3: Ukuziphatha Okungafanele Okubucayi

Ukuziphatha okungafanele okubucayi kuhlanganisa ukuziphatha okubeka ingozi yokuphepha, okuphule imithetho emikhulu yesikole noma okungaba neziphumo zomthetho.

Izibonelo:

  • Ukulwa ngokomzimba noma ukuhlukumeza
  • Ukuxhaphaza okubucayi (okuqhubekayo, okulimazayo)
  • Ukweba (inani elibucayi)
  • Ukona impahla (ukulimaza okubucayi)
  • Ukuba nezikhali (imimese, izibhamu)
  • Ukuba noma ukusebenzisa izidakamizwa noma utshwala
  • Ukungalaleli okubucayi noma ukudelela igunya
  • Izinsongo zodlame
  • Ukuhlukunyezwa ngokocansi noma ukuziphatha okungafanele ngokocansi
  • Ukuxhaphaza ku-inthanethi (amacala abucayi)
  • Ukuziphatha okungafanele okuphakathi okuphindwayo naphezu kokungenelela

Izimpendulo:

  • Ithuluzi lokuyala elisemthethweni
  • Ukumiswa (kuze kube izinsuku ezingu-7, kulindwe uphenyo)
  • Ukudluliselwa ezinsizeni zokusekela zangaphandle (osonhlalakahle, izazi zengqondo)
  • Ukubandakanya amaphoyisa (uma kuyicala lobugebengu)
  • Uhlelo lokungenelela ekuziphatheni (ukusekela okuhlanganisiwe)
  • Ukulahlekelwa amalungelo onke
  • Umsebenzi womphakathi (owelulekiwe, oqashelwe)
  • Ukubuyela esikoleni ngemibandela (ngemibandela eqinile)

Inhloso: Bhekana nokuziphatha okungafanele okubucayi ngokuqinile kuyilapho kuqinisekiswa inqubo efanele futhi kunikezwa ukusekela okufanele.

Izinga 4: Ukuziphatha Okungafanele Okubucayi Kakhulu

Ukuziphatha okungafanele okubucayi kakhulu kuhlanganisa ukuziphatha okubeka ingozi yokuphepha ngokushesha, okuphula umthetho wobugebengu noma okuwisa isisekelo sokuphepha nokuhlelekwa kwesikole.

Izibonelo:

  • Ukuhlukumeza okubucayi okulimazayo
  • Ukuba nezibhamu noma izikhali eziyingozi
  • Ukudayisa noma ukusabalalisa izidakamizwa
  • Ukuhlukunyezwa ngokocansi noma ukuziphatha okubucayi ngokocansi
  • Ukushisa ngamabomu noma ukona impahla okubucayi
  • Izinsongo ngezikhali
  • Umsebenzi ohlobene namaqembu abagebengu
  • Ukuziphatha okungafanele okubucayi okuphindwayo naphezu kokungenelela
  • Ukuziphatha okubeka impilo noma ukuphepha kwabanye engozini

Izimpendulo:

  • Ukumiswa ngokushesha (kulindwe uphenyo)
  • Ithuluzi lokuyala elisemthethweni (nokumelelwa ngokomthetho uma kuceliwe)
  • Isincomo sokuxoshwa (kudinga ukuvunyelwa umnyango wezemfundo wesifundazwe)
  • Ukubandakanya amaphoyisa (kuyisibopho ezephulweni zomthetho zobugebengu)
  • Ukudluliselwa ezinhlelweni zemfundo ezehlukene
  • Uhlelo lokusekela oluhlanganisiwe (uma umfundi esasala esikoleni)

Inhloso: Vikela ukuphepha kwesikole kuyilapho kuqinisekiswa inqubo efanele futhi kuhlolwa zonke izinketho zokusekela ngaphambi kokuxoshwa.

Ithebula Yamazinga Okuziphatha Okungafanele

IzingaIziboneloIzimpendulo EzivamileUphenyo Oludingekayo
Izinga 1: OkuncaneUkukhuluma ekilasini, ukwephula iyunifomu okuncane, umsebenzi wasekhaya ongapheleleIsixwayiso ngomlomo, isixwayiso esibhaliwe, ukuboshwa, ukwazisa abazaliOkungaqondile (othisha babhekana nakho)
Izinga 2: OkuphakathiUkuziphatha okungafanele okuncane okuphindwayo, ukuziphatha okuphazamisayo, ukuxhaphaza okuncane, ukukopelaIsixwayiso esisemthethweni, ukuboshwa okwelulekiwe, ukulahlekelwa amalungelo, umhlangano wabazali, ukumiswa esikoleniOkusemthethweni (umphathi womnyango noma isekela likathishanhloko)
Izinga 3: OkubucayiUkulwa ngokomzimba, ukuxhaphaza okubucayi, ukweba, ukona impahla, ukuba nezidakamizwa/utshwalaIthuluzi lokuyala, ukumiswa (kuze kube izinsuku ezingu-7), ukudluliselwa kokusekela kwangaphandle, ukubandakanya amaphoyisa uma kuyicala lobugebenguOkusemthethweni (uthishanhloko noma ikomiti lokuyala)
Izinga 4: Okubucayi KakhuluUkuhlukumeza okubucayi, izikhali, ukudayisa izidakamizwa, ukuhlukunyezwa ngokocansi, ukushisa ngamabomu, izinsongo ngezikhaliUkumiswa ngokushesha, ithuluzi elisemthethweni, isincomo sokuxoshwa, ukubandakanya amaphoyisa okuyisibophoOkusemthethweni (uthishanhloko, ikomiti lokuyala, umnyango wesifundazwe)

Okubalulekile: Leli thebula linikeza isiqondiso esijwayelekile. Izikole kufanele zakhe izinqubo ezithile ezihambisana nomongo wazo nemithetho yezifundazwe.

Ezinye Izindlela Esikhundleni Sesijeziso Somzimba

Njengoba isijeziso somzimba sivinjelwe, izikole kufanele zisebenzise ezinye izindlela zokuyala ezisebenzayo, ezihloniphayo futhi ezihambisana ne-SASA nezidingo zomthethosisekelo.

Positive Behavioural Interventions and Supports (PBIS)

I-PBIS iyindlela yokuzivikela egxile ekufundiseni nasekuqiniseni ukuziphatha okuhle kunokujezisa ukuziphatha okungalungile.

Izingxenye eziyinhloko:

  • Okulindelwe okucacile: Fundisa ngokusobala ukuziphatha okulindelwe
  • Ukuqinisa okuhle: Bonga futhi uklomelise ukuziphatha okuhle
  • Iziphumo ezingaguquki: Sebenzisa imithetho ngokulungile nangokuqhubeka
  • Izinqumo ezisekelwe kudatha: Sebenzisa idatha yezigigaba ukuze kutholakale amaphethini futhi kulungiswe ukungenelela
  • Ukusekela okunamazinga amaningi: Nikeza amazinga akhulayo okusekela ngokusekelwe esidingweni

Izinzuzo:

  • Yehlisa ukuziphatha okungafanele ngokuvimbela izinkinga ngaphambi kokuba zenzeke
  • Idala isiko lesikole elihle
  • Ithuthukisa ukubamba iqhaza kwabafundi nokusebenza kahle kwezemfundo
  • Yakha ubudlelwane phakathi kothisha nabafundi

Izindlela Zokubuyisela

Izindlela zokubuyisela zigxile ekulungiseni umonakalo nasekubuyiseleni ubudlelwane kunokujezisa abenzi bobubi.

Izindlela eziyinhloko:

  • Imibuthano yokubuyisela: Izingxoxo eziqondiswayo ezihlanganisa izinhlangano ezithintekile
  • Ukulamula: Inqubo ehlelekile yokuxazulula ukuphikisana
  • Izingqungquthela zokubuyisela: Imihlangano esemthethweni ebandakanya abafundi, abazali, othisha nezinhlangano ezithintekile
  • Umsebenzi womphakathi: Inkonzo enenjongo elungisa umonakalo owenzekile

Izinzuzo:

  • Isiza abafundi baqonde umthelela wezenzo zabo
  • Yakha uzwelo nesibopho
  • Ilungisa ubudlelwane nezibopho zomphakathi
  • Yehlisa iziphindaphinda zamacala

Izivumelwano Zokuziphatha Nezinhlelo Zokusekela

Kubafundi abanokuziphatha okungafanele okuqhubekayo, izivumelwano zokuziphatha nezinhlelo zokusekela zinikeza ukungenelela okuhlelekile.

Izingxenye:

  • Okulindelwe okucacile: Ukuziphatha okuqondile okulindelwe
  • Iziphumo: Iziphumo ezivunyelwene ngazo zokwephula
  • Ukusekela: Izinsiza nokungenelela okusiza umfundi aphumelele
  • Ukuqapha: Ukuhlolwa okujwayelekile nokubuyekeza inqubekela phambili
  • Imiklomelo: Ukuqinisa okuhle ngokufinyelela izinjongo

Izinzuzo:

  • Inikeza uhlaka nokucaca
  • Ibandakanya abafundi ekusetheni izinjongo
  • Iqinisekisa ukulandelela okuqhubekayo
  • Ilandelela inqubekela phambili ngokuhamba kwesikhathi

Ukuboshwa Nomsebenzi Womphakathi

Ukuboshwa okuqashelwayo nomsebenzi womphakathi kunikeza iziphumo kuyilapho abafundi begcinwa bebamba iqhaza emisebenzini emihle.

Ukuboshwa:

  • Isikhathi esiqashelwayo ngemva kwesikole
  • Ithuba lokucabanga nokuqedela umsebenzi ophuthelwe
  • Kufanele kube yimfundo, hhayi isijeziso
  • Isikhathi esiphakeme kakhulu kufanele sibe nengqondo (ngokuvamile amahora angu-1–2)

Umsebenzi Womphakathi:

  • Inkonzo enenjongo elungisa umonakalo owenzekile
  • Izibonelo: ukuhlanza, ukuhlela, ukusiza abafundi abancane, amaphrojekthi wokuthuthukisa isikole
  • Kufanele kufanele ngokweminyaka futhi kuqashelwe
  • Inikeza ithuba lomnikelo omuhle

Ukulahlekelwa Amalungelo

Ukususwa kwamalungelo (ezemidlalo, imisebenzi engaphandle kohlelo, imicimbi yesikole) kungasebenza kahle ekuziphatheni okungafanele okuphakathi.

Imihlahlandlela:

  • Amalungelo asusiwe kufanele ahlobane nokuziphatha okungafanele lapho kungenzeka
  • Isikhathi kufanele sibe nengqondo futhi sixoxwe ngokucacile
  • Abafundi kufanele baqonde ukuthi bangawathola kanjani futhi amalungelo abo
  • Akufanele avimbe ukufinyelela emfundweni eyisisekelo

Ukumiswa Esikoleni

Ukumiswa esikoleni kususa abafundi emakilasini ajwayelekile kodwa kubagcina esikoleni ohlelweni olunye oluqashelwe.

Izingxenye:

  • Indawo yokufunda enye eqashelwayo
  • Umsebenzi wezemfundo uyaqhubeka (imisebenzi iyanikezwa)
  • Ukusekela kokuziphatha nokweluleka
  • Okulindelwe nezinjongo ezicacile zokubuyela emakilasini ajwayelekile
  • Ukubuyekeza okujwayelekile nokuqapha inqubekela phambili

Izinzuzo:

  • Igcina ukuqhubeka kwemfundo
  • Inikeza ukusekela okuqinile
  • Isusa umfundi endaweni ejwayelekile okwesikhashana
  • Ivumela ukubuyela emakilasini ngokuhlelekile

Ukudluliselwa Ekusekeleni Kwangaphandle

Ekuziphatheni okungafanele okubucayi noma okuqhubekayo, ukudlulisela abafundi ezinsizeni zokusekela zangaphandle kungabhekana nezinkinga eziyisisekelo.

Izinsiza Zokusekela:

  • Osonhlalakahle (izinkinga zomndeni, ukuhlukunyezwa, ubumpofu)
  • Izazi zengqondo (impilo yengqondo, izinkinga zokuziphatha)
  • Abeluleki bokusetshenziswa kabi kwezidakamizwa (izinkinga zezidakamizwa/utshwala)
  • Izinhlelo zokuthuthukisa intsha (amakhono okuphila, ukuqondisa)
  • Usizo lomthetho (uma kunezinkinga zomthetho ezibandakanyekile)

Izinzuzo:

  • Ibhekana nezimbangela eziyisisekelo zokuziphatha okungafanele
  • Inikeza ubuchwepheshe obukhethekile
  • Isekela abafundi nemindeni
  • Yehlisa umthwalo ezinsizeni zesikole

Izinqubo Zokumiswa Nokuxoshwa

Ukumiswa kuyinyathelo lokuyala elibucayi elisusa umfundi esikoleni okwesikhashana. ISASA Isigaba 9 ilawula izinqubo zokumiswa, futhi izikole kufanele zilandele izidingo eziqinile zenqubo efanele.

Ukumiswa

Ukumiswa kufanele kusetshenziswe kuphela ku:

  • Ukuziphatha okungafanele okubucayi (Izinga 3 noma 4)
  • Ukukhathazeka ngokuphepha ngokushesha (izinsongo, izikhali, udlame)
  • Ukuziphatha okungafanele okuqhubekayo naphezu kokungenelela
  • Izephulomthetho zobugebengu (ukweba, ukuhlukumeza, ukuba nezidakamizwa)

Ukumiswa akufanele kusetshenziswe ku:

  • Ukuziphatha okungafanele okuncane noma okuphakathi (sebenzisa ezinye izindlela)
  • Izinkinga zokusebenza kwezemfundo
  • Izephulomthetho zokuqala (ngaphandle uma kubucayi kakhulu)
  • Ukuzuzisa (ukususa abafundi “abanzima”)

Izidingo Zenqubo Efanele

Ngaphambi kokumisa umfundi, izikole kufanele:

1. Ziphenye isigigaba

  • Zibuthe amaqiniso kuzo zonke izinhlangano (umfundi, ofakazi, othisha)
  • Zibuyekeze ubufakazi (izitatimende, imibhalo, ubufakazi bomzimba)
  • Zibhale phansi okutholwe wuphenyo
  • Ziqinisekise ukuthi uphenyo lulungile futhi luphelele

2. Zazise umfundi nabazali

  • Zazise umfundi nabazali ngokuziphatha okungafanele okusolwayo
  • Zinikeze imininingwane yesigigaba nobufakazi
  • Zichaze inqubo yokumiswa namalungelo
  • Zinikeze ithuba lokuphendula ngaphambi kwesinqumo

3. Zibambe ithuluzi lokuyala

  • Zihlanganise ithuluzi nothishanhloko noma ikomiti lokuyala
  • Zivumele umfundi nabazali ukuba bakhona
  • Zethule ubufakazi futhi zivumele impendulo
  • Zicabangele incazelo yomfundi nezimo
  • Zenze isinqumo esisekelwe ebufakazini nasenqubomgomweni yesikole

4. Zinikeze isinqumo esibhaliwe

  • Isaziso esibhaliwe sesinqumo sokumiswa
  • Izizathu zokumiswa
  • Isikhathi sokumiswa
  • Imibandela yokubuyela
  • Ulwazi mayelana nenqubo yokukhalima

Isikhathi Nemibandela Yokumiswa

Isikhathi esiphakeme kakhulu:

  • I-SASA ivumela ukumiswa kuze kube izinsuku ezingu-7 kulindwe uphenyo
  • Ukumiswa okude kudinga ukuvunyelwa umnyango wezemfundo wesifundazwe
  • Ukumiswa kufanele kube kufishane ngangoba kungenzeka

Imibandela yokubuyela:

  • Ukuqedwa kwesikhathi sokumiswa
  • Umhlangano nothishanhloko noma ikomiti lokuyala
  • Ukuvumelana nokulindelwe ngokuziphatha
  • Ukuqedwa kwanoma yikuphi ukungenelela okudingekayo (ukweluleka, umsebenzi womphakathi)
  • Umhlangano wabazali (uma kudingeka)

Ngesikhathi sokumiswa:

  • Umfundi akavunyelwe ukuba abe sesizeni sesikole
  • Umsebenzi wezemfundo kufanele unikezwe (ukuze angasali ngemuva)
  • Izinsiza zokusekela kufanele zitholakale (ukweluleka, umsebenzi wezenhlalakahle)
  • Ukuxhumana okuqhubekayo nabazali

Uhlelo Lwenqubo Yokumiswa

  1. Isigigaba senzeka → Othisha babika kuthishanhloko
  2. Uphenyo → Kubuthwe amaqiniso, ubufakazi, izitatimende
  3. Isaziso → Kwaziswe umfundi nabazali ngokuziphatha okungafanele okusolwayo
  4. Ithuluzi → Kubanjwe ithuluzi lokuyala ngenqubo efanele
  5. Isinqumo → Uthishanhloko noma ikomiti kunquma ngokumiswa
  6. Isaziso esibhaliwe → Kunikezwe isaziso sokumiswa esibhaliwe nezizathu
  7. Isikhathi sokumiswa → Umfundi ukhonza ukumiswa (kuze kube izinsuku ezingu-7)
  8. Umhlangano wokubuyela → Kuhlangatshezwane nomfundi nabazali ngaphambi kokubuyela
  9. Ukubuyela esikoleni → Umfundi ubuyela ngemibandela evunyelwene ngayo
  10. Ukuqapha → Kuqashwe ukuziphatha futhi kunikezwe ukusekela

Inqubo Yokukhalima

Abafundi nabazali bangaphikisana nezinqumo zokumiswa:

Izisusa zokukhalima:

  • Amaphutha ezinqubweni (inqubo efanele ayilandelwanga)
  • Isinqumo esingafanele (isijeziso asihambisani nokuziphatha okungafanele)
  • Ubufakazi obusha (ulwazi olungazange lucatshangwe)
  • Ukucwasa (ukuphathwa okungafanele)

Inqubo yokukhalima:

  1. Thumela isikhalo esibhaliwe kuthishanhloko (ngaphakathi kwezinsuku ezingu-7)
  2. Uthishanhloko ubuyekeza isikhalo futhi angase aguqule isinqumo
  3. Uma isikhalo senqatshwa, sidluliselwe emnyangweni wezemfundo wesifundazwe
  4. Umnyango wesifundazwe uyabuyekeza futhi wenze isinqumo sokugcina

Ukuxoshwa

Ukuxoshwa yisona sinyathelo lokuyala esibucayi kakhulu, esisusa umfundi esikoleni unaphakade. Ukuxoshwa kudinga ukuvunyelwa umnyango wezemfundo wesifundazwe futhi kufanele kusetshenziswe kuphela ezimweni ezingaphandle kwezijwayelekile.

Uma Ukuxoshwa Kufaneleka

Ukuxoshwa kufanele kucatshangelwe kuphela ku:

  • Ukuziphatha okungafanele okubucayi kakhulu (Izinga 4)
  • Ukuziphatha okungafanele okubucayi okuphindwayo naphezu kokungenelela
  • Izinsongo zokuphepha ngokushesha (izikhali, udlame olubucayi)
  • Izephulomthetho zobugebengu (ukuhlukumeza okubucayi, ukudayisa izidakamizwa, ukuhlukunyezwa ngokocansi)
  • Ukwephula okuyisisekelo kwemithetho namagugu esikole

Ukuxoshwa kufanele kube isu lokugcina ngemva kokuba konke okunye ukungenelela sekuqediwe.

Inqubo Yokuxoshwa

Isinyathelo 1: Uphenyo nethuluzi

  • Yenza uphenyo olunzulu
  • Bamba ithuluzi lokuyala elisemthethweni
  • Vumela umfundi nabazali ukuba bethule icala labo
  • Cabangela bonke ubufakazi nezimo
  • Yenza isincomo sokuxoshwa

Isinyathelo 2: Isincomo se-SGB

  • I-SGB ibuyekeza okutholwe ithuluzi
  • Icabangela isincomo sokuxoshwa
  • Yenza isinqumo sokuncoma ukuxoshwa
  • Ilungisa umbiko wesincomo sokuxoshwa

Isinyathelo 3: Ukuvunyelwa Umnyango Wesifundazwe

  • Thumela isincomo sokuxoshwa emnyangweni wezemfundo wesifundazwe
  • Faka umbiko wophenyo, amaminithi ethuluzi, ubufakazi, impendulo yomfundi, isincomo se-SGB
  • Umnyango wesifundazwe uyabuyekeza icala
  • Wenze isinqumo sokugcina (uvumela noma unqabe ukuxoshwa)

Isinyathelo 4: Ukusetshenziswa

  • Uma kuvunyiwe, umfundi uyaxoshwa
  • Isikole sihlela ukudluliselwa ohlelweni lwemfundo olunye
  • Nikeza amarekhodi ezemfundo esikoleni esisha
  • Gcina amarekhodi ukuze asetshenziswe kwesikhathi esizayo

Izidingo Zenqubo Efanele

Ukuxoshwa kudinga inqubo efanele eqinile:

  • Uphenyo olulungile: Uphenyo olunzulu, olungakhethi hlangothi
  • Ukumelelwa ngokomthetho: Umfundi nabazali bangaba nokumelelwa ngokomthetho
  • Ilungelo lokuzwakala: Ithuba eliphelele lokwethula icala
  • Isinqumo esibhaliwe: Isinqumo esibhaliwe esinemininingwane nezizathu
  • Inqubo yokukhalima: Ilungelo lokukhalima emnyangweni wesifundazwe noma ezinkantolo

Ezinye Izindlela Esikhundleni Sokuxoshwa

Ngaphambi kokuxosha, izikole kufanele zicabangele:

  • Izinhlelo zemfundo ezehlukene: Izinhlelo ezikhethekile zabafundi abanezinselele zokuziphatha
  • Ukudluliselwa kwesinye isikole: Kungase kube ngcono kunokuxoshwa
  • Ukusekela okuqinile: Ukusekela kokuziphatha nokwezemfundo okuhlanganisiwe
  • Ukungenelela kwezokwelapha: Ukubhekana nezinkinga eziyisisekelo (ukuhlukunyezwa, impilo yengqondo)

Ukuxoshwa kufanele kwenzeke kuphela lapho zonke ezinye izindlela sezisetshenzisiwe futhi umfundi ebeka ingozi eqhubekayo ekuphepheni noma engenakusekelwa ngokuyisisekelo esikoleni.

Ukugcina Amarekhodi Nokuthuthukiswa Kwenqubomgomo

Ukugcina amarekhodi ngokunembile kubalulekile ekuphatheni ukuyala ngempumelelo, ukuthobela umthetho nasekulandeleni amaphethini okuziphatha okungafanele.

Okufanele Kubhalwe

Umbhalo Wesigigaba:

  • Usuku, isikhathi nendawo yesigigaba
  • Abafundi ababandakanyekile (amagama, amabanga, amakilasi)
  • Incazelo yokuziphatha okungafanele (enemininingwane, eyiqiniso)
  • Ofakazi (amagama nezitatimende)
  • Ubufakazi (imibhalo, izithombe, ubufakazi bomzimba)
  • Izenzo ezithathiwe (izixwayiso, iziphumo, ukungenelela)
  • Okulandelayo okudingekayo (imihlangano, ukusekela, ukuqapha)

Izenzo Zokuyala:

  • Uhlobo lwesenzo (isixwayiso, ukuboshwa, ukumiswa)
  • Usuku okwenziwa ngalo isenzo
  • Isikhathi (uma kusebenza)
  • Imibandela noma izidingo
  • Umuntu ogunyaze isenzo
  • Ukwazisa umfundi nabazali (usuku, indlela)

Ukungenelela Kokusekela:

  • Ukudluliselwa kubeluleki, osonhlalakahle noma izinsiza zangaphandle
  • Izivumelwano zokuziphatha noma izinhlelo zokusekela
  • Ukuqapha inqubekela phambili nokubuyekeza
  • Imiphumela nokusebenza kahle

Izinqubo Ezinhle Zokugcina Amarekhodi

Ubumfihlo:

  • Gcina ubumfihlo obuqinile (abasebenzi abagunyaziwe kuphela abafinyelela amarekhodi)
  • Gcina amarekhodi ngokuphepha (amakhabethe okufayela avaliwe noma izinhlelo ezivikelwe yiphasiwedi)
  • Thobela i-POPIA (Umthetho Wokuvikela Ulwazi Lomuntu Siqu)
  • Yabelane ngolwazi kuphela nezinhlangano ezigunyaziwe (abazali, umnyango wesifundazwe, izinkantolo uma kudingeka)

Ukunemba:

  • Bhala amaqiniso ngokungakhethi hlangothi (gwema imibono noma ukucabangela)
  • Sebenzisa ulimi olucacile, oluqondile
  • Faka yonke imininingwane efanelekile
  • Buyekeza amarekhodi ngokushesha ngemva kwezigigaba noma izenzo

Ukuphelela:

  • Bhala zonke izigigaba (ngisho nezincane)
  • Faka umbono wazo zonke izinhlangano ezibandakanyekile
  • Gcina amarekhodi ngokulandela isikhathi
  • Gcina umbhalo osekela (izitatimende, ubufakazi, ukuxhumana)

Ukugcinwa:

  • Gcina amarekhodi isikhathi esidingekayo (hlola imithetho yezifundazwe, ngokuvamile iminyaka emi-3–5 ngemva kokuba umfundi eshiye isikole)
  • Gcina amarekhodi amadala ngokuphepha endaweni yamarekhodi
  • Cekele phansi amarekhodi ngendlela efanele lapho isikhathi sokugcinwa siphelile

Izinhlelo Zedijithali Zokugcina Amarekhodi

Izinhlelo zesimanje zokuphatha isikole zingakwazi ukushelelisa ukugcina amarekhodi okuyala: ukungena nokuthola ngokushesha, izitembu zosuku ezenzeka ngokuzenzakalelayo, ukusesha ngomfundi noma uhlobo lwesigigaba, kanye nemibiko yokuthunyelwa ku-SGB noma emnyangweni wesifundazwe. Noma yiluphi uhlelo kufanele lusekele ubumfihlo nokugcinwa okuhambisana ne-POPIA.

Ukuthuthukisa Inqubomgomo Yokuyala Yesikole Sakho

Ukudala inqubomgomo yokuyala ehlanganisiwe kudinga ukuhlela ngokucophelela, ukuxoxisana nokuhambisana ne-SASA nezidingo zesifundazwe.

Isinyathelo 1: Sungula Ikomiti Lokuthuthukisa Inqubomgomo

Yakha ikomiti ehlanganisa:

  • Amalungu e-SGB (ikakhulukazi usihlalo nabameleli babazali)
  • Uthishanhloko nesekela likathishanhloko
  • Othisha (abameleli bezigaba/amabanga ahlukene)
  • Abameleli Babafundi (amalungu e-RCL)
  • Abameleli Babazali (imibono ehlukahlukene)
  • Abasebenzi Bokusekela (abeluleki, osonhlalakahle uma bekhona)

Indima Yekomiti:

  • Buyekeza inqubomgomo ekhona (uma isebenzayo)
  • Cwaninga izidingo ze-SASA nezinqubo ezinhle kakhulu
  • Bhala umbhalo wenqubomgomo
  • Xoxisana nababambe iqhaza
  • Buyekeza ngokususela empendulweni
  • Ethula inqubomgomo yokugcina ku-SGB ukuze ivunywe

Isinyathelo 2: Buyekeza Izidingo Zomthetho

Qinisekisa ukuthi inqubomgomo iyathobela:

  • SASA Izigaba 8–9: Izidingo zomthetho wokuziphatha nezokumiswa/ukuxoshwa
  • uMthethosisekelo Isigaba 12: Ukuvinjelwa kwesijeziso somzimba
  • Imithetho yezifundazwe: Hlola izidingo zomnyango wezemfundo wesifundazwe
  • I-SACE Code: Ukuziphatha okuhle kobuchwepheshe kothisha
  • UMthetho Wezingane: Ukuvikelwa kwamalungelo ezingane

Isinyathelo 3: Chaza Amazinga Okuziphatha Okungafanele Neziphumo

Yakha uhlelo olucacile lokuhlukanisa:

  • Izinga 1 (Okuncane): Izibonelo nezimpendulo
  • Izinga 2 (Okuphakathi): Izibonelo nezimpendulo
  • Izinga 3 (Okubucayi): Izibonelo nezimpendulo
  • Izinga 4 (Okubucayi Kakhulu): Izibonelo nezimpendulo

Qinisekisa ukuthi iziphumo:

  • Ziyathuthuka: Zikhule ngendlela efanele
  • Ziyalingana: Zihambisane nobucayi bokuziphatha okungafanele
  • Ziyaqhubeka: Zisetshenziswa ngokulingana kubo bonke abafundi
  • Ziyafundisa: Zisize abafundi bafunde emaphutheni

Isinyathelo 4: Sungula Izinqubo Zenqubo Efanele

Chaza izinqubo ze:

  • Uphenyo: Indlela izigigaba eziphenywa ngayo
  • Amathuluzi: Nini futhi kanjani amathuluzi okuyala enziwa
  • Izinqumo: Ubani owenza izinqumo futhi kanjani
  • Izikhalo: Inqubo yokuphikisana nezinqumo
  • Izaziso: Indlela abafundi nabazali abaziswa ngayo

Isinyathelo 5: Thuthukisa Ezinye Izindlela Esikhundleni Sesijeziso Somzimba

Bhala izindlela zokuyala ezivunyiwe:

  • Ukungenelela kokuziphatha okuhle
  • Izindlela zokubuyisela
  • Izivumelwano zokuziphatha nezinhlelo zokusekela
  • Ukuboshwa nomsebenzi womphakathi
  • Ukulahlekelwa amalungelo
  • Ukumiswa esikoleni
  • Ukudluliselwa ekusekeleni kwangaphandle

Qinisekisa ukuthi bonke abasebenzi bayaziqonda izindlela ezivinjelwe (isijeziso somzimba, ukudelela, njll.).

Isinyathelo 6: Dala Izinqubo Zokugcina Amarekhodi

Sungula uhlelo lwe:

  • Ukubhala izigigaba
  • Ukuqopha izenzo zokuyala
  • Ukulandela ukungenelela kokusekela
  • Ukugcina ubumfihlo
  • Ukukhiqiza imibiko
  • Ukugcina amarekhodi

Isinyathelo 7: Xoxisana Nababambe Iqhaza

Ukuxoxisana kuyadingeka ngaphansi kweSASA Isigaba 8:

Xoxisana Na:

  • Abafundi: Imihlangano ye-RCL, izinhlolovo, amaqembu agxile
  • Abazali: Imihlangano yabazali, izinhlolovo, impendulo ebhaliwe
  • Othisha: Imihlangano yabasebenzi, amaqembu asebenzayo
  • Abasebenzi Bokusekela: Umbono mayelana nokungenelela nokusekela

Inqubo Yokuxoxisana:

  • Yabelana ngenqubomgomo yohlaka
  • Chaza izinhlinzeko eziyinhloko
  • Buthelela impendulo nokukhathazeka
  • Bhekana nemibuzo futhi ucacise ukungaqondi kahle
  • Buyekeza inqubomgomo ngokususela empendulweni
  • Qedela inqubomgomo ngomqondo wababambe iqhaza

Isinyathelo 8: Vumela Futhi Usebenzise

Ukuvunyelwa Yi-SGB:

  • Ethula inqubomgomo yokugcina ku-SGB
  • I-SGB iyabuyekeza futhi ivumele inqubomgomo
  • Inqubomgomo iba umbhalo osemthethweni wesikole

Ukusetshenziswa:

  • Xhumanisa inqubomgomo kubo bonke ababambe iqhaza (abafundi, abazali, abasebenzi)
  • Nikeza ukuqeqeshwa kothisha nabasebenzi bokusekela
  • Bonisa inqubomgomo obala (iwebhusayithi yesikole, amabhodi ezaziso, amaphakethe okwamukelwa)
  • Qinisekisa ukuthi bonke abasebenzi bayayiqonda futhi balandele inqubomgomo
  • Qapha ukusetshenziswa futhi ubhekane nezinkinga

Isinyathelo 9: Buyekeza Futhi Vuselele

Ukubuyekeza Kwaminyaka Yonke:

  • Buyekeza inqubomgomo minyaka yonke (kudingeka ngaphansi kwe-SASA)
  • Hlola ukusebenza kahle futhi ukhonze izindlela zokuthuthukisa
  • Vuselela ngokususela ezinguqukweni emthethweni noma ezinqubweni ezinhle
  • Xoxisana nababambe iqhaza mayelana nezinguquko eziphakanyisiwe
  • Vumela futhi uxhumanise izibuyekezo

Izinqubo Ezinhle Zokusebenzisa Izinqubomgomo Zokuyala

Ukusetshenziswa okuphumelelayo kuqinisekisa ukuthi izinqubomgomo zisebenza ngokoqobo, hhayi ephepheni kuphela.

Ukuqeqeshwa Nokwakhiwa Kwamandla

Ukuqeqeshwa Kothisha:

  • Qeqesha bonke othisha ngezinqubo zenqubomgomo
  • Nikeza ukuthuthukiswa kobuchwepheshe okuqhubekayo
  • Yabelana ngezinqubo ezinhle kakhulu nezifundo ezenzekile
  • Bhekana nezinselele nemibuzo evamile
  • Qinisekisa ukuqondwa kwezidingo zomthetho

Ukuqeqeshwa Kwabasebenzi Bokusekela:

  • Qeqesha abeluleki, osonhlalakahle nabasebenzi bokusekela
  • Qinisekisa ukuthi bayazwisisa izindima zabo enqubweni yokuyala
  • Nikeza izinsiza namathuluzi okungenelela

Ukufundiswa Kwabazali:

  • Chaza inqubomgomo emihlanganweni yabazali
  • Nikeza izifinyezo ezibhaliwe nemibuzo evame ukubuzwa
  • Khuthaza imibuzo futhi ubhekane nokukhathazeka
  • Yakha ukuqonda kwendlela yesikole yokubhekana nokuyala

Ukuqhubeka Nokulingana

Sebenzisa Inqubomgomo Ngokuqhubeka:

  • Imithetho efanayo isebenza kubo bonke abafundi
  • Ukuziphatha okungafanele okufanayo kuthola iziphumo ezifanayo
  • Gwema izinqumo ezingahlelekile noma ezicwasayo
  • Bhala phansi zonke izinqumo nezizathu

Qinisekisa Ukulingana:

  • Phenya ngokujulile ngaphambi kokuba kuthathwe isinyathelo
  • Nikeza abafundi ithuba lokuchaza
  • Cabangela izimo zomuntu ngamunye
  • Nikeza ukusekela ndawonye neziphumo

Ukuxhumana

Ukuxhumana Okucacile:

  • Chaza imithetho nokulindelwe ngokucacile
  • Nikeza imibhalo yenqubomgomo ebhaliwe
  • Sebenzisa ulimi olufanele ngokweminyaka
  • Humusha ngezilimi ezisetshenziswa esikoleni
  • Yenza inqubomgomo itholakale (iwebhusayithi, amakhophi aphrintiwe)

Izinqubo Ezicacile:

  • Gcina abafundi nabazali besaziswa
  • Chaza izinqumo nezizathu
  • Nikeza amathuba emibuzo
  • Gcina izindlela zokuxhumana zivulekile

Ukusekela Nokungenelela

Gxila Ekusekeleni:

  • Bhekana nezimbangela eziyisisekelo zokuziphatha okungafanele
  • Nikeza ukungenelela okufanele
  • Sebenzisana nemindeni nezinsiza zangaphandle
  • Qapha inqubekela phambili futhi ulungise ukungenelela

Lingana Iziphumo Nokusekela:

  • Iziphumo ziyadingeka ukuze kube nokuziphendulela
  • Ukusekela kusiza abafundi bathuthukise ukuziphatha kwabo
  • Hlanganisa kokubili ukuze kube nokuyala okuphumelelayo

Ukuqapha Nokuhlola

Landelela Izigigaba:

  • Bhala zonke izigigaba ngokuhleliwe
  • Hlaziya amaphethini nezimo ezikhulayo
  • Khonza abafundi abadinga ukusekela okwengeziwe
  • Qapha ukusebenza kahle kokungenelela

Hlola Inqubomgomo:

  • Hlola ukuthi ingabe inqubomgomo iyazifinyelela yini izinjongo zayo
  • Khonza izindawo zokuthuthukisa
  • Buthelela impendulo evela kwababambe iqhaza
  • Yenza ukulungiswa njengoba kudingeka

Izinselele Ezivamile Nezixazululo

Ukusetshenziswa kwezinqubomgomo zokuyala ngempumelelo kudinga ukubhekana nezinselele ezivamile.

Inselele: Ukusetshenziswa Okungahleliwe

Inkinga: Othisha abahlukene basebenzisa imithetho ngokuhlukene, okuholela ekungalinganini.

Izixazululo:

  • Nikeza ukuqeqeshwa okucacile ngezinqubo zenqubomgomo
  • Sungula imihlahlandlela yokuthatha izinqumo
  • Imihlangano evamile yokuxoxa amacala nokuqinisekisa ukuqhubeka
  • Bhala phansi zonke izinqumo ukuze zibuyekezwe

Inselele: Ukushoda Kwezinsiza Zokusekela

Inkinga: Izikole azinabo abeluleki, osonhlalakahle noma izinsiza zangaphandle zokusekela.

Izixazululo:

  • Bambisana nezinhlangano zomphakathi
  • Finyelela ezinsizeni zokusekela zomnyango wezemfundo wesifundazwe
  • Qeqesha othisha ngamakhono ayisisekelo okweluleka nokusekela
  • Sebenzisa izinhlelo zokusekelana kontanga
  • Sebenzisa abazali namavolontiya omphakathi

Inselele: Ukuphikisana Kwabazali

Inkinga: Abazali abavumelani nezinqumo zokuyala noma abasekeli izinqubomgomo zesikole.

Izixazululo:

  • Xhumanisa inqubomgomo ngokucacile futhi ngokushesha
  • Chaza isizathu nezidingo zomthetho
  • Bandakanya abazali ekuthuthukiseni inqubomgomo
  • Nikeza amathuba okuxoxisana nokunikeza impendulo
  • Yakha ubudlelwane nabazali
  • Bhekana nokukhathazeka ngokushesha nangokulingana

Inselele: Ukuncishwa Kwesikhathi

Inkinga: Ukuphenya izigigaba nokubamba amathuluzi kuthatha isikhathi esibucayi.

Izixazululo:

  • Shelelisa izinqubo lapho kungenzeka
  • Sebenzisa izinhlelo zedijithali ukuze kuncishwe umbhalo
  • Nikela ngokufanele (isekela likathishanhloko, abaphathi bemnyango)
  • Beka ezibucayi kuqala
  • Hlanganisa izigigaba ezincane ezifanayo ukuze kusebenze kahle

Inselele: Abenzi Bobubi Abaphindaphindayo

Inkinga: Abanye abafundi baqhubeka nokuziphatha okungafanele naphezu kokungenelela.

Izixazululo:

  • Khuphula ukungenelela kokusekela
  • Dlulisela ochwepheshe bangaphandle (izazi zengqondo, osonhlalakahle)
  • Yakha izinhlelo zokusekela ezihlanganisiwe
  • Bandakanya imindeni ekungeneleleni
  • Cabangela izinhlelo zemfundo ezehlukene uma kufaneleka
  • Bhala phansi konke ukungenelela ukuze kusetshenziswe kwesikhathi esizayo

Ukudalwa nokusetshenziswa kwenqubomgomo yokuyala yesikole eNingizimu Afrika ehambisana ne-SASA, uMthethosisekelo nemithetho yezifundazwe kubalulekile ekugcineni izindawo zokufunda eziphephile, ezihlelekile kuyilapho kuvikelwa amalungelo abafundi. Inqubomgomo eyakhiwe kahle inikeza imithetho ecacile, izinqubo ezilungile neziphumo ezifanele kuyilapho kugcizelelwa ukusekela nokungenelela okuhle kokuziphatha. ISASA Izigaba 8–9 zidinga imithetho yokuziphatha enezinqubo zokuyala; isijeziso somzimba sivinjelwe; futhi inqubo efanele, ukugcina amarekhodi nokubuyekeza minyaka yonke akuyinto engaxoxwa ngayo.

Ukuze uthole okwengeziwe ngokuphatha nokuziphatha, bheka igiyidi ye-thempuleti yomthetho wokuziphatha wesikole eNingizimu Afrika. Ukuze ushelelise ukugcina amarekhodi okuyala, ukubika kwe-SGB nokubhala okuhambisana ne-POPIA endaweni eyodwa, bheka ukuthi i-Fundisa isekela kanjani izikole zaseNingizimu Afrika.

Imibuzo Evame Ukubuzwa

Ingabe izikole zingakwazi ukusebenzisa isijeziso somzimba uma abazali bevumelana?

Cha. Isijeziso somzimba sivinjelwe ngokuphelele ezikoleni zaseNingizimu Afrika, kungakhathaliseki ukuvumelana kwabazali. uMthethosisekelo Isigaba 12 uvikela ilungelo lomuntu ngamunye lenkululeko nokuphepha, futhi iSASA Isigaba 10 ivimbela ngokusobala isijeziso somzimba. Ukuvumelana kwabazali akudluli amalungelo omthethosisekelo noma umthetho wezwe. Izikole ezisebenzisa isijeziso somzimba zibhekana namacala obugebengu (ukuhlukumeza), isinyathelo sokuyala se-SACE, kanye nesibopho somthetho womphakathi. Izikole kufanele zisebenzise ezinye izindlela zokuyala ezihambisana ne-SASA nezidingo zomthethosisekelo.

Yini umehluko phakathi kokumiswa nokuxoshwa?

Ukumiswa ukususwa okwesikhashana esikoleni (okuphakeme izinsuku ezingu-7 ngaphansi kwe-SASA) kulindwe uphenyo noma njengesiphumo sokuyala. Abafundi babuyela esikoleni ngemva kwesikhathi sokumiswa, ngokuvamile ngemibandela (isivumelwano sokuziphatha, uhlelo lokusekela). Ukuxoshwa ukususwa okuphakade esikoleni futhi kudinga ukuvunyelwa umnyango wezemfundo wesifundazwe. Ukuxoshwa kufanele kusetshenziswe kuphela ekuziphatheni okungafanele okubucayi kakhulu (Izinga 4) ngemva kokuba konke okunye ukungenelela sekuqediwe. Izikole kufanele zilandele inqubo efanele eqinile kokubili ukumiswa nokuxoshwa, okuhlanganisa uphenyo, amathuluzi, izinqumo ezibhaliwe kanye nezinqubo zokukhalima.

Izikole kufanele zibaphathe kanjani abafundi abanezidingo ezikhethekile zemfundo abaziphatha kabi?

Abafundi abanezidingo ezikhethekile zemfundo banamalungelo afanayo ezinqubweni zokuyala ezifanele, kodwa izikole kufanele zicabangele izidingo nezimo zabo zomuntu ngamunye. Ngaphambi kokuthatha isinyathelo sokuyala, izikole kufanele zihlole ukuthi ingabe umfundi wayeyiqonda yini imithetho neziphumo, zicabangele ukuthi ingabe ukuziphatha okungafanele kuhlobene yini nokukhubazeka kwabo noma izidingo zokusekela, ziqinisekise ukuthi ukusekela nokulungiselelwa okufanele kukhona, zixoxisane nabasebenzi bokusekela (izazi zengqondo, odokotela bengqondo, othisha bezidingo ezikhethekile), futhi zilungise iziphumo ukuze zifanele ukuqonda namandla omfundi.

Izikole kufanele zigxile ekusekeleni nasekungeneleleni okuhle kokuziphatha kunokujezisa abafundi abanezidingo ezikhethekile, kuyilapho kusagcinwa ukuziphendulela nokuphepha.

Yiziphi amarekhodi izikole okufanele zizigcine ngezigigaba zokuyala?

Izikole kufanele zigcine amarekhodi anembile azo zonke izigigaba zokuyala: imininingwane yesigigaba (usuku, isikhathi, indawo, incazelo, izinhlangano ezibandakanyekile, ofakazi), okutholwe uphenyo (izitatimende, ubufakazi, iziphetho), izenzo zokuyala ezithathiwe (izixwayiso, ukuboshwa, ukumiswa, ukungenelela kokusekela), izaziso kubafundi nabazali (izinsuku, izindlela, izimpendulo), ukungenelela kokusekela (ukudluliselwa, ukweluleka, izinhlelo zokuziphatha, inqubekela phambili), nezikhalo (uma zikhona, imiphumela). Amarekhodi kufanele agcinwe ngokufihliwe, agcinwe ngokuphepha, futhi agcinwe izikhathi ezidingekayo (ngokuvamile iminyaka emi-3–5 ngemva kokuba umfundi eshiye isikole), futhi enziwe atholakale kunhlangano ezigunyaziwe (abazali, umnyango wesifundazwe, izinkantolo uma kudingeka).

Izinhlelo zedijithali zokugcina amarekhodi zingakwazi ukushelelisa umbhalo wokuyala futhi zisize ukuqinisekisa ukuthobela i-POPIA nezidingo zesifundazwe.

Yeka ukwenza lokhu ngesandla

Fundisa

All-in-one school management SaaS for South African schools


Ibhalwe ngu

Fundisa Team

See a product demo