Muholo wa Ku Tirha na Rixaka e Afrika-Dzonga: Xiyenge xa SARS eka Vatirhi 2026
Muholo wa ku tirha na rixaka e Afrika-Dzonga wu sebenza njhani: SARS yi tshika muholo wa ku tirha njenga xiphemu xa muholo wakho lowu rixakiwaka. A ku na “rixaka ra mutirhi” lowu hambaneke. Maphurofiti yakho ya ku tirha yi engeteriwa eka muholo wakho, muholo wa nitirho, na muholo wun’we na wun’we, kambe yi rixakiwa hi tindlela ta marginal yakho.
Ku endla leswi kahle a ku nga hava ku hlawula. SARS yi hetisekile ku landzelela data ya vutomi bya yindlu na swiphemu swa rixaka, naswona ku nga rivali ku komba ku nga vanga tindlela, xirho, na na ku ehleketelwa.
Xiyenge lexi xi hambanisa ha yini muholo wa ku tirha na rixaka wu sebenza, leswi u nga swi claima, na leswaku u nga tshika tireto yakho yi lunghe eka ku kamberiwa.
Muholo wa Ku Tirha na Rixaka: Ha Yini SARS yi Tshika Muholo wa Ku Tirha
Muholo wa ku tirha wu nghena eka muholo wo kulu ku ya hi Income Tax Act. A wu tshikiwi njenga ndlela yin’we ya muholo — wu engeteriwa eka hinkwaswo leswi u wu tekaka nga lembe ra rixaka (1 March ku ya eka 28/29 February).
Leswi swi balaka njenga muholo wa ku tirha: ku tirha ka n’hweti leku kumiweke eka vatirhela; tideposit ta tikeyini kumbe tindlela leti pfilelaka vatirhela eka matimba ya ku tirha; tindlela ta konteraka — xiphemu xin’we xa xiphemu lexi mutirheli a xi pfilelaka ku tiyimisa konteraka; tindlela ta pakingi, tindlela ta ku tshika, kumbe tindlela tin’wana eka yindlu ya ku tirha; ku veka hi vatirhela leyi u nga tshama u wu tshika eka hetelela ka konteraka (eka swimeko swo tala).
Leswi swi nga balangi: tideposit ta ku sirhelela leti tshikiweke eka akhanti yin’we ya xirho (leswi refundable naswona a swi muholo ku fikelela loko swi tshikiwi); swiphemu eka tindlela leyi mutirheli a yi pfilelaka directly (xik., mutirheli u pfilela account yakwe ya gesi eka municipality).
Ku Balela Purofiti yakho ya Ku Tirha leyi Rixakiwaka
SARS yi rixaka muholo wakho wa net wa ku tirha — nhlayo leyi siyiweke kambe hi ku hunguta tindlela leti pfumelaka eka muholo wo kulu wa ku tirha.
Formula: Net Muholo wa Ku Tirha = Muholo wo Kulu wa Ku Tirha − Swi Deduksioni leyi Pfumelaka
Loko muholo wakho wa net wa ku tirha wu positive, wu engeteriwa eka muholo wun’we na wun’we wakho naswona wu rixakiwa hi tindlela ta marginal yakho. Loko wu negative (ku lahlekeriwa ka ku tirha), u nga wu hungutela eka muholo wun’we na wun’we wakho. Xiyenge xetfu xa rental yield calculator.
Xikombiso: Loko u teka R15,000 nga n’hweti eka ku tirha (R180,000 nga lembe) naswona tindlela leti pfumelaka ti R120,000: Net muholo wa ku tirha: R180,000 − R120,000 = R60,000. R60,000 leyi yi engeteriwa eka muholo wakho na muholo wun’we na wun’we. Loko tindlela ta marginal yakho i 31%, u ta xa R18,600 eka rixaka eka muholo wa ku tirha.
Swi Deduksioni leyi Pfumelaka eka Vatirhi
Leka bond interest (xiphemu xa xirho xa bond, a xi capital), rates na levies, inshorense, ku veka na ku veka (repairs a swi improvements), tifee ta agent na management, tindlela tin’wana (security, xilu, pest control, tifee ta vamaxavisi, tifee ta accounting, travel hi tindlela ta SARS). Improvements a swi deduksioni — swi engeteriwa eka base cost ya yindlu eka CGT. Xiyenge xetfu xa landlord tax deductions.
Capital vs Revenue Expenditure
Ku veka (revenue expenditure) = yi deduksioni nga lembe lowu swi endliweke. Ku veka (capital expenditure) = a yi deduksioni, kambe yi engeteriwa eka base cost eka CGT. Xikambelo: Na ku veka swo fanana na geyser yo broke yi replacement — repair (deduksioni). Ku veka geyser yo broke hi solar system — improvement (capital).
Ku Tshika Tireto
SARS yi lava u tshika tireto ya muholo wa ku tirha na tindlela nga tinyaka tinharhu ku suka eka siku ra ku nyika xiphemu xakho xa rixaka. Xiyenge xa ku tirha na rixaka.
Ku Komba Muholo wa Ku Tirha eka Xiphemu xakho xa Rixaka
Muholo wa ku tirha wu kombiwa eka ITR12 (xiphemu xa munhu) eka Local Rental Income. U komba: (1) Muholo wo kulu wa ku tirha lowu kumiweke (2) Tindlela leti endliweke (3) Purofiti ya net kumbe ku lahlekeriwa. Loko u na tindlu to tala, yin’we na yin’we yi fanele ku reportiwa. SARS yi nga hava ku katsa muholo wakho wa ku tirha eka auto-assessment — i xilavelelo xakho ku cinca xiphemu naswona ku engetela.
Swiphoso Swo Tala
Ku nga rivali muholo wa ku tirha; ku claima improvements njenga repairs; ku claima 100% ya tindlela eka yindlu leyi tirhisiwaka xiphemu; ku rivala tireto; ku rivala ku komba deposit interest; ku claima bond capital repayments (xirho xa interest xi deduksioni, a xi principal).
Rental income tax ku thoma hi tireto yo hlamarisa. Vonani ha yini Indlu yi landzelela muholo wa ku tirha na tindlela na ku endla swipesume swa SARS.
Yi tsariwile hi
Indlu Team