Ndi Mini mSCOA? Thalutshedzo ya Puo ya Vhukuma kha Vhathihi vha Muvhuso
U khethekanywa kwa khakhi kana u sa fanani ha zwibveledzwa zwa muvhuso wa lusendo zwi sala zwi tshi vha tshipida tsha u bva tshinwe na tshinwe tsha zwigwada zwa audit kha Afurika Tshipembe. Ngudo dza Auditor-General dzo tou bveledza u shumisa hu si zwavhudi ha Municipal Standard Chart of Accounts (mSCOA) sa tshipida tsha maipfi a qualified kana adverse. Nga ha vhathihi vha tshelete na vha admin vha songo nwa nzwelo yo tevhelelaho ya ndi mini mSCOA na u shumisa hani kha zwibveledzwa zwa masiari, vhukoni ha u khethekanya hu khakhi hu vha hu khou elwa na vhukoni ha u lovha audit yo tshena. Thalutshedzo iyi i talutshedza mSCOA kha puo ya vhukuma: zwirevo zwa acronym zwi amba mini, ndifhani National Treasury i tou thoma, i vha kha vhani, zwi bvelela hani arali muvhuso wa lusendo u sa tevheli, na u ya ngafhi u wana thaidzo yo tevhelaho.
mSCOA i imela mini?
mSCOA i imela Municipal Standard Chart of Accounts. Kha puo yo vhofholowa, ndi ndaulo yo tevhelelwaho ya mikhodo ine muvhuso wonwe na wonwe wa lusendo kha Afurika Tshipembe u fanela u shumisa musi wa rekoda na u bveledza tshelete ino ngena na ya nga hone.
Nga pfanelo ya u shumisa muvhuso wa lusendo mikhodo yavho na zwikhethembekwa, mSCOA i nea muthu na muthu “duvha la puo” lilo. Musi muvhuso wa lusendo wavho wa rekoda muvhuro, ndaulo, zwibveledzwa, kana zwikololo, u fanela u khethekanya tshibveledzwa tshinwe na tshinwe u shumisa mikhodo iyi yo tevhelelwaho. Nga ndila iyo, National Treasury, Auditor-General, na vhathihi vha nga zwi pfesesa na u vhambedza tshelete ya muvhuso wa lusendo kha lushaka.
mSCOA a i optional. I lavhelelwa nga Municipal Finance Management Act (MFMA) na Municipal Standard Chart of Accounts Regulations dzo bveledzwaho nga National Treasury. Arali muthu a ri “re tea u tevhela mSCOA,” vha amba uri muvhuso wa lusendo wavho u fanela u shumisa chart of accounts yo tevhelelwaho iyi zwavhudi musi wa luga mabuku na ngudo.
Ndifhani National Treasury i thomile mSCOA?
Pele ha mSCOA, vhudzuloni vho shumisa ma-chart of accounts o fhambanaho na ndila dzo fhambanaho dza u khethekanya zwibveledzwa zwa mbeu yo fanaho. Zwenezwo zwa vha zwa konzea u:
- Vhambedza ndaulo kana muvhuro wa muvhuso wa lusendo umwe na u we.
- Kuvhanganya data kha level ya phurovinsi kana ya lushaka u itela pholisi na ndulamiso.
- Audita ma-AFS nga ndila yo fanelaho.
- Bamba vhudzuloni kha ndila yo tevhelelwaho, yo vheneka.
National Treasury i thomile mSCOA u lugisa zwenezwo. Zwipikwa ndi u tevhelela (muthu na muthu u shumisa mikhodo yo fanaho), u vheneka (zwi a vheneka uri mukhodo na mukhodo u amba mini), na u vhambedzea (na nga vhambedza vhudzuloni nga u lingana). Musi muvhuso wa lusendo wonwe na wonwe a khethekanya “muvhuro wa maḓi” kana “zwibveledzwa zwa vhathihi” nga ndila yo fanaho, sisteme i shuma: Treasury i nga vhona ngafhi tshelete i ya, Auditor-General a nga khwaṱhisedza uri manomoro ndi zwone, na makoncila na vhagedi vha nga ita thikhedzo dza vhukuma. Mikhodo yo fanaho i tikedza ngudo ya ngomeni kha MFMA, u re Section 71 na Section 72 submissions zwi vhambane nga ntha ha ma-AFS nga u sa khethekanyi hafhu.
U bva mSCOA hune ha shuma kha framework yo anga ya mulayo wa tshelete ya muvhuso wa lusendo zwi bveledzwa kha MFMA compliance requirements for 2026, ine ya vha na matanga a u bveledza, in-year submissions, na zwinwe zwine vha-auditor vha zwi lavhelela.
Framework ya mulayo nga ntha ha mSCOA
mSCOA i vha kha mulayo na mulayo, a si pholisi. Municipal Finance Management Act (Act 56 wa 2003) i nea mveledzo ya mulayo ya u laula tshelete na ngudo ya muvhuso wa lusendo. National Treasury yo bveledza Municipal Standard Chart of Accounts Regulations u laula chart of accounts yo tevhelelwaho ine vhudzuloni vhoṱhe vha fanela u shumisa.
Auditor-General u audita ma-AFS nga MFMA na ma-frameworks a laulwaho, kha u shumisa zwavhudi ha mSCOA. Arali chart of accounts i shumiswa hu khakhi kana hu sa fanani, Auditor-General a nga i bveledza sa gwada na, hune zwi tshi vha zwa ndeme, zwi nga khakhula mvelelo ya audit. Ma-GRAP (Generally Recognised Accounting Practice) standards a shuma na ngudo ya tshelete ya muvhuso wa lusendo; mSCOA i lugiswa u shuma kha framework ya accounting yo tevhelaho GRAP. U pfesesa uyu mutambamedzi wa mulayo zwi thusa vhathihi u vhona ndifhani “u wana mikhodo zwone” ndi mihumbulo yo tevhelaho, a si zwine zwa admin fhedzi.
Thalutshedzo yipfufhi ya zwikhethembekwa zwa mSCOA
mSCOA i vha kha zwikhethembekwa — u zwi vhona sa mibvumo tshibveledzwa tshinwe na tshinwe tshi fanela u ara. Khethembekwa na khethembekwa ndi dimension yo fhambanaho ya u khethekanya. National Treasury i talutshedza zwikhethembekwa zwa sumbe. A u faneli u zwi givha kha henefha; ngudo ndi u wana nzwelo ya zwi ita mini.
| Khethembekwa | Ndivho |
|---|---|
| Fund | ”Phanga” ya tshelete iyi i vha na vhukuma na iyi? (sa tsumbo general fund, water fund, electricity fund.) |
| Function | Nyimelelo kana tshaka iyi? (sa tsumbo admin, maḓi, migwagwa, nyimelelo dza community.) |
| Item | Mbeu iyi ya muvhuro kana ndaulo? (sa tsumbo zwibveledzwa zwa vhathihi, rates, grants dzo wanwaho, u renga bulk.) |
| Project | I vhambana na projeke kana grant yo no bveledzwaho? Arali ee, ndi iyi? |
| Region | Tshaka ya geographic, arali muvhuso wa lusendo wavho u bveledza nga ward kana district? |
| Costing | Nyimelelo kana cost centre iyi, u itela u analisa costing ya nga hone? |
| MSC (Municipal Standard Classification) | Zwikhethembekwa zwinwe zwa standard zwo lavhelelwaho nga Treasury u itela u bveledza. |
A tshibveledzwa tshinwe na tshinwe tshi lavhi khethembekwa na khethembekwa; zwi bva kha mbeu ya tshibveledzwa na zwinwe zwa muvhuso wavho zwa u bveledza. Section 71 ngudo dza vhugudi na Section 72 ngudo dza vhukati ha ngwaha dzo rumelwaho kha National Treasury zwi fanela u vhambana na u khethekanya u shumiswaho kha ma-AFS avho, u re u wana segment coding zwone kha ntha ya u capture zwa fhungudza u shuma hafhu na vhukoni ha audit. Arali khethembekwa ki lavhelelwa, mukhodo wo lavhelelwaho u fanela u shumiswa. U itela thaidzo ya step-by-step kha zwikhethembekwa zwa sumbe na u zwi shumisa hani, vhona mSCOA chart of accounts guide na mSCOA segment classification explained. U thivhela zwikololo zwine vha-auditor vha tou bveledza, vhalelani common mSCOA classification errors.
mSCOA i vha kha vhani?
mSCOA i vha kha vhudzuloni vhoṱhe vha Afurika Tshipembe. Hu na vhudzuloni 257 zwothe (metropolitan, district, na local). Muvhuso wonwe na wonwe u fanela u shumisa Municipal Standard Chart of Accounts musi wa luga ma-AFS avho na musi wa rumela ngudo dza in-year kha National Treasury.
Nga u vha kha metro khulwane kana muvhuso wa lusendo wo nnyenyane, milayo yo fanaho i shuma. Ndivho ndi level playing field: standard imwe, set ya mikhodo imwe, ndila imwe ya u bveledza.
Zwi bvelela hani arali ri sa tevheli mSCOA?
U sa tevheli mSCOA hu na mvelelo dza nne kha mvelelo dza audit. Auditor-General u sedza arali ma-AFS a lugiwaho nga u vhambana na framework yo laulwaho, kha u shumisa zwavhudi ha chart of accounts. Arali u khethekanya hu khakhi, hu sa vho, kana hu sa fanani, Auditor-General a nga bveledza zwigwada zwa audit. Kha zwivha zwa ndeme, zwo nga bveledza qualified kana adverse audit opinion nga pfanelo ya clean audit.
Fhethu fhufhi fhedzi ya vhudzuloni ha Afurika Tshipembe vha wana ma-audit o tshena ngwaha na ngwaha. U shumisa mSCOA hu khakhi kana hu sa vhuḓi hu tou bveledzwa sa tshipida tshinwe. Zwigwada zwa mbeu zwi kundelaho u khethekanya kwa muvhuro kana ndaulo kha zwikhethembekwa, u shumisa mikhodo i sa shumi kana i sa shumisiwi, na segment data yo sa vhuḓi hune ngudo ya Treasury i lavhela. Zwigwada hezwi zwa fhungudza vhutshilo kha ma-AFS na zwi nga thusa u bveledza mibvumo kha vha oversight.
U sa tevheli u tou taleli kha MFMA na zwinwe zwo lavhelelwaho, kha u bveledza tshelete zwavhudi, zwi nga thusa Section 139 interventions. Kha Muvhuso, phurovinsi i nga tshenela arali muvhuso wa lusendo u lovha u fulufhedza mihumbulo yavho. Section 139 a i thukiwi nga mSCOA fhedzi, fhedzi u bveledza tshelete hu si zwavhudi na zwigwada zwa Auditor-General zwi tou bveledzwa zwi vha tshipida tsha zwine zwa bveledza u tshenela. U wana mSCOA zwone zwi a si fhedzi u thivhela zwigwada zwa audit; zwi amba u sumbedza uri muvhuso wa lusendo wavho u laula tshelete yavho nga mulayo.
U tevhela zwi nga wanala nga maitele a zwone, u gudisa, na masisteme a konzea mikhodo i shumaho kha capture. U laula zwine vha fanela u khethekanya, u linganisa nga u tou taleli kha chart of accounts, na masisteme a konzea mikhodo zwone kha capture zwa fhungudza vhukoni ha zwikololo pele zwi sa fhi kha Auditor-General.
U vhala hafhu kha mSCOA na MFMA compliance
- U itela thalutshedzo yo tevhelaho, ya maitele kha zwikhethembekwa zwa sumbe, milayo ya u khethekanya, na u zwi shumisa hani, vhalelani mSCOA chart of accounts guide.
- U itela u khethekanywa ha khethembekwa na khethembekwa na mikhodo i shumaho, vhona mSCOA segment classification explained.
- U thivhela zwikololo zwine zwa tou bveledza zwigwada zwa audit, shumisani common mSCOA classification errors.
- U itela mihumbulo ya MFMA kha tshipida tshithihi, kha matanga na zwinwe zwine vha-auditor vha zwi lavhelela, vhona MFMA compliance requirements for 2026.
U pfesesa ndi mini mSCOA na ndifhani zwi vho ndi tshipida tsha u thoma. U shuma na CFO kana tshigwada tsha tshelete na u shumisa thalutshedzo na masisteme a tikedzaho standard zwi thusa muvhuso wa lusendo wavho u sala u tevhela na u vha na mveledzo ya vhukuma kha ma-audit o tshena na u bveledza nyimelelo zwavhudi. U vhona hani platform yo no bveledzwaho i nga thusa muvhuso wa lusendo wavho u bveledza ngudo dza mSCOA-compliant kha tshipida tshithihi na u fhungudza u re-key na zwikololo zwa u khethekanya, explore Dolobha.
Yo ṅwalwa nga
Dolobha Team