mSCOA ke eng? Tlhahiso ya Puo e e Bonolo bakeng sa Babasepadi ba Mmasepala

Go ba gona ga go ranolwa goba go sa tsamaelane ga ditiragalo tsa mmasepala di sala e le nngwe ya mabaka a a atelelang a diphitlhelo tsa tekolo kwa Afrika Borwa. Dipego tsa Auditor-General di tlwaela go bolela tirisong e e sa siameng ya Municipal Standard Chart of Accounts (mSCOA) e le lebaka la maikutlo a a nang le diletso goba a a masiama. Fa basepadi ba ditšhelete le taolo ba sa utlwisisi sentle gore mSCOA ke eng le gore e dirwa jang ka ditiragalo tša mehla, kotsi ya go ranolwa gabotlana e oketsega mme kotsi ya go tlhoka tekolo e phepa le yona e oketsega. Tlhahiso e e fa mSCOA ka puo e e bonolo: se polelo e emelang eng, ke ka ntlha yang National Treasury e e tsenyeng, e diriwa ke mang, go direga eng fa mmasepala e sa latelane, le kae go ya go tlhahiso e e tseneletseng.

mSCOA e emela eng?

mSCOA e emela Municipal Standard Chart of Accounts. Ka mafoko a a bonolo, ke lenaneo la dikhoutu tše di tšoanang tše mmasepala yohle kwa Afrika Borwa e swanetšego go di dirisa fa e kwala le go bega tšhelete e e tsenang le e e tšwago.

E lego gore mmasepala yohle e dirise maina le dikaego tša yona, mSCOA e fa botlhe “buka ya mantšu.” Fa mmasepala ya gago e kwala ditšhelete tše di tsenang, tše di tšwago, thepa, goba ditlamego, e swanetše go ranola tiro yohle ka dikhoutu tše. Ka tsela eo, National Treasury, Auditor-General, le setšhaba di ka utlwisisa le go bapisa ditšhelete tša mmasepala mo nageng ka bophara.

mSCOA ga e optional. E laelwa ke Municipal Finance Management Act (MFMA) le Municipal Standard Chart of Accounts Regulations tše di ntshitsweng ke National Treasury. Fa motho a re “re tlhoka go latela mSCOA,” ba bolela gore mmasepala ya gago e swanetše go dirisa lenaneo le la akhaonto ka nepo fa e baakanya dibuka le dipego tša yona.

Ke ka ntlha yang National Treasury e tsenyeng mSCOA?

Pele ga mSCOA, mmmasepala di ne di dirisa ditshate tša akhaonto tše di fapanego le ditsela tše di fapanego tša go ranola mefuta e le nngwe ya ditiragalo. Seo se ne sa dira gore go be botlhoko:

• Go bapisa tšhenyegelo goba ditšhelete tše di tsenang tša mmasepala e nngwe le e nngwe.
• Go kopanya data kwa maemong a porofense goba a naga bakeng sa molao le merero.
• Go tekola dikwalo tša ditšhelete ka tsela e e tsamaelanego.
• Go tshwara mmmasepala mo maemong a a le mongwe, a ponalego.

National Treasury e tsenyeng mSCOA go lokisa se. Maikemisetso ke go dira gore go tsamaisane (botlhe ba dirisa dikhoutu tše di tšoanang), ponalo (go hwetsagala gore khoutu e nngwe le e nngwe e bolela eng), le go bapisega (o ka bapisa mmmasepala ka tshiamo). Fa mmasepala yohle e ranola “ditšhelete tša metsi” goba “ditshenyego tša basebenti” ka tsela e le nngwe, tsamaiso e a šoma: Treasury e ka bona kae tšhelete e yang, Auditor-General e ka netefatsa gore dipalo di nepile, mme dikhanseleng le baagi di ka tsheola ditshwetso tše di botoka. Dikhoutu tše di tšoanang di thekga le go bega ngwageng ka fa tlase ga MFMA, ka jalo dithomelo tša Section 71 le Section 72 di kopana tota le dikwalo tša ngwaga tša ditšhelete kwa ntle ga go ranolwa gape.

Tsela mSCOA e tsenelelago ka yona mo thulaganyong e e bophara ya molao wa ditšhelete tša mmasepala e bolelwa mo dinyakong tša go latela MFMA bakeng sa 2026, e e akaretsang matlhagatlhaga a go bega, dithomelo tša ngwaga, le se battekolo ba batlang.

Thulaganyo ya molao e e ka fa morago ga mSCOA

mSCOA e theilwe mo molaong le taolong, e seng kgetho ya molao. Municipal Finance Management Act (Molao 56 wa 2003) o fa motheo wa molao wa taolo ya ditšhelete le go bega ga mmasepala. National Treasury e be e ntshitse Municipal Standard Chart of Accounts Regulations go laela lenaneo la akhaonto le mmasepala yohle e swanetšego go le dirisa.

Auditor-General e tekola dikwalo tša mmasepala tša ditšhelete kgatlhanong le MFMA le dithulaganyo tše di laetsweng, go akaretsa tirisong e e siameng ya mSCOA. Fa lenaneo la akhaonto le dirisiwa gabotlana goba ka tsela e sa tsamaelanego, Auditor-General e ka e bega e le phitlhelo mme, moo e le boteng, e ka amaa phego ya tekolo. Melao ya GRAP (Generally Recognised Accounting Practice) le yona e diriwa mo go bega ga ditšhelete tša mmasepala; mSCOA e rulagantswe go šoma mo thulaganyong ya akhaonto e e latelago GRAP. Go utlwisisa motšhene wo wa taolo go thusa basepadi go bona gore “go bona dikhoutu ka nepo” ke tiro e e laetsweng, e seng ntho e e bonolo ya taolo.

Tlhakiso e khutšoanyane ya dikarolo tša mSCOA

mSCOA e agilwe mo setlhopheng sa dikarolo — o di nagane jaka dipotso tiro yohle e swanetšego go di araba. Karolo e nngwe le e nngwe ke tekanyo e fapanego ya go ranolwa. National Treasury e tlhalosa dikarolo tše supa. Ga o hloke go di gopola mo; maikemisetso ke go bona gore di dira eng.

Karolo	Maikemisetso
Fund	”Pitsa” efe ya tšhelete e amanago le ena? (mohl. fund e e jaanong, fund ya metsi, fund ya motlakase.)
Function	Tirelo efe goba karolo efe? (mohl. taolo, metsi, ditsela, ditirelo tša setšhaba.)
Item	Mofuta ofe wa ditšhelete tše di tsenang goba tšhenyegelo? (mohl. ditshenyego tša basebenti, ditefelo, ditlhohlo tše di amogetsweng, thekgo e kgolo.)
Project	A e amanago le projeke e itseng goba tlhohlo? Ee, e efe?
Region	Karolo efe ya tikologo, fa mmasepala ya gago e bega ka ward goba district?
Costing	Tiro efe goba setsi sa tšhenyegelo, bakeng sa tlhatlhobo ya tšhenyegelo ya ka gare?
MSC (Municipal Standard Classification)	Dikaego tše dingwe tše di laetsweng ke Treasury bakeng sa go bega.

Ga tiro yohle e hloke karolo yohle; e ikaegile ka mofuta wa tiro le dinyako tša mmasepala ya gago tša go bega. Dipego tša Section 71 tša kgwedi le tša Section 72 tša naga e bogare di romilweng go National Treasury di swanetše go tsamaisana le ranolo e e dirisiwago mo dikwalong tša ngwaga tša ditšhelete, ka jalo go bona khoutu ya karolo ka nepo mo pontšheng ya go tsaya go fokotsa tiro e e latelago le kotsi ya tekolo. Fa karolo e hlokega, khoutu e e nepileng e swanetše go dirisiwa. Bakeng sa tlhahiso e e tseneletseng ya dikarolo tše supa le tsela e di dirisiwang ka yona, bona tlhahiso ya mSCOA chart of accounts le mSCOA segment classification e e hlalositsweng. Go thibela diphoso tše battekolo ba di bega gantsi, bala diphoso tše di tlwaelegileng tša mSCOA classification.

mSCOA e diriwa ke mang?

mSCOA e diriwa ke mmasepala yohle ya Afrika Borwa. Go na le mmmasepala e 257 ka kakaretso (metropolitan, district, le local). E nngwe le e nngwe e swanetše go dirisa Municipal Standard Chart of Accounts fa e baakanya dikwalo tša yona tša ngwaga tša ditšhelete le fa e roma dipego tša ngwaga go National Treasury.

Le fa o le mo metro e kgolo goba mmasepala o monnyane wa selegae, melao e le nngwe e a diriwa. Maikemisetso ke maemo a a lekanego: molao o le mongwe, setlhopo se le sengwe sa dikhoutu, tsela e le nngwe ya go bega. Ba-CFO, babaedi ba ditšhelete, basepadi ba ditšhelete tše di tsenang, le mongwe le mongwe yo o tsayang goba a amogetseng ditiragalo tše di tsenelelago mo dipegong tša ditšhelete ba tlhoka go utlwisisa gore mSCOA e diriwa jang mo tiro ya bona.

Go direga eng fa re sa latelane mSCOA?

Go sa latelane mSCOA go na le diphetho tša nnete bakeng sa diphego tša tekolo. Auditor-General e sekaseka gore na dikwalo tša ditšhelete di baakantswe go ya ka thulaganyo e e laetsweng, go akaretsa tirisong e e siameng ya lenaneo la akhaonto. Fa ranolo e fosa, e tlhokega, goba e sa tsamaelane, Auditor-General e ka ntsha diphitlhelo tša tekolo. Mo mabakeng a masiama, seo se ka tlisa maikutlo a a nang le diletso goba a masiama mo e leng tekolo e phepa.

Fela karolo e nnyane ya mmmasepala ya Afrika Borwa e fihlela tekolo e phepa ngwaga e nngwe le e nngwe. Tirisong e fosa goba e sa felele ya mSCOA gantsi e bolelwa e le nngwe ya mabaka. Diphitlhelo tše di tlwaelegileng di akaretsa go ranolwa gabotlana ga ditšhelete tše di tsenang goba tšhenyegelo mo dikarolong, tirisong ya dikhoutu tše di sa dirego goba tše di fetileng, le data ya karolo e sa felele moo go bega ga Treasury go hlokega. Diphitlhelo tše di fokotsa tumelo mo dikwalong tša ditšhelete mme di ka tlisa dipotso tše di latelago go tswa kwa mabakeng a taolo.

Go sa latelane thata MFMA le dinyako tše di amanago, go akaretsa go bega ga ditšhelete ka nepo, le gape go ka thusa ditsenyeletso tša Section 139. Ka fa Molaotheong, puso ya porofense e ka tsenelela fa mmasepala e palelwa go diragatsa ditoro tša yona. Section 139 ga e tlhagiswe ke mSCOA fela, mme go bega gabotlana ga ditšhelete le diphitlhelo tše di atelelang tša Auditor-General di ba karolo ya setshwantsho se ka tlising go tsenyeletso. Go bona mSCOA ka nepo ka jalo ga se fela ka thibelo ya diphitlhelo tša tekolo; ke ka go bontsha gore mmasepala ya gago e laola ditšhelete tša yona go ya ka molao.

Go latela go a kgonagala ka ditsela tše di siameng, thuto, le tsamaiso. Go laela ka nepo maikarabelo a go ranolwa, go tsamaisana le lenaneo la akhaonto gantsi, le tsamaiso tše di laelang dikhoutu tše di siameng mo go tsaya di fokotsa kotsi ya diphoso pele di ise go Auditor-General. Go ruta basebenti ba tsayang ditiragalo gore karolo efe e amana le mofuta ofe wa tiro, le go sekaseka ditiragalo tša sampole pele ga bofelo jwa ngwaga, ke mekgwa e e dirisiwang ke mmmasepala yo mantši go tokafatsa go latela mSCOA le go ya kwa phegong ya tekolo e phepa.

Go bala go eketsega ka mSCOA le go latela MFMA

• Bakeng sa tlhahiso e tseneletseng, e e dirisiwago ya dikarolo tše supa, melao ya ranolo, le tsela e di dirisiwang ka yona, bala tlhahiso ya mSCOA chart of accounts.
• Bakeng sa gore karolo e nngwe le e nngwe e ranolwa jang le dikhoutu tše di dirisiwang, bona mSCOA segment classification e e hlalositsweng.
• Go thibela diphoso tše di tlwaelegileng tše di tlising diphitlhelo tša tekolo, dirisa tlhahiso ya diphoso tše di tlwaelegileng tša mSCOA classification.
• Bakeng sa ditoro tša MFMA mo lefelong le le lengwe, go akaretsa matlhagatlhaga a go bega le se battekolo ba batlang, bona dinyako tša go latela MFMA bakeng sa 2026.

Go utlwisisa gore mSCOA ke eng le gore e gona ka ntlha yang ke kgato ya mathomo. Go tloga foo, go šoma le CFO ya gago goba setlhopha sa ditšhelete le go dirisa dithlahiso le tsamaiso tše di thekgang molao o o laetsweng di tla thusa mmasepala ya gago go sala e latela le go aga motheo o o nonofile bakeng sa tekolo e phepa le tirelo e e botoka. Go bona gore platform e le nngwe e ka thusa jang mmasepala ya gago go ntsha dipego tše di latelago mSCOA go tswa kwa mohleng o le mongwe wa nnete le go fokotsa go thapa gape le diphoso tša ranolo, hlahloba Dolobha.