Buyela kuBhulogi

Amalungelo Okuthola Ukuvakasha Kothisha eNingizimu Afrika

Fundisa Team 7 imizuzu ukufunda
Amalungelo Okuthola Ukuvakasha Kothisha eNingizimu Afrika

Ukuphatha ukuvakasha kothisha kungenye yemisebenzi echitha isikhathi kakhulu nobucayi ngokuthobela kubaholi bezikole nabasebenzi bokuphatha. Uma ulahlekelwa amalungelo uzibeka engcupheni yezingxabano zabasebenzi, okutholakala ekucwaningeni, noma othisha badangale; uma ulandelela ukuvakasha kumaspredishithi umsebenzi ukhula ngezicelo zonke zokugula nokuvakasha konyaka. Amalungelo okuthola ukuvakasha kothisha eNingizimu Afrika alawulwa yizivumelwano ze-PSCBC ne-ELRC, futhi ukuthola isithombe esicacile sokuthi yini esebenza esikoleni sakho akuyona into elula njalo.

Leli qondiso libeka amalungelo okuthola ukuvakasha kothisha eNingizimu Afrika endaweni eyodwa: ukuvakasha kokugula, ukuvakasha konyaka, ukuvakasha kwesibopho somndeni, ukuvakasha kokubeletha nokuba uyise, ukuvakasha kokufunda, nokuvakasha okukhethekile. Kuvumelana ne-PSCBC Resolution 1 ka-2007, izivumelwano ze-ELRC, noMthetho Wabasebenzi Oyisisekelo (BCEA). Uzothola izinsuku zamalungelo, imigomo, nezidingo zokurekhoda ukuze uphathe ukuvakasha ngendlela ephumelelayo futhi uhlele ngokuthobela umthetho wabasebenzi.

Ukuqonda Izivumelwano Ze-PSCBC Ne-ELRC Zokuvala

Amalungelo okuthola ukuvakasha kothisha eNingizimu Afrika alawulwa yizivumelwano ezimbili eziyinhloko zokuxoxisana:

I-PSCBC (Public Service Co-ordinating Bargaining Council): I-PSCBC Resolution 1 ka-2007 (ehlengiwe) ibeka izinhlinzeko zokuvakasha zabasebenzi bonke behulumeni, kuhlanganise nothisha abaqashwe yiminyango yezemfundo yezifundazwe.

I-ELRC (Education Labour Relations Council): I-ELRC iphendula izindaba zomkhakha wemfundo futhi ingeza izivumelwano ze-PSCBC ngezinhlinzeko eziphathelene nemfundo.

UMthetho Wabasebenzi Oyisisekelo (BCEA): I-BCEA inikeza amalungelo okuvakasha aphansi kakhulu, kodwa abasebenzi behulumeni (kuhlanganise nothisha) bathola izinhlinzeko ezinomusa kakhulu ngezivumelwano eziqoqiwe.

Othisha bonke bezikole zikahulumeni bangaphansi kwalezi zivumelwano. Othisha bezikole zasebusheni bumbozwe yizivumelwano zokuqashwa, ezingabhekisela kumazinga aphansi e-BCEA noma izinhlinzeko ezifanayo.

Amalungelo Okuthola Ukuvakasha Kothisha eNingizimu Afrika: Ithebula Yokubheka Ngokushesha

Uhlobo LokuvalaIlungeloImigomoUkuthwalaAmaqaphela
Ukuvakasha KokugulaIzinsuku eziyi-36 emjikelezweni weminyaka emithathuIsitifiketi sokugula sidingeka ngemva kwezinsuku ezimbili ezilandelanayoIzinsuku ezingasebenzisiwe ziyanda emjikelezweniUmjikelezo omusha uqala minyaka yonke emithathu
Ukuvakasha KonyakaIzinsuku eziyi-30 minyaka yonkeKuthathwa phakathi namaholide esikoleKuze kube yizi-15 izinsuku ezingathwalwaKufanele kuvunyelwe umphathi
Ukuvakasha Kwesibopho SomndeniIzinsuku ezintathu minyaka yonkeUkugula/ukufa/ukuxhumana komndeniAkukwazi ukuthwalwaIzinsuku ezingasebenzisiwe ziyalahlekwa
Ukuvakasha KokubelethaIzinyanga ezine (izinsuku eziyi-120)Isitifiketi sokugula sidingekaN/AKungaqala inyanga eyodwa ngaphambi kosuku olulindelwe
Ukuvakasha Kokuba UyiseIzinsuku ezintathuUkuzalwa/ukutholwa kwenganeAkukwazi ukuthwalwaKufanele kuthathwe phakathi nezinsuku eziyi-30
Ukuvakasha KokufundaKuyahlukaKuncike ekuvunyelweniN/ANgokuvamile akukhokhelwa ngaphandle uma kuyingxenye yokuthuthuka
Ukuvakasha OkukhethekileKuyahlukaUkuvunyelwa ngokucala ngalinyeN/AIzimo eziphambene

Ukuvakasha Kokugula, Konyaka Nesesibopho Somndeni

Ilungelo Lokuvala Kokugula

Othisha banelungelo lezinsuku eziyi-36 zokuvakasha kokugula ekhokhelwayo emjikelezweni weminyaka emithathu ngaphansi kwe-PSCBC Resolution 1 ka-2007. Lokhu kunomusa kakhulu kunesilinganiso se-BCEA sezinsuku eziyi-30 emjikelezweni weminyaka emithathu.

Ukuvakasha Kokugula Kusebenza Kanjani

Umjikelezo weminyaka emithathu: Ukuvakasha kokugula kusebenza ngomjikelezo oyahlekahleka weminyaka emithathu. Izinsuku ezingasebenzisiwe ziyanda ngaphakathi komjikelezo kodwa azithwali—umjikelezo uqala kabusha minyaka yonke emithathu.

Amasitifiketi okugula: Adingeka uma ukuvakasha kokugula kudlula izinsuku ezimbili ezilandelanayo, kuthathwa izikhathi ezingaphezulu kwezimbili ezinsukwini eziyi-8, noma umphathi acela elinye (ngisho nangezinsuku ezingodwa).

Izidingo zokurekhoda: Izikole kufanele zigcine amarekhodi anembile okuvakasha kokugula konke okuthathiwe, kuhlanganise izinsuku, isikhathi, namasitifiketi okugula. La marekhodi abalulekile ekucwaningeni kwezifundazwe nasezingxabanweni zabasebenzi.

Izimo Ezivamile

  • Izinsuku eziyi-3+ ezilandelanayo: Isitifiketi sokugula sidingeka
  • Izikhathi ezingaphezulu kwezi-2 ezinsukwini eziyi-8: Isitifiketi sokugula sidingeka
  • Umjikelezo usuphelile: Umthisha angadinga ukusebenzisa ukuvakasha konyaka noma acela ukuvakasha okungakhokhelwa

Ilungelo Lokuvala Konyaka

Othisha banelungelo lezinsuku eziyi-30 zokuvakasha konyaka minyaka yonke. Ngokungafani neminye imikhakha, ukuvakasha konyaka kothisha ngokuvamile kuthathwa phakathi namaholide esikole, njengoba othisha kudingeka babe khona ngesikhathi sethini.

Imigomo Yokuvala Konyaka

Isikhathi: Kufanele kuvunyelwe umphathi futhi ngokuvamile kuthathwa phakathi namaholide esikole. Ukuthatha ukuvakasha ngesikhathi sethini kudinga izimo eziphambene nokuvunyelwa kwezifundazwe.

Ukuthwala: Kuze kube yizi-15 izinsuku ezingathwalwa unyaka olandelayo. Noma yiziphi izinsuku ngaphezulu kwezi-15 ziyalahlekwa ngaphandle uma izimo eziphambene zisebenza.

Inkokhelo: Ikhokhelwa ngesilinganiso esijwayelekile sokuphatha. Uma umthisha esula noma esiya emhlabeni, ukuvakasha konyaka okungasebenzisiwe kufanele kokhokhe.

Ukurekhoda: Izikole kufanele zilandelele amabhalansi okuvakasha konyaka, ukuvunyelwa, nokusetshenziswa, ikakhulukazi othisha abasondela ekuthathweni umhlalaphansi noma ekusuleni.

Amasu Amahle

Gcina amakhalenda okuvakasha anembile, cubungula izicelo ngokushesha, futhi khumbuza othisha ngezikhathi zokulahleka. Izinhlelo zokuphatha izikole zedijithali zingalandelela amabhalansi ngokwenzekelayo futhi zinciphise ukuphatha.

Ukuvakasha Kwesibopho Somndeni

Othisha banelungelo lezinsuku ezintathu zokuvakasha kwesibopho somndeni minyaka yonke ngaphansi kwe-BCEA Section 27. Leli ukuvakasha lwalezimo eziphathelene nomndeni ezixhumene ngqo.

Lapho Ukuvakasha Kwesibopho Somndeni Kusebenza

Kungathathwa ngenxa yokugula noma ukulimala kwengane, ukufa komyeni noma owesifazane noma umndeni oseduze (umzali, umakhulu, ingane, umzukulu, umfowethu/nodade), ukuhlela komndeni okudinga ukuba khona komthisha, noma ezinye izimo eziphambene zomndeni.

Imingcele ebalulekile: Izinsuku ezintathu kuphela minyaka yonke (azingathwalwa), izinsuku ezingasebenzisiwe ziyalahlekwa ekupheleni konyaka, ubufakazi bungadingeka, futhi abukwazi ukusetshenziswa ezinhlelweni ezijwayelekile zokunakekela izingane.

Ukurekhoda: Kufanele kurekhodwe ngokuhlukile ekuvaleni kokugula nokuvakasha konyaka ukuze kulandelelwe amaphethini futhi kuqinisekiswe ukuthobela.

Ukuvakasha Kokubeletha, Kokuba Uyise, Kokufunda Nokukhethekile

Ukuvakasha Kokubeletha

Othisha besifazane banelungelo lezinyanga ezine (izinsuku eziyi-120) zokuvakasha kokubeletha ekhokhelwayo ngaphansi kwezivumelwano ze-PSCBC. Isitifiketi sokugula sidingeka, futhi ukuvakasha kungaqala inyanga eyodwa ngaphambi kosuku olulindelwe. Umthisha kufanele azise umphathi ngokubhala okungenani amasonto amane ngaphambi kosuku lokuqala. Uphatho ophelele lukhokhelwa ngesikhathi. Othisha ababuya ekuvaleni kokubeletha banelungelo ukubuyela esikhundleni sabo, futhi izikole kufanele zenze izinguquko ezinengqondo zokuncelisa uma kuceliwe.

Ukuvakasha Kokuba Uyise

Othisha besilisa banelungelo lezinsuku ezintathu zokuvakasha kokuba uyise ekhokhelwayo lapho ingane yabo izalwa noma itholwa. Kufanele kuthathwe phakathi nezinsuku eziyi-30, akukwazi ukuthwalwa, kudinga ubufakazi bokuzalwa/ukutholwa, futhi kuhlukile ekuvaleni kwesibopho somndeni. Ezinye izifundazwe zinganikeza ukuvakasha kokuba uyise okungeziwe—hlola izinqubomgomo zezifundazwe.

Ukuvakasha Kokufunda

Amalungelo okuvakasha kokufunda ahluka ngezinqubomgomo zezifundazwe. Ukuvakasha kokufunda okuvunyiwe (okuphathelene nesikhundla somthisha) kunganikezwa ngenkokhelo ngokuvunyelwa komphathi nezezifundazwe. Ukuvakasha kokufunda okungavunyelwanga ngokuvamile akukhokhelwa. Izicelo kufanele zithunyelwe phambili ngobufakazi bokubhalisa/ukungenela. Kungase kuncike ezibophweni zesevisi. Konke ukuvakasha kokufunda kufanele kubhalwe phansi ngezinsuku, isikhathi, nesimo senkokhelo.

Ukuvakasha Okukhethekile

Ukuvakasha okukhethekile kuhlanganisa izimo eziphambene: ukuvela enkantolo, amasiko enkolo, imisebenzi yenyunyana yabasebenzi, noma izimo eziphambene zomuntu siqu. Kunikezwa ngokukhetha komphathi nodepartment wezemfundo wezifundazwe. Icala ngalinye lihlolwa ngokulinye. Konke ukuvakasha okukhethekile kufanele kubhalwe phansi nezizathu, isikhathi, negunya lokuvumela.

Izidingo Zokurekhoda Nokuthobela

Ukurekhoda ukuvakasha ngokunembile kubalulekile ukuthobela, ukusebenza kwesabelomali, nobudlelwano basebenzi. Izikole kufanele zigcine amarekhodi abonisa:

Kumthisha ngamunye: Izinsuku zomjikelezo wamanje wokugula nebalansi, ibhalansi yokuvakasha konyaka nokusetshenziswa, ukuvakasha kwesibopho somndeni okuthathiwe (minyaka yonke), izinsuku zokubeletha/kokuba uyise, amarekhodi okuvakasha kokufunda nokukhethekile, nayo yonke imidokhumenti esekelayo.

Izidingo zokubika: Iminyango yezemfundo yezifundazwe ingadinga imibiko yokuvakasha yonyanga noma yonyaka. Amarekhodi kufanele atholakale ekucwaningeni, avikele izikole ezingxabanweni zabasebenzi, futhi azise ukuthola abasebenzi nokuhlela kwesabelomali.

Amasu amahle: Sebenzisa izinhlelo zedijithali ukulandelela ukuvakasha ngokwenzekelayo futhi ugcine amarekhodi aphephile, atholakalayo. Eqeqesha abasebenzi bokuphatha, wenze ukucwaninga okujwayelekile, futhi ugcine amarekhodi okungenani iminyaka emihlanu (noma ngokwezidingo zezifundazwe).

Izinhlelo zokuphatha izikole zesimanje zingalula ukuphatha ukuvakasha ngokulandelela zonke izinhlobo zokuvakasha, ukubala amabhalansi ngokwenzekelayo, ukukhiqiza imibiko yokuthobela, nokugcina amarekhodi aphephile edijithali. Lokho kunika abaholi idatha yokuvakasha enembile lapho beydingayo futhi kunciphisa umthwalo wokuphatha.

Ukuphatha Ukuvakasha Ngesikhathi Samathini Esikoleni

Ukuvakasha kokugula: Akunakwenqatshwa uma kubhalwe phansi ngendlela efanele. Amaphethini (isb. njalo ngoMsombuluko/ngoLwesihlanu) angase adinge ukuphenywa.

Ukuvakasha konyaka ngesikhathi sethini: Ngokuvamile akuvunyelwa ngaphandle uma izimo eziphambene zikhona. Kudinga ukuvunyelwa kwezifundazwe.

Izinhlanganiso zezandulela: Izikole kufanele zihlele ukumboza izandulela lapho othisha bethatha ukuvakasha okuvunyiwe, okuthinta izabelomali nokudinga ukuhlela phambili.

Ukusebenzisa ngokulinganayo: Izinqubomgomo zokuvakasha kufanele zisetshenziswe ngokulinganayo kothisha bonke. Izinqubo ezigcweleyo zingaholela ezingxabanweni zabasebenzi.

Abaholi abagcina amarekhodi okuvakasha acacile futhi basebenzisa inqubomgomo ngokulinganayo banciphisa izingxabano futhi basindise isikhathi lapho imibiko yezifundazwe isudingeka. Ukuze uthole okuningi ngokuphatha nsuku zonke nokuthobela, bheka iqondiso lenombolo ye-LURITS.

Isifinyezo Nezinyathelo Ezilandelayo

Amalungelo okuthola ukuvakasha kothisha eNingizimu Afrika alawulwa yizivumelwano ze-PSCBC ne-ELRC. Othisha bathola izinsuku eziyi-36 zokugula emjikelezweni weminyaka emithathu, izinsuku eziyi-30 zokuvakasha konyaka minyaka yonke, izinsuku ezintathu zokuvakasha kwesibopho somndeni, izinyanga ezine zokubeletha, nezinsuku ezintathu zokuba uyise. Ukuthola imigomo nezidingo zokurekhoda ngendlela efanele kubalulekile ukuphatha izikole ngendlela ephumelelayo nokuthobela umthetho wabasebenzi.

Ukuze uthole okuningi ngokuphatha izikole nokuthobela, bheka amaqondiso ethu ku School Timetable CAPS Contact Time noku phatha kwezimali kwe-SGB.

Bona ukuthi Fundisa isiza kanjani izikole zaseNingizimu Afrika ukuphatha ukuvakasha kothisha, ukuba khona, nokuthobela i-DBE epulatifomu eyodwa—hlola Fundisa.


Imibuzo Evame Ukubuzwa

Ngingabala kanjani ibhalansi yokuvakasha kokugula yomthisha?

Ukuvakasha kokugula kusebenza ngomjikelezo oyahlekahleka weminyaka emithathu. Ukubala ibhalansi, khomba usuku lokuqala lomjikelezo wamanje (iminyaka emithathu emuva namuhla), bese ukhipha konke ukuvakasha kokugula okuthathiwe kusukela ngaleso sikhathi ezinsukwini eziyi-36. Isibonelo, uma umjikelezo womthisha waqala ngo-1 Januwari 2023 futhi sebethathe izinsuku eziyi-12 kusukela lapho, ibhalansi yabo yizi-24. Umjikelezo uqala kabusha minyaka yonke emithathu, ngakho izinsuku ezingasebenzisiwe azithwali kumjikelezo omusha. Izinhlelo zokuphatha izikole zedijithali zingakubala lokhu ngokwenzekelayo futhi zinciphise amaphutha ngesandla.

Ingabe umthisha angathatha ukuvakasha konyaka ngesikhathi sethini?

Ngokuvamile, cha. Ukuvakasha konyaka kothisha kuhlosiwe ukuthi kuthathwe phakathi namaholide esikole. Ukuthatha ukuvakasha konyaka ngesikhathi sethini kudinga izimo eziphambene (isb. ukuxhumana komndeni, ukwelashwa) futhi ngokuvamile kudinga ukuvunyelwa kokubili umphathi nodepartment wezemfundo wezifundazwe. Ukuvakasha okungavunyelwe ngesikhathi sethini kungaholela esinyathelweni sokujeziswa. Uma umthisha edinga isikhathi sokuphumula ngesikhathi sethini ngenxa yezizathu zomuntu siqu, angase adinge ukusebenzisa ukuvakasha kokugula (nesitifiketi sokugula) noma acela ukuvakasha okukhethekile, kuncike ezimweni.

Kwenzekani uma umthisha esebenzisa konke amalungelo akhe okuvakasha kokugula?

Uma umthisha esebenzisa zonke izinsuku eziyi-36 emjikelezweni wabo weminyaka emithathu futhi edinga ukuvakasha kokugula okungeziwe, anezinketho eziningana: (1) Ulinde umjikelezo uqale kabusha (uma eseduze nemarka yeminyaka emithathu), (2) Sebenzisa ukuvakasha konyaka uma likhona, (3) Cela ukuvakasha okungakhokhelwa (kuncike ekuvunyelweni), noma (4) Ezimeni zokugula okuqhubekayo okude, cela ukuvakasha kokungakwazi noma ukubhodwe ngenxa yokugula (kuncike ezinqubomgomini zezifundazwe nasekuhloleni kokugula). Izikole kufanele zisebenzisane nothisha neminyango ye-HR yezifundazwe ukuthola izixazululo ezifanele kuyilapho ziqinisekisa ukuthi imfundo yabafundi iyaqhubeka ingaphazanyiswa.

Ingabe izinsuku zokuvakasha kwesibopho somndeni ziqala kabusha ekuqaleni konyaka wekhalenda noma wezimali?

Ukuvakasha kwesibopho somndeni kuqala kabusha ekuqaleni konyaka ngayinye wekhalenda (1 Januwari). Ilungelo lezinsuku ezintathu alikwazi ukuthwalwa—noma yiziphi izinsuku ezingasebenzisiwe ziyalahlekwa ekupheleni konyaka. Lokhu kuhlukile ekuvaleni konyaka, lapho kuze kube yizi-15 izinsuku ezingathwalwa. Izikole kufanele zikhumbuze othisha ukusebenzisa ukuvakasha kwesibopho somndeni uma kudingeka ngaphambi kokuphela konyaka, yize kungasebenziswa kuphela ngezimo eziphambene zomndeni (ukugula kwengane, ukufa komndeni, njll.), hhayi ngezinjongo ezijwayelekile.


Ibhalwe ngu

Fundisa Team