I-CIDB Grading Ichaziwe: Amabanga Osonkontileka 1–9 eNingizimu Afrika
Uma uthenda iphrojekthi yomkhakha kahulumeni engaphezu kwebanga lakho le-CIDB, isicelo sakho siyakhishwa ngaphambi kokuhlolwa. Uma uhlale ebangeni elilodwa ngaphandle kohlelo lokunyusa, ubeka umkhawulo kumaphrojekthi ongawalandela. Ukuyiqonda kahle i-CIDB grading kubalulekile: ibanga lakho linquma amaphrojekthi ongawathenda, inani lomsebenzi ongawuthwala, nokuthi uyafaneleka yini ezinkontilekeni zomkhakha kahulumeni. Osonkontileka abaningi, kuhlanganise nabanolwazi, abakacaci kahle ukuthi uhlelo lwamabanga lusebenza kanjani, ibanga labo livumela ini, noma indlela yokunyusa uma sebekulungele umsebenzi omkhulu.
Lo mhlahlandlela uchaza i-CIDB grading kusukela ezisekelweni: ukuthi ibanga ngalinye lisho ukuthini, imikhawulo yezimali ehambisana neleveli ngayinye, indlela yokunyusa, nokuthi kungani lokhu kubalulekile kumathenda nasekukhuleni.
Kungani I-CIDB Grading Ibalulekile Kuwo Wonke Usokontileka wase-SA
Uhlelo lwamabanga lwe-Construction Industry Development Board (CIDB) luyindlela yaseNingizimu Afrika yokuhlukanisa osonkontileka ngokomthamo nekhono labo. Lwenza imisebenzi emithathu ebalulekile:
1. Ukuphatha ubungozi kumakhasimende — Amakhasimende omkhakha kahulumeni (omasipala, iminyango kahulumeni, ama-parastatal) asebenzisa amabanga e-CIDB ukuqinisekisa ukuthi osonkontileka banamandla ezimali nerekhodi lokuqeda amaphrojekthi ngempumelelo. Usokontileka we-Grade 3 akakwazi ukuthenda iphrojekthi ye-R10 million ngoba akakabonisi amandla okuphatha umsebenzi walelo zinga.
2. Ukuncintisana okulungile — Uhlelo lwamabanga luvimbela osonkontileka abancane ekuthwaleni amaphrojekthi angaphezu kwamandla abo, kuyilapho luqinisekisa ukuthi osonkontileka abakhulu abancintisani ngokungafanele emisebenzini emincane.
3. Ukuthuthukiswa kwemboni — Ngokudala indlela ecacile yokukhuphuka kusukela ku-Grade 1 kuya ku-Grade 9, i-CIDB ikhuthaza osonkontileka ukukhulisa amabhizinisi abo, ukwakha irekhodi, nokuthuthukisa amakhono ngendlela ehlelekile.
Uma ufuna ukusebenza kumaphrojekthi omkhakha kahulumeni — amele ingxenye enkulu yemakethe yokwakha yaseNingizimu Afrika — udinga ibanga le-CIDB. Futhi uma ufuna ukukhulisa ibhizinisi lakho, ukuqonda indlela yokukhuphuka kula mabanga kubalulekile.
Yini i-CIDB?
I-Construction Industry Development Board (CIDB) iyinhlangano esemthethweni eyasungulwa ngaphansi koMthetho we-Construction Industry Development Board (Act 38 of 2000). Umgomo wayo ukukhuthaza imboni yokwakha eqhubekayo eNingizimu Afrika ngalezi zindlela:
- Ukubhalisa osonkontileka nokubabeka ngamabanga — Ukugcina irejista kazwelonke yosonkontileka
- Ukuthuthukisa izindlela ezihamba phambili — Ukushicilela amazinga nemihlahlandlela yemboni
- Ukuthuthukisa amakhono — Ukuxhasa izinhlelo zokuthuthukisa osonkontileka
- Ukuqapha imboni — Ukulandelela ukusebenza nokukhomba izinkinga zesistimu
I-CIDB Register of Contractors iyidatabase esemthethweni yabo bonke osonkontileka ababhalisiwe eNingizimu Afrika. Wonke usokontileka ofuna ukusebenza kumaphrojekthi omkhakha kahulumeni kufanele abhaliswe futhi abe nebanga.
Ukubhalisa kuhlukile ku-grading — uqala ngokubhalisa, bese unikezwa ibanga ngokusekelwe kumandla ezimali nerekhodi lakho. Ukuze uthole imininingwane ephelele ngenqubo yokubhalisa, bheka umhlahlandlela wethu ophelele wokubhalisa i-CIDB.
Uhlelo Lwe-CIDB Grading Luchaziwe
I-CIDB isebenzisa uhlelo lwamabanga ayisishiyagalolunye, kusukela ku-Grade 1 (umthamo omncane kakhulu) kuya ku-Grade 9 (umthamo ongenamkhawulo). Ibanga ngalinye line:
- Imikhawulo yezimali — Inani elikhulu lenkontileka ongayithendela
- Izigaba zomsebenzi — Izinhlobo zomsebenzi wokwakha obhaliselwe wona (CE ku-civil engineering, GB ku-general building, ME ku-mechanical engineering, njll.)
- Izimfuneko — Izimfuneko zamandla ezimali, irekhodi, nekhono okufanele uhlangabezane nazo
Ibanga lakho le-CIDB livela esitifiketini sokubhalisa njengento efana no “CE 3” (Civil Engineering Grade 3) noma “GB 5” (General Building Grade 5). Ungaba namabanga ahlukene ezigabeni ezahlukene zomsebenzi — isibonelo, ungaba yi-Grade 4 ku-general building kodwa ube yi-Grade 2 emsebenzini kagesi.
Ukuqonda Izigaba Zomsebenzi
Ngaphambi kokungena ngokujulile kumabanga uqobo, kubalulekile ukuqonda amakhodi ezigaba zomsebenzi:
- CE — Civil Engineering (imigwaqo, amabhuloho, amadamu, ingqalasizinda yamanzi)
- GB — General Building (izindlu, izakhiwo zezohwebo)
- ME — Mechanical Engineering (HVAC, ukufakwa kwemishini)
- EB — Electrical Engineering (ukufakwa kukagesi, izinhlelo zamandla)
- EP — Engineering Projects (amaphrojekthi obunjiniyela ahlanganisa imikhakha eminingi)
- SB — Specialised Building (ukwakha okukhethekile njengamachibi okubhukuda, landscaping)
- RE — Renewable Energy (ukufakwa kwe-solar ne-wind)
Osonkontileka abaningi baqala nge-GB (General Building) noma CE (Civil Engineering), bese bengeza ezinye izigaba njengoba bethuthukisa amakhono abo.
CIDB Grades 1–9: Ukuhlukaniswa Okuphelele
Nansi incazelo yebanga ngalinye, imikhawulo yezimali, nokuthi kudingeka ini ukuze ulithole.
Grade 1: Izinga Lokungena
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R200,000 ngenkontileka ngayinye
I-Grade 1 yindawo yokuqala yosonkontileka abasha. Yakhelwe umsebenzi omncane — ukulungiswa kwezindlu, izandiso ezincane, ukulungisa okuncane, kanye nemisebenzi emincane yezohwebo.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Ukulungiswa kwezindlu okungaphansi kuka-R200,000
- Imisebenzi emincane yezohwebo
- Ukulungisa nokunakekela okuncane
- Umsebenzi omncane we-landscaping
Izimfuneko:
- Ukubhaliswa kwebhizinisi okuyisisekelo (sole proprietor, partnership, noma inkampani)
- Isitifiketi se-tax clearance
- Amandla ezimali ayisisekelo (imvamisa izimfuneko eziphansi)
- Alidingeki irekhodi elisemthethweni ekubhaliseni kokuqala
Ifanele bani: Osonkontileka abasha, abasebenza ngezinga elincane, abasebenza part-time, nalabo abasanda kungena embonini.
Indlela yokukhuphuka: Ukuze uye ku-Grade 2, kudingeka uqede okungenani iphrojekthi eyodwa ngempumelelo futhi ubonise amandla ezimali afinyelela ku-R650,000.
Grade 2: Amaphrojekthi Amancane
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R650,000 ngenkontileka ngayinye
Osonkontileka be-Grade 2 bangaphatha ukwakhiwa kwezindlu ezincane, ukulungiswa okukhulu, namaphrojekthi amancane ezohwebo.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Izindlu ezincane zokuhlala (kufika ku-R650,000)
- Ukulungiswa okuphakathi
- Izakhiwo ezincane zezohwebo
- Imisebenzi emincane ye-civil (ukulungisa imigwaqo emincane, retaining walls amancane)
Izimfuneko:
- Ukuqedwa ngempumelelo okungenani kwephrojekthi eyodwa ye-Grade 1
- Amandla ezimali okuphatha izinkontileka ze-R650,000
- Izinhlelo zebhizinisi eziyisisekelo
- I-tax clearance nesitifiketi se-B-BBEE (emsebenzini kahulumeni)
Ifanele bani: Osonkontileka abancane asebemisiwe abanerekhodi elithile, nalabo asebedlule emisebenzini ye-Grade 1.
Indlela yokukhuphuka: Qedela amaphrojekthi amaningi e-Grade 2 ngempumelelo, wakhe amandla ezimali, bese ubonisa ikhono lamaphrojekthi e-R2 million.
Grade 3: Amaphrojekthi Aphakathi-Ncane
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R2 million ngenkontileka ngayinye
I-Grade 3 yindawo osonkontileka abaningi asebemisiwe abasebenza kuyo: inkulu ngokwanele kumaphrojekthi amakhulu ezindlu nawokuhweba amancane, ngaphandle kwezidingo ezinzima zamabanga aphezulu.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Izindlu ezinkulu nama-complexes
- Izakhiwo ezincane kuya kweziphakathi zezohwebo
- Imisebenzi ephakathi ye-civil (ukuthuthukiswa kwemigwaqo, amabhuloho amancane)
- Ukuthuthukiswa kwezindlu zamayunithi amaningi (ngezinga elincane)
Izimfuneko:
- Ukuqedwa ngempumelelo kwamaphrojekthi e-Grade 2
- Amandla ezimali ezinkontilekeni ze-R2 million
- Irekhodi eliqinisekisiwe
- Izinhlelo zebhizinisi ezifanele (accounting, project management)
- Ukuhambisana ne-B-BBEE
Ifanele bani: Osonkontileka asebemisiwe abalungele umsebenzi omkhulu wezindlu nowokuhweba omncane.
Indlela yokukhuphuka: Yakha i-portfolio yamaphrojekthi e-R2 million aqedwe ngempumelelo, khuphula amandla ezimali, futhi uthuthukise izinhlelo zomsebenzi omkhulu.
Grade 4: Amaphrojekthi Aphakathi
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R4 million ngenkontileka ngayinye
Osonkontileka be-Grade 4 bangaphatha amaphrojekthi aphakathi ezohwebo nezindlu, futhi bafaneleke kumathenda amaningi omkhakha kahulumeni.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Izakhiwo eziphakathi zezohwebo
- Ukuthuthukiswa kwezindlu zamayunithi amaningi
- Amaphrojekthi aphakathi e-civil engineering
- Ukuvuselelwa kwengqalasizinda
Izimfuneko:
- Irekhodi lamaphrojekthi e-Grade 3 aqedwe ngempumelelo
- Amandla ezimali ezinkontilekeni ze-R4 million
- Izinhlelo zebhizinisi ezimisiwe
- Abasebenzi abaqeqeshiwe (site managers, quantity surveyors)
- Ukuhambisana ne-B-BBEE
Ifanele bani: Osonkontileka asebemisiwe abalungele ezohwebo namaphrojekthi amakhulu ezindlu.
Indlela yokukhuphuka: Qedela amaphrojekthi amaningi e-Grade 4, wakhe amandla ezimali kuze kube ngu-R6.5 million, futhi uthuthukise amakhono omsebenzi omkhulu.
Grade 5: Amaphrojekthi Aphakathi-Amakhulu
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R6.5 million ngenkontileka ngayinye
I-Grade 5 ivula amathuba amakhulu ezohwebo nengqalasizinda. Osonkontileka abaningi bemakethe ephakathi basebenza kuleli zinga.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Izakhiwo ezinkulu zezohwebo
- Ukuthuthukiswa okubalulekile kwezindlu
- Amaphrojekthi aphakathi engqalasizinda
- Umsebenzi wengqalasizinda kamasipala
Izimfuneko:
- Irekhodi eliphumelelayo lamaphrojekthi e-Grade 4
- Amandla ezimali ezinkontilekeni ze-R6.5 million
- Ithimba lochwepheshe (onjiniyela, QSs, project managers)
- Izinhlelo zebhizinisi ezibanzi
- Isilinganiso esiqinile se-B-BBEE
Ifanele bani: Osonkontileka asebemisiwe bemakethe ephakathi abanamathimba ochwepheshe nezinhlelo eziqinile.
Indlela yokukhuphuka: Yakha irekhodi kumaphrojekthi e-R6.5 million, khuphula amandla ezimali, futhi uthuthukise amakhono omsebenzi we-R13 million.
Grade 6: Amaphrojekthi Amakhulu
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R13 million ngenkontileka ngayinye
Osonkontileka be-Grade 6 bangaphatha amaphrojekthi amakhulu ezohwebo nengqalasizinda. Lapha izimfuneko ziba nzima kakhulu.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Ukuthuthukiswa okukhulu kwezohwebo
- Amaphrojekthi amakhulu engqalasizinda
- Ukuthuthukiswa okukhulu kwezindlu
- Ingqalasizinda kamasipala neyesifundazwe
Izimfuneko:
- Irekhodi lamaphrojekthi e-Grade 5 aqedwe ngempumelelo
- Amandla ezimali ezinkontilekeni ze-R13 million
- Ithimba lochwepheshe bobunjiniyela nokuphatha
- Isitifiketi se-ISO (imvamisa siyadingeka)
- Isilinganiso esiqinile se-B-BBEE
- Izinhlelo ezibanzi zekhwalithi nokuphepha
Ifanele bani: Osonkontileka asebemisiwe abanamathimba ochwepheshe, amandla ezimali aqinile, nerekhodi eliqinisekisiwe.
Indlela yokukhuphuka: Qedela amaphrojekthi amaningi amakhulu ngempumelelo, wakhe amandla ezimali kuze kube ngu-R40 million, futhi uthuthukise amakhono ezinga le-enterprise.
Grade 7: Amaphrojekthi Amakhulu Kakhulu
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R40 million ngenkontileka ngayinye
Osonkontileka be-Grade 7 basebenza ezingeni le-enterprise, bephethe ingqalasizinda emikhulu nokuthuthukiswa okukhulu kwezohwebo.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Amaphrojekthi amakhulu engqalasizinda
- Ukuthuthukiswa okukhulu kwezohwebo
- Ingqalasizinda yesifundazwe neyesizwe
- Amaphrojekthi ayinkimbinkimbi ahlanganisa imikhakha eminingi
Izimfuneko:
- Irekhodi eliphumelelayo lamaphrojekthi e-Grade 6
- Amandla ezimali ezinkontilekeni ze-R40 million
- Ithimba lochwepheshe eliphelele (onjiniyela, QSs, project managers, safety officers)
- Isitifiketi se-ISO
- Izinhlelo zebhizinisi ezisezingeni le-enterprise
- Isilinganiso esiqinile se-B-BBEE
- Ubufakazi bekhono lamaphrojekthi ayinkimbinkimbi
Ifanele bani: Osonkontileka abakhulu asebemisiwe abanamandla e-enterprise nezinsiza ezinkulu zezimali.
Indlela yokukhuphuka: Yakha irekhodi kumaphrojekthi e-R40 million, khuphula amandla ezimali kuze kube ngu-R130 million, futhi uthuthukise amakhono ama-mega-project.
Grade 8: Ama-Mega Projects
Umkhawulo wezimali: Kufika ku-R130 million ngenkontileka ngayinye
Osonkontileka be-Grade 8 baphatha amaphrojekthi amakhulu kakhulu engqalasizinda nokuthuthukiswa eNingizimu Afrika.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Amaphrojekthi amakhulu kakhulu engqalasizinda
- Amaphrojekthi amakhulu esifundazwe nawesizwe
- Ukuthuthukiswa okukhulu kakhulu
- Amaphrojekthi obunjiniyela ayinkimbinkimbi
Izimfuneko:
- Irekhodi lamaphrojekthi e-Grade 7 aqedwe ngempumelelo
- Amandla ezimali ezinkontilekeni ze-R130 million
- Ithimba lochwepheshe eliphelele elinolwazi oluphezulu
- Izitifiketi eziningi ze-ISO
- Izinhlelo nezinqubo ezisezingeni le-enterprise
- Isilinganiso esiqinile se-B-BBEE
- Ubufakazi bekhono lama-mega-project
Ifanele bani: Osonkontileka abakhulu abanamandla ezimali abalulekile, amakhono e-enterprise, nerekhodi eliqinisekisiwe kumaphrojekthi amakhulu.
Indlela yokukhuphuka: Qedela ama-mega-project amaningi ngempumelelo, wakhe amandla ezimali angenamkhawulo, futhi ubonise ikhono lamaphrojekthi amakhulu kunawo wonke ezweni.
Grade 9: Umthamo Ongenamkhawulo
Umkhawulo wezimali: Awunamkhawulo
I-Grade 9 iyibanga eliphezulu kakhulu le-CIDB, eligcinelwe osonkontileka abangaphatha amaphrojekthi anoma yiluphi usayizi.
Umsebenzi ojwayelekile:
- Amaphrojekthi amakhulu kunawo wonke engqalasizinda eNingizimu Afrika
- Ama-mega developments
- Izinhlelo zengqalasizinda zikazwelonke
- Amaphrojekthi ayinkimbinkimbi ezigidigidi zamaRandi
Izimfuneko:
- Irekhodi eliphumelelayo kumaphrojekthi e-Grade 8
- Amandla ezimali angenamkhawulo (noma amakhulu kakhulu)
- Ithimba lochwepheshe eliphelele elinolwazi oluphezulu
- Izitifiketi eziningi ze-ISO
- Izinhlelo nezinqubo ezisezingeni le-enterprise
- Isilinganiso esiqinile se-B-BBEE
- Ubufakazi bekhono lamaphrojekthi amakhulu kunawo wonke
Ifanele bani: Osonkontileka abakhulu kunabo bonke eNingizimu Afrika abanamandla ezimali angenamkhawulo noma asondelene nalokho.
CIDB Grade Financial Limits Summary Table
| Grade | Maximum Contract Value | Typical Work Scope |
|---|---|---|
| Grade 1 | Up to R200,000 | Small renovations, minor repairs |
| Grade 2 | Up to R650,000 | Small residential builds, medium renovations |
| Grade 3 | Up to R2 million | Large residential, small commercial |
| Grade 4 | Up to R4 million | Medium commercial, multi-unit residential |
| Grade 5 | Up to R6.5 million | Large commercial, medium infrastructure |
| Grade 6 | Up to R13 million | Large commercial, major infrastructure |
| Grade 7 | Up to R40 million | Major infrastructure, large developments |
| Grade 8 | Up to R130 million | Mega infrastructure projects |
| Grade 9 | Unlimited | Largest projects in South Africa |
Qaphela: Le mikhawulo yezimali iyalinganiselwa futhi ingashintshwa yi-CIDB. Hlola njalo imikhawulo yamanje kuwebhusayithi ye-CIDB noma esitifiketini sakho sokubhalisa.
Indlela Yokunyusa I-CIDB Grade Yakho
Ukukhuphula i-CIDB grade yakho akuzenzakaleli — kumele ufake isicelo sokunyusa futhi ubonise ukuthi uyahlangabezana nezimfuneko zebanga elilandelayo. Nansi inqubo:
Isinyathelo 1: Hlangabezana Nezimfuneko Zezimali
Ibanga ngalinye linezimfuneko ezincane zamandla ezimali. Kuzodingeka unikeze:
- Izitatimende zezimali ezihloliwe — Ezinkampanini, lokhu kusho izitatimende zonyaka zezimali ezihloliwe. Kuma-sole proprietors noma partnerships, kungase kudingeke izitatimende eziqinisekisiwe.
- Izitatimende zebhange — Izitatimende zakamuva zebhange ezikhombisa amandla ezimali.
- Ubufakazi bezimpahla — Imishini, impahla engaguquki, noma ezinye izimpahla ezikhombisa umthamo.
I-CIDB ihlola amandla akho ezimali ngokusekelwe kwi-net worth, working capital, nasekutheni uyakwazi yini ukuthola uxhaso lwephrojekthi uma kudingeka.
Isinyathelo 2: Yakha Irekhodi Lakho
Kumele ubonise ukuqedwa ngempumelelo kwamaphrojekthi ezingeni lakho lamanje:
- Izitifiketi zokuqedwa kwephrojekthi — Ezivela kumakhasimende eziqinisekisa ukuqedwa ngempumelelo.
- Izitifiketi zokukhokha — Ezikhombisa ukuthi ukhokhelwe umsebenzi ophelile.
- Izinkomba (references) — Ezivela kumakhasimende, abeluleki, noma abahlinzeki.
- Imibhalo yephrojekthi — Ubufakazi bokuthi uyakwazi ukuphatha amaphrojekthi.
I-CIDB ivamise ukufuna amaphrojekthi amaningi aphumelele ebangeni lakho lamanje ngaphambi kokuthi unyuselwe.
Isinyathelo 3: Thuthukisa Amakhono Akho
Amabanga aphezulu adinga amakhono athuthukile kakhulu:
- Ithimba lochwepheshe — Onjiniyela abaqeqeshiwe, quantity surveyors, project managers.
- Izinhlelo zebhizinisi — Accounting efanele, project management, quality control, izinhlelo zokuphepha.
- Izitifiketi — Izitifiketi ze-ISO zingadingeka kumabanga aphezulu.
- Ukuhambisana ne-B-BBEE — Isilinganiso esiqinile se-B-BBEE siba sibaluleke kakhulu. Bheka umhlahlandlela wethu we B-BBEE emkhakheni wokwakha ukuze uthole imininingwane.
Isinyathelo 4: Thumela Isicelo Sakho Sokunyusa
Uma usuhlangabezane nezimfuneko:
- Gcwalisa ifomu lesicelo sokunyusa — Litholakala kuwebhusayithi ye-CIDB.
- Qoqa imibhalo esekelayo — Izitatimende zezimali, izitifiketi zamaphrojekthi, references, iziqu zethimba.
- Khokha imali yokunyusa — Hlola izimali zamanje kuwebhusayithi ye-CIDB.
- Thumela isicelo sakho — Online nge-CIDB portal noma ngeposi.
Isinyathelo 5: Linda Ukuhlolwa
I-CIDB izohlola isicelo sakho, futhi lokhu kuvamise ukuthatha amasonto ama-4–8. Bangacela ulwazi olwengeziwe noma ukucacisa.
Amaphutha Avamile Okunyusa Okufanele Uwagweme
- Ukufaka isicelo kusenesikhathi kakhulu — Ungafaki isicelo ngaphambi kokuba ube nerekhodi elanele namandla ezimali.
- Imibhalo engaphelele — Izitatimende zezimali noma izitifiketi zamaphrojekthi ezingekho zizobambezela isicelo sakho.
- Ukuphathwa kabi kwezimali — Izitatimende zezimali ezibonisa ukulahlekelwa noma i-cash flow embi zingaholela ekwenqatshweni.
- Ukungabi nokuhambisana ne-B-BBEE — Amabanga aphezulu aya ngokuya edinga ukuhambisana ne-B-BBEE.
- Izinhlelo ezinganele — Ukungabi nezinhlelo zebhizinisi ezifanele kungavimbela ukunyuselwa kumabanga aphezulu.
I-CIDB Grading Nezimfuneko Zamathenda
Ukuqonda indlela i-CIDB grading ethinta ngayo ikhono lakho lokuthenda umsebenzi womkhakha kahulumeni kubalulekile.
Izimfuneko Zamathenda Omkhakha Kahulumeni
Amathenda amaningi omkhakha kahulumeni achaza ubuncane bebanga le-CIDB elidingekayo. Isibonelo:
- Iphrojekthi yokwakha kamasipala ye-R5 million ingadinga i-Grade 5 GB (General Building).
- Iphrojekthi yomgwaqo ye-R15 million ingadinga i-Grade 6 CE (Civil Engineering).
- Iphrojekthi yengqalasizinda ye-R50 million ingadinga i-Grade 7 noma ngaphezulu.
Awukwazi ukuthenda iphrojekthi uma i-CIDB grade yakho ingaphansi kobuncane obushiwo — ithenda yakho izokhishwa ngaphambi kokuhlolwa.
Ukuqonda Imibhalo Yamathenda
Uma ubuyekeza imibhalo yethenda, bheka:
- Ubuncane bebanga le-CIDB elidingekayo — Imvamisa kubhalwa ngokusobala esazisweni sethenda.
- Isigaba somsebenzi — Ithenda izocacisa isigaba (GB, CE, ME, njll.) nebanga elidingekayo.
- Izimfuneko ze-joint venture — Amaphrojekthi athile avumela ama-joint venture, lapho osonkontileka behlanganisa amabanga abo (ngaphansi kwemithetho ye-CIDB).
Ama-Joint Venture Ne-CIDB Grading
Ama-joint venture angahlanganisa amabanga e-CIDB ngaphansi kwezimo ezithile:
- Ibanga elihlanganisiwe livamise ukubalwa ngokusekelwe kumabanga abalingani ngabanye kanye neminikelo yabo yezimali.
- Bonke abalingani kumele babhaliswe ne-CIDB.
- I-joint venture kumele ibhaliswe ngokwehlukile ne-CIDB.
- Kunemithetho ethile yokuthi amabanga ahlanganiswa kanjani — hlola imihlahlandlela ye-CIDB.
Ama-joint venture ayinkimbinkimbi futhi adinga ukuhlelwa ngokucophelela kwezomthetho nezimali. Xhumana nommeli wezomthetho wokwakha noma umeluleki we-CIDB ngaphambi kokungena ku-joint venture.
Amaphutha Avamile E-CIDB Grading Nokuthi Ungawagwema Kanjani
Osonkontileka abaningi benza amaphutha angagwemeka adala ukubambezeleka kokunyuswa noma izinkinga zokuhambisana:
Iphutha 1: Ukungaliqondi Ibanga Lakho Lamanje
Inkinga: Osonkontileka abazi kahle ukuthi ibanga labo libavumela ukwenzani.
Isixazululo: Buyekeza isitifiketi sakho sokubhalisa se-CIDB ngokucophelela. Qonda imikhawulo yezimali nezigaba zomsebenzi. Ungathendi amaphrojekthi angaphezu kwebanga lakho — uzokhishwa.
Iphutha 2: Ukunganaki Ukuphathwa Kwezimali
Inkinga: Amarekhodi ezimali amabi, ukulahlekelwa, noma izinkinga ze-cash flow kuvimbela ukunyuswa.
Isixazululo: Gcina amarekhodi e-accounting afanele kusukela ngosuku lokuqala. Sebenzisa accounting software noma uqashe umgcini-zincwadi. Gcina izitatimende zezimali zisesikhathini. Yakha ama-reserve ezimali okweseka umsebenzi wamabanga aphezulu.
Iphutha 3: Ukungakhi Irekhodi Ngokuhleleka
Inkinga: Osonkontileka baqeda amaphrojekthi kodwa abawabhalisi kahle, okwenza ukunyuswa kube nzima.
Isixazululo: Gcina amarekhodi anemininingwane yawo wonke amaphrojekthi:
- Izitifiketi zokuqedwa ezivela kumakhasimende
- Izitifiketi zokukhokha
- Izithombe zamaphrojekthi
- References zamakhasimende
- Izifinyezo zezimali zamaphrojekthi
Sebenzisa software yokuphatha amaphrojekthi ukuze ulandelele amaphrojekthi ngendlela ehlelekile. Lo mbhalo ubalulekile ekunyusweni.
Iphutha 4: Ukunganaki Ukuhambisana Ne-B-BBEE
Inkinga: Amabanga aphezulu aya ngokuya efuna ukuhambisana ne-B-BBEE, kodwa osonkontileka bayakunganaki kuze kube sekudingeka ukunyusa.
Isixazululo: Qala ukuhambisana ne-B-BBEE kusenesikhathi. Noma kungadingeki ebangeni lakho lamanje, kuba yinto ebalulekile ekunyusweni. Bheka umhlahlandlela wethu we-B-BBEE emkhakheni wokwakha ukuze uthole imininingwane.
Iphutha 5: Ukungahleleli Ukunyusa
Inkinga: Osonkontileka balinda kuze kudingeke ibanga eliphezulu ngaphambi kokulungiselela, okubambezela ikhono labo lokuthenda amaphrojekthi amakhulu.
Isixazululo: Hlela ukunyusa kusenesikhathi. Uma uqeda amaphrojekthi e-Grade 3 ngempumelelo, qala ukulungiselela i-Grade 4:
- Yakha amandla ezimali
- Thuthukisa ithimba lakho lochwepheshe
- Sebenzisa izinhlelo zebhizinisi ezingcono
- Qala ukuhambisana ne-B-BBEE
Iphutha 6: Ukukhishwa Kwethenda Ngenxa Yokungafani Kwebanga
Inkinga: Osonkontileka bathenda amaphrojekthi angaphezu kwebanga labo, bachithe isikhathi nezinsiza.
Isixazululo: Hlale uhlola ubuncane bebanga le-CIDB elidingekayo ngaphambi kokulungisa ithenda. Uma uyi-Grade 3 kanti iphrojekthi idinga i-Grade 5, ungachithi isikhathi — gxila kumaphrojekthi ofanele wona, noma uhlele ukunyusa kuqala.
Kungani Ama-Spreadsheets Namathuluzi E-Ad-Hoc Enganele
Osonkontileka abaningi balandelela imininingwane ye-CIDB kuma-spreadsheet, amafayela ephepha, noma i-accounting software ejwayelekile. Le ndlela iyaphuka uma kudingeka: ukuqhathanisa amanani amaphrojekthi nemikhawulo yebanga lakho ngaphambi kokuthenda, ukuhlela ukunyusa uma kuqhathaniswa nerekhodi elicacile, noma ukuqinisekisa ukuthi amabanga osubcontractor nezinsuku zokuphelelwa isikhathi ziyahlangabezana nezimfuneko zenkontileka. Imibhalo iphela isakazekile, izinsuku zokuvuselela ziyaphuthelwa, futhi izicelo zokunyusa zithatha isikhathi eside ngoba ubufakazi bunzima ukubuhlanganisa. Uhlelo lokuphatha ukwakha olwakhelwe ngokukhethekile oluqonda i-CIDB grading futhi olugcina idatha yephrojekthi neyokuhambisana endaweni eyodwa luyawavala lawo magebe. Ukuze uthole okwengeziwe ngokugcina amaphrojekthi nemibhalo kulawulwa kahle, bheka umhlahlandlela wethu we-site diary nemibhalo yephrojekthi.
Lo Mhlahlandlela Owabani
Lo mhlahlandlela we-CIDB grading owuchazayo wenzelwe abakhi bezindlu nezohwebo, abathuthukisi bezakhiwo, kanye nosubcontractor abadinga ukuqonda noma ukunyusa i-CIDB grade yabo yomsebenzi womkhakha kahulumeni. Noma use-Grade 1 uhlela ukunyusa kwakho kokuqala noma use-Grade 5 uqondise amathenda amakhulu, izimiso ziyefana: yazi imikhawulo yakho, yakha irekhodi namandla ezimali, gcina imibhalo, futhi uhambisane ne-B-BBEE nezinye izimfuneko. Izigaba zokubhalisa nokuhlolwa ze-NHBRC zibalulekile emsebenzini wezindlu; i-CIDB grading yona ilawula usayizi nohlobo lwamaphrojekthi omkhakha kahulumeni ongawalandela.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Kuthatha isikhathi esingakanani ukunyusa i-CIDB grade yami?
Izicelo zokunyusa zivamise ukuthatha amasonto ama-4–8 ukuqhutshwa, uma yonke imibhalo iphelele nezimfuneko zihlangatshezwana nazo. Kodwa isikhathi soku lungiselela ukunyusa singaba side kakhulu — kudingeka wakhe irekhodi, uthuthukise amandla ezimali, futhi ufake izinhlelo ezifanele. Osonkontileka abaningi bathatha izinyanga ezi-12–24 phakathi kokunyuswa, kuye ngephayiphi lamaphrojekthi nesivinini sokukhula.
Ngingaba namabanga ahlukene ezigabeni zomsebenzi ezahlukene?
Yebo. Ungaba namabanga ahlukene e-CIDB ezigabeni zomsebenzi ezahlukene. Isibonelo, ungaba yi-Grade 4 GB (General Building) kodwa ube yi-Grade 2 EB (Electrical Engineering) kuphela uma ugxile kakhulu ekwakheni kodwa kwesinye isikhathi wenza umsebenzi kagesi. Isigaba ngasinye sibalwa ngokwehlukile ngokusekelwe kwirekhodi lakho nomthamo kuleyo ndawo.
Kwenzekani uma ngithenda iphrojekthi engaphezu kwe-CIDB grade yami?
Ithenda yakho izokhishwa ngokushesha. Amakhasimende omkhakha kahulumeni ahlola amabanga e-CIDB njengengxenye yokuhlolwa kokuqala kokufaneleka, ngaphambi kwanoma yiluphi uhlolo lobuchwepheshe noma lwezimali. Ukuthenda ngaphezu kwebanga lakho kuchitha isikhathi nezinsiza — hlala uhlola ubuncane bebanga elidingekayo kuqala.
Ngiyidinga i-CIDB grade emsebenzini womkhakha ozimele?
Cha. I-CIDB grading idingeka kuphela emsebenzini womkhakha kahulumeni (omasipala, iminyango kahulumeni, ama-parastatal). Amakhasimende omkhakha ozimele angase acele ukubhaliswa kwe-CIDB njengobufakazi bokuthembeka, kodwa akuyona imfuneko yomthetho. Kodwa-ke, amakhasimende amaningi azimele akhetha ukusebenza nosonkontileka ababhaliswe ne-CIDB ngoba lokho kubonisa ubungcweti nokuhambisana.
Ngingehlisa i-CIDB grade yami?
Yebo, ngaphansi kwezimo ezithile. Uma amandla akho ezimali ehla kakhulu, noma ungasakwazi ukugcina izimfuneko, i-CIDB ingase yehlise ibanga lakho. Ungacela futhi ukwehliswa uma ungasafuni ukusebenza ebangeni eliphezulu. Nokho, ukwehliswa akuvamile — osonkontileka abaningi bafuna ukugcina noma ukunyusa amabanga abo.
Ngilibheka kanjani ibanga lami lamanje le-CIDB?
Ungalibheka ibanga lakho le-CIDB esitifiketini sakho sokubhalisa, noma ngokusesha i-CIDB Register of Contractors online ku-cidb.org.za. Ibanga lakho liphinde libhalwe kumadokhumenti wamathenda owafakayo.
Uyini umehluko phakathi kokubhalisa kwe-CIDB ne-CIDB grading?
Ukubhalisa yisinyathelo sokuqala — ubhalisa ne-CIDB ukuze ungene kwirejista kazwelonke. I-grading yenzeka ngemva kokubhalisa — unikezwa ibanga (imvamisa i-Grade 1 kosonkontileka abasha) ngokuya ngomthamo nerekhodi lakho. Kumele ubhaliswe kuqala ngaphambi kokuthi ubekwe ebangeni, futhi kumele ube nebanga ngaphambi kokuthi uthende umsebenzi womkhakha kahulumeni.
Isiphetho
Ukuqonda i-CIDB grading kubalulekile kunoma yimuphi usokontileka ofuna ukusebenza kumaphrojekthi omkhakha kahulumeni noma ukukhulisa ibhizinisi lakhe. Ibanga lakho linquma amaphrojekthi ongawathenda, ubungakanani bomsebenzi ongawuthwala, nokufaneleka kwakho ezinhlotsheni ezahlukene zezinkontileka. Uhlelo lunikeza indlela ecacile yokukhuphuka kusukela ku-Grade 1 (kufika ku-R200,000) kuya ku-Grade 9 (umthamo ongenamkhawulo). Ukunyuswa kuncike kwirekhodi, emandleni ezimali, ezinhlelweni ezifanele, nasekuhambisaneni ne-B-BBEE.
Uma ufuna ukuphatha i-CIDB grading, ukuhlela ukunyuswa, nokugcina imibhalo edingekayo yamathenda nokunyuswa endaweni eyodwa, bheka ukuthi uWakha ubasiza kanjani abakhi baseNingizimu Afrika ngokuhambisana ne-CIDB nokuphatha amaphrojekthi.
Ibhalwe ngu
Wakha Team