I-JBCC vs NEC vs GCC: Iyiphi Enconywayo Kwiphrojekthi Yakho yase-SA?

Ifomu yesivumelwano engalungile isho ukuthi uba sengcupheni yokubambezeleka kokukhokha, izitifiketi eziphikiswayo, kanye nokukhishwa kwesicelo sakho kuthenda. ENingizimu Afrika, kubusa amasethi amathathu ezivumelwano: i-JBCC (Joint Building Contracts Committee), i-NEC (New Engineering Contract), ne-GCC (General Conditions of Contract). Ngasinye sisebenzela imikhakha ehlukene, sabela ubungozi ngendlela ehlukile, futhi sisebenzisa izinqubo zokukhokha ezahlukene. Osonkontileka nabathuthukisi abaningi bawela ezingxabanweni, ekukhokheni okubambezelekile, nasekwedluleleni kwezindleko ngenxa yokuthi abasifanisanga isivumelwano nephrojekthi noma iklayenti.
Lo mhlahlandlela uqhathanisa izivumelwano ze-JBCC vs NEC vs GCC esimweni saseNingizimu Afrika: ukuthi ungasebenzisa nini ngasinye, ukuthi izitifiketi zokukhokha nezinguquko (variations) zisebenza kanjani ngaphansi kohlelo ngalunye, kanye nokuthi ungazilawula kanjani ngaphandle kokuminza emaspredishithini.
Kungani Ukukhetha Ifomu Yesivumelwano Kubalulekile
Ifomu yesivumelwano oyikhethayo ibeka isisekelo sokuthi iphrojekthi yakho izophathwa kanjani, izingxabano zizoxazululwa kanjani, kanye nokuthi ukukhokha kuzohamba kanjani. Uma ungayikhetha kahle, uzobhekana nalezi zinkinga:
- Ukubambezeleka kokukhokha, Izivumelwano ezahlukene zinezinqubo ezahlukene zezitifiketi zokukhokha. Ukusebenzisa ifomu engalungile kungadala ukudideka nokubambezeleka.
- Ukukhula kwezingxabano, Isivumelwano ngasinye sinezindlela ezahlukene zokuxazulula izingxabano. Ezinye ziphikisana kakhulu, ezinye zibambisana kakhulu.
- Ukwabiwa kwengozi okungalungile, Izivumelwano zabela ubungozi ngendlela ehlukene. Ukusebenzisa isivumelwano esingahambelani nohlobo lwephrojekthi yakho kungakushiya usengcupheni.
- Izinkinga zokuthobela imithetho, Amaphrojekthi kahulumeni avame ukugunyaza amafomu athile ezivumelwano. Ukusebenzisa elingalungile kungakhipha isicelo sakho kuthenda.
ENingizimu Afrika, ukukhetha isivumelwano akusona nje ukuthanda, kuvame ukunqunywa uhlobo lwephrojekthi, umkhakha weklayenti, kanye nezidingo zomthetho. Ukuqonda lezi zithiyo kukusiza ukhethe isivumelwano esifanele futhi usiphathe ngempumelelo.
Uvazi Bezivumelwano Zokwakha zaseNingizimu Afrika
Ngaphambi kokungena ekuqhathaniseni, nansi incazelo esheshayo yamasethi ngamunye ezivumelwano nokuthi asetshenziswa kuphi emakethe yaseNingizimu Afrika.
I-JBCC: Izinga Lomkhakha Ozimele
Isethi ye-Joint Building Contracts Committee (JBCC) yisona sivumelwano esisetshenziswa kakhulu emkhakheni ozimele waseNingizimu Afrika. Yakhelwe imisebenzi yokwakha, izindlu zokuhlala, ukwakhiwa kwezentengiselwano nezimboni, futhi ithandwa abathuthukisi bezakhiwo, amakhasimende azimele, kanye nosonkontileka abasebenza emaphrojekthini azimele.
Izivumelwano ezibalulekile ze-JBCC:
- Principal Building Agreement (PBA): isivumelwano esiyinhloko sokwakha, esenzelwe amaphrojekthi ayinkimbinkimbi athatha izinyanga ezingaphezu kweziyisishiyagalolunye noma anemali yesivumelwano engaphezu kwezigidi ezingu-R5 million
- Minor Works Agreement: isivumelwano esilula samaphrojekthi alula angadluli ezinyangeni eziyisishiyagalolunye futhi angadluli kuzigidi ezingu-R5 million
- Nominated/Selected Subcontract Agreement, Sokuphatha osonkontileka bangaphansi emaphrojekthini e-JBCC
Lapho i-JBCC isetshenziswa khona:
- Izinthuthuko zokuhlala ezizimele
- Amaphrojekthi okwakha ezentengiselwano
- Ukwakhiwa kwezimboni
- Amaphrojekthi okuthuthukiswa kwezakhiwo
- Ingqalasizinda yomkhakha ozimele (lapho kungagunyaziwe ngenye indlela)
Isabelo semakethe: I-JBCC ibusa imisebenzi yokwakha yomkhakha ozimele, ngesabelo semakethe esilinganiselwa ku-60–70% emaphrojekthini okwakha azimele.
I-NEC: Izinga Lomkhakha Kahulumeni Nezobunjiniyela
Isethi ye-New Engineering Contract (NEC) iya ngokuya ithandwa emkhakheni kahulumeni waseNingizimu Afrika naseamaphrojekthini ezobunjiniyela. Yaqale yasungulwa e-UK, i-NEC4 isithathwe amaparastathali amakhulu aseNingizimu Afrika kanye namametro emisebenzini yengqalasizinda nobunjiniyela.
Izivumelwano ezibalulekile ze-NEC:
- NEC4 Engineering and Construction Contract (ECC), Isivumelwano esiyinhloko semisebenzi yobunjiniyela nokwakha
- NEC4 Professional Services Contract (PSC), Sabeluleki nezinsizakalo zochwepheshe
- NEC4 Term Service Contract, Semisebenzi eqhubekayo yokugcina kanye nezinsizakalo
Lapho i-NEC isetshenziswa khona:
- Amaphrojekthi omgwaqo e-SANRAL
- Ingqalasizinda kagesi ka-Eskom
- Amaphrojekthi ezitimela namachweba e-Transnet
- Amaphrojekthi engqalasizinda yamametro (iDolobha laseKapa, iDolobha laseGoli)
- Ingqalasizinda yamanzi (iRand Water, ohulumeni bendawo)
- Amaphrojekthi ezobunjiniyela adinga ukusebenza ngokubambisana
Isabelo semakethe: I-NEC ikhula ngokushesha emkhakheni kahulumeni, ikakhulukazi emaphrojekthini engqalasizinda nobunjiniyela. Kulinganiselwa ukuthi imele u-20–30% wezivumelwano zomkhakha kahulumeni.
I-GCC: Izinga Likahulumeni
I-General Conditions of Contract for Construction Works (GCC) igunyaziwe emaphrojekthini amaningi emnyango kahulumeni eNingizimu Afrika. Ishicilelwa yi-South African Institution of Civil Engineering (SAICE) futhi iyadingeka emaphrojekthini awela ngaphansi kwemithetho ye-CIDB.
Izivumelwano ezibalulekile ze-GCC:
- GCC 2015, Uhlobo lwamanje lwemisebenzi yokwakha
- GCC for Engineering and Construction Works, Samaphrojekthi ezobunjiniyela
- GCC for Small Works, Uhlobo olulula lwamaphrojekthi amancane
Lapho i-GCC isetshenziswa khona:
- Amaphrojekthi omnyango kahulumeni kazwelonke
- Imisebenzi kahulumeni wesifundazwe
- Amaphrojekthi kamasipala (lapho kungasetshenziswa i-NEC khona)
- Ukwakhiwa komkhakha kahulumeni okugunyaziwe yi-CIDB
- Amaphrojekthi endabuko wokulinganisa nokulinganisa inani
Isabelo semakethe: I-GCC isabusa emaphrojekthini omnyango kahulumeni, imele cishe u-40–50% wezivumelwano zomkhakha kahulumeni, nokho i-NEC iyaqhubeka izuza indawo.
Ukuqhathanisa Okuningiliziwe: I-JBCC vs NEC vs GCC
Ukuqonda umehluko phakathi kwalezi zivumelwano kukusiza ukhethe elifanele futhi ulilawule ngempumelelo. Nansi ukuqhathaniswa okuhlangene kwezici ezibalulekile.
Izindlela Zokukhokha
Inqubo Yokukhokha ye-JBCC:
I-JBCC isebenzisa uhlelo lwendabuko lwesitifiketi sokukhokha esikhashana. Umenzeli oyinhloko (umklami wezakhiwo noma umlinganisi wezimali) ukhipha izitifiketi zokukhokha ezikhashana njalo ngenyanga, egunyaza umsebenzi owenziwe kuze kube manje. Ukukhokha kuvame ukuba:
- Kukhishwa njalo ngenyanga ngokusekelwe emsebenzini owenziwe
- Kuhlanganisa igugu elibanjwe (retention) (ngokuvamile u-5–10%)
- Kubale izinguquko nokulungiswa
- Kukhokhwe phakathi kwezinsuku eziyi-14–21 ngemuva kokukhishwa kwesitifiketi
Uhlelo lokukhokha lwe-JBCC lulula, kodwa lungaba lulusizi uma izitifiketi zingakhishwa ngesikhathi. Osonkontileka bancika ekukhishweni kwesitifiketi ngesikhathi ukuze bathole imali ehambayo.
Inqubo Yokukhokha ye-NEC:
I-NEC isebenzisa uhlelo lokukhokha olusekelwe emisebenzini noma olusekelwe kwizindleko ezinqunyiwe (target cost), kuye ngokuthi yisiphi isinqumo sesivumelwano esikhethiwe. Ukukhokha kuvame ukuba:
- Kususelwa emisebenzini eqediwe noma emaphesenteni ezindleko ezinqunyiwe
- Kuhlanganisa uhlelo lwesixwayiso sokuqala (early warning) semaphutha ezindleko ezingase zenzeke
- Imijikelezo yokukhokha evama kakhulu (ngokuvamile njalo emavikini amabili)
- Indlela yokubambisana enengozi eyabiwe ndawonye
Uhlelo lokukhokha lwe-NEC lwenzelwe ukuba lube lushesha kanti futhi lubambisane kakhudlwana, ngezinhlelo zesixwayiso sokuqala ezisiza ukuvimbela izingxabano ngaphambi kokuba zikhule.
Inqubo Yokukhokha ye-GCC:
I-GCC isebenzisa uhlelo lwendabuko lokulinganisa nokulinganisa inani, olufana ne-JBCC kodwa nemehluko ethile:
- Izitifiketi zokukhokha zenyanga ngayinye ngokusekelwe emsebenzini olinganisiwe
- Igugu elibanjwe ngokuvamile u-5–10%
- Ukukhokha phakathi kwezinsuku ezingu-30 ngemuva kwesitifiketi (isikhathi eside kune-JBCC)
- Inqubo yokulinganisa esemthethweni kakhudlwana
Ukukhokha kwe-GCC kungahamba kancane ngenxa yezidingo zokulinganisa ezisemthethweni kanye nezikhathi zokukhokha ezinde.
Ukwabiwa Kwengozi
Ukwabiwa Kwengozi kwe-JBCC:
I-JBCC ilandela imodeli yendabuko yokwabiwa kwengozi:
- Ingozi yomqashwa: Ubuciko bomsebenzi, izinsimbi, ukubambezeleka kwesikhathi (ngaphandle uma kuvunyelwe), ukwedlulela kwezindleko
- Ingozi yeklayenti: Amaphutha wokuklama (uma iklayenti linikeza umklamo), izigameko ezingaphandle kwamandla omuntu (force majeure), izimo zomhlabathi (uma zingavezwanga)
- Ingozi eyabiwe ndawonye: Izinguquko, ukubambezeleka okubangelwa yiklayenti noma umenzeli
I-JBCC ilinganisiwe ngokuvamile, kodwa ingaphikisana uma kuvela izingxabano, njengoba ukwabiwa kwengozi kuvame ukuchazwa ngokuqinile.
Ukwabiwa Kwengozi kwe-NEC:
I-NEC isebenzisa indlela yokubambisana yokwabelana ngengozi:
- Uhlelo lwesixwayiso sokuqala, Uhlangothi ngalunye kumele lazise ngezinkinga ezingase zibe khona
- Izigameko zesinxephezelo (compensation events), Izigameko ezichaziwe ezidala ukulungiswa kwesikhathi nezindleko
- Ingozi eyabiwe ndawonye, Ugcizelelo olwengeziwe ekuxazululeni izinkinga ngokubambisana
- Ukusobala, Ukuxhumana nokwabelana ngengozi okuvulekile kakhudlwana
I-NEC yakhelwe ukunciphisa izingxabano ngesixwayiso sokuqala nokusebenza ngokubambisana, nakuba idinga ukuphathwa kwesivumelwano okusebenzayo kakhudlwana.
Ukwabiwa Kwengozi kwe-GCC:
I-GCC ilandela imodeli yendabuko, esindwa kumqashwa:
- Ingozi yomqashwa: Iningi lezingozi zephrojekthi, okuhlanganisa izimo zomhlabathi, ukubambezeleka kwesimo sezulu, ukwedlulela kwezindleko
- Ingozi yeklayenti: Kulinganiselwe, ikakhulukazi amaphutha wokuklama nezigameko ezingaphandle kwamandla omuntu
- Inqubo esemthethweni, Ukuchazwa okuqinile kwemigomo yesivumelwano
I-GCC ivame ukwabela ingozi eningi kumqashwa, okungenza kube nzima kubaqashwa, kodwa kunikeza ukuqiniseka okwengeziwe emakhasimendeni.
Ukuxazululwa Kwezingxabano
Ukuxazululwa Kwezingxabano kwe-JBCC:
I-JBCC isebenzisa inqubo yendabuko yokuxazulula izingxabano:
- Isinqumo Somenzeli Oyinhloko, Isinqumo sokuqala esithathwa umenzeli oyinhloko
- Ukwahlulela (adjudication), Kungadluliselwa ekwahluleleni ezingxabanweni
- Ukuxoxisana (arbitration), Ukuxazululwa kokugcina ngokuxoxisana
- Ukumangalelana enkantolo, Kungaya ezinkantolo uma ukuxoxisana kungaphumeleli
Le nqubo ingahamba kancane futhi iphikisane, kanti izingxabano zivame ukukhula zize ziye ekuxoxisaneni noma ekumangalelaneni enkantolo.
Ukuxazululwa Kwezingxabano kwe-NEC:
I-NEC inenqubo ehlelekile kakhudlwana yokuxazulula izingxabano:
- Isixwayiso sokuqala, Izinkinga zibonwa kusenesikhathi ngohlelo lwesixwayiso
- Isinqumo soMphathi Wephrojekthi, Isinqumo sokuqala esithathwa umphathi wephrojekthi
- Ukwahlulela, Izingxabano zidluliselwa ekwahluleleni (okusheshayo kune-arbitration)
- Ukuxoxisana/Ukumangalelana enkantolo, Ukuxazululwa kokugcina uma kudingeka
Uhlelo lwesixwayiso sokuqala lwe-NEC lusiza ukuvimbela izingxabano, kanti ukwahlulela kuvame ukusheshisa kune-arbitration.
Ukuxazululwa Kwezingxabano kwe-GCC:
I-GCC isebenzisa inqubo esemthethweni yokuxazulula izingxabano:
- Isinqumo soNjiniyela, Isinqumo sokuqala esithathwa unjiniyela
- Ibhodi Lokwahlulela Izingxabano (DAB), Kungasetshenziswa i-DAB ezingxabanweni
- Ukuxoxisana, Ukuxazululwa kokugcina ngokuxoxisana
- Ukumangalelana enkantolo, Kungaya ezinkantolo
Inqubo ye-GCC isemthethweni futhi ingahamba kancane, kanti izingxabano zivame ukudinga ukuxoxisana.
Izimo Ezivamile Zokusetshenziswa
I-JBCC Ingcono Kakhulu Ku:
- Izinthuthuko zokuhlala ezizimele
- Amaphrojekthi okwakha ezentengiselwano
- Ukuthuthukiswa kwezakhiwo (kusukela ekufundisiseni kuze kube sekunikelweni)
- Amaphrojekthi lapho iklayenti lifuna isivumelwano sendabuko esiqondakala kahle
- Imisebenzi yokwakha (hhayi ubunjiniyela/ingqalasizinda)
- Amaphrojekthi anesikopo esicacile nezinguquko ezilinganiselwe ezilindelekile
I-NEC Ingcono Kakhulu Ku:
- Amaphrojekthi engqalasizinda yomkhakha kahulumeni
- Imisebenzi yobunjiniyela (imigwaqo, amabhuloho, ingqalasizinda yamanzi)
- Amaphrojekthi adinga ukusebenza ngokubambisana
- Amaphrojekthi ayinkimbinkimbi anamathuba amaningi ezinguquko
- Amaphrojekthi lapho isixwayiso sokuqala nokuphathwa kwengozi kuyizinto ezibalulekile
- Amaphrojekthi engqalasizinda yamaparastathali namametro
I-GCC Ingcono Kakhulu Ku:
- Amaphrojekthi omnyango kahulumeni (agunyaziwe)
- Amaphrojekthi endabuko wokulinganisa nokulinganisa inani
- Amaphrojekthi lapho kudingeka indlela esemthethweni yendabuko
- Imisebenzi yomkhakha kahulumeni egunyaziwe yi-CIDB
- Amaphrojekthi anesikopo esicacile nobuncane benkimbinkimbi
- Ingqalasizinda kahulumeni lapho i-GCC ichazwe khona
Izinhlobo Zamaphrojekthi
Izinhlobo Zamaphrojekthi e-JBCC:
- Izindlu zokuhlala nemikhandlu
- Izakhiwo zamahhovisi ezentengiselwano
- Izikhungo zokudayisa
- Izimboni zamaphakethe
- Amaphrojekthi okuthuthukiswa kwezakhiwo
- Ukuvuselelwa kwezakhiwo nokulungiswa
Izinhlobo Zamaphrojekthi e-NEC:
- Ukwakhiwa nokuthuthukiswa kwemigwaqo
- Ukwakhiwa kwamabhuloho
- Ingqalasizinda yamanzi nendle
- Ingqalasizinda kagesi
- Ingqalasizinda yezitimela
- Ingqalasizinda yamachweba
- Amaphrojekthi ezobunjiniyela adinga ukubambisana
Izinhlobo Zamaphrojekthi e-GCC:
- Amaphrojekthi okwakha kahulumeni
- Ingqalasizinda kamasipala
- Ingqalasizinda yesifundazwe
- Amaphrojekthi omnyango kazwelonke
- Imisebenzi yokwakha yendabuko
- Amaphrojekthi omkhakha kahulumeni agunyaziwe yi-CIDB
Ithebula Lokuqhathanisa: I-JBCC vs NEC vs GCC
| Isici | JBCC | NEC | GCC |
|---|---|---|---|
| Ukusetshenziswa Okuyinhloko | Imisebenzi yokwakha yomkhakha ozimele | Ubunjiniyela/ingqalasizinda yomkhakha kahulumeni | Amaphrojekthi omnyango kahulumeni |
| Isabelo Semakethe | 60–70% umkhakha ozimele | 20–30% umkhakha kahulumeni | 40–50% umkhakha kahulumeni |
| Ukukhishwa Kokukhokha | Izitifiketi zenyanga | Emavikini amabili (ngokuvamile) | Izitifiketi zenyanga |
| Izikhathi Zokukhokha | Izinsuku eziyi-14–21 | Kuyahluka ngokwesinqumo | Izinsuku ezingu-30 |
| Isisekelo Sokukhokha | Umsebenzi oqediwe (inani eliphelele) | Imisebenzi/izindleko ezinqunyiwe | Ukulinganisa nokulinganisa inani |
| Igugu Elibanjwe | Ngokuvamile u-5–10% | Kuyahluka ngokwesinqumo | Ngokuvamile u-5–10% |
| Ukwabiwa Kwengozi | Kulinganisiwe, kwendabuko | Okubambisana/okwabiwe ndawonye | Okusindwa kumqashwa |
| Ukuxazululwa Kwezingxabano | Ukwahlulela → Ukuxoxisana | Isixwayiso sokuqala → Ukwahlulela | DAB → Ukuxoxisana |
| Inqubo Yezinguquko | Imiyalelo esemthethweni yezinguquko | Izigameko zesinxephezelo | Imiyalelo esemthethweni yezinguquko |
| Uhlelo Lwesixwayiso Sokuqala | Cha | Yebo (kuyadingeka) | Cha |
| Indlela Yokubambisana | Kulinganisiwe | Phezulu | Phansi |
| Ubunkimbinkimbi | Kulinganisiwe | Phezulu | Kulinganisiwe |
| Inani Lephrojekthi Elivamile | R500K – R100M+ | R10M – R1B+ | R1M – R500M+ |
| Ingcono Kakhulu Ku | Amaphrojekthi okwakha azimele | Ingqalasizinda/ubunjiniyela yomkhakha kahulumeni | Imisebenzi yomnyango kahulumeni |
| Ukuphathwa Kwesivumelwano | Umenzeli Oyinhloko | Umphathi Wephrojekthi | Unjiniyela |
| Ukwelulwa Kwesikhathi | Ukubambezeleka okuvunyelwe | Izigameko zesinxephezelo | Izicelo zokwelulwa kwesikhathi |
Ukusebenzisa Yiphi Isivumelwano Nini
Sebenzisa i-JBCC Uma:
- Usebenza emkhakheni ozimele, I-JBCC iyizinga lemisebenzi yokwakha yomkhakha ozimele
- Iphrojekthi yakho iyiphrojekthi yokwakha, Izindlu zokuhlala, ezentengiselwano, noma ezimboni
- Ufuna isivumelwano esiqondakala kahle, I-JBCC yaziwa kubona bonke osonkontileka baseNingizimu Afrika
- Iklayenti lakho lithanda indlela yendabuko, Amakhasimende amaningi azimele akhululekile ne-JBCC
- Wenza ukuthuthukiswa kwezakhiwo, I-JBCC isebenza kahle emaphrojekthini okuthuthukisa
- Isikopo sephrojekthi sicace ngokwanele, I-JBCC isebenza kahle kakhulu uma izinguquko zilinganiselwe
Amaphrojekthi Esibonelo: Ukuthuthukiswa kwesigodi sokuhlala, isakhiwo samahhovisi ezentengiselwano, isikhungo sokudayisa, ukwakhiwa kwephakethe.
Sebenzisa i-NEC Uma:
- Usebenzela amaparastathali noma amametro, I-SANRAL, i-Eskom, i-Transnet, iDolobha laseKapa, neDolobha laseGoli badla ngokugunyaza i-NEC
- Iphrojekthi yakho iyingqalasizinda noma ubunjiniyela, Imigwaqo, amabhuloho, ingqalasizinda yamanzi, amaphrojekthi kagesi
- Udinga ukusebenza ngokubambisana, Uhlelo lwesixwayiso sokuqala lwe-NEC lukhuthaza ukubambisana
- Iphrojekthi yakho inamathuba amaningi ezinguquko, I-NEC iphatha izinguquko ngezigameko zesinxephezelo
- Ufuna ukukhokha okusheshayo, Imijikelezo yokukhokha ye-NEC ivame ukuvama kakhulu
- Ukuphathwa kwengozi kuyinto ebalulekile, Uhlelo lwesixwayiso sokuqala lwe-NEC lusiza ukuphatha ingozi ngokuzimisela
Amaphrojekthi Esibonelo: Ukuthuthukiswa komgwaqo we-SANRAL, isiteshi sika-Eskom, ingqalasizinda yamanzi yamametro, ingqalasizinda yezitimela.
Sebenzisa i-GCC Uma:
- Usebenzela iminyango kahulumeni, I-GCC ivame ukugunyazwa emaphrojekthini kahulumeni kazwelonke/wesifundazwe
- Iphrojekthi yakho ilawulwa yi-CIDB, I-GCC iyadingeka emaphrojekthini amaningi e-CIDB
- Wenza umsebenzi wendabuko wokulinganisa nokulinganisa inani, I-GCC ihambelana namaphrojekthi endabuko okulinganisa
- Iklayenti lakho lichaza i-GCC, Amanye amakhasimende agunyaza i-GCC ukuze kube nokuhambisana
- Ukhululekile ngengozi esindwa kumqashwa, I-GCC yabela ingozi eningi kubaqashwa
- Kudingeka izinqubo ezisemthethweni, I-GCC inikeza ukuphathwa kwesivumelwano okusemthethweni, okwendabuko
Amaphrojekthi Esibonelo: Iphrojekthi yokwakha kahulumeni, ingqalasizinda kamasipala, imisebenzi yomgwaqo wesifundazwe, ukwakhiwa komnyango kazwelonke.
Izitifiketi Zokukhokha Ngaphansi Kohlobo Ngalunye Lwesivumelwano
Ukuqonda ukuthi izitifiketi zokukhokha zisebenza kanjani ngaphansi kwesivumelwano ngasinye kubalulekile kakhulu kumali ehambayo. Ngezinyathelo ezithinta i-JBCC ngqo, bheka umhlahlandlela wesitifiketi sokukhokha se-JBCC. Ngoshicilelo olubanzi kakhudlwana, bheka izitifiketi zokukhokha zokuqhubeka eNingizimu Afrika. Ngezansi kunendlela uhlelo ngalunye olulawula ngayo ukugunyazwa.
Izitifiketi Zokukhokha ze-JBCC
Inqubo:
- Ukulinganisa kwenyanga, Umqashwa ufaka isicelo senyanga sesikhathi somsebenzi oqediwe
- Ukuhlolwa Ngumenzeli Oyinhloko, Umenzeli Oyinhloko (umklami noma umlinganisi wezimali) uhlola umsebenzi bese ukhipha Isitifiketi Sokukhokha Esikhashana (IPC)
- Okuqukethwe Yisitifiketi, I-IPC ihlanganisa:
- Umsebenzi owenziwe kuze kube manje
- Izinsimbi ezisendaweni
- Ukukhipha igugu elibanjwe (ngokuvamile u-5–10%)
- Ukukhokha kwangaphambili
- Inani lenetha elisadingekile
- Ukukhokha, Iklayenti likhokha phakathi kwezinsuku eziyi-14–21 ngemuva kokukhishwa kwesitifiketi
- Isitifiketi Sokugcina, Ngemuva kokuqedwa okusebenzayo, kukhishwa Isitifiketi Sokukhokha Sokugcina
Izici Ezibalulekile:
- Izitifiketi zikhishwa njalo ngenyanga
- Igugu elibanjwe likhululwa ngezigaba (uhhafu ekuqedweni okusebenzayo, uhhafu ekupheleni kwesikhathi sokubambezela amaphutha)
- Izinguquko zifakwa ezitifiketini uma sezivunyiwe
- Izikhathi zokukhokha: izinsuku eziyi-14–21 kusukela ekukhishweni kwesitifiketi
Izinselele:
- Ukubambezeleka uma Umenzeli Oyinhloko engakhishi izitifiketi ngesikhathi
- Izingxabano ngokulinganisa zingabambezela ukukhokha
- Igugu elibanjwe lingabopha imali ehambayo ebalulekile
Izitifiketi Zokukhokha ze-NEC
Inqubo:
- Ukuqedwa Komsebenzi, Umqashwa uqeda imisebenzi (noma ufinyelela izigaba zezindleko ezinqunyiwe)
- Ukuhlolwa Ngumphathi Wephrojekthi, Umphathi Wephrojekthi uhlola umsebenzi oqediwe
- Isitifiketi Sokukhokha, Umphathi Wephrojekthi ukhipha isitifiketi sokukhokha (ngokuvamile njalo emavikini amabili)
- Okuqukethwe Yisitifiketi, Kuhlanganisa:
- Inani lemisebenzi eqediwe
- Iphesenti lezindleko ezinqunyiwe (uma kuyi-Option C/D)
- Igugu elibanjwe (uma kusebenza)
- Ukukhokha kwangaphambili
- Inani lenetha elisadingekile
- Ukukhokha, Iklayenti likhokha phakathi kwesikhathi sokukhokha esichazwe esivumelwaneni
- I-Akhawunti Yokugcina, I-akhawunti yokugcina ilungiswa ngemuva kokuqedwa
Izici Ezibalulekile:
- Imijikelezo yokukhokha evama kakhulu (ngokuvamile njalo emavikini amabili)
- Isisekelo esisekelwe emisebenzini noma ezindlekweni ezinqunyiwe
- Uhlelo lwesixwayiso sokuqala lusiza ukuvimbela izingxabano zokukhokha
- Indlela yokubambisana inciphisa ukubambezeleka
Izinselele:
- Kunzima kakhudlwana ukuphatha (kudinga ukulandelela imisebenzi)
- Kudinga ukuzibandakanya okusebenzayo koMphathi Wephrojekthi
- Izinketho zezindleko ezinqunyiwe zidinga ukulandelela izindleko
Izitifiketi Zokukhokha ze-GCC
Inqubo:
- Ukulinganisa Kwenyanga, Unjiniyela ulinganisa umsebenzi owenziwe phakathi nenyanga
- Isitifiketi Sikanjiniyela, Unjiniyela ukhipha isitifiketi sokukhokha senyanga
- Okuqukethwe Yisitifiketi, Kuhlanganisa:
- Inani lomsebenzi olinganisiwe
- Izinsimbi ezisendaweni
- Ukukhipha igugu elibanjwe (ngokuvamile u-5–10%)
- Ukukhokha kwangaphambili
- Inani lenetha elisadingekile
- Ukukhokha, Iklayenti likhokha phakathi kwezinsuku ezingu-30 ngemuva kokukhishwa kwesitifiketi
- Isitifiketi Sokugcina, Ngemuva kokuqedwa, kukhishwa Isitifiketi Sokukhokha Sokugcina
Izici Ezibalulekile:
- Inqubo yokulinganisa esemthethweni
- Izitifiketi zenyanga
- Igugu elibanjwe likhululwa ngezigaba
- Izikhathi zokukhokha: izinsuku ezingu-30 (isikhathi eside kune-JBCC)
Izinselele:
- Izikhathi zokukhokha ezihamba kancane (izinsuku ezingu-30)
- Ukulinganisa okusemthethweni kungathatha isikhathi
- Izingxabano ngokulinganisa zingabambezela ukukhokha
Kungani Amaspredishithi Nezinsiza Ezingaxhumene Zingasebenzi Kahle
Ukuphatha izivumelwano ze-JBCC, i-NEC, ne-GCC ngamaspredishithi kanye nesofthiwe yezimali evamile kudala ingozi engagwemekayo. Isivumelwano ngasinye sinemakhi ehlukene yesitifiketi, izikhathi zokukhokha, kanye nemithetho yezinguquko noma yezigameko zesinxephezelo. Ukuphatha amaphrojekthi amaningi ezinhlobo ezahlukene zezivumelwano ku-Excel kuholela emaphutheni omfomula, izinsuku zokukhululwa kwegugu elibanjwe ezingamiswe, kanye nezitifiketi ezingahambisani nezidingo zesivumelwano. Amapulatifomu okwakha aseMelika noma aseYurophu kavamile ukusekela amafomu esivumelwano ase-SA ngokwemvelo; acabangela izinhlaka zokukhokha namagama ahlukile. Kwabaqashwa nabathuthukisi abasebenza kokubili emisebenzini ezimele (JBCC) neyomphakathi (NEC noma GCC), ipulatifomu eyodwa eqonda zonke izinhlobo ezintathu zesivumelwano inciphisa amaphutha futhi igcina imali ehambayo ibonakala.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Ngingasebenzisa i-JBCC ephrojekthini yomkhakha kahulumeni?
Ngokuvamile, cha. Amaphrojekthi omkhakha kahulumeni avame ukugunyaza noma i-NEC (yamaparastathali namametro) noma i-GCC (yeminyango kahulumeni). Nokho, amanye amaphrojekthi amancane omkhakha kahulumeni noma amaphrojekthi anezidingo ezithile angase avumele i-JBCC. Bheka njalo amadokhumenti ethenda, azochaza ifomu yesivumelwano edingekayo.
Yini umehluko phakathi kwe-Principal Building Agreement ne-Minor Works Agreement ye-JBCC?
I-Principal Building Agreement (PBA) yisona sivumelwano esigcwele se-JBCC, esenzelwe amaphrojekthi ayinkimbinkimbi athatha izinyanga ezingaphezu kweziyisishiyagalolunye noma anemali yesivumelwano engaphezu kwezigidi ezingu-R5 million. Ihlanganisa imigomo ebanzi yezinguquko, ukwelulwa kwesikhathi, kanye nokuxazululwa kwezingxabano. I-Minor Works Agreement iwuhlobo olulula lwamaphrojekthi alula angadluli ezinyangeni eziyisishiyagalolunye futhi angadluli kuzigidi ezingu-R5 million, nezinqubo ezishisisiwe, ngaphandle kwesibopho sokuklama komqashwa, futhi ngaphandle kosonkontileka abakhethiwe noma abaqokiwe.
Kungani amaparastathali athanda i-NEC kune-GCC?
Amaparastathali njenge-SANRAL, i-Eskom, ne-Transnet athanda i-NEC ngoba:
- Indlela yokubambisana, Uhlelo lwesixwayiso sokuqala lwe-NEC lukhuthaza ukubambisana futhi lunciphisa izingxabano
- Ukuphathwa kwengozi okungcono, Uhlelo lwesixwayiso sokuqala lusiza ukubona nokuphatha izingozi ngokuzimisela
- Ukukhokha okusheshayo, Imijikelezo yokukhokha evama kakhulu ithuthukisa imali ehambayo yomqashwa
- Izinga lomhlaba wonke, I-NEC isetshenziswa emhlabeni wonke, inikeza ukuhambisana kosonkontileka bamazwe angaphandle
- Ukuguquguquka, I-NEC inikeza izinketho ezimbalwa zesivumelwano (inani eliphelele, izindleko ezinqunyiwe, izindleko ezikhokhelwayo) ezihambisana nezinhlobo ezahlukene zamaphrojekthi
Ngingashintsha amafomu esivumelwano phakathi nephrojekthi?
Cha. Uma isivumelwano sesisayiniwe, ubophekile kuleyo fomu yesivumelwano kuze kube sekupheleni kwephrojekthi. Ukushintsha amafomu esivumelwano phakathi nephrojekthi kuzodinga ukuqeda isivumelwano esikhona bese kungenwa kwesisha, okuyinto engavamile ukuba nengqondo noma icetshiswa. Khetha ifomu yakho yesivumelwano ngokucophelela ekuqaleni kwephrojekthi.
Ngingazi kanjani ukuthi yiliphi ifomu yesivumelwano okufanele ngilisebenzise?
Ifomu yesivumelwano ivame ukuchazwa emadokhumentini ethenda noma emcabango wephrojekthi. Emsebenzini wokwakha womkhakha ozimele, i-JBCC iyizinga; engqalasizindeni yomkhakha kahulumeni, bheka ukuthi iklayenti ligunyaza i-NEC noma i-GCC. Uma ungaqiniseki, buza ummeli womthetho wokwakha noma umlinganisi wezimali owaziyo ngamafomu ezivumelwano aseNingizimu Afrika.
Kwenzekani uma ngisebenzisa ifomu yesivumelwano engalungile?
Ukusebenzisa ifomu yesivumelwano engalungile kungaba nemiphumela ekhulu:
- Ukukhishwa kuthenda, Amathenda omkhakha kahulumeni avame ukukhipha izicelo ezingasebenzisi ifomu yesivumelwano echaziwe
- Ukubambezeleka kokukhokha, Ifomu yesivumelwano engalungile ingadala ukudideka nokubambezeleka kokukhokha
- Izingozi zezingxabano, Amafomu esivumelwano abela ingozi ngendlela ehlukile; ukusebenzisa elingalungile kungakushiya usengcupheni
- Izinkinga zokuthobela imithetho, Amanye amaphrojekthi adinga ngokomthetho amafomu athile ezivumelwano (isb. amaphrojekthi e-CIDB)
Sebenzisa njalo ifomu yesivumelwano echazwe emadokhumentini ethenda noma esivumelwaneni sephrojekthi.
Ingabe i-Wakha isekela zonke izinhlobo ezintathu zesivumelwano?
Yebo. I-Wakha isekela ukwakhiwa kwezitifiketi zokukhokha ze-JBCC, i-NEC, ne-GCC, ukuphathwa kwezinguquko, kanye nezinqubo zokuphathwa kwesivumelwano kuhlelo olulodwa, nemakhi yezitifiketi ehambelana nesivumelwano ngasinye.
Isiphetho
Ukukhetha ifomu yesivumelwano efanele, i-JBCC vs NEC vs GCC, kubalulekile ekulethweni kwephrojekthi eNingizimu Afrika. I-JBCC ibusa imisebenzi yokwakha yomkhakha ozimele; i-NEC ikhula engqalasizindeni yomkhakha kahulumeni nasebunjiniyeleni; i-GCC isahlala iyizinga lemisebenzi yomnyango kahulumeni negunyaziwe yi-CIDB. Ngasinye sabela ingozi nezinqubo zokukhokha ngendlela ehlukile. Ukufanisa isivumelwano nephrojekthi neklayenti kugwema ukubambezeleka kokukhokha, izingxabano, kanye nokukhishwa kuthenda.
Phatha izitifiketi zokukhokha, igugu elibanjwe, kanye nezinguquko ze-JBCC, i-NEC, ne-GCC kusuka kwipulatifomu eyodwa eyakhelwe ukwakha kwaseNingizimu Afrika. Bona ukuthi i-Wakha isekela kanjani zonke izinhlobo ezintathu zesivumelwano.
Izihloko Ezihlobene
- Umhlahlandlela wesitifiketi sokukhokha se-JBCC
- Izitifiketi zokukhokha zokuqhubeka eNingizimu Afrika
- Izinhlobo zezivumelwano zokwakha eNingizimu Afrika
- Ukuphathwa kwemali ehambayo yokwakha eNingizimu Afrika
Izihloko Ezihlobene:
Yeka ukwenza lokhu ngesandla
Wakha
I-SaaS yokuphatha ukwakha yabathuthukisi baseNingizimu Afrika.
Ibhalwe ngu
Wakha Team