Buyela eBhulogi

Umthetho Wokuziphatha Esikoleni SA: Umhlahlandlela we-SASA

Fundisa Team 20 imizuzu ukufunda
Umthetho Wokuziphatha Esikoleni SA: Umhlahlandlela we-SASA

Othishanhloko nama-SGB avame ukulwa ukulinganisa ukuhleleka esikoleni namalungelo abafundi, bengaqiniseki ukuthi izinqubo zabo zihlangabezana nezidingo ze-SASA nezomthethosisekelo. Ngaphandle komthetho wokuziphatha esikoleni eNingizimu Afrika ocacile, izikole zingabhekana nokusebenzisa okungahambisani, izingxabano zabazali, nobungozi bephutha lezinqubo ezigame zekuvalelwa noma ukuxoshwa. Umthetho wokuziphatha ohambisana ne-SASA uvikela amalungelo abafundi, unikeza abafundisi nabasebenzi abakuphatha izinyathelo ezi cacile zokulandela, futhi unciphisa ubungozi bezemthetho nokuphatha.

Lolu hlelo luchaza indlela yokuthuthukisa nokusebenzisa umthetho wokuziphatha esikoleni ohambisana ne-SASA Izigaba 8–9, uMthethosisekelo Isigaba 12, ne-SACE Code of Professional Ethics. Uhlanganisa amazinga okuziphatha kabi nezimpendulo, okungesi ukujeziswa ngokushaywa (okuvinjelwe), izinqubo zokuvalelwa nokuxoshwa, inqubo efanele, nokugcina amarekhodi ukuze isikole sakho sigcine indawo ephephile kuyilapho sihambisana nomthetho.

Yini Umthetho Wokuziphatha Esikoleni eNingizimu Afrika?

Umthetho wokuziphatha esikoleni uyidokhumenti ebanzi echaza imithetho, izinqubo, nemiphumela yokuziphatha kabi kwabafundi. Usebenza njengohlaka lokugcina ukuhleleka, ukukhulisa ukuziphatha okuhle, nokuqinisekisa ukuphathwa okulinganayo kwabafundi bonke. Ngaphansi kwe-SASA, yonke isikole somphakathi kufanele sithuthukise ikhodi yokuziphatha (ehlanganisa izinqubo zokuziphatha) ngokubonisana nabafundi, abazali, nabafundisi.

Izingxenye ezibalulekile zomthetho wokuziphatha:

  • Imithetho e cacile: Okulindelwe okukhethekile ngokuziphatha kwabafundi
  • Amazinga okuziphatha kabi: Ukuhlukaniswa kwamacala kusukela kancane kuya kubalulekile
  • Imiphumela: Izinyathelo zokuziphatha eziya phambili ezihambisana nobukhali bokuziphatha kabi
  • Inqubo efanele: Izinqubo ezilinganayo zokuphenya nokubhekana nezimo
  • Inqubo yokukhalaza: Indlela yokuthi abafundi nabazali bakwazi ukuchaza izinqumo
  • Ukugcina amarekhodi: Uhlelo lokubhala izimo nezenzo ezithathiwe

Umthetho wokuziphatha othuthukisiwe kahle ukhulisa ukuziphendulela, uvinjela ukujeziswa okungahlelekile, uvikela amalungelo abafundi, futhi uqinisekisa ukuhambisana ezinqumweni zokuziphatha esikoleni sonke.

Uhlaka Lwemithetho: SASA, uMthethosisekelo, ne-SACE

Ukuqonda isisekelo somthetho sokuziphatha esikoleni kubalulekile ukuze kuhlangane nomthetho nokuvikela amalungelo abafundi.

uMthetho Wezikole ZaseNingizimu Afrika (SASA) Izigaba 8–9

Isigaba 8: Ikhodi Yokuziphatha

SASA Isigaba 8 sidinga yonke isikole somphakathi ukuthi samukele ikhodi yokuziphatha kwabafundi. Le khodi kufanele:

  • Ithuthukiswe ngokubonisana nabafundi, abazali, nabafundisi
  • Ihambisane noMthethosisekelo nomthetho wesifundazwe osebenzayo
  • Ichaze izinqubo zokuziphatha nemiphumela yokwephula
  • Ihlolwe minyaka yonke futhi ivulwe njengoba kudingeka
  • Itholakale kwabafundi bonke, abazali, nabasebenzi

Ikhodi yokuziphatha yakha isisekelo somthetho wakho wokuziphatha, isungula imithetho nezinqubo ezilawula ukuziphatha kwabafundi.

Isigaba 9: Ukuvalelwa Nokuxoshwa

SASA Isigaba 9 ilawula ukuvalelwa nokuxoshwa kwabafundi:

  • Ukuvalelwa: Ukususwa okwesikhashana esikoleni (okungaphezu kwezinsuku eziyisi-7) elindele uphenyo
  • Ukuxoshwa: Ukususwa okungunaphakade esikoleni (kudinga imvume yomnyango wezemfundo wesifundazwe)
  • Inqubo efanele: Abafundi banalo ilungelo lokulalelwa ngaphambi kokuvalelwa noma ukuxoshwa
  • Ukukhalaza: Abafundi nabazali bangakhalaza izinqumo zokuvalelwa noma zokuxoshwa

Izikole azikwazi ukuvalela noma ukuxosha abafundi ngokungahlelekile—zonke izinqumo kufanele zilandele izinqubo ezifanele futhi zixoxwe ngokuziphatha kabi okubalulekile.

uMthethosisekelo Isigaba 12: Ilungelo Lenkululeko Nokuphepha

uMthethosisekelo Isigaba 12 uvikela ilungelo lomuntu ngamunye lenkululeko nokuphepha komuntu, kuhlanganise nelungelo:

  • Lokungaphathwa noma kujeziswe ngendlela enobudlova, engabantu, noma ehlazayo
  • Lokungabekwa ekuhluphekeni

Lokhu kuvikela komthethosisekelo kuvinjela ngokucacile ukujeziswa ngokushaywa ezikoleni. Noma yiluphi uhlobo lokujeziswa ngokomzimba luphula amalungelo abafundi angokomthethosisekelo futhi akusemthethweni.

SACE Code of Professional Ethics

I-South African Council for Educators (SACE) Code of Professional Ethics idinga abafundisi ukuthi:

  • Bahloniphe isithunzi namalungelo abafundi
  • Bagcine imingcele yobungcweti
  • Basebenzise izindlela zokuziphatha ezifanele
  • Bagweme ukujeziswa ngokomzimba noma ukuhlazeka
  • Balandele imithetho yesikole nezidingo zomthetho

Abafundisi abephula I-SACE Code bangabhekana nesenzo sokuziphatha, kuhlanganise ukuvalelwa noma ukususwa emsebenzini.

Imithetho Yesifundazwe

Iminyango yemfundo yesifundazwe ingakhipha imithetho eyengeziwe elawula ukuziphatha esikoleni. Izikole kufanele zihlangane kokubili nezidingo zekhaya (SASA) nezesisifundazwe. Hlola iwebhusayithi yomnyango wakho wezemfundo wesifundazwe ukuze uthole imithetho ethile esebenza esifundazweni sakho.

Izindlela Zokuziphatha Ezivinjelwe Nokungesi

Ezinye izindlela zokuziphatha zivinjelwe ngokucacile ngaphansi komthetho waseNingizimu Afrika futhi akufanele zisebenziswe ezikoleni.

Ukujeziswa Ngokushaywa

Ukujeziswa ngokushaywa kuvinjelwe ngokuphelele ezikoleni zaseNingizimu Afrika. Lokhu kuhlanganisa:

  • Ukushaya ngokomzimba (ukushaya, ukushaya ngentonga, ukushaya)
  • Ukuphoqa abafundi ukuthi benze imisebenzi ebuhlungu ngokomzimba
  • Noma yiluphi uhlobo lwamandla omzimba ohlose ukudala ubuhlungu noma ukuhlazeka

Isisekelo somthetho sokuvinjwa:

  • uMthethosisekelo Isigaba 12 (ilungelo lenkululeko nokuphepha)
  • SASA Isigaba 10 (ukuvinjwa kokujeziswa ngokushaywa)
  • uMthetho Wezingane Isigaba 110 (ukuvikela ekuhlukumezeni)
  • SACE Code of Professional Ethics

Imiphumela yokusebenzisa ukujeziswa ngokushaywa:

  • Amacala obugebengu (ukushaya)
  • Isenzo se-SACE sokuziphatha (ukuvalelwa noma ukususwa emsebenzini)
  • Ukuziphendulela ngokomphakathi (amacala avela kubazali)
  • Ukungenelela komnyango wezemfundo wesifundazwe

Izikole kufanele ziqiniseke ukuthi bonke abasebenzi bayaqonda ukuthi ukujeziswa ngokushaywa akusemthethweni futhi kuzoholela emiphumeleni ebalulekile.

Ezinye Izindlela Ezivinjelwe

Izindlela zokuziphatha eziyinjelwe ezingezelelayo zihlanganisa:

  • Ukuhlazeka: Ukuhlazeka esidlangalaleni, ukubiza amagama, noma ukuphathwa okuhlazayo
  • Ukuphika izidingo eziyisisekelo: Ukubamba ukudla, amanzi, noma ukufinyelela ezindlini zangasese
  • Ukujeziswa okweqile: Imiphumela engalingani nokuziphatha kabi
  • Ucwaso: Ukujeziswa okusekwe ubulili, isimo sengqondo, inkolo, noma ezinye izici ezivikelekile
  • Ukujeziswa ndawonye: Ukujezisa amakilasi noma amaqembu wonke ngenxa yokuziphatha kabi komuntu ngamunye
  • Ukuphika imfundo: Ukuvimbela abafundi ukuthi baya emakilasini njengojeziso (ngaphandle kwezinqubo zokuvalelwa ezifanele)

Zonke izindlela zokuziphatha kufanele zihloniphe isithunzi somfundi, zibe ngokobudala, futhi zihambisane namalungelo angokomthethosisekelo.

Amazinga Okuziphatha Kabi Nezimpendulo

Uhlelo lokuziphatha oluya phambili luhlukanisa ukuziphatha kabi lube amazinga ngokuya ngobukhali, nemiphumela efanele yeleveli ngayinye. Lokhu kuqinisekisa ukuhambisana nokulingana kuyilapho kuvumela ukukhula lapho ukuziphatha kabi kuqhubeka noma kubaluleke kakhulu.

ILevel 1: Ukuziphatha Kabi Okuncane

Ukuziphatha kabi okuncane kuhlanganisa ukuziphatha okuphazamisa ukufunda kodwa okungabeki ubungozi obalulekile bokuphepha noma kuphule imithetho esikoleni emikhulu.

Izibonelo:

  • Ukukhuluma ngesikhathi sekilasi
  • Ukungaqedi umsebenzi wasekhaya
  • Ukwephula imvumo encane yomfanisiso
  • Ukuletha izinto ezivinjelwe (amathoyizi, amafoni ngesikhathi sekilasi)
  • Ukulahla udoti
  • Ukugijima emaphaseji
  • Ukungahloniphi okuncane abafundisi noma ontanga

Izimpendulo:

  • Isixwayiso somlomo
  • Isixwayiso esibhaliwe (sirekhodiwe kufayela lomfundi)
  • Ukuboshwa (isikhathi esilindelwe ngemva kwesikole)
  • Inkonzo yomphakathi (ukuhlanza, ukuhlela)
  • Ukwazisa abazali
  • Isivumelwano sokuziphatha (isivumelwano sokuthuthukisa ukuziphatha)

Inhloso: Lungisa ukuziphatha ngemfundo nokulungisa okuthambile, uvinjele ukukhula kuya kokuziphatha kabi okubaluleke kakhulu.

ILevel 2: Ukuziphatha Kabi Okulinganiselwe

Ukuziphatha kabi okulinganiselwe kuhlanganisa ukuziphatha okuphula imithetho yesikole ngendlela ebaluleke kakhulu noma okuphazamisa kakhulu indawo yokufunda.

Izibonelo:

  • Ukuziphatha kabi okuncane okuphindaphindiwe (emva kwezixwayiso)
  • Ukuziphatha okuphazamisa ekilasini
  • Ukuphika iziyalo zabafundisi
  • Ukuhlukumeza (ngomlomo, ukukhipha abanye)
  • Ukukopela ezivivinyweni noma emisebenzini
  • Ukucekelwa phansi (ukulimala okuncane kwempahla)
  • Ukushiya inkundla yesikole ngaphandle kwemvume
  • Ukusebenzisa ulimi olungafanele
  • Ukweba okuncane (ukuthatha izinto ngaphandle kwemvume)

Izimpendulo:

  • Isixwayiso esibhaliwe esisemthethweni
  • Ukuboshwa (okunwetshiwe noma amaseshini amaningi)
  • Inkonzo yomphakathi (amahora anwetshiwe)
  • Ukulahlekelwa amalungelo (ezemidlalo, imisebenzi yangaphandle)
  • Umhlangano nabazali odingekayo
  • Uhlelo lokusekela ukuziphatha
  • Ukudluliselwa kumeluleki wesikole noma izinsizakalo zokusekela
  • Ukuvalelwa esikoleni (ukususwa emakilasini ajwayelekile, uhlelo olungesi olindelwe)

Inhloso: Bhekana nokuziphatha kabi ngokubalulekile kuyilapho unikeza ukusekela ukusiza abafundi bathuthukise ukuziphatha.

ILevel 3: Ukuziphatha Kabi Okubalulekile

Ukuziphatha kabi okubalulekile kuhlanganisa ukuziphatha obeka ubungozi bokuphepha, okuphula imithetho esikoleni emikhulu, noma ongaba nemiphumela yomthetho.

Izibonelo:

  • Ukulwa ngokomzimba noma ukushaya
  • Ukuhlukumeza okubalulekile (okuqhubekayo, okubanga umonakalo)
  • Ukweba (inani elibalulekile)
  • Ukucekelwa phansi (umonakalo obalulekile)
  • Ukuba nezikhali (imimese, izibhamu)
  • Ukuba noma ukusebenzisa izidakamizwa noma utshwala
  • Ukuphika okubalulekile noma ukungahloniphi
  • Izinsongo zobudlova
  • Ukuhlukumeza ngokocansi noma ukuziphatha okungafanele ngokocansi
  • I-cyberbullying (amacala abalulekile)
  • Ukuziphatha kabi okulinganiselwe okuphindaphindiwe naphezu kokungenelela

Izimpendulo:

  • Izingcoco zokuziphatha ezisemthethweni
  • Ukuvalelwa (kuze kube yizinsuku eziyisi-7, elindele uphenyo)
  • Ukudluliselwa ezinsizakalweni zokusekela zangaphandle (abasebenzi bomphakathi, izazi zengqondo)
  • Ukubandakanywa kwamaphoyisa (uma kunecala lobugebengu)
  • Uhlelo lokungenelela ukuziphatha (ukusekela okubanzi)
  • Ukulahlekelwa kwemvumo yonke
  • Inkonzo yomphakathi (enwetshiwe, elindelwe)
  • Ukubuyela esikoleni ngemibandela (ngemibandela eqinile)

Inhloso: Bhekana nokuziphatha kabi okubalulekile ngokuzimisela kuyilapho uqinisekisa inqubo efanele nokunikeza ukusekela okufanele.

ILevel 4: Ukuziphatha Kabi Okubaluleke Kakhulu

Ukuziphatha kabi okubaluleke kakhulu kuhlanganisa ukuziphatha obeka ubungozi bokuphepha obuthatha umzuzu, okuphula umthetho wobugebengu, noma okuwohloka phansi ukuphepha nokuhleleka esikoleni.

Izibonelo:

  • Ukushaya okubalulekile okubangela ukulimala
  • Ukuba nezibhamu noma izikhali eziyingozi
  • Ukuthengisa izidakamizwa noma ukusabalalisa
  • Ukuhlukumeza ngokocansi noma ukuziphatha okubalulekile ngokocansi
  • Ukushisa noma ukucekelwa phansi okubalulekile
  • Izinsongo ngezikhali
  • Umsebenzi ohlobene neqembu
  • Ukuziphatha kabi okubalulekile okuphindaphindiwe naphezu kokungenelela
  • Ukuziphatha okubeka okuphila noma ukuphepha kwabanye engozini

Izimpendulo:

  • Ukuvalelwa okuthatha umzuzu (elindele uphenyo)
  • Izingcoco zokuziphatha ezisemthethweni (nokumelwa ngokomthetho uma kuceliwe)
  • Isiphakamiso sokuxoshwa (kudinga imvume yomnyango wezemfundo wesifundazwe)
  • Ukubandakanywa kwamaphoyisa (kuyadingeka amacala obugebengu)
  • Ukudluliselwa ezinhlelweni zemfundo ezingesi
  • Uhlelo lokusekela olubanzi (uma umfundi esala esikoleni)

Inhloso: Vikela ukuphepha esikoleni kuyilapho uqinisekisa inqubo efanele nokuhlola zonke izinketho zokusekela ngaphambi kokuxoshwa.

Itafula Lamazinga Okuziphatha Kabi

ILevelIziboneloIzimpendulo EzijwayelekileUphenyo Oludingekayo
ILevel 1: IncaneUkukhuluma ekilasini, ukwephula imvumo encane, umsebenzi wasekhaya ongaqediweIsixwayiso somlomo, isixwayiso esibhaliwe, ukuboshwa, ukwazisa abazaliOkungajwayelekile (umfundisi uphatha)
ILevel 2: OkulinganiselweUkuziphatha kabi okuncane okuphindaphindiwe, ukuziphatha okuphazamisa, ukuhlukumeza okuncane, ukukopelaIsixwayiso esisemthethweni, ukuboshwa okunwetshiwe, ukulahlekelwa amalungelo, umhlangano nabazali, ukuvalelwa esikoleniOkusemthethweni (umphathi wedepathimenti noma isekela othishanhloko)
ILevel 3: OkubalulekileUkulwa ngokomzimba, ukuhlukumeza okubalulekile, ukweba, ukucekelwa phansi, ukuba nezidakamizwa/utshwalaIzingcoco zokuziphatha, ukuvalelwa (kuze kube yizinsuku eziyisi-7), ukudluliselwa ukusekela kwangaphandle, ukubandakanywa kwamaphoyisa uma kube yibugebenguOkusemthethweni (othishanhloko noma ikomidi lokuziphatha)
ILevel 4: Okubaluleke KakhuluUkushaya okubalulekile, izikhali, ukuthengisa izidakamizwa, ukuhlukumeza ngokocansi, ukushisa, izinsongo ngezikhaliUkuvalelwa okuthatha umzuzu, izingcoco ezisemthethweni, isiphakamiso sokuxoshwa, ukubandakanywa kwamaphoyisa okuyisibophoOkusemthethweni (othishanhloko, ikomidi lokuziphatha, umnyango wesifundazwe)

Okubalulekile: Leli tafula linikeza umhlahlandlela ojwayelekile. Izikole kufanele zithuthukise izinqubo ezikhethekile ezihambisana nokuthi zithinta kanjani nemithetho yesifundazwe.

Okungesi Ukujeziswa Ngokushaywa

Njengoba ukujeziswa ngokushaywa kuvinjelwe, izikole kufanele zisebenzise izindlela zokuziphatha ezingesi eziphumeleyo, ezinhlonipho, futhi ezihambisana nezidingo ze-SASA nezomthethosisekelo.

Ukungenelela Nokusekela Ukuziphatha Okuhle (PBIS)

I-PBIS iyindlela ephambili egxile ekufundiseni nasekuqiniseni ukuziphatha okuhle esikhundleni sokujezisa ukuziphatha okungalungile.

Izingxenye ezibalulekile:

  • Okulindelwe okucacile: Fundisa ngokucacile ukuziphatha okulindelwe
  • Ukuqinisekisa okuhle: Ukubona nokukhuthaza ukuziphatha okuhle
  • Imiphumela ehlala injalo: Sebenzisa imithetho ngokulinganayo nangokuhlala njalo
  • Izinqumo ezigxile kudatha: Sebenzisa idatha yesimo ukuze ukhonze amaphethini futhi ulungise ukungenelela
  • Ukusekela okunamazinga amaningi: Nikeza amazinga okusekela okukhulayo ngokuya ngosizo

Izinzuzo:

  • Inciphisa ukuziphatha kabi ngokuvimbela izinkinga ngaphambi kokuthi zenzeke
  • Idala isiko lesikole elihle
  • Ithuthukisa ukuzibandakanya kwabafundi nokusebenza kwezemfundo
  • Yakha ubudlelwane phakathi kwabafundisi nabafundi

Izindlela Zokubuyisela

Izindlela zokubuyisela zigxile ekulungiseni umonakalo nasekubuyiseni ubudlelwane esikhundleni sokujezisa abaphuli.

Izindlela ezibalulekile:

  • Imibuthano yokubuyisela: Izingxoxo ezisizwa eziletha ndawonye amaqembu athintekile
  • Ukulamula: Inqubo ehlelekile yokuxazulula izingxabano
  • Amahlangano okubuyisela: Imihlangano esemthethweni ebandakanya abafundi, abazali, abafundisi, namaqembu athintekile
  • Inkonzo yomphakathi: Inkonzo enenani ebhekana nomonakalo owenziwe

Izinzuzo:

  • Isiza abafundi baqonde umthelela wezenzo zabo
  • Yakha uzwela nokuziphendulela
  • Ilungisa ubudlelwane nobudlelwano bomphakathi
  • Inciphisa amacala aphindaphindiwe

Izivumelwano Zokuziphatha Namapulani Okusekela

Kwabafundi abanokuziphatha kabi okuqhubekayo, izivumelwano zokuziphatha namapulani okusekela zinikeza ukungenelela okuhlelekile.

Izingxenye:

  • Okulindelwe okucacile: Ukuziphatha okukhethekile okulindelwe
  • Imiphumela: Imiphumela ezigunyaziwe yokwephula
  • Ukusekela: Izinsiza nokungenelela ukusiza umfundi aphumelele
  • Ukuqapha: Ukuhlola okujwayelekile nokubuyekezwa kwentuthuko
  • Imivuzo: Ukuqinisekisa okuhle kokuhlangabezana nezinhloso

Izinzuzo:

  • Inikeza ukuhleleka nokucaca
  • Ibandakanya abafundi ekusetzeni izinhloso
  • Iqinisekisa ukulandela okuqhubekayo
  • Ilandelela intuthuko ngokuhamba kwesikhathi

Ukuboshwa Nenkonzo Yomphakathi

Ukuboshwa okulindelwe nenkonzo yomphakathi zinikeza imiphumela kuyilapho zigcina abafundi bebandakanyeke emisebenzini emihle.

Ukuboshwa:

  • Isikhathi esilindelwe ngemva kwesikole
  • Ithuba lokucabanga nokuqeda umsebenzi ophuthelwe
  • Kufanele kube yemfundo, hhayi ukujezisa
  • Isikhathi esiphezulu kufanele sibe ngokunengqondo (ngokuvamile amahora ayi-1–2)

Inkonzo yomphakathi:

  • Inkonzo enenani ebhekana nomonakalo owenziwe
  • Izibonelo: ukuhlanza, ukuhlela, ukusiza abafundi abancane, amaphrojekthi wokuthuthukisa isikole
  • Kufanele kube ngokobudala futhi ilindelwe
  • Inikeza ithuba lokufaka isandla okuhle

Ukulahlekelwa Kwemvumo

Ukususa imvumo (ezemidlalo, imisebenzi yangaphandle, imicimbi yesikole) kungasebenza ekuziphathweni okulinganiselwe.

Imihlahlandlela:

  • Imvumo esuswayo kufanele ihlobene nokuziphatha kabi lapho kungenzeka
  • Isikhathi kufanele sibe ngokunengqondo futhi sichazwe ngokucacile
  • Abafundi kufanele baqonde indlela yokuthola futhi imvumo
  • Akufanele kuphike ukufinyelela emfundweni eyisisekelo

Ukuvalelwa Esikoleni

Ukuvalelwa esikoleni kususa abafundi emakilasini ajwayelekile kodwa kubagcina esikoleni ohlelweni olungesi olindelwe.

Izingxenye:

  • Indawo yokufunda ezingesi elindelwe
  • Umsebenzi wezemfundo uyaqhubeka (imisebenzi enikeziwe)
  • Ukusekela ukuziphatha nokweluleka
  • Okulindelwe okucacile nezinhloso zokubuyela emakilasini ajwayelekile
  • Ukubuyekezwa okujwayelekile nokuqapha intuthuko

Izinzuzo:

  • Igcina ukuqhubeka kwemfundo
  • Inikeza ukusekela okuqinile
  • Isusa umfundi endaweni ejwayelekile okwesikhashana
  • Ivumela ukubuyela emakilasini okuhlelekile

Ukudluliselwa Kokusekela Kwangaphandle

Ekuziphathweni okubalulekile noma okuqhubekayo, ukudlulisela abafundi ezinsizakalweni zokusekela zangaphandle kungabhekana nezinkinga ezingaphansi.

Izinsizakalo zokusekela:

  • Abasebenzi bomphakathi (izinkinga zomndeni, ukuhlupheka, ubumpofu)
  • Izazi zengqondo (impilo yengqondo, izinkinga zokuziphatha)
  • Abeluleki bezidakamizwa (izinkinga zezidakamizwa/utshwala)
  • Izinhlelo zokuthuthukisa intsha (amakhono empilo, ukweluleka)
  • Usizo lwemithetho (uma kunezinkinga zomthetho)

Izinzuzo:

  • Ibhekana nezizathu zokuziphatha kabi
  • Inikeza ubuchwepheshe obukhethekile
  • Isekela abafundi nemindeni
  • Inciphisa umthwalo ezinsizeni zesikole

Izinqubo Zokuvalelwa Nokuxoshwa

Ukuvalelwa kuyinyathelo yokuziphatha ebalulekile esusa umfundi esikoleni okwesikhashana. SASA Isigaba 9 ilawula izinqubo zokuvalelwa, futhi izikole kufanele zilandele izidingo zezinqubo ezifanele eziqinile.

Ukuvalelwa

Ukuvalelwa kufanele kusetshenziswe kuphela:

  • Ukuziphatha kabi okubalulekile (ILevel 3 noma 4)
  • Izinkinga zokuphepha ezithatha umzuzu (izinsongo, izikhali, ubudlova)
  • Ukuziphatha kabi okuqhubekayo naphezu kokungenelela
  • Amacala obugebengu (ukweba, ukushaya, ukuba nezidakamizwa)

Ukuvalelwa akufanele kusetshenziswe:

  • Ukuziphatha kabi okuncane noma okulinganiselwe (sebenzisa okungesi)
  • Izinkinga zokusebenza kwezemfundo
  • Amacala okokuqala (ngaphandle uma kubaluleke kakhulu)
  • Ukulula (ukususa abafundi “abanzima”)

Izidingo Zezinqubo Ezifanele

Ngaphambi kokuvalela umfundi, izikole kufanele:

1. Phenya isimo

  • Qoqa amaqiniso kwawo wonke amaqembu (umfundi, ofakazi, abafundisi)
  • Buyekeza ubufakazi (izitatimende, amadokhumenti, ubufakazi bomzimba)
  • Bhala imiphumela yophenyo
  • Qinisekisa ukuthi uphenyo ulinganayo futhi uphelele

2. Azisa umfundi nabazali

  • Azisa umfundi nabazali ngokuziphatha kabi okusolwa
  • Nikeza imininingwane yesimo nobufakazi
  • Chaza inqubo yokuvalelwa namalungelo
  • Nikeza ithuba lokuphendula ngaphambi kwesinqumo

3. Qhuba izingcoco zokuziphatha

  • Butha izingcoco nothishanhloko noma ikomidi lokuziphatha
  • Vumela umfundi nabazali ukuthi babe khona
  • Yethula ubufakazi futhi uvumele impendulo
  • Cabanga incazelo yesimo somfundi
  • Yenza isinqumo ngokusekelwe kubufakazi nemithetho yesikole

4. Nikeza isinqumo esibhaliwe

  • Isaziso esibhaliwe sesinqumo sokuvalelwa
  • Izizathu zokuvalelwa
  • Isikhathi sokuvalelwa
  • Imibandela yokubuyela
  • Ulwazi lwenqubo yokukhalaza

Isikhathi Nemibandela Yokuvalelwa

Isikhathi esiphezulu:

  • I-SASA ivumela ukuvalelwa kuze kube yizinsuku eziyisi-7 elindele uphenyo
  • Ukuvalelwa okude kudinga imvume yomnyango wezemfundo wesifundazwe
  • Ukuvalelwa kufanele kube kufushane ngangokudingekayo

Imibandela yokubuyela:

  • Ukuqeda isikhathi sokuvalelwa
  • Umhlangano nothishanhloko noma ikomidi lokuziphatha
  • Isivumelwano sokulindelwe kokuziphatha
  • Ukuqeda noma yikuphi ukungenelela okudingekayo (ukweluleka, inkonzo yomphakathi)
  • Umhlangano nabazali (uma kudingeka)

Ngesikhathi sokuvalelwa:

  • Umfundi akavunyelwe enkundleni yesikole
  • Umsebenzi wezemfundo kufanele unikezwe (ukuze kugweme ukwehla emuva)
  • Izinsizakalo zokusekela kufanele zitholakale (ukweluleka, umsebenzi womphakathi)
  • Ukuxhumana okujwayelekile nabazali

Ukuhamba Kwenqubo Yokuvalelwa

  1. Isimo senzeka → Umfundisi ubika othishanhloko
  2. Uphenyo → Qoqa amaqiniso, ubufakazi, izitatimende
  3. Isaziso → Azisa umfundi nabazali ngokuziphatha kabi okusolwa
  4. Izingcoco → Qhuba izingcoco zokuziphatha ngenqubo efanele
  5. Isinqumo → Othishanhloko noma ikomidi sinquma ngekuvalelwa
  6. Isaziso esibhaliwe → Nikeza isaziso sokuvalelwa esibhaliwe esinezizathu
  7. Isikhathi sokuvalelwa → Umfundi ukhonza ukuvalelwa (kuze kube yizinsuku eziyisi-7)
  8. Umhlangano wokubuyela → Hlangana nomfundi nabazali ngaphambi kokubuyela
  9. Ukubuyela esikoleni → Umfundi ubuyela ngemibandela egunyaziwe
  10. Ukuqapha → Qapha ukuziphatha futhi unikeze ukusekela

Inqubo Yokukhalaza

Abafundi nabazali bangakhalaza izinqumo zokuvalelwa:

Izizathu zokukhalaza:

  • Amaphutha ezinqubweni (inqubo efanele ayilandelwanga)
  • Isinqumo esingalingani (ujeziso alingani nokuziphatha kabi)
  • Ubufakazi obusha (ulwazi olungacatshangwanga)
  • Ucwaso (ukuphathwa okungalingani)

Inqubo yokukhalaza:

  1. Thumela ukukhalaza okubhaliwe kothishanhloko (ngaphakathi kwezinsuku eziyisi-7)
  2. Othishanhloko ubuyekeza ukukhalaza futhi angahle ahoxise isinqumo
  3. Uma ukukhalaza kwenqatshelwe, nyusa kumnyango wezemfundo wesifundazwe
  4. Umnyango wesifundazwe ubuyekeza futhi wenze isinqumo sokugcina

Ukuxoshwa

Ukuxoshwa kuyinyathelo yokuziphatha ebaluleke kakhulu, esusa umfundi esikoleni unaphakade. Ukuxoshwa kudinga imvume yomnyango wezemfundo wesifundazwe futhi kufanele kusetshenziswe kuphela emacaleni amakhulu.

Lapho Ukuxoshwa Kufanele

Ukuxoshwa kufanele kucatshangwe kuphela:

  • Ukuziphatha kabi okubaluleke kakhulu (ILevel 4)
  • Ukuziphatha kabi okubalulekile okuphindaphindiwe naphezu kokungenelela
  • Izinsongo zokuphepha ezithatha umzuzu (izikhali, ubudlova obalulekile)
  • Amacala obugebengu (ukushaya okubalulekile, ukuthengisa izidakamizwa, ukuhlukumeza ngokocansi)
  • Ukwephula okuyinhloko kwemithetho yesikole namagugu

Ukuxoshwa kufanele kube yindlela yokugcina emva kokuthi konke okunye ukungenelela kusebenze.

Inqubo Yokuxoshwa

Isinyathelo 1: Uphenyo nezingcoco

  • Qhuba uphenyo oluningiliziwe
  • Bamba izingcoco zokuziphatha ezisemthethweni
  • Vumela umfundi nabazali ukuthi bethule icala
  • Cabanga ubufakazi bonke nezimo
  • Yenza isiphakamiso sokuxoshwa

Isinyathelo 2: Isiphakamiso se-SGB

  • I-SGB ibuyekeza okutholakele ezingcocweni
  • Icabanga isiphakamiso sokuxoshwa
  • Yenza isinqumo sokukhuthaza ukuxoshwa
  • Lungisa ireport yesisiphakamiso sokuxoshwa

Isinyathelo 3: Imvume yomnyango wesifundazwe

  • Thumela isiphakamiso sokuxoshwa kumnyango wezemfundo wesifundazwe
  • Faka ireport yophenyo, amaminithi ezingcoco, ubufakazi, impendulo yomfundi, isiphakamiso se-SGB
  • Umnyango wesifundazwe ubuyekeza icala
  • Wenza isinqumo sokugcina (uvumela noma wenqaba ukuxoshwa)

Isinyathelo 4: Ukusebenza

  • Uma kuvunyiwe, umfundi uxoshwa
  • Isikole silungisa ukudluliselwa ohlelweni lwemfundo olungesi
  • Nikeza amarekhodi wezemfundo esikoleni esisha
  • Gcina amarekhodi ukuze kubhekwe kwesikhathi esizayo

Izidingo Zezinqubo Ezifanele

Ukuxoshwa kudinga inqubo efanele eqinile:

  • Uphenyo olunganeno: Uphenyo oluningiliziwe, olungachembele
  • Ukumelwa ngokomthetho: Umfundi nabazali bangaba nokumelwa ngokomthetho
  • Ilungelo lokulalelwa: Ithuba eliphelele lokwethula icala
  • Isinqumo esibhaliwe: Isinqumo esibhaliwe esinemininingwane esinezizathu
  • Inqubo yokukhalaza: Ilungelo lokukhalaza kumnyango wesifundazwe noma ezinkantolo

Okungesi Ukuxoshwa

Ngaphambi kokuxosha, izikole kufanele zicabange:

  • Izinhlelo zemfundo ezingesi: Izinhlelo ezikhethekile zabafundi abanezinkinga zokuziphatha
  • Ukudluliselwa kwesinye isikole: Kungase kufanele kakhulu kunokuxoshwa
  • Ukusekela okuqinile: Ukusekela okubanzi kokuziphatha nokwezemfundo
  • Ukungenelela kokwelapha: Ukubhekana nezinkinga ezingaphansi (ukuhlupheka, impilo yengqondo)

Ukuxoshwa kufanele kwenzeke kuphela lapho konke okunye okungesi kusebenze futhi umfundi ebeka usongo oluqhubekayo ekuphepheni noma ngokuyinhloko angeke asekelwe esikoleni.

Ukugcina Amarekhodi Nokuthuthukisa Umthetho

Ukugcina amarekhodi ngokunembile kubalulekile ukuphatha ukuziphatha ngempumelelo, ukuhlangana nomthetho, nokulandelela amaphethini okuziphatha kabi.

Okufanele Kurekhodwe

Ukwenza kudokhumenti isimo:

  • Usuku, isikhathi, nendawo yesimo
  • Abafundi ababandakanyekile (amagama, amabanga, amakilasi)
  • Incazelo yokuziphatha kabi (emininingwane, eqiniso)
  • Ofakazi (amagama nezitatimende)
  • Ubufakazi (amadokhumenti, izithombe, ubufakazi bomzimba)
  • Izenzo ezithathiwe (izixwayiso, imiphumela, ukungenelela)
  • Okulandelayo okudingekayo (imihlangano, ukusekela, ukuqapha)

Izenzo zokuziphatha:

  • Uhlobo lwesenzo (isixwayiso, ukuboshwa, ukuvalelwa)
  • Usuku isenzo esithathiwe
  • Isikhathi (uma kusebenza)
  • Imibandela noma izidingo
  • Umuntu ogunyazile isenzo
  • Ukwazisa umfundi nabazali (usuku, indlela)

Ukungenelela kokusekela:

  • Ukudluliselwa kubeluleki, abasebenzi bomphakathi, noma izinsizakalo zangaphandle
  • Izivumelwano zokuziphatha noma amapulani okusekela
  • Ukuqapha intuthuko nokubuyekezwa
  • Imiphumela nokusebenza

Okuhle Kakhulu Kokugcina Amarekhodi

Ukucashwa:

  • Gcina ukucashwa okuqinile (abasebenzi abagunyaziwe kuphela abafinyelela amarekhodi)
  • Gcina amarekhodi ngokuphepha (amakhabhinethi akiyiwe noma izistimu ezivinjelwe ngephasiwedi)
  • Hlangana ne-POPIA (Protection of Personal Information Act)
  • Yabelana ngolwazi kuphela namaqembu agunyaziwe (abazali, umnyango wesifundazwe, izinkantolo uma kudingeka)

Ukunemba:

  • Rekhoda amaqiniso ngokungachembli (gwema imibono noma ukucabanga)
  • Sebenzisa ulimi olucacile, olukhethekile
  • Faka yonke imininingwane efanele
  • Vulela amarekhodi ngokushesha emva kwezimo noma izenzo

Ukuphothula:

  • Bhala zonke izimo (ngisho nezingcono)
  • Faka imibono yawo wonke amaqembu
  • Gcina amarekhodi ngokulandela isikhathi
  • Gcina amadokhumenti okusekela (izitatimende, ubufakazi, ukuxhumana)

Ukugcina:

  • Gcina amarekhodi ngesikhathi esidingekayo (hlola imithetho yesifundazwe, ngokuvamile iminyaka engu-3–5 emva kokuthi umfundi ashiye isikole)
  • Gcina amarekhodi amadala ngokuphepha
  • Cisha amarekhodi ngokufanele lapho isikhathi sokugcina siphela

Izistimu Zokugcina Amarekhodi Zedijithali

Izistimu zokuphatha izikole zesimanje zingenza lula ukugcina amarekhodi okuziphatha: ukungena nokuthola okusheshayo, izitembu zosuku ezenzakalelayo, ukucinga ngomfundi noma uhlobo lwesimo, namareport okuthumela i-SGB noma isifundazwe. Noma yisiphi isistimu kufanele isekele ukucashwa nokugcinwa okuhambisana ne-POPIA.

Ukuthuthukisa Umthetho Wokuziphatha Wesikole Sakho

Ukudala umthetho wokuziphatha obanzi kudinga ukuhlela ngokucophelela, ukubonisana, nokuhambisana nezidingo ze-SASA zesifundazwe.

Isinyathelo 1: Sungula Ikomidi Lokuthuthukisa Umthetho

Yakha ikomidi ehlanganisa:

  • Amalungu e-SGB (ikakhulukazi usihlalo nabasebenzi abamele abazali)
  • Othishanhloko nesekela othishanhloko
  • Abafundisi (abamele emazingeni/amabanga ahlukene)
  • Abamele abafundi (amalungu e-RCL)
  • Abamele abazali (imibono ehlukene)
  • Abasebenzi abasizayo (abeluleki, abasebenzi bomphakathi uma etholakala)

Indima yekomidi:

  • Buyekeza umthetho okhona (uma kusebenza)
  • Cwaninga izidingo ze-SASA nokuhle kakhulu
  • Bhala idokhumenti yomthetho
  • Bonisana nabathintekayo
  • Hlela ngokusekelwe empendulweni
  • Yethula umthetho wokugcina ku-SGB ukuze kugunyazwe

Isinyathelo 2: Buyekeza Izidingo Zomthetho

Qinisekisa ukuthi umthetho uhambisana na:

  • SASA Izigaba 8–9: Ikhodi yokuziphatha nezidingo zokuvalelwa/ukuxoshwa
  • uMthethosisekelo Isigaba 12: Ukuvinjwa kokujeziswa ngokushaywa
  • Imithetho yesifundazwe: Hlola izidingo zomnyango wezemfundo wesifundazwe
  • I-SACE Code: Amasiko obungcweti kubafundisi
  • uMthetho Wezingane: Ukuvikela amalungelo ezingane

Isinyathelo 3: Chaza Amazinga Okuziphatha Kabi Nemiphumela

Thuthukisa uhlelo lokuhlukanisa olucacile:

  • ILevel 1 (Incane): Izibonelo nezimpendulo
  • ILevel 2 (Okulinganiselwe): Izibonelo nezimpendulo
  • ILevel 3 (Okubalulekile): Izibonelo nezimpendulo
  • ILevel 4 (Okubaluleke Kakhulu): Izibonelo nezimpendulo

Qinisekisa ukuthi imiphumela:

  • Iya phambili: Nyusa ngokufanele
  • Ilingana: Ifane nobukhali bokuziphatha kabi
  • Ihlala injalo: Isetshenziswa ngokulinganayo kwabafundi bonke
  • Iyemfundo: Siza abafundi bafunde emaphutheni

Isinyathelo 4: Sungula Izinqubo Zezinqubo Ezifanele

Chaza izinqubo ze:

  • Uphenyo: Izimo ziphenywa kanjani
  • Izingcoco: Izingcoco zokuziphatha ziqhutshelwa nini nakanjani
  • Izinqumo: Ubani owenza izinqumo nakanjani
  • Ukukhalaza: Inqubo yokukhalaza izinqumo
  • Izaziso: Abafundi nabazali baziswa kanjani

Isinyathelo 5: Thuthukisa Okungesi Ukujeziswa Ngokushaywa

Bhala izindlela zokuziphatha ezigunyaziwe:

  • Ukungenelela kokuziphatha okuhle
  • Izindlela zokubuyisela
  • Izivumelwano zokuziphatha namapulani okusekela
  • Ukuboshwa nenkonzo yomphakathi
  • Ukulahlekelwa kwemvumo
  • Ukuvalelwa esikoleni
  • Ukudluliselwa kokusekela kwangaphandle

Qinisekisa ukuthi bonke abasebenzi bayaqonda izindlela ezivinjelwe (ukujeziswa ngokushaywa, ukuhlazeka, njll).

Isinyathelo 6: Dalai Izinqubo Zokugcina Amarekhodi

Sungula uhlelo lwe:

  • Ukubhala izimo
  • Ukurekhoda izenzo zokuziphatha
  • Ukulandelela ukungenelela kokusekela
  • Ukugcina ukucashwa
  • Ukukhiqiza amareport
  • Ukugcina amarekhodi

Isinyathelo 7: Bonisana Nabathintekayo

Ukubonisana kuyadingeka ngaphansi kwe-SASA Isigaba 8:

Bonisana na:

  • Abafundi: Imihlangano ye-RCL, ucwaningo, amaqembu okugxila
  • Abazali: Imihlangano yabazali, ucwaningo, impendulo ebhaliwe
  • Abafundisi: Imihlangano yabasebenzi, amaqembu asebenzayo
  • Abasebenzi abasizayo: Okokufaka ekungeneleleni nasekusekeleni

Inqubo yokubonisana:

  • Yabelana ngomthetho odraftiwe
  • Chaza izinhlinzeko ezibalulekile
  • Qoqa impendulo nezinhlaka
  • Bhekana nemibuzo futhi cacisa ukuqondakala
  • Hlela umthetho ngokusekelwe empendulweni
  • Qedela umthetho ngokufaka kwabathintekayo

Isinyathelo 8: Gunyaza Futhi Usebenzise

Ukwemukelwa kwe-SGB:

  • Yethula umthetho wokugcina ku-SGB
  • I-SGB ibuyekeza futhi ivume umthetho
  • Umthetho uba idokhumenti yesikole esemthethweni

Ukusebenza:

  • Xhumana nomthetho kwabathintekayo bonke (abafundi, abazali, abasebenzi)
  • Nikeza ukuqeqeshwa kwabafundisi nabasebenzi abasizayo
  • Khombisa umthetho ngokugqama (iwebhusayithi yesikole, amabhodi waziso, amaphakethe okungena)
  • Qinisekisa ukuthi bonke abasebenzi bayaqonda futhi balandele umthetho
  • Qapha ukusebenza futhi ubhekane nezinkinga

Isinyathelo 9: Buyekeza Futhi Vulela

Ukubuyekezwa kwaminyaka yonke:

  • Buyekeza umthetho minyaka yonke (kudingeka ngaphansi kwe-SASA)
  • Hlola ukusebenza nokukhonza ukuthuthukiswa
  • Vulela ngokusekelwe ekushintsheni komthetho noma okuhle kakhulu
  • Bonisana nabathintekayo ngezinguquko ezihlongozwayo
  • Vumela futhi xhumana ngezinguquko

Okuhle Kakhulu Kokusebenzisa Imithetho Yokuziphatha

Ukusebenza ngempumelelo kuqinisekisa ukuthi imithetho isebenza empracteni, hhayi ephepheni kuphela.

Ukuqeqesha Nokwakha Amandla

Ukuqeqesha abafundisi:

  • Qeqesha bonke abafundisi ngezinqubo zomthetho
  • Nikeza intuthuko yobungcweti eqhubekayo
  • Yabelana ngokuhle kakhulu nezimo
  • Bhekana nezinselele ezivamile nemibuzo
  • Qinisekisa ukuqonda izidingo zomthetho

Ukuqeqesha abasebenzi abasizayo:

  • Qeqesha abeluleki, abasebenzi bomphakathi, nabasebenzi abasizayo
  • Qinisekisa ukuthi bayaqonda indima yabo enqubweni yokuziphatha
  • Nikeza izinsiza namathuluzi okungenelela

Imfundo yabazali:

  • Chaza umthetho emihlanganweni yabazali
  • Nikeza izifinyezo ezbhaliwe ne-FAQ
  • Khuthaza imibuzo futhi bhekana nezinhlaka
  • Yakha ukuqonda indlela yesikole yokuziphatha

Ukuhambisana Nokulingana

Sebenzisa umthetho ngokuhlala njalo:

  • Imithetho efanayo isebenza kwabafundi bonke
  • Ukuziphatha kabi okufanayo kuthola imiphumela efanayo
  • Gwema izinqumo ezingahlelekile noma ezinocwaso
  • Bhala zonke izinqumo nezizathu

Qinisekisa ukulingana:

  • Phenya ngokuningiliziwe ngaphambi kokuthatha isenzo
  • Nikeza abafundi ithuba lokuchaza
  • Cabanga izimo zomuntu ngamunye
  • Nikeza ukusekela ndawonye nemiphumela

Ukuxhumana

Ukuxhumana okucacile:

  • Chaza imithetho nokulindelwe ngokucacile
  • Nikeza amadokhumenti omthetho ebhaliwe
  • Sebenzisa ulimi olufanele ubudala
  • Humusha ezilimini ezisetshenziswa esikoleni
  • Yenza umthetho ufinyeleleke (iwebhusayithi, amakhophi aphrintiwe)

Izinqubo esobala:

  • Gcina abafundi nabazali bezwa
  • Chaza izinqumo nezizathu
  • Nikeza amathuba emibuzo
  • Gcina imigudu yokuxhumana evulekile

Ukusekela Nokungenelela

Ugxile ekusekeleni:

  • Bhekana nezizathu zokuziphatha kabi
  • Nikeza ukungenelela okufanele
  • Sebenza nemindeni nezensizakalo zangaphandle
  • Qapha intuthuko futhi ulungise ukungenelela

Linganisa imiphumela nokusekela:

  • Imiphumela iyadingeka ukuze kube nokuziphendulela
  • Ukusekela kusiza abafundi bathuthukise ukuziphatha
  • Hlanganisa kokubili ukuze kube nokuziphatha okusebenzayo

Ukuqapha Nokuhlola

Landelela izimo:

  • Rekhoda zonke izimo ngokuhlelekile
  • Hlaziya amaphethini namathrendi
  • Khomba abafundi abadinga ukusekela okungezelelayo
  • Qapha ukusebenza kokungenelela

Hlola umthetho:

  • Hlola ukuthi umthetho uyafinyelela yini izinhloso
  • Khomba izindawo zokuthuthukisa
  • Qoqa impendulo kubathintekayo
  • Yenza izilungiso njengoba kudingeka

Izinselele Ezivamile Nezixazululo

Ukusebenzisa imithetho yokuziphatha ngempumelelo kudinga ukubhekana nezinselele ezivamile.

Inselele: Ukusebenzisa Okungahambisani

Inkinga: Abafundisi abahlukene basebenzisa imithetho ngokuhlukene, okuholela ekungalingani.

Izixazululo:

  • Nikeza ukuqeqeshwa okucacile ngezinqubo zomthetho
  • Sungula imihlahlandlela yokwenza izinqumo
  • Imihlangano ejwayelekile yoxoxa amacala nokuqinisekisa ukuhambisana
  • Bhala zonke izinqumo ukuze kubuyekezwe

Inselele: Ukuntuleka Kwezinsiza Zokusekela

Inkinga: Izikole zintula abeluleki, abasebenzi bomphakathi, noma izinsizakalo zokusekela zangaphandle.

Izixazululo:

  • Sebenzisana nezinhlangano zomphakathi
  • Finyelela izinsizakalo zokusekela zomnyango wezemfundo wesifundazwe
  • Qeqesha abafundisi ngamakhono okuweluleka nokusekela okuyisisekelo
  • Sebenzisa izinhlelo zokusekela ontanga
  • Sebenzisa abazali namavolontiya omphakathi

Inselele: Ukuphikisa Kwabazali

Inkinga: Abazali abavumelani nezinqumo zokuziphatha noma abasekeli imithetho yesikole.

Izixazululo:

  • Xhumana nomthetho ngokucacile nangokusheshayo
  • Chaza izizathu nezidingo zomthetho
  • Bandakanya abazali ekuthuthukiseni umthetho
  • Nikeza amathuba engxoxo nempendulo
  • Yakha ubudlelwane nabazali
  • Bhekana nezinhlaka ngokushesha nangokulinganayo

Inselele: Imingcele Yesikhathi

Inkinga: Ukuphenya izimo nokuqhuba izingcoco kuthatha isikhathi esibalulekile.

Izixazululo:

  • Yenza lula izinqubo lapho kungenzeka
  • Sebenzisa izistimu Zedijithali ukuze unciphise umsebenzi wephepha
  • Yekela ngokufanele (isekela othishanhloko, abaphathi bezigaba)
  • Beka phambili izimo ezi balulekile
  • Qoqa izimo ezincane ezifanayo ukuze kube nempumelelo

Inselele: Abaphuli Abaphindaphindiwe

Inkinga: Abanye abafundi baqhubeka nokuziphatha kabi naphezu kokungenelela.

Izixazululo:

  • Khulisa ukungenelela kokusekela
  • Dlulisa kwizazi (izazi zengqondo, abasebenzi bomphakathi)
  • Thuthukisa amapulani okusekela abanzi
  • Bandakanya imindeni ekungeneleleni
  • Cabanga izinhlelo zemfundo ezingesi uma kufanele
  • Bhala konke ukungenelela ukuze kubhekwe kwesikhathi esizayo

Ukudala nokusebenzisa umthetho wokuziphatha esikoleni eNingizimu Afrika ohambisana ne-SASA, uMthethosisekelo, nemithetho yesifundazwe kubalulekile ukugcina izindawo zokufunda eziphephile, ezihlelekile kuyilapho kuvikelwa amalungelo abafundi. Umthetho othuthukisiwe kahle unikeza imithetho e cacile, izinqubo ezilinganayo, nemiphumela efanele kuyilapho ugcizelela ukusekela nokungenelela kokuziphatha okuhle. SASA Izigaba 8–9 zidinga amakhodi okuziphatha anezinqubo zokuziphatha; ukujeziswa ngokushaywa kuvinjelwe; futhi inqubo efanele, ukugcina amarekhodi, nokubuyekezwa kwaminyaka yonke akuyilutho olungaguquki.

Ukuze uthole okuningi ngokuphatha nokuziphatha, bheka umhlahlandlela wetemplate yekhodi yokuziphatha esikoleni eNingizimu Afrika. Ukuze ulula ukugcina amarekhodi okuziphatha, ukubika kwe-SGB, namadokhumenti ahambisana ne-POPIA endaweni eyodwa, bheka ukuthi i-Fundisa iseka kanjani izikole zaseNingizimu Afrika.

Imibuzo Evame Ukubuzwa

Ingabe izikole zisakwazi ukusebenzisa ukujeziswa ngokushaywa uma abazali bevumelana?

Cha. Ukujeziswa ngokushaywa kuvinjelwe ngokuphelele ezikoleni zaseNingizimu Afrika kungakhathalekile ukuthi abazali bevumelana yini. uMthethosisekelo Isigaba 12 uvikela ilungelo lomuntu ngamunye lenkululeko nokuphepha, futhi i-SASA Isigaba 10 ivinjela ngokucacile ukujeziswa ngokushaywa. Ukuvumela kwabazali akudluli amalungelo angokomthethosisekelo noma umthetho kazwelonke. Izikole ezisebenzisa ukujeziswa ngokushaywa zibhekana namacala obugebengu (ukushaya), isenzo se-SACE sokuziphatha, nokuziphendulela ngokomphakathi. Izikole kufanele zisebenzise izindlela zokuziphatha ezingesi ezihambisana nezidingo ze-SASA nezomthethosisekelo.

Umehluko ungakanani phakathi kokuvalelwa nokuxoshwa?

Ukuvalelwa ukususwa okwesikhashana esikoleni (okungaphezu kwezinsuku eziyisi-7 ngaphansi kwe-SASA) elindele uphenyo noma njengemphumela yokuziphatha. Abafundi babuyela esikoleni emva kwesikhathi sokuvalelwa, ngokuvamile ngemibandela (isivumelwano sokuziphatha, ipulani lokusekela). Ukuxoshwa ukususwa okungunaphakade esikoleni futhi kudinga imvume yomnyango wezemfundo wesifundazwe. Ukuxoshwa kufanele kusetshenziswe kuphela ekuziphathweni okubaluleke kakhulu (ILevel 4) emva kokuthi konke okunye ukungenelela kusebenze. Izikole kufanele zilandele inqubo efanele eqinile kokubili ukuvalelwa nokuxoshwa, kuhlanganise uphenyo, izingcoco, izinqumo ezibhaliwe, nezinqubo zokukhalaza.

Izikole kufanele ziphathe kanjani abafundi abanezidingo zemfundo ekhethekile abaziphatha kabi?

Abafundi abanezidingo zemfundo ekhethekile banalo ilungelo elifanayo lezinqubo zokuziphatha ezilinganayo, kodwa izikole kufanele zicabange izidingo zabo zomuntu ngamunye nezimo. Ngaphambi kokuthatha isenzo sokuziphatha, izikole kufanele zihlole ukuthi ingabe umfundi wayeqonda yini imithetho nemiphumela, zicabange ukuthi ingabe ukuziphatha kabi kuhlobene yini nokukhubazeka kwabo noma izidingo zokusekela, ziqinisekise ukuthi ukusekela nokulalela okufanele kusekhona, zibonisane nabasebenzi abasizayo (izazi zengqondo, odokotela bokwelapha, abafundisi bezidingo ezikhethekile), futhi zilungise imiphumela ukuze ifanele ukuqonda namandla omfundi.

Izikole kufanele zigxile ekusekeleni nasekungeneleleni kokuziphatha okuhle kunokujezisa abafundi abanezidingo ezikhethekile, kuyilapho zisaqhubeka nokuziphendulela nokuphepha.

Amarekhodi amuphi izikole kufanele zigcine ngezimo zokuziphatha?

Izikole kufanele zigcine amarekhodi anembile azo zonke izimo zokuziphatha: imininingwane yesimo (usuku, isikhathi, indawo, incazelo, amaqembu abandakanyekile, ofakazi), okutholakele uphenyweni (izitatimende, ubufakazi, iziphetho), izenzo zokuziphatha ezithathiwe (izixwayiso, ukuboshwa, ukuvalelwa, ukungenelela kokusekela), ukwazisa umfundi nabazali (izinsuku, izindlela, izimpendulo), ukungenelela kokusekela (ukudluliselwa, ukweluleka, amapulani okuziphatha, intuthuko), nokukhalaza (uma kukhona, imiphumela). Amarekhodi kufanele agcinwe eyimfihlo, agcinwe ngokuphepha, futhi agcinwe ngezikhathi ezidingekayo (ngokuvamile iminyaka engu-3–5 emva kokuthi umfundi ashiye isikole), futhi atholakale kumaqembu agunyaziwe (abazali, umnyango wesifundazwe, izinkantolo uma kudingeka).

Izistimu zokugcina amarekhodi Zedijithali zingenza lula ukubhala ukuziphatha futhi zisize ukuqinisekisa ukuhlangana ne-POPIA nezidingo zesifundazwe.


Itlolwe ngu

Fundisa Team