Umhlahlandlela Wezimali Ze-SGB Ezikoleni ZaseNingizimu Afrika
Abaphathi bezimali be-SGB namakomiti ezimali ngokuvamile badinga ukulinganisa izabelo zonyaka, ukubeka imali yezikole, ukuthenga nokulandela i-SASA kuyilapho bagcina amarekhodi acacile futhi balungiselela ukucwaninga. Umthetho Wezikole ZaseNingizimu Afrika (SASA) unikeza Amalunga Omphakathi Weskole (SGB) imithwalo emikhulu yezimali, futhi ukungaphumeleli kungaholela ekutholeni ukucwaninga, ukungenelela kwezifundazwe, noma ukulahlekelwa yithemba labazali.
Lomhlahlandlela wokuphatha izimali ze-SGB uhlanganisa imisebenzi ngaphansi kweSASA Amasekhioni 36–43: indlela yokwakha izabelo zonyaka, ukubeka imali yezikole ngaphakathi kwemikhawulo yomthetho, ukuphatha ukuthenga, ukulungisa imibiko yezimali, ukwenza ukucwaninga nokuhlala ulandela umthetho. Kungabe uyilungu le-SGB esandwa ukukhethwa noma umphathi wezimali onolwazi, amasekhioni angezansi akunikeza uhlaka olucacile nezinyathelo ezingokoqobo. Sihlukanisa indima yekomiti lezimali nomphathi wezimali, sichaza izidingo ze-SASA ngolimi olusobala, futhi sifaka amatafula nezibonelo ukuze usize i-SGB yakho ukuphatha izimali zezikole ngempumelelo.
Yini Ukuphatha Izimali Ze-SGB?
Ukuphatha izimali ze-SGB kusho uhlelo oluphelele lokuhlela, ukulawula nokubika izimali zezikole okufanele Amalunga Omphakathi Weskole (SGB) abasebenzise ngaphansi koMthetho Wezikole ZaseNingizimu Afrika. I-SASA inikeza ama-SGB ukuzimela okukhulu ezimalini kuyilapho ibeka izidingo eziqinile zokuphendula ukuze kuqinisekiswe ukuthi izimali zikahulumeni ziphathwa ngokusobala nangokuzimela.
Izimiso eziyinhloko zokuphatha izimali ze-SGB:
- Ukusobala: Zonke izinqumo zezimali kufanele zibhalwe futhi zitholakale kubazali, abasebenzi neziphathimandla zemfundo
- Ukuphendula: Ama-SGB abe nesibopho somthetho sazo zonke izinqumo zezimali futhi aphendule umnyango wezemfundo wezifundazwe
- Ukulandela umthetho: Izindlela zezimali kufanele zihambisane ne-SASA, imithetho yezifundazwe kanye nemihlahlandlela yeNational Treasury
- Ukuqina: Izabelo kufanele ziqinisekise ukuthi isikole singasebenza ngempumelelo kuyilapho sigcina ukuqina kwezimali
- Ukusebenza kahle: Izinsiza kufanele zisetshenziswe ngempumelelo ukuze zisekele ukufundisa nokufunda
Ama-SGB aphatha izinhlobo ezimbili eziyinhloko zezimali:
- Izimali zikahulumeni: Ukwabiwa okuvela kumnyango wezemfundo wezifundazwe (abasebenzi, ingqalasizinda, izinto zokufunda)
- Izimali ezenziwe yisikole: Imali yezikole, ukukhupha imali, izipho nezinye imithombo yemali
Zombili lezi zinhlobo zezimali zidinga ukuphathwa ngokucophelela, ukugcina amarekhodi anembile nokubika njalo ukuze kuqinisekiswe ukulandela umthetho nokusobala.
Uhlaka Lwemithetho: Amasekhioni e-SASA 36–43
UMthetho Wezikole ZaseNingizimu Afrika (Umthetho 84 wowe-1996) usungula isisekelo somthetho sokuphatha izimali ze-SGB. Ukuqonda la masekhioni kubalulekile ukulandela umthetho.
Isekhioni 36: Imisebenzi Yamalunga Omphakathi Weskole
Isekhioni 36 ichaza imisebenzi ejwayelekile yama-SGB, kuhlanganise nemithwalo yezimali. Ama-SGB kufanele:
- Gqugquzelela izidingo ezinhle kakhulu zesikole: Izinqumo zezimali kufanele zigqame imfundo yabafundi
- Sekela umphathi wesikole: Sebenza ndawonye nokuphatha kwezikole ekuhlelweni kwezimali
- Akhe izinqubomgomo zesikole: Dala izinqubomgomo zezimali ezihambisana nezidingo ze-SASA
- Phatha impahla yesikole: Phatha izimpahla nezindawo zesikole ngokuzimela
- Lawula izimali zesikole: Lawula yonke imali engenayo nephumayo
Isekhioni 37: Imisebenzi Yamalunga Omphakathi Wezikole Zikahulumeni
Isekhioni 37 icacisa imisebenzi eyengeziwe yama-SGB ezikoleni zikahulumeni:
- Phakamisa imali yezikole: Hlongoza imali yezikole yonyaka (ngokuvumelana nokugunyazwa kwezifundazwe)
- Phatha izimali zesikole: Phatha yonke imali egenayo nephumayo eyenziwe yisikole
- Gcina impahla yesikole: Yenza isabelo sokulungisa, ukugcina nokuthuthukisa
- Thumela imibiko yezimali: Nikeza imibiko yezimali yonyaka kumnyango wezemfundo wezifundazwe
Isekhioni 38: Imisebenzi Yamalunga Omphakathi Wezikole Ezizimele
Ama-SGB ezikoleni ezizimele anemithwalo efanayo kodwa asebenza ngaphansi kwemodeli zokuxhasa ezehlukene, ethembela ikakhulukazi emalini yezikole nasekuxhasweni kwangasese.
Isekhioni 39: Isibopho Samalunga Omphakathi Weskole
Isekhioni 39 isungula ukuthi amalungu e-SGB awenaso isibopho somuntu siqu ezikweletini zesikole ngaphandle kokuthi enze ngokunganaki noma ngobuqili. Kodwa-ke, ama-SGB kufanele agcine ukulawula okufanelekile kwezimali ukuze avikele amalungu futhi aqinisekise ukuphathwa okuzimela.
Isekhioni 40: Izimali Zesikole
Isekhioni 40 idinga ama-SGB ukuthi:
- Vula i-akhawunti yebhange: Gcina i-akhawunti yebhange ehlukile yezimali zesikole
- Gcina amarekhodi afanelekile: Gcina amarekhodi wezimali anembile nemibhalo
- Qoka umphathi wezimali: Khetha umuntu ofanelekile ukuphatha izimali zansuku zonke
- Lungisa izabelo zonyaka: Yakhe futhi amukele izabelo zonyaka ngaphambi kokuqala unyaka ngayinye wezimali
Isekhioni 41: Amarekhodi Ezimali Nemibiko
Isekhioni 41 ithi ama-SGB kufanele:
- Gcina amarekhodi ezimali: Gcina amarekhodi adidiyelwe ayonke imali egenayo nephumayo
- Lungisa imibiko yezimali yonyaka: Khiqiza imibiko yezimali ebanzi
- Thumela imibiko kumnyango: Nikeza imibiko yezimali kumnyango wezemfundo wezifundazwe minyaka yonke
- Yenza imibiko itholakale: Vumela abazali nabasebenzi ukuthola imibiko yezimali uma becela
Isekhioni 42: Ukucwaninga Kwemibiko Yezimali
Isekhioni 42 idinga ukuthi:
- Ukucwaninga kwaminyaka: Imibiko yezimali kufanele icwaningwe minyaka yonke umcwaningi obhalisiwe
- Imibiko yokucwaninga: Imibiko yokucwaninga kufanele ithunyelwe kumnyango wezemfundo wezifundazwe
- Bhekana nokutholwe ukucwaninga: Ama-SGB kufanele aphendule imibuzo yokucwaninga futhi asebenzise izincomo
Isekhioni 43: Imali Yezikole
Isekhioni 43 ilawula ukubeka imali yezikole:
- Ukunquma imali: Ama-SGB aphakamisa imali yezikole, ngokuvumelana nokugunyazwa kwezifundazwe
- Ukukhululwa emalini: Izikole kufanele zikhulule abazali abafanelekile (ngokusekelwe emazingeni emali egenayo)
- Ukuqoqa imali: Izikole zingathatha isinyathelo somthetho ukuze zibuyisele imali engakhokhelwanga (ngemikhawulo)
- Inqubomgomo yemali: Izikole kufanele zakhe izinqubomgomo zemali eziqondile futhi zizise abazali
Ukuqonda la masekhioni kusiza ama-SGB ukuthi bahambe ngemithwalo yabo yezimali kuyilapho begcina ukulandela umthetho kazwelonke.
Itlolwe ngu
Fundisa Team