Buyela eBhulogi

I-B-BBEE Construction Sector Code: Umhlahlandlela Wokuthobela Wabakhi

Wakha Team 16 imizuzu ukufunda
I-B-BBEE Construction Sector Code: Umhlahlandlela Wokuthobela Wabakhi

Ukungabi semthethweni noma ukuphambuka kokuthobela i-B-BBEE ngaphasi kwe-Construction Sector Code kubiza iinkhamphani zokwakha amathenda, kwehlisa ileveli ngesikhathi se-verification, begodu kunciphisa ukufikelela emsebenzini kahulumende nowezinkampani ezinkulu. Abakhi nabanekontileka abanengi bafuna ukuthobela, kodwana bayadideka ngendlela i-code esebenza ngayo, ukuthi i-scorecard ifunani ngempela, nokuthi i-procurement kanye ne-skills development kulandelwa njani ngaphandle kwama-spreadsheet aphuma emzileni.

I-B-BBEE Construction Sector Code ayisiyo i-generic code. Ibeka amathagethi akhethekileko womkhakha: i-procurement ephezulu kubahlinzeki abamnzima abanobunikazi babantu abanzima, i-skills development egxile kwezokwakha, kanye nokulandelwa okusekelwe kumaphrojekthi okutjengisa indlela abanekontileka nabathuthukisi abasebenza ngayo.

Umhlahlandlela lo uchaza ukuthi i-Construction Sector Code iyini, i-scorecard kanye namapriority elements asebenza njani, nokuthi ungagcina njani ukuthobela ukuze uhlale ulungele amathenda.

Kubayini I-B-BBEE Iqakatheke Khulu Eenkhamphanini Zokwakha E-SA

Ukuthobela i-B-BBEE kuqakatheke khulu eenkhamphanini zokwakha ngombana:

Amathenda kahulumende ayakudinga — Cishe woke amaphrojekthi wokwakha womkhakha womphakathi (omasipala, iminyango kahulumende, ama-parastatal) adinga ubufakazi besimo se-B-BBEE. Ileveli yakho ye-B-BBEE ithinta ngqo amandla wakho wokufaka ithenda, begodu amaleveli aphezulu athola amaphuzu amanengi we-preferential procurement.

Amakhasimende ezinkampani ezinkulu ayakulindela — Iinkhamphani ezinkulu ziqhubeka zifuna iincwadi ze-B-BBEE kubahlinzeki bazo. Amathenda amanengi ezinkampani afaka ileveli ye-B-BBEE njengendlela yokubeka amaphuzu, lapho i-Level 1 ne-Level 2 zithola amaphuzu amanengi ukudlula amaleveli aphasi.

I-procurement recognition — Ileveli yakho ye-B-BBEE inquma iphesentheji yokwaziwa amakhasimende angayibala nakathenga kuwe. I-Level 1 ithola i-recognition engu-135%, i-Level 2 ithola i-125%, i-Level 3 ithola i-110%, njalo njalo. Lokhu kukwenza ube ngcono khulu kumakhasimende aqaphela i-B-BBEE.

Ukufikelela emathubeni — Amaphrojekthi amanengi wokwakha agcinelwa iinkhamphani ezithobelako i-B-BBEE, namkha afake iimfuneko ze-B-BBEE kumigomo yamathenda. Nawungathobeli, ukhishwa engxenyeni enkulu yemakethe.

Ukuguqulwa komkhakha — Umkhakha wokwakha unemigomo ekhethekileko yokuguqulwa ngaphasi kwe-Construction Sector Code, okutjengisa indima yomkhakha ekuguqulweni komnotho kanye naku-skills development.

Ukuzwisisa nokugcina ukuthobela i-B-BBEE akusikho uku “ticka ibhokisi” kwaphela — kumayelana nokufikelela emathubeni, ukuncintisana kuhle, nokufaka isandla ekuguqulweni komnotho weSewula Afrika.

Iyini I-Construction Sector Code?

I-Construction Sector Code yi-sector-specific B-BBEE code ekhishwe ngaphasi kwe-Broad-Based Black Economic Empowerment Act (Act 53 of 2003). Yathululwa kokuthoma ngo-2009 yabuye yalungiswa ngo-Novemba 2017 (Gazette No. 41287).

Kubayini Ezokwakha ZineCode Yazo

Umkhakha wokwakha unezici ezikhethekileko ezenza i-code ehlukeneko ibe mthethweni:

  • Umsebenzi osekelwe kumaphrojekthi — Iinkhamphani zokwakha zisebenza kumaphrojekthi azimeleko aneenkathi ezahlukahlukeneko, okwenza ukulandelwa kokuthobela okuqhubekako kube bulukhuni ukudlula e-manufacturing namkha e-retail.

  • Ukuthembela khulu kuma-subcontractor — Ezokwakha zithembele khulu kuma-subcontractor, ngakho kudingeka ukulandelwa kwe-procurement okuqinileko ukuqinisekisa ukuthi amathagethi wokusetjenziswa kwemali ye-B-BBEE ayafikelelwa.

  • Umkhakha odinga amakhono amanengi — Umkhakha udinga i-skills development enkulu, kufaka hlangana ama-learnership, ukuqeqetjhwa kwama-artisan, kanye ne-professional development, i-code ekuqondisa ngqo.

  • Umthelela omkhulu wokuguqulwa — Amaphrojekthi wokwakha adala imisebenzi, athuthukise amakhono, begodu adlulise ubunikazi ngendlela ehambisana neenhloso ze-B-BBEE, ngakho i-code ibeka amathagethi akhethekileko kulezi zindawo.

  • Ubunzima be-procurement — I-procurement yezokwakha ifaka izinto zokwakha, abasebenzi, ama-subcontractor, imishini, neensiza, ngakho kudingeka ukulandelwa okunabileko ukuze kufikelelwe amathagethi we-procurement.

I-Construction Sector Code iyazazi lezi zici ezikhethekileko begodu ibeka iimfuneko ezisebenzako eenkhamphanini zokwakha ngesikhathi isaqhuba ukuguqulwa okunomqondo.

Ihluke Njani KumaGeneric Code

I-Construction Sector Code ihluke kuma-generic code ngeendlela ezimbalwa:

  • Amathagethi we-procurement aphezulu — I-code idinga i-procurement engu-30% kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima obungaphezulu kwe-51% (uma kuqhathaniswa no-25% kuma-generic code), okutjengisa ukuthi umkhakha lo utshwalela khulu i-procurement.

  • Ukugxila ku-skills development — I-code igcizelela ama-learnership, ukuqeqetjhwa kwama-artisan, kanye ne-skills development ekhethekileko kwezokwakha, iqaphela iimfuneko zamakhono womkhakha.

  • Ukulandelwa okusekelwe kuphrojekthi — I-code ivumela ukulandelwa kokuthobela okusekelwe kuphrojekthi, iqaphela ukuthi iinkhamphani zokwakha zingaba namazinga ahlukileko wokuthobela kumaphrojekthi ahlukahlukeneko.

  • Ukutjhejwa kwama-subcontractor — I-code inezimiso ezikhethekileko zokwaziwa kwe-B-BBEE spend kuma-subcontractor, okuqakatheke khulu eenkhamphanini zokwakha.

  • Mandated investments — I-code ifaka iimfuneko zokutjalwa kwemali okuphoqelekileko eenkhamphanini zokwakha ezinobunikazi babantu abanzima, ukuze kusekelwe ukuguqulwa komkhakha.

Ukuzwisisa umehluko lo kuqakatheke khulu eenkhamphanini zokwakha — ukusebenzisa iimfuneko zama-generic code kungaholela ekungathobelini namkha ekulahlekelweni ngamathuba.

I-Construction Sector Code Scorecard Ichazwe

I-Construction Sector Code isebenzisa ihlelo le-scorecard elinezinto ezinhlanu, ngokuhlanganisa amaphuzu ayi-109. Ileveli yakho ye-B-BBEE (Level 1-8, namkha Non-Compliant) inqunywa maphuzu wakho woke.

Isakhi 1: Ownership (amaphuzu ayi-25)

I-Ownership ikala iphesentheji yenkhamphani yakho ephethwe babantu abanzima, abafazi abanzima, namaqhema akhethekileko wabantu abanzima.

Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:

  • Black ownership: Kufika kumaphuzu ayi-20 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-black ownership)
  • Black women ownership: Kufika kumaphuzu ayi-3 (bonus points yobunikazi babafazi abanzima)
  • Black designated groups: Kufika kumaphuzu ayi-2 (bonus points yobunikazi bamaqhema akhethekileko wabantu abanzima — abantu abanzima abakhubazekileko, intsha emnyama, abantu abanzima abasemakhaya)

Iimfuneko eziqakathekileko:

  • I-ownership kumele ibe ngeyamambala — abanikazi beshare abanzima kumele babe nenzuzo yomnotho yamambala kanye namalungelo wokuvota
  • I-ownership ingaba ngqo (ama-share aphethwe ngqo) namkha ingaqondile (ngamabhizinisi anobunikazi babantu abanzima)
  • I-net value calculation ibala inani lobunikazi babantu abanzima ngemva kwesikwelede

Mandated investments: I-Construction Sector Code ifaka iimfuneko ze-mandated investments — iinkhamphani zokwakha kumele zitjale iphesentheji ye-annual turnover yazo eenkhamphanini zokwakha ezinobunikazi babantu abanzima namkha kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima. Lokhu kusekela ukuguqulwa komkhakha ngokwakha amathuba wamabhizinisi anobunikazi babantu abanzima.

Iinselele ezivamileko:

  • Ukufumana abalingani abanzima abafaneleko kuma-ownership structure
  • Ukuhlela i-ownership ukuhlangabezana neemfuneko ngesikhathi kusagcinwa ukulawula ukusebenza
  • Ukubala kuhle i-ownership kuma-net value calculation
  • Ukuhlangabezana neemfuneko ze-mandated investment

Ukwenza ngcono amaphuzu we-ownership:

  • Ngenisa abanikazi beshare abanzima (ngqo namkha ngamabhizinisi anobunikazi babantu abanzima)
  • Yandisa ubunikazi babafazi abanzima ukuthola ama-bonus points
  • Hlela i-ownership ukuze i-net value yabaphethe ama-share abanzima ibe phezulu
  • Hlangabezana neemfuneko ze-mandated investment

Isakhi 2: Management Control (amaphuzu ayi-19)

I-Management Control ikala ukumelwa kwabantu abanzima ezikhundleni zokuphatha, kufaka hlangana amalunga ebhodi, i-executive management, kanye ne-senior management.

Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:

  • Ukubamba iqhaza kwabantu abanzima ebhodini: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe kuphesentheji yamalunga ebhodi amnyama)
  • I-executive management emnyama: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-executive abanzima)
  • I-senior management emnyama: Kufika kumaphuzu ayi-4 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-senior manager abanzima)
  • I-middle management emnyama: Kufika kumaphuzu ayi-2 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-middle manager abanzima)
  • I-junior management emnyama: Kufika ephuzwini eli-1 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-junior manager abanzima)
  • Ukumelwa kwabantu abanzima ku-procurement: Kufika kumaphuzu ayi-2 (abantu abanzima abathatha iinqunto ze-procurement)
  • Ukumelwa kwabantu abanzima ku-human resources: Kufika kumaphuzu ayi-2 (abantu abanzima abathatha iinqunto ze-HR)

Iimfuneko eziqakathekileko:

  • Izikhundla zokuphatha kumele zibe ziqotho zinegunya lokuthatha iinqunto
  • Ukumelwa kwabantu abanzima kukalwa njengephesentheji yazo zoke izikhundla zokuphatha
  • Kukhona ama-bonus points wabafazi abanzima ezikhundleni zokuphatha

Iinselele ezivamileko:

  • Ukufumana abakhethwa abanzima abafaneleko ezikhundleni zokuphatha
  • Ukugcina ithalenta lokuphatha elimnyama
  • Ukuqinisekisa ukuthi abaphathi abanzima banegunya langempela lokuthatha iinqunto
  • Ukulandelela kuhle ukumelwa kokuphatha

Ukwenza ngcono amaphuzu we-management control:

  • Qoka amalunga ebhodi amnyama
  • Phakamisa abasebenzi abanzima babe ku-executive naku-senior management
  • Qinisekisa ukumelwa kwabantu abanzima emisebenzini ye-procurement ne-HR
  • Nikeza amathuba wokuthuthukiswa kwabasebenzi abanzima ukuze banyukele kwezokuphatha

Isakhi 3: Skills Development (amaphuzu ayi-20)

I-Skills Development ikala ukutjala kwakho ekuthuthukiseni abasebenzi abanzima ngokuqeqetjha, ama-learnership, ama-apprenticeship, kanye ne-professional development.

Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:

  • I-skills development spend: Kufika kumaphuzu ayi-8 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-payroll esetjenziswe ku-skills development yabantu abanzima)
  • Ama-learnership: Kufika kumaphuzu ayi-4 (ngokusekelwe enanini lama-learnership wabantu abanzima)
  • Ukuqeqetjhwa kwama-artisan: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe enanini lama-artisan abanzima aqeqetjhiweko)
  • I-professional development: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe kubasebenzi abanzima abafumana i-professional development)
  • Ama-bursary nama-scholarship: Kufika kumaphuzu ayi-2 (ngokusekelwe kuma-bursary anikelwe abafundi abanzima)

Iimfuneko eziqakathekileko:

  • I-skills development spend kumele ibe okungenani yi-1.5% ye-payroll (eenkhamphanini ezikulu) namkha yi-1% (kuma-QSE)
  • Ukuqeqetjha kumele kube ku-accredited namkha ku-recognised
  • Ama-learnership kumele abhaliswe ne-SETA (Sector Education and Training Authority)
  • Ukuqeqetjhwa kwama-artisan kumele kuholele ku-trade test certification

Ukugxila okukhethekileko kwezokwakha: I-Construction Sector Code igcizelela i-skills development ekhethekileko kwezokwakha:

  • Ukuqeqetjhwa kwama-artisan — Ukuqeqetjha ama-artisan abanzima emisebenzini yokwakha (plumbing, electrical, carpentry, njll.)
  • Ama-learnership — Ama-learnership abhalisiweko emikhakheni ehlobene nokwakha
  • I-professional development — Ukuqeqetjha abasebenzi abanzima ku-construction management, quantity surveying, engineering, njll.
  • Ukuqeqetjha kwezokuphepha — Ukuqeqetjha kokuphepha kwezokwakha kubasebenzi abanzima

Iinselele ezivamileko:

  • Ukufumana abanikeli bokuqeqetjha abane-accreditation yamakhono akhethekileko kwezokwakha
  • Ukulinganisa iindleko zokuqeqetjha neemfuno zebhizinisi
  • Ukuqinisekisa ukuthi ukuqeqetjha kuholela emakhwalifikheytheni awaziwako
  • Ukulandelela kuhle i-skills development spend

Ukwenza ngcono amaphuzu we-skills development:

  • Yandisa i-skills development spend ibe okungenani yi-1.5% ye-payroll
  • Bhalisa ama-learnership ne-Construction SETA
  • Thuthukisa amahlelo wangaphakathi wokuqeqetjha ama-artisan
  • Nikeza amathuba we-professional development kubasebenzi abanzima
  • Nikeza ama-bursary kubafundi abanzima abafunda imikhakha ehlobene nokwakha

Isakhi 4: Enterprise and Supplier Development (amaphuzu ayi-40)

I-Enterprise and Supplier Development (ESD) yisakhi esikhulu khulu ku-scorecard, esitjengisa ukuqakatheka kwe-procurement kanye nokuthuthukiswa kwabahlinzeki emkhakheni wokwakha.

Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:

  • I-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima: Kufika kumaphuzu ayi-15 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kubahlinzeki abanjalo)
  • I-procurement kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned: Kufika kumaphuzu ayi-10 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned)
  • I-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babafazi abanzima: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kubahlinzeki abanjalo)
  • I-procurement kuma-black designated groups: Kufika kumaphuzu ayi-2 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kula maqhema)
  • I-enterprise development: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kusekelo olunikelwa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima)
  • I-supplier development: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe kusekelo lokuthuthukisa olunikelwa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima)

Iimfuneko eziqakathekileko:

  • Ithagethi ye-procurement engu-30% — Iinkhamphani zokwakha kumele zithenge okungenani i-30% ye-total procurement spend kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned
  • Ukulandelwa kwe-procurement — Yoke i-procurement spend kumele ilandelwe begodu ihlukaniswe ngeleveli ye-B-BBEE yomhlinzeki
  • Ukuqinisekiswa kwabahlini zeki — Abahlinzeki kumele babe neencwadi ze-B-BBEE namkha ama-affidavit asemthethweni
  • I-enterprise development — Usekelo olunikelwa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima (ama-grant, iimboleko, ukuqeqetjha, i-mentorship)
  • I-supplier development — Usekelo lokuthuthukisa ukusiza abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima bathuthukise amandla wabo

I-procurement ekhethekileko kwezokwakha: I-procurement yezokwakha ifaka hlangana:

  • Izinto zokwakha — Cement, steel, bricks, timber, izinto ze-electrical, izinto ze-plumbing
  • Ama-subcontractor — Electrical, plumbing, roofing, painting, tiling subcontractor
  • Imishini — Ukuqatjha imishini yokwakha, amathulusi, imitjhini
  • Iinsiza — Engineering, quantity surveying, architecture, legal, accounting services
  • Abasebenzi — Labour brokers, abasebenzi besikhatjhana

Iinselele ezivamileko:

  • Ukufumana abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kuzo zoke iingaba ze-procurement
  • Ukulandelela i-procurement spend kumaphrojekthi amanengi
  • Ukuqinisekisa iincwadi ze-B-BBEE zabahlinzeki
  • Ukufikelela ithagethi engu-30% ye-procurement kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned
  • Ukulinganisa iimfuneko ze-procurement neendleko kanye nekhwalithi

Ukwenza ngcono amaphuzu we-ESD:

  • Yandisa i-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima (thagetha i-30% kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned)
  • Beka phambili i-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babafazi abanzima
  • Thuthukisa ubuhlobo nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima
  • Nikeza i-enterprise development support kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima
  • Landelela kuhle yoke i-procurement spend ngeleveli ye-B-BBEE yomhlinzeki

Isakhi 5: Socio-Economic Development (amaphuzu ayi-5)

I-Socio-Economic Development (SED) ikala igalelo lakho ekuthuthukisweni komphakathi neenhlelo zenhlalo.

Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:

  • I-SED contributions: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-net profit after tax esetjenziswe kuma-SED initiative)

Iimfuneko eziqakathekileko:

  • I-SED spend kumele ibe okungenani yi-1% ye-net profit after tax
  • Igalelo kumele lizuzise abantu abanzima namkha imiphakathi yabantu abanzima
  • Ama-initiative kumele abe aqhubekako begodu alinganiseke
  • Igalelo lingaba ngemali namkha nge-in-kind (izinto, imishini, ubunjinga)

I-SED ekhethekileko kwezokwakha: Iinkhamphani zokwakha zinganikela ngokuthi:

  • Iinhlaka zomphakathi — Ukwakha izikolo, ama-clinic, ama-community centre
  • I-skills development — Ukuqeqetjha amalunga womphakathi kumakhono wokwakha
  • I-enterprise development — Ukusekela amabhizinisi wokwakha anobunikazi babantu abanzima emiphakathini
  • Iminikelo yezinto zokwakha — Ukunikela ngezinto zokwakha kumaphrojekthi womphakathi
  • Ubunjinga — Ukunikela ngobunjinga bokwakha kumaphrojekthi womphakathi

Iinselele ezivamileko:

  • Ukukhomba ama-SED initiative afaneleko
  • Ukuqinisekisa ukuthi iminikelo iyalinganiseka begodu iyaphikelela
  • Ukulinganisa i-SED spend neemfuno zebhizinisi
  • Ukulandelela kuhle i-SED contribution

Ukwenza ngcono amaphuzu we-SED:

  • Yandisa i-SED spend ibe okungenani yi-1% ye-net profit after tax
  • Gxila kuma-SED initiative ahlobene nokwakha
  • Sebenzisana neenhlangano zomphakathi
  • Bhala i-SED contribution ngemiphumela elinganisekako
  • Qinisekisa ukuthi iminikelo izuzisa imiphakathi yabantu abanzima

Amaleveli We-B-BBEE Asebenza Njani

Ileveli yakho ye-B-BBEE (Level 1-8, namkha Non-Compliant) inqunywa maphuzu wakho we-scorecard:

LevelTotal PointsProcurement Recognition
Level 1100+ points135%
Level 295-99 points125%
Level 390-94 points110%
Level 480-89 points100%
Level 575-79 points80%
Level 670-74 points60%
Level 755-69 points50%
Level 840-54 points10%
Non-Compliant<40 points0%

I-procurement recognition itjho ukuthi nakumakhasimende aqaphela i-B-BBEE athenga kuwe, angabala iphesentheji ethileko ye-procurement spend yakho kuma-B-BBEE procurement target awo. Isibonelo, nakumakhasimende achitha u-R100,000 nenkhamphani yakho ye-Level 1, angabala u-R135,000 ku-target yawo ye-procurement.

Amapriority elements: I-Construction Sector Code inama-priority elements amathathu:

  • Ownership — Kufanele uthole okungenani i-40% yamaphuzu atholakalako (10 kwa-25)
  • Skills Development — Kufanele uthole okungenani i-40% yamaphuzu atholakalako (8 kwa-20)
  • Enterprise and Supplier Development — Kufanele uthole okungenani i-40% yamaphuzu atholakalako (16 kwa-40)

Nawungafinyeleli kuma-threshold we-priority element, ileveli yakho ye-B-BBEE yehliswa ngokuzenzakalela ngeleveli eyodwa, nanyana i-total score yakho ingabe ikufanelekisela ileveli ephezulu.

Amaleveli Wokwaziwa Kwe-B-BBEE Ne-Procurement

Ileveli yakho ye-B-BBEE ithinta ngqo ukuthi ukhangako kangangani kumakhasimende aqaphela i-B-BBEE:

Level 1 (135% recognition) — Le yileveli ephezulu khulu, ekwenza ukhange khulu kumakhasimende afuna ukwandisa amaphuzu wawo we-B-BBEE procurement. Iinkhamphani ze-Level 1 zivame ukunikwa i-priority emathendeni.

Level 2 (125% recognition) — Ileveli eqinileko ekubeka kuhle emathendeni amanengi. Amakhasimende amanengi ezinkampani akhetha i-Level 2 namkha ngaphezulu.

Level 3 (110% recognition) — Ileveli ehle etholisa iimfuneko zamathenda amanengi. Iinkhamphani ze-Level 3 zingancintisana kuhle kodwana zingahlulwa yi-Level 1 namkha i-Level 2.

Level 4 (100% recognition) — Ileveli eyisisekelo ehlangabezana neemfuneko ezincani. Iinkhamphani ze-Level 4 zingangenela amathenda amanengi kodwana zingathikamezeka phambi kwabancintisana abaleveli ephezulu.

Level 5-8 (80%-10% recognition) — Amaleveli aphasi anciphisa amandla wokuncintisana. Amathenda amanengi adinga i-Level 4 namkha ngaphezulu, okukhupha i-Level 5-8 ngaphandle.

Non-Compliant (0% recognition) — Ukhishwa emathendeni amanengi kahulumende nawezinkampani ezinkulu. Iinkhamphani ezingathobeliko azikwazi ukuncintisana kuhle emakethe yeSewula Afrika.

Ama-Threshold we-Qualifying Small Enterprise (QSE) ne-Large Enterprise

I-Construction Sector Code ihlukanisa hlangana kwe-Qualifying Small Enterprises (QSEs) nama-Large Enterprises:

Ama-threshold we-QSE:

  • I-annual turnover ephakathi kuka-R10 million no-R50 million
  • Ama-QSE asebenzisa i-scorecard elula eneemfuneko zamaphuzu aphasi
  • Ama-QSE asamele ahlangabezane nama-priority element threshold kodwana ngamaphesentheji alungisiweko

Ama-threshold we-Large Enterprise:

  • I-annual turnover engaphezu kuka-R50 million
  • Ama-Large Enterprises asebenzisa i-scorecard epheleleko enawo woke amaphuzu ayi-109
  • Ama-Large Enterprises kumele ahlangabezane nawo woke ama-priority element threshold

Exempted Micro Enterprises (EMEs):

  • I-annual turnover engaphasi kuka-R10 million
  • Ama-EME azaziwa ngokuzenzakalela njenge-Level 4 B-BBEE contributor
  • Ama-EME akadingi i-full scorecard assessment
  • Ama-EME asengakwazi ukuthuthukisa ileveli yawo ngokwenza i-scorecard assessment

Kubayini ama-threshold eqakathekile:

  • Ama-QSE aneemfuneko ezilula, okwenza ukuthobela kufikeleleke lula
  • Ama-Large Enterprises aqondene neemfuneko eziqinileko kodwana anemithombo eminengi
  • Ama-EME angagxila ekukhuleni ngaphandle komthwalo opheleleko we-B-BBEE compliance kufikela adlule i-turnover ka-R10 million

Ukuzwisisa isigaba se-enterprise yakho kukusiza ukuhlela i-B-BBEE compliance strategy yakho kuhle.

Exempted Micro Enterprises (EMEs) — I-Turnover Engaphasi Kuka-R10 Million

Nawenkhamphani yakho yokwakha ine-annual turnover engaphasi kuka-R10 million, ubalwa njenge-Exempted Micro Enterprise (EME):

I-automatic Level 4 recognition:

  • Ama-EME azaziwa ngokuzenzakalela njenge-Level 4 B-BBEE contributor
  • Akukho i-scorecard assessment edingekako
  • Isebenza umnyaka owodwa kusukela ngelanga lokukhutjhwa

I-optional scorecard assessment:

  • Ama-EME angakhetha ukwenza i-full scorecard assessment
  • Nawuthola amaphuzu aphezulu kune-Level 4, uzothola ileveli ephakemeko leyo
  • Nawuthola amaphuzu aphasi kune-Level 4, usazothola i-Level 4 (i-EME protection)

Iinzuzo zesimo se-EME:

  • Azikho iindleko zokuthobela (akukho verification fees)
  • I-automatic Level 4 recognition
  • Gxila ekukhuleni kwebhizinisi ngaphandle komthwalo wokuthobela
  • Usengathuthukisa ileveli nge-voluntary assessment

Nini isimo se-EME siphela:

  • Nawuthi i-annual turnover yakho idlule u-R10 million
  • Ubese uba yi-QSE begodu kumele wenze i-scorecard assessment
  • Hlela phambili — qala ukulandelela ukuthobela ungakafiki ku-R10 million

Ukuhlela ukukhula:

  • Qala ukulandelela i-B-BBEE compliance ungakadluli ku-R10 million
  • Yakha ubuhlobo nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kusenesikhathi
  • Thuthukisa abasebenzi abanzima ukuze babe semazingeni wokuphatha esikhathini esizako
  • Cabanga ngama-ownership structure asekela i-B-BBEE compliance

Isimo se-EME sinikela ngesikhathi sokuphefumula eenkhamphanini ezincani zokwakha, kodwana kuqakathekile ukuhlela ukuthobela ngesikhathi ukhula.

Iinselele Ezivamileko Ze-B-BBEE Eenkhamphanini Zokwakha

Iinkhamphani zokwakha ziqalana neenselelo ezimbalwa ezikhethekileko ekufikeleleni i-B-BBEE compliance:

Inselelo 1: Ubunzima Bokulandelela I-Procurement

Inkinga: Iinkhamphani zokwakha zithenga kubahlinzeki abangamakhulu kumaphrojekthi amanengi, okwenza kube bulukhuni ukulandelela i-B-BBEE spend kuhle.

Isisombululo: Sebenzisa i-construction management software enokulandelwa kwe-B-BBEE procurement ngaphakathi. Ukuze uthole indlela yesinyathelo ngesinyathelo yokuhlukanisa i-spend nokwenza imibiko elungele i-verification, bona B-BBEE procurement tracking for construction.

Inselelo 2: Ukufumana Abahlinzeki Abanobunikazi Babantu Abanzima

Inkinga: Akusizo zoke iingaba ze-procurement ezinezinketho zabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima ezitholakala lula, khulukhulu ezinthweni namkha eensizeni ezikhethekileko.

Isisombululo: Thuthukisa ubuhlobo ngenkuthalo nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima. Nikeza i-enterprise development support ukusiza abahlinzeki abanjalo bakhule. Cabanga ngokwenza ama-partnership nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima ukuze ufikelele amathagethi we-procurement.

Inselelo 3: Ukufikelela Ithagethi Engu-30%

Inkinga: I-Construction Sector Code idinga i-procurement engu-30% kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned, okungaba bulukhuni ukufikelela kukho kuzo zoke iingaba ze-procurement.

Isisombululo: Gxila ekuthomeni kuzigaba ezinokuchithwa kwemali ephezulu (izinto zokwakha, ama-subcontractor). Thuthukisa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kulezi zigaba. Landelela i-procurement ngesigaba ukuze ukhombe amathuba. Cabanga ngokwenza ama-joint venture nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima.

Inselelo 4: Iindleko Ze-Skills Development

Inkinga: I-skills development idinga ukutjalwa kwemali okukhulu, khulukhulu kuma-learnership nokuqeqetjhwa kwama-artisan.

Isisombululo: Sebenzisa i-SETA funding kuma-learnership nokuqeqetjhwa kwama-artisan. Sebenzisana nabanikeli bokuqeqetjha ukwehlisa iindleko. Gxila kumakhono akhethekileko kwezokwakha azuzisa ibhizinisi lakho. Landelela kuhle i-skills development spend ukuze wandise amaphuzu we-scorecard.

Inselelo 5: Ama-Ownership Structure

Inkinga: Ukufumana abalingani abanzima abafaneleko kuma-ownership structure ngesikhathi usagcina ukulawula ukusebenza kungaba bulukhuni.

Isisombululo: Cabanga nge-indirect ownership ngokusebenzisa amabhizinisi anobunikazi babantu abanzima. Hlela i-ownership ukuze i-net value yabaphethe ama-share abanzima ibe phezulu. Qinisekisa ukuthi abanikazi beshare abanzima banenzuzo yomnotho yamambala namalungelo wokuvota. Funa iseluleko sengwepheshe kuma-ownership structure.

Inselelo 6: Iindleko Ze-Verification

Inkinga: I-B-BBEE verification ingabiza khulu, khulukhulu kuma-Large Enterprises anama-structure ayinkimbinkimbi.

Isisombululo: Khetha i-SANAS-accredited verification agency enesipiliyoni emkhakheni wezokwakha. Lungisa imibhalo kuhle ukuze unciphise isikhathi se-verification. Cabanga nge-multi-year verification agreement ukuze ugcine iindleko ziphasi. Sebenzisa i-software ukugcina imibhalo yokuthobela.

Inselelo 7: Ukugcina Ukuthobela

Inkinga: I-B-BBEE compliance iyaqhubeka, idinga ukulandelwa okuqhubekako kanye nokubhalwa kwemibhalo.

Isisombululo: Sebenzisa i-software ukwenza i-compliance tracking ibe yi-automation. Gcina imibhalo yokuthobela phakathi nonyaka woke, ingabi nje phambi kwe-verification. Hlola ukuthobela ngekota ukuze ukhombe iingqinamba kusenesikhathi. Qeqetjha abasebenzi ngeemfuneko ze-B-BBEE nangeendlela zokulandelela.

Kubayini Ama-Spreadsheet Ne-Generic Software Kungasizi

Ama-spreadsheet kanye ne-off-the-shelf accounting software akhelwanga i-B-BBEE Construction Sector Code. Akahlanganisi i-supplier master data namaleveli we-B-BBEE, akakwazi ukuhlukanisa i-spend phakathi kwe-black-owned ne->51% black-owned, begodu aphoqa ukuhlanganisa mathupha kumaphrojekthi amanengi nakwezemali zonyaka. Ama-verification agent adinga ubufakazi be-procurement obuhlukanisiweko; ukulungisa ama-spreadsheet ekupheleni komnyaka kuvame ukuba nephoso begodu kwesinye isikhathi sekulibazile ukulungisa ukushoda. Ihlelo ezingakahlanganiswa zenza kube bulukhuni ukubona inqubekela-phambili yesikhathi sangempela ukuya kuthagethi engu-30% namkha kuma-priority element threshold.

Lo Mhlahlandlela Wenzelweni

Umhlahlandlela lo wenzelwe abanekontileka baseSewula Afrika, abakhi bezindlu nabezokuthengisa, kanye nabathuthukisi bezindlu okufanele bathobele i-B-BBEE Construction Sector Code. Noma ngabe ungu-CIDB graded 1–6 ofuna imisebenzi kahulumende, namkha ungumkontraga omkhulu ophethe ama-contract e-JBCC namkha e-NEC kanye namathenda ezinkampani, ukuzwisisa i-scorecard namapriority elements kukusiza uhlale ulungele amathenda. Ama-EME angaphasi kwe-turnover ka-R10m athola i-automatic Level 4 recognition kodwana kusamele ahlele ukuthobela ngesikhathi ekhula.

Imibuzo Ebuzwa Khulu

Uyini umehluko phakathi kwe-Construction Sector Code nama-generic B-BBEE code?

I-Construction Sector Code iqondene nomkhakha othileko, inemfuneko ezihlelwe iinkhamphani zokwakha. Umehluko oqakathekileko ufaka:

  • Amathagethi aphezulu we-procurement (30% kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned uma kuqhathaniswa no-25% kuma-generic code)
  • Ukugxila ku-skills development ekhethekileko kwezokwakha (ama-learnership, ukuqeqetjhwa kwama-artisan)
  • Ukulandelwa kokuthobela okusekelwe kuphrojekthi
  • Izimiso ezikhethekileko zokwaziwa kwe-B-BBEE kuma-subcontractor
  • Iimfuneko ze-mandated investment

Kumele ngenze kangaki i-verification yesimo sami se-B-BBEE?

Iincwadi ze-B-BBEE zisebenza umnyaka owodwa kusukela ngelanga lokukhutjhwa. Kumele uvuselele isitifikhethi sakho minyaka yoke nge-SANAS-accredited verification agency. Kodwana kufanele ulandele ukuthobela ngokuragela phambili phakathi nomnyaka, ingabi phambi kwe-verification kuphela.

Kwenzekani nangingenzi ama-priority element threshold?

Nawungahlangabezani nama-priority element threshold (i-40% yamaphuzu atholakalako ku-Ownership, Skills Development, ne-ESD), ileveli yakho ye-B-BBEE yehliswa ngeleveli eyodwa ngokuzenzakalela, nanyana i-total score yakho ibingakufanelekisela ileveli ephezulu. Isibonelo, nawuthola amaphuzu ama-95 kodwana ungakafinyeleli i-threshold yesinye isakhi esiqakathekileko, uzokuba yi-Level 3 esikhundleni se-Level 2.

Ngingasebenzisa i-procurement yeminyaka edluleko ku-B-BBEE assessment yamanje?

Awa. I-B-BBEE assessment isekelwe eminyakeni eyi-12 yakamuva yedatha yezimali. Angeze wasebenzisa i-procurement yeminyaka edluleko ngaphandle kokuthi iwela esikhathini sokuhlolwa. Yingakho ukulandelwa okuqhubekako kuqakathekile — awukwazi ukulungisa i-procurement score yakho emuva.

Ngingabafumana njani abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima bezinto zokwakha?

Ukufumana abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kudinga umzamo oqondileko:

  • Sesha kuma-database wabahlinzeki be-B-BBEE
  • Yiba yingcenye yemicimbi yomkhakha wezokwakha nemisebenzi yokuxhumanisa
  • Xhumana neenhlangano zomkhakha (Master Builders South Africa, SAFCEC)
  • Buza abahlinzeki okade usebenza nabo ukuthi bakudlulisele kwabanye
  • Nikeza i-enterprise development support ukusiza abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima bakhule
  • Cabanga ngokwenza ama-partnership nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima

Iyiphi ileveli encani ye-B-BBEE edingekako emathendeni kahulumende?

Amathenda amanengi kahulumende adinga ileveli encani ye-B-BBEE, ngokuvamile i-Level 4 namkha ngaphezulu. Kodwana amaleveli aphezulu (Level 1-3) athola amaphuzu amanengi we-preferential procurement, okukwenza uncintisane ngamandla amanengi. Kwamanye amathenda kungadingeka i-Level 1 namkha i-Level 2 ngokukhethekileko. Hlola qobe iimfuneko zethenda ngaphambi kokufaka.

Kubiza malini i-B-BBEE verification?

Iindleko ze-B-BBEE verification ziyahlukahluka ngobukhulu nangokuyinkimbinkimbi kwenkhamphani:

  • Iinkhamphani ezincani (QSEs): R3,000-R8,000
  • Iinkhamphani ezimaphakathi: R8,000-R15,000
  • Iinkhamphani ezikulu: R15,000-R50,000+

Iindleko zixhomeke ku-verification agency, ubunzima benkhamphani, kanye nekhwalithi yemibhalo. Khetha i-SANAS-accredited agency enesipiliyoni emkhakheni wezokwakha.

Ngingathuthukisa ileveli yami ye-B-BBEE phakathi nonyaka?

Iye, ungakwenza. Ileveli yakho ye-B-BBEE ihlolwa minyaka yoke, kodwana ungathuthukisa amaphuzu wakho phakathi nonyaka ngokuthi:

  • Yandisa i-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima
  • Nikeza i-skills development kubasebenzi abanzima
  • Qoka abaphathi abanzima
  • Yandisa i-black ownership
  • Nikeza i-SED contribution

Landelela ukuthobela ngokuqhubekako ukuze ukhombe amathuba wokwenza ngcono ngaphambi kwe-verification elandelako.

Isiphetho

I-B-BBEE Construction Sector Code ibeka iimfuneko ezikhethekileko zomkhakha ezilawula amandla wakho wokufaka ithenda kanye nokuthola amaphuzu we-preferential procurement. Ukulungisa kuhle i-scorecard namapriority element, nokulandelela i-procurement ne-skills development ngokuqhubekako, kukugcina uthobela begodu ulungele amathenda. Ngokuhlela okuhle nangamathulusi afaneleko, ukufikelela ithagethi engu-30% kanye nama-priority threshold kuyenzeka.

Bona ukuthi Wakha isiza njani abakhi nabanekontileka baseSewula Afrika ukuphatha i-B-BBEE Construction Sector Code compliance, i-CIDB grading, kanye nezezimali zamaphrojekthi endaweni eyodwa.


I-athikili ezihlobeneko


Itlolwe ngu

Wakha Team