I-B-BBEE Construction Sector Code: Umhlahlandlela Wokuthobela Wabakhi
Ukungabi semthethweni noma ukuphambuka kokuthobela i-B-BBEE ngaphasi kwe-Construction Sector Code kubiza iinkhamphani zokwakha amathenda, kwehlisa ileveli ngesikhathi se-verification, begodu kunciphisa ukufikelela emsebenzini kahulumende nowezinkampani ezinkulu. Abakhi nabanekontileka abanengi bafuna ukuthobela, kodwana bayadideka ngendlela i-code esebenza ngayo, ukuthi i-scorecard ifunani ngempela, nokuthi i-procurement kanye ne-skills development kulandelwa njani ngaphandle kwama-spreadsheet aphuma emzileni.
I-B-BBEE Construction Sector Code ayisiyo i-generic code. Ibeka amathagethi akhethekileko womkhakha: i-procurement ephezulu kubahlinzeki abamnzima abanobunikazi babantu abanzima, i-skills development egxile kwezokwakha, kanye nokulandelwa okusekelwe kumaphrojekthi okutjengisa indlela abanekontileka nabathuthukisi abasebenza ngayo.
Umhlahlandlela lo uchaza ukuthi i-Construction Sector Code iyini, i-scorecard kanye namapriority elements asebenza njani, nokuthi ungagcina njani ukuthobela ukuze uhlale ulungele amathenda.
Kubayini I-B-BBEE Iqakatheke Khulu Eenkhamphanini Zokwakha E-SA
Ukuthobela i-B-BBEE kuqakatheke khulu eenkhamphanini zokwakha ngombana:
Amathenda kahulumende ayakudinga — Cishe woke amaphrojekthi wokwakha womkhakha womphakathi (omasipala, iminyango kahulumende, ama-parastatal) adinga ubufakazi besimo se-B-BBEE. Ileveli yakho ye-B-BBEE ithinta ngqo amandla wakho wokufaka ithenda, begodu amaleveli aphezulu athola amaphuzu amanengi we-preferential procurement.
Amakhasimende ezinkampani ezinkulu ayakulindela — Iinkhamphani ezinkulu ziqhubeka zifuna iincwadi ze-B-BBEE kubahlinzeki bazo. Amathenda amanengi ezinkampani afaka ileveli ye-B-BBEE njengendlela yokubeka amaphuzu, lapho i-Level 1 ne-Level 2 zithola amaphuzu amanengi ukudlula amaleveli aphasi.
I-procurement recognition — Ileveli yakho ye-B-BBEE inquma iphesentheji yokwaziwa amakhasimende angayibala nakathenga kuwe. I-Level 1 ithola i-recognition engu-135%, i-Level 2 ithola i-125%, i-Level 3 ithola i-110%, njalo njalo. Lokhu kukwenza ube ngcono khulu kumakhasimende aqaphela i-B-BBEE.
Ukufikelela emathubeni — Amaphrojekthi amanengi wokwakha agcinelwa iinkhamphani ezithobelako i-B-BBEE, namkha afake iimfuneko ze-B-BBEE kumigomo yamathenda. Nawungathobeli, ukhishwa engxenyeni enkulu yemakethe.
Ukuguqulwa komkhakha — Umkhakha wokwakha unemigomo ekhethekileko yokuguqulwa ngaphasi kwe-Construction Sector Code, okutjengisa indima yomkhakha ekuguqulweni komnotho kanye naku-skills development.
Ukuzwisisa nokugcina ukuthobela i-B-BBEE akusikho uku “ticka ibhokisi” kwaphela — kumayelana nokufikelela emathubeni, ukuncintisana kuhle, nokufaka isandla ekuguqulweni komnotho weSewula Afrika.
Iyini I-Construction Sector Code?
I-Construction Sector Code yi-sector-specific B-BBEE code ekhishwe ngaphasi kwe-Broad-Based Black Economic Empowerment Act (Act 53 of 2003). Yathululwa kokuthoma ngo-2009 yabuye yalungiswa ngo-Novemba 2017 (Gazette No. 41287).
Kubayini Ezokwakha ZineCode Yazo
Umkhakha wokwakha unezici ezikhethekileko ezenza i-code ehlukeneko ibe mthethweni:
-
Umsebenzi osekelwe kumaphrojekthi — Iinkhamphani zokwakha zisebenza kumaphrojekthi azimeleko aneenkathi ezahlukahlukeneko, okwenza ukulandelwa kokuthobela okuqhubekako kube bulukhuni ukudlula e-manufacturing namkha e-retail.
-
Ukuthembela khulu kuma-subcontractor — Ezokwakha zithembele khulu kuma-subcontractor, ngakho kudingeka ukulandelwa kwe-procurement okuqinileko ukuqinisekisa ukuthi amathagethi wokusetjenziswa kwemali ye-B-BBEE ayafikelelwa.
-
Umkhakha odinga amakhono amanengi — Umkhakha udinga i-skills development enkulu, kufaka hlangana ama-learnership, ukuqeqetjhwa kwama-artisan, kanye ne-professional development, i-code ekuqondisa ngqo.
-
Umthelela omkhulu wokuguqulwa — Amaphrojekthi wokwakha adala imisebenzi, athuthukise amakhono, begodu adlulise ubunikazi ngendlela ehambisana neenhloso ze-B-BBEE, ngakho i-code ibeka amathagethi akhethekileko kulezi zindawo.
-
Ubunzima be-procurement — I-procurement yezokwakha ifaka izinto zokwakha, abasebenzi, ama-subcontractor, imishini, neensiza, ngakho kudingeka ukulandelwa okunabileko ukuze kufikelelwe amathagethi we-procurement.
I-Construction Sector Code iyazazi lezi zici ezikhethekileko begodu ibeka iimfuneko ezisebenzako eenkhamphanini zokwakha ngesikhathi isaqhuba ukuguqulwa okunomqondo.
Ihluke Njani KumaGeneric Code
I-Construction Sector Code ihluke kuma-generic code ngeendlela ezimbalwa:
-
Amathagethi we-procurement aphezulu — I-code idinga i-procurement engu-30% kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima obungaphezulu kwe-51% (uma kuqhathaniswa no-25% kuma-generic code), okutjengisa ukuthi umkhakha lo utshwalela khulu i-procurement.
-
Ukugxila ku-skills development — I-code igcizelela ama-learnership, ukuqeqetjhwa kwama-artisan, kanye ne-skills development ekhethekileko kwezokwakha, iqaphela iimfuneko zamakhono womkhakha.
-
Ukulandelwa okusekelwe kuphrojekthi — I-code ivumela ukulandelwa kokuthobela okusekelwe kuphrojekthi, iqaphela ukuthi iinkhamphani zokwakha zingaba namazinga ahlukileko wokuthobela kumaphrojekthi ahlukahlukeneko.
-
Ukutjhejwa kwama-subcontractor — I-code inezimiso ezikhethekileko zokwaziwa kwe-B-BBEE spend kuma-subcontractor, okuqakatheke khulu eenkhamphanini zokwakha.
-
Mandated investments — I-code ifaka iimfuneko zokutjalwa kwemali okuphoqelekileko eenkhamphanini zokwakha ezinobunikazi babantu abanzima, ukuze kusekelwe ukuguqulwa komkhakha.
Ukuzwisisa umehluko lo kuqakatheke khulu eenkhamphanini zokwakha — ukusebenzisa iimfuneko zama-generic code kungaholela ekungathobelini namkha ekulahlekelweni ngamathuba.
I-Construction Sector Code Scorecard Ichazwe
I-Construction Sector Code isebenzisa ihlelo le-scorecard elinezinto ezinhlanu, ngokuhlanganisa amaphuzu ayi-109. Ileveli yakho ye-B-BBEE (Level 1-8, namkha Non-Compliant) inqunywa maphuzu wakho woke.
Isakhi 1: Ownership (amaphuzu ayi-25)
I-Ownership ikala iphesentheji yenkhamphani yakho ephethwe babantu abanzima, abafazi abanzima, namaqhema akhethekileko wabantu abanzima.
Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:
- Black ownership: Kufika kumaphuzu ayi-20 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-black ownership)
- Black women ownership: Kufika kumaphuzu ayi-3 (bonus points yobunikazi babafazi abanzima)
- Black designated groups: Kufika kumaphuzu ayi-2 (bonus points yobunikazi bamaqhema akhethekileko wabantu abanzima — abantu abanzima abakhubazekileko, intsha emnyama, abantu abanzima abasemakhaya)
Iimfuneko eziqakathekileko:
- I-ownership kumele ibe ngeyamambala — abanikazi beshare abanzima kumele babe nenzuzo yomnotho yamambala kanye namalungelo wokuvota
- I-ownership ingaba ngqo (ama-share aphethwe ngqo) namkha ingaqondile (ngamabhizinisi anobunikazi babantu abanzima)
- I-net value calculation ibala inani lobunikazi babantu abanzima ngemva kwesikwelede
Mandated investments: I-Construction Sector Code ifaka iimfuneko ze-mandated investments — iinkhamphani zokwakha kumele zitjale iphesentheji ye-annual turnover yazo eenkhamphanini zokwakha ezinobunikazi babantu abanzima namkha kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima. Lokhu kusekela ukuguqulwa komkhakha ngokwakha amathuba wamabhizinisi anobunikazi babantu abanzima.
Iinselele ezivamileko:
- Ukufumana abalingani abanzima abafaneleko kuma-ownership structure
- Ukuhlela i-ownership ukuhlangabezana neemfuneko ngesikhathi kusagcinwa ukulawula ukusebenza
- Ukubala kuhle i-ownership kuma-net value calculation
- Ukuhlangabezana neemfuneko ze-mandated investment
Ukwenza ngcono amaphuzu we-ownership:
- Ngenisa abanikazi beshare abanzima (ngqo namkha ngamabhizinisi anobunikazi babantu abanzima)
- Yandisa ubunikazi babafazi abanzima ukuthola ama-bonus points
- Hlela i-ownership ukuze i-net value yabaphethe ama-share abanzima ibe phezulu
- Hlangabezana neemfuneko ze-mandated investment
Isakhi 2: Management Control (amaphuzu ayi-19)
I-Management Control ikala ukumelwa kwabantu abanzima ezikhundleni zokuphatha, kufaka hlangana amalunga ebhodi, i-executive management, kanye ne-senior management.
Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:
- Ukubamba iqhaza kwabantu abanzima ebhodini: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe kuphesentheji yamalunga ebhodi amnyama)
- I-executive management emnyama: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-executive abanzima)
- I-senior management emnyama: Kufika kumaphuzu ayi-4 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-senior manager abanzima)
- I-middle management emnyama: Kufika kumaphuzu ayi-2 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-middle manager abanzima)
- I-junior management emnyama: Kufika ephuzwini eli-1 (ngokusekelwe kuphesentheji yaba-junior manager abanzima)
- Ukumelwa kwabantu abanzima ku-procurement: Kufika kumaphuzu ayi-2 (abantu abanzima abathatha iinqunto ze-procurement)
- Ukumelwa kwabantu abanzima ku-human resources: Kufika kumaphuzu ayi-2 (abantu abanzima abathatha iinqunto ze-HR)
Iimfuneko eziqakathekileko:
- Izikhundla zokuphatha kumele zibe ziqotho zinegunya lokuthatha iinqunto
- Ukumelwa kwabantu abanzima kukalwa njengephesentheji yazo zoke izikhundla zokuphatha
- Kukhona ama-bonus points wabafazi abanzima ezikhundleni zokuphatha
Iinselele ezivamileko:
- Ukufumana abakhethwa abanzima abafaneleko ezikhundleni zokuphatha
- Ukugcina ithalenta lokuphatha elimnyama
- Ukuqinisekisa ukuthi abaphathi abanzima banegunya langempela lokuthatha iinqunto
- Ukulandelela kuhle ukumelwa kokuphatha
Ukwenza ngcono amaphuzu we-management control:
- Qoka amalunga ebhodi amnyama
- Phakamisa abasebenzi abanzima babe ku-executive naku-senior management
- Qinisekisa ukumelwa kwabantu abanzima emisebenzini ye-procurement ne-HR
- Nikeza amathuba wokuthuthukiswa kwabasebenzi abanzima ukuze banyukele kwezokuphatha
Isakhi 3: Skills Development (amaphuzu ayi-20)
I-Skills Development ikala ukutjala kwakho ekuthuthukiseni abasebenzi abanzima ngokuqeqetjha, ama-learnership, ama-apprenticeship, kanye ne-professional development.
Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:
- I-skills development spend: Kufika kumaphuzu ayi-8 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-payroll esetjenziswe ku-skills development yabantu abanzima)
- Ama-learnership: Kufika kumaphuzu ayi-4 (ngokusekelwe enanini lama-learnership wabantu abanzima)
- Ukuqeqetjhwa kwama-artisan: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe enanini lama-artisan abanzima aqeqetjhiweko)
- I-professional development: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe kubasebenzi abanzima abafumana i-professional development)
- Ama-bursary nama-scholarship: Kufika kumaphuzu ayi-2 (ngokusekelwe kuma-bursary anikelwe abafundi abanzima)
Iimfuneko eziqakathekileko:
- I-skills development spend kumele ibe okungenani yi-1.5% ye-payroll (eenkhamphanini ezikulu) namkha yi-1% (kuma-QSE)
- Ukuqeqetjha kumele kube ku-accredited namkha ku-recognised
- Ama-learnership kumele abhaliswe ne-SETA (Sector Education and Training Authority)
- Ukuqeqetjhwa kwama-artisan kumele kuholele ku-trade test certification
Ukugxila okukhethekileko kwezokwakha: I-Construction Sector Code igcizelela i-skills development ekhethekileko kwezokwakha:
- Ukuqeqetjhwa kwama-artisan — Ukuqeqetjha ama-artisan abanzima emisebenzini yokwakha (plumbing, electrical, carpentry, njll.)
- Ama-learnership — Ama-learnership abhalisiweko emikhakheni ehlobene nokwakha
- I-professional development — Ukuqeqetjha abasebenzi abanzima ku-construction management, quantity surveying, engineering, njll.
- Ukuqeqetjha kwezokuphepha — Ukuqeqetjha kokuphepha kwezokwakha kubasebenzi abanzima
Iinselele ezivamileko:
- Ukufumana abanikeli bokuqeqetjha abane-accreditation yamakhono akhethekileko kwezokwakha
- Ukulinganisa iindleko zokuqeqetjha neemfuno zebhizinisi
- Ukuqinisekisa ukuthi ukuqeqetjha kuholela emakhwalifikheytheni awaziwako
- Ukulandelela kuhle i-skills development spend
Ukwenza ngcono amaphuzu we-skills development:
- Yandisa i-skills development spend ibe okungenani yi-1.5% ye-payroll
- Bhalisa ama-learnership ne-Construction SETA
- Thuthukisa amahlelo wangaphakathi wokuqeqetjha ama-artisan
- Nikeza amathuba we-professional development kubasebenzi abanzima
- Nikeza ama-bursary kubafundi abanzima abafunda imikhakha ehlobene nokwakha
Isakhi 4: Enterprise and Supplier Development (amaphuzu ayi-40)
I-Enterprise and Supplier Development (ESD) yisakhi esikhulu khulu ku-scorecard, esitjengisa ukuqakatheka kwe-procurement kanye nokuthuthukiswa kwabahlinzeki emkhakheni wokwakha.
Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:
- I-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima: Kufika kumaphuzu ayi-15 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kubahlinzeki abanjalo)
- I-procurement kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned: Kufika kumaphuzu ayi-10 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned)
- I-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babafazi abanzima: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kubahlinzeki abanjalo)
- I-procurement kuma-black designated groups: Kufika kumaphuzu ayi-2 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-procurement spend kula maqhema)
- I-enterprise development: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kusekelo olunikelwa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima)
- I-supplier development: Kufika kumaphuzu ayi-3 (ngokusekelwe kusekelo lokuthuthukisa olunikelwa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima)
Iimfuneko eziqakathekileko:
- Ithagethi ye-procurement engu-30% — Iinkhamphani zokwakha kumele zithenge okungenani i-30% ye-total procurement spend kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned
- Ukulandelwa kwe-procurement — Yoke i-procurement spend kumele ilandelwe begodu ihlukaniswe ngeleveli ye-B-BBEE yomhlinzeki
- Ukuqinisekiswa kwabahlini zeki — Abahlinzeki kumele babe neencwadi ze-B-BBEE namkha ama-affidavit asemthethweni
- I-enterprise development — Usekelo olunikelwa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima (ama-grant, iimboleko, ukuqeqetjha, i-mentorship)
- I-supplier development — Usekelo lokuthuthukisa ukusiza abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima bathuthukise amandla wabo
I-procurement ekhethekileko kwezokwakha: I-procurement yezokwakha ifaka hlangana:
- Izinto zokwakha — Cement, steel, bricks, timber, izinto ze-electrical, izinto ze-plumbing
- Ama-subcontractor — Electrical, plumbing, roofing, painting, tiling subcontractor
- Imishini — Ukuqatjha imishini yokwakha, amathulusi, imitjhini
- Iinsiza — Engineering, quantity surveying, architecture, legal, accounting services
- Abasebenzi — Labour brokers, abasebenzi besikhatjhana
Iinselele ezivamileko:
- Ukufumana abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kuzo zoke iingaba ze-procurement
- Ukulandelela i-procurement spend kumaphrojekthi amanengi
- Ukuqinisekisa iincwadi ze-B-BBEE zabahlinzeki
- Ukufikelela ithagethi engu-30% ye-procurement kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned
- Ukulinganisa iimfuneko ze-procurement neendleko kanye nekhwalithi
Ukwenza ngcono amaphuzu we-ESD:
- Yandisa i-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima (thagetha i-30% kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned)
- Beka phambili i-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babafazi abanzima
- Thuthukisa ubuhlobo nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima
- Nikeza i-enterprise development support kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima
- Landelela kuhle yoke i-procurement spend ngeleveli ye-B-BBEE yomhlinzeki
Isakhi 5: Socio-Economic Development (amaphuzu ayi-5)
I-Socio-Economic Development (SED) ikala igalelo lakho ekuthuthukisweni komphakathi neenhlelo zenhlalo.
Ukuhlukaniswa kwamaphuzu:
- I-SED contributions: Kufika kumaphuzu ayi-5 (ngokusekelwe kuphesentheji ye-net profit after tax esetjenziswe kuma-SED initiative)
Iimfuneko eziqakathekileko:
- I-SED spend kumele ibe okungenani yi-1% ye-net profit after tax
- Igalelo kumele lizuzise abantu abanzima namkha imiphakathi yabantu abanzima
- Ama-initiative kumele abe aqhubekako begodu alinganiseke
- Igalelo lingaba ngemali namkha nge-in-kind (izinto, imishini, ubunjinga)
I-SED ekhethekileko kwezokwakha: Iinkhamphani zokwakha zinganikela ngokuthi:
- Iinhlaka zomphakathi — Ukwakha izikolo, ama-clinic, ama-community centre
- I-skills development — Ukuqeqetjha amalunga womphakathi kumakhono wokwakha
- I-enterprise development — Ukusekela amabhizinisi wokwakha anobunikazi babantu abanzima emiphakathini
- Iminikelo yezinto zokwakha — Ukunikela ngezinto zokwakha kumaphrojekthi womphakathi
- Ubunjinga — Ukunikela ngobunjinga bokwakha kumaphrojekthi womphakathi
Iinselele ezivamileko:
- Ukukhomba ama-SED initiative afaneleko
- Ukuqinisekisa ukuthi iminikelo iyalinganiseka begodu iyaphikelela
- Ukulinganisa i-SED spend neemfuno zebhizinisi
- Ukulandelela kuhle i-SED contribution
Ukwenza ngcono amaphuzu we-SED:
- Yandisa i-SED spend ibe okungenani yi-1% ye-net profit after tax
- Gxila kuma-SED initiative ahlobene nokwakha
- Sebenzisana neenhlangano zomphakathi
- Bhala i-SED contribution ngemiphumela elinganisekako
- Qinisekisa ukuthi iminikelo izuzisa imiphakathi yabantu abanzima
Amaleveli We-B-BBEE Asebenza Njani
Ileveli yakho ye-B-BBEE (Level 1-8, namkha Non-Compliant) inqunywa maphuzu wakho we-scorecard:
| Level | Total Points | Procurement Recognition |
|---|---|---|
| Level 1 | 100+ points | 135% |
| Level 2 | 95-99 points | 125% |
| Level 3 | 90-94 points | 110% |
| Level 4 | 80-89 points | 100% |
| Level 5 | 75-79 points | 80% |
| Level 6 | 70-74 points | 60% |
| Level 7 | 55-69 points | 50% |
| Level 8 | 40-54 points | 10% |
| Non-Compliant | <40 points | 0% |
I-procurement recognition itjho ukuthi nakumakhasimende aqaphela i-B-BBEE athenga kuwe, angabala iphesentheji ethileko ye-procurement spend yakho kuma-B-BBEE procurement target awo. Isibonelo, nakumakhasimende achitha u-R100,000 nenkhamphani yakho ye-Level 1, angabala u-R135,000 ku-target yawo ye-procurement.
Amapriority elements: I-Construction Sector Code inama-priority elements amathathu:
- Ownership — Kufanele uthole okungenani i-40% yamaphuzu atholakalako (10 kwa-25)
- Skills Development — Kufanele uthole okungenani i-40% yamaphuzu atholakalako (8 kwa-20)
- Enterprise and Supplier Development — Kufanele uthole okungenani i-40% yamaphuzu atholakalako (16 kwa-40)
Nawungafinyeleli kuma-threshold we-priority element, ileveli yakho ye-B-BBEE yehliswa ngokuzenzakalela ngeleveli eyodwa, nanyana i-total score yakho ingabe ikufanelekisela ileveli ephezulu.
Amaleveli Wokwaziwa Kwe-B-BBEE Ne-Procurement
Ileveli yakho ye-B-BBEE ithinta ngqo ukuthi ukhangako kangangani kumakhasimende aqaphela i-B-BBEE:
Level 1 (135% recognition) — Le yileveli ephezulu khulu, ekwenza ukhange khulu kumakhasimende afuna ukwandisa amaphuzu wawo we-B-BBEE procurement. Iinkhamphani ze-Level 1 zivame ukunikwa i-priority emathendeni.
Level 2 (125% recognition) — Ileveli eqinileko ekubeka kuhle emathendeni amanengi. Amakhasimende amanengi ezinkampani akhetha i-Level 2 namkha ngaphezulu.
Level 3 (110% recognition) — Ileveli ehle etholisa iimfuneko zamathenda amanengi. Iinkhamphani ze-Level 3 zingancintisana kuhle kodwana zingahlulwa yi-Level 1 namkha i-Level 2.
Level 4 (100% recognition) — Ileveli eyisisekelo ehlangabezana neemfuneko ezincani. Iinkhamphani ze-Level 4 zingangenela amathenda amanengi kodwana zingathikamezeka phambi kwabancintisana abaleveli ephezulu.
Level 5-8 (80%-10% recognition) — Amaleveli aphasi anciphisa amandla wokuncintisana. Amathenda amanengi adinga i-Level 4 namkha ngaphezulu, okukhupha i-Level 5-8 ngaphandle.
Non-Compliant (0% recognition) — Ukhishwa emathendeni amanengi kahulumende nawezinkampani ezinkulu. Iinkhamphani ezingathobeliko azikwazi ukuncintisana kuhle emakethe yeSewula Afrika.
Ama-Threshold we-Qualifying Small Enterprise (QSE) ne-Large Enterprise
I-Construction Sector Code ihlukanisa hlangana kwe-Qualifying Small Enterprises (QSEs) nama-Large Enterprises:
Ama-threshold we-QSE:
- I-annual turnover ephakathi kuka-R10 million no-R50 million
- Ama-QSE asebenzisa i-scorecard elula eneemfuneko zamaphuzu aphasi
- Ama-QSE asamele ahlangabezane nama-priority element threshold kodwana ngamaphesentheji alungisiweko
Ama-threshold we-Large Enterprise:
- I-annual turnover engaphezu kuka-R50 million
- Ama-Large Enterprises asebenzisa i-scorecard epheleleko enawo woke amaphuzu ayi-109
- Ama-Large Enterprises kumele ahlangabezane nawo woke ama-priority element threshold
Exempted Micro Enterprises (EMEs):
- I-annual turnover engaphasi kuka-R10 million
- Ama-EME azaziwa ngokuzenzakalela njenge-Level 4 B-BBEE contributor
- Ama-EME akadingi i-full scorecard assessment
- Ama-EME asengakwazi ukuthuthukisa ileveli yawo ngokwenza i-scorecard assessment
Kubayini ama-threshold eqakathekile:
- Ama-QSE aneemfuneko ezilula, okwenza ukuthobela kufikeleleke lula
- Ama-Large Enterprises aqondene neemfuneko eziqinileko kodwana anemithombo eminengi
- Ama-EME angagxila ekukhuleni ngaphandle komthwalo opheleleko we-B-BBEE compliance kufikela adlule i-turnover ka-R10 million
Ukuzwisisa isigaba se-enterprise yakho kukusiza ukuhlela i-B-BBEE compliance strategy yakho kuhle.
Exempted Micro Enterprises (EMEs) — I-Turnover Engaphasi Kuka-R10 Million
Nawenkhamphani yakho yokwakha ine-annual turnover engaphasi kuka-R10 million, ubalwa njenge-Exempted Micro Enterprise (EME):
I-automatic Level 4 recognition:
- Ama-EME azaziwa ngokuzenzakalela njenge-Level 4 B-BBEE contributor
- Akukho i-scorecard assessment edingekako
- Isebenza umnyaka owodwa kusukela ngelanga lokukhutjhwa
I-optional scorecard assessment:
- Ama-EME angakhetha ukwenza i-full scorecard assessment
- Nawuthola amaphuzu aphezulu kune-Level 4, uzothola ileveli ephakemeko leyo
- Nawuthola amaphuzu aphasi kune-Level 4, usazothola i-Level 4 (i-EME protection)
Iinzuzo zesimo se-EME:
- Azikho iindleko zokuthobela (akukho verification fees)
- I-automatic Level 4 recognition
- Gxila ekukhuleni kwebhizinisi ngaphandle komthwalo wokuthobela
- Usengathuthukisa ileveli nge-voluntary assessment
Nini isimo se-EME siphela:
- Nawuthi i-annual turnover yakho idlule u-R10 million
- Ubese uba yi-QSE begodu kumele wenze i-scorecard assessment
- Hlela phambili — qala ukulandelela ukuthobela ungakafiki ku-R10 million
Ukuhlela ukukhula:
- Qala ukulandelela i-B-BBEE compliance ungakadluli ku-R10 million
- Yakha ubuhlobo nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kusenesikhathi
- Thuthukisa abasebenzi abanzima ukuze babe semazingeni wokuphatha esikhathini esizako
- Cabanga ngama-ownership structure asekela i-B-BBEE compliance
Isimo se-EME sinikela ngesikhathi sokuphefumula eenkhamphanini ezincani zokwakha, kodwana kuqakathekile ukuhlela ukuthobela ngesikhathi ukhula.
Iinselele Ezivamileko Ze-B-BBEE Eenkhamphanini Zokwakha
Iinkhamphani zokwakha ziqalana neenselelo ezimbalwa ezikhethekileko ekufikeleleni i-B-BBEE compliance:
Inselelo 1: Ubunzima Bokulandelela I-Procurement
Inkinga: Iinkhamphani zokwakha zithenga kubahlinzeki abangamakhulu kumaphrojekthi amanengi, okwenza kube bulukhuni ukulandelela i-B-BBEE spend kuhle.
Isisombululo: Sebenzisa i-construction management software enokulandelwa kwe-B-BBEE procurement ngaphakathi. Ukuze uthole indlela yesinyathelo ngesinyathelo yokuhlukanisa i-spend nokwenza imibiko elungele i-verification, bona B-BBEE procurement tracking for construction.
Inselelo 2: Ukufumana Abahlinzeki Abanobunikazi Babantu Abanzima
Inkinga: Akusizo zoke iingaba ze-procurement ezinezinketho zabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima ezitholakala lula, khulukhulu ezinthweni namkha eensizeni ezikhethekileko.
Isisombululo: Thuthukisa ubuhlobo ngenkuthalo nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima. Nikeza i-enterprise development support ukusiza abahlinzeki abanjalo bakhule. Cabanga ngokwenza ama-partnership nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima ukuze ufikelele amathagethi we-procurement.
Inselelo 3: Ukufikelela Ithagethi Engu-30%
Inkinga: I-Construction Sector Code idinga i-procurement engu-30% kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned, okungaba bulukhuni ukufikelela kukho kuzo zoke iingaba ze-procurement.
Isisombululo: Gxila ekuthomeni kuzigaba ezinokuchithwa kwemali ephezulu (izinto zokwakha, ama-subcontractor). Thuthukisa abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kulezi zigaba. Landelela i-procurement ngesigaba ukuze ukhombe amathuba. Cabanga ngokwenza ama-joint venture nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima.
Inselelo 4: Iindleko Ze-Skills Development
Inkinga: I-skills development idinga ukutjalwa kwemali okukhulu, khulukhulu kuma-learnership nokuqeqetjhwa kwama-artisan.
Isisombululo: Sebenzisa i-SETA funding kuma-learnership nokuqeqetjhwa kwama-artisan. Sebenzisana nabanikeli bokuqeqetjha ukwehlisa iindleko. Gxila kumakhono akhethekileko kwezokwakha azuzisa ibhizinisi lakho. Landelela kuhle i-skills development spend ukuze wandise amaphuzu we-scorecard.
Inselelo 5: Ama-Ownership Structure
Inkinga: Ukufumana abalingani abanzima abafaneleko kuma-ownership structure ngesikhathi usagcina ukulawula ukusebenza kungaba bulukhuni.
Isisombululo: Cabanga nge-indirect ownership ngokusebenzisa amabhizinisi anobunikazi babantu abanzima. Hlela i-ownership ukuze i-net value yabaphethe ama-share abanzima ibe phezulu. Qinisekisa ukuthi abanikazi beshare abanzima banenzuzo yomnotho yamambala namalungelo wokuvota. Funa iseluleko sengwepheshe kuma-ownership structure.
Inselelo 6: Iindleko Ze-Verification
Inkinga: I-B-BBEE verification ingabiza khulu, khulukhulu kuma-Large Enterprises anama-structure ayinkimbinkimbi.
Isisombululo: Khetha i-SANAS-accredited verification agency enesipiliyoni emkhakheni wezokwakha. Lungisa imibhalo kuhle ukuze unciphise isikhathi se-verification. Cabanga nge-multi-year verification agreement ukuze ugcine iindleko ziphasi. Sebenzisa i-software ukugcina imibhalo yokuthobela.
Inselelo 7: Ukugcina Ukuthobela
Inkinga: I-B-BBEE compliance iyaqhubeka, idinga ukulandelwa okuqhubekako kanye nokubhalwa kwemibhalo.
Isisombululo: Sebenzisa i-software ukwenza i-compliance tracking ibe yi-automation. Gcina imibhalo yokuthobela phakathi nonyaka woke, ingabi nje phambi kwe-verification. Hlola ukuthobela ngekota ukuze ukhombe iingqinamba kusenesikhathi. Qeqetjha abasebenzi ngeemfuneko ze-B-BBEE nangeendlela zokulandelela.
Kubayini Ama-Spreadsheet Ne-Generic Software Kungasizi
Ama-spreadsheet kanye ne-off-the-shelf accounting software akhelwanga i-B-BBEE Construction Sector Code. Akahlanganisi i-supplier master data namaleveli we-B-BBEE, akakwazi ukuhlukanisa i-spend phakathi kwe-black-owned ne->51% black-owned, begodu aphoqa ukuhlanganisa mathupha kumaphrojekthi amanengi nakwezemali zonyaka. Ama-verification agent adinga ubufakazi be-procurement obuhlukanisiweko; ukulungisa ama-spreadsheet ekupheleni komnyaka kuvame ukuba nephoso begodu kwesinye isikhathi sekulibazile ukulungisa ukushoda. Ihlelo ezingakahlanganiswa zenza kube bulukhuni ukubona inqubekela-phambili yesikhathi sangempela ukuya kuthagethi engu-30% namkha kuma-priority element threshold.
Lo Mhlahlandlela Wenzelweni
Umhlahlandlela lo wenzelwe abanekontileka baseSewula Afrika, abakhi bezindlu nabezokuthengisa, kanye nabathuthukisi bezindlu okufanele bathobele i-B-BBEE Construction Sector Code. Noma ngabe ungu-CIDB graded 1–6 ofuna imisebenzi kahulumende, namkha ungumkontraga omkhulu ophethe ama-contract e-JBCC namkha e-NEC kanye namathenda ezinkampani, ukuzwisisa i-scorecard namapriority elements kukusiza uhlale ulungele amathenda. Ama-EME angaphasi kwe-turnover ka-R10m athola i-automatic Level 4 recognition kodwana kusamele ahlele ukuthobela ngesikhathi ekhula.
Imibuzo Ebuzwa Khulu
Uyini umehluko phakathi kwe-Construction Sector Code nama-generic B-BBEE code?
I-Construction Sector Code iqondene nomkhakha othileko, inemfuneko ezihlelwe iinkhamphani zokwakha. Umehluko oqakathekileko ufaka:
- Amathagethi aphezulu we-procurement (30% kubahlinzeki abangaphezu kwe-51% black-owned uma kuqhathaniswa no-25% kuma-generic code)
- Ukugxila ku-skills development ekhethekileko kwezokwakha (ama-learnership, ukuqeqetjhwa kwama-artisan)
- Ukulandelwa kokuthobela okusekelwe kuphrojekthi
- Izimiso ezikhethekileko zokwaziwa kwe-B-BBEE kuma-subcontractor
- Iimfuneko ze-mandated investment
Kumele ngenze kangaki i-verification yesimo sami se-B-BBEE?
Iincwadi ze-B-BBEE zisebenza umnyaka owodwa kusukela ngelanga lokukhutjhwa. Kumele uvuselele isitifikhethi sakho minyaka yoke nge-SANAS-accredited verification agency. Kodwana kufanele ulandele ukuthobela ngokuragela phambili phakathi nomnyaka, ingabi phambi kwe-verification kuphela.
Kwenzekani nangingenzi ama-priority element threshold?
Nawungahlangabezani nama-priority element threshold (i-40% yamaphuzu atholakalako ku-Ownership, Skills Development, ne-ESD), ileveli yakho ye-B-BBEE yehliswa ngeleveli eyodwa ngokuzenzakalela, nanyana i-total score yakho ibingakufanelekisela ileveli ephezulu. Isibonelo, nawuthola amaphuzu ama-95 kodwana ungakafinyeleli i-threshold yesinye isakhi esiqakathekileko, uzokuba yi-Level 3 esikhundleni se-Level 2.
Ngingasebenzisa i-procurement yeminyaka edluleko ku-B-BBEE assessment yamanje?
Awa. I-B-BBEE assessment isekelwe eminyakeni eyi-12 yakamuva yedatha yezimali. Angeze wasebenzisa i-procurement yeminyaka edluleko ngaphandle kokuthi iwela esikhathini sokuhlolwa. Yingakho ukulandelwa okuqhubekako kuqakathekile — awukwazi ukulungisa i-procurement score yakho emuva.
Ngingabafumana njani abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima bezinto zokwakha?
Ukufumana abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima kudinga umzamo oqondileko:
- Sesha kuma-database wabahlinzeki be-B-BBEE
- Yiba yingcenye yemicimbi yomkhakha wezokwakha nemisebenzi yokuxhumanisa
- Xhumana neenhlangano zomkhakha (Master Builders South Africa, SAFCEC)
- Buza abahlinzeki okade usebenza nabo ukuthi bakudlulisele kwabanye
- Nikeza i-enterprise development support ukusiza abahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima bakhule
- Cabanga ngokwenza ama-partnership nabahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima
Iyiphi ileveli encani ye-B-BBEE edingekako emathendeni kahulumende?
Amathenda amanengi kahulumende adinga ileveli encani ye-B-BBEE, ngokuvamile i-Level 4 namkha ngaphezulu. Kodwana amaleveli aphezulu (Level 1-3) athola amaphuzu amanengi we-preferential procurement, okukwenza uncintisane ngamandla amanengi. Kwamanye amathenda kungadingeka i-Level 1 namkha i-Level 2 ngokukhethekileko. Hlola qobe iimfuneko zethenda ngaphambi kokufaka.
Kubiza malini i-B-BBEE verification?
Iindleko ze-B-BBEE verification ziyahlukahluka ngobukhulu nangokuyinkimbinkimbi kwenkhamphani:
- Iinkhamphani ezincani (QSEs): R3,000-R8,000
- Iinkhamphani ezimaphakathi: R8,000-R15,000
- Iinkhamphani ezikulu: R15,000-R50,000+
Iindleko zixhomeke ku-verification agency, ubunzima benkhamphani, kanye nekhwalithi yemibhalo. Khetha i-SANAS-accredited agency enesipiliyoni emkhakheni wezokwakha.
Ngingathuthukisa ileveli yami ye-B-BBEE phakathi nonyaka?
Iye, ungakwenza. Ileveli yakho ye-B-BBEE ihlolwa minyaka yoke, kodwana ungathuthukisa amaphuzu wakho phakathi nonyaka ngokuthi:
- Yandisa i-procurement kubahlinzeki abanobunikazi babantu abanzima
- Nikeza i-skills development kubasebenzi abanzima
- Qoka abaphathi abanzima
- Yandisa i-black ownership
- Nikeza i-SED contribution
Landelela ukuthobela ngokuqhubekako ukuze ukhombe amathuba wokwenza ngcono ngaphambi kwe-verification elandelako.
Isiphetho
I-B-BBEE Construction Sector Code ibeka iimfuneko ezikhethekileko zomkhakha ezilawula amandla wakho wokufaka ithenda kanye nokuthola amaphuzu we-preferential procurement. Ukulungisa kuhle i-scorecard namapriority element, nokulandelela i-procurement ne-skills development ngokuqhubekako, kukugcina uthobela begodu ulungele amathenda. Ngokuhlela okuhle nangamathulusi afaneleko, ukufikelela ithagethi engu-30% kanye nama-priority threshold kuyenzeka.
Bona ukuthi Wakha isiza njani abakhi nabanekontileka baseSewula Afrika ukuphatha i-B-BBEE Construction Sector Code compliance, i-CIDB grading, kanye nezezimali zamaphrojekthi endaweni eyodwa.
I-athikili ezihlobeneko
Itlolwe ngu
Wakha Team