Diphošo tše di Tlwaelegilego tša Go Hlopha ga mSCOA: Tše 15 tše di Thomago Dipoelo tša Audit

Diphošo tša go hlopha ga mSCOA di gare ga dithusa tše kgolo tša maikutlo a qualified le adverse audit mmasepaleng ya Afrika Borwa. Ge ditšhelete goba tšenyo di kodifišwa karolo e gabotse, goba ge dikarolo di tlogelwa blank goba di fetileng, matseno a ngwaga a ditšhelete a sa bontšhi pono e nnete le e nepagilwego. Auditor-General o lekola go dumelelana le Municipal Standard Chart of Accounts ebile o bega matseno a gabotse a material ge go hlopha go le gabotse. Artikele ye e listago diphošo tše 15 tše di itšego tša go hlopha ga mSCOA tše mmasepala gantši di diragatšago, ke ka lebaka la eng e nngwe e thomago poelo ya Auditor-General, le gore o e lokisa bjang. Go addressa diphošo tše di fokotša kotsi ya maikutlo a audit ebile di tshegetša tsela go audit e hlatse ya mmasepala.

Ke ka lebaka la eng go hlopha ga mSCOA go bohlokwa bakeng sa dipoelo tša audit

Municipal Standard Chart of Accounts (mSCOA) e hlalosa dikarolo tše šupa tšeo tiro ye nngwe le ye nngwe e swanetšego go di rwala: item, function, fund, project, region, vote, le costing. Go hlopha gabotse karolo efe go senya nepagalo ya dipoelo tša Section 71 tša kgwedi, Section 72 tša magareng a ngwaga, le matseno a ngwaga a ditšhelete (AFS). Dipoelo tša Auditor-General di bolela gantši go kodifiša gabotse goba go sa felele ga dikarolo bjalo ka lebaka la maikutlo a qualified goba adverse. Go lokiša go hlopha go tšwa go kgoboketša go ya go bega ke motheo wa gore o fihlela audit e hlatse ya mmasepala bjang.

Diphošo tše 15 tše di Tlwaelegilego tša Go Hlopha ga mSCOA

Diphošo tše di latelago di bonala gape le gape dipoelong tša Auditor-General. Bakeng sa e nngwe le e nngwe, re hlalosa phošo, ke ka lebaka la eng e isago dipoelong, le tiro ya go lokisa. Motheo o matla mSCOA chart of accounts, gore go hlopha ga dikarolo tša mSCOA go šoma bjang, le tlhalošo e bonolo ya gore mSCOA ke eng di tla thusa setlhopha sa gago go di efoga.

1. Go šomiša karolo ya item e gabotse bakeng sa tšenyo ya thepa vs go šoma

Phošo: Tšenyo ya thepa (mohl. theko ya dithuthi, mesebetsi, goba motheo) e beilwe go šomiša dikhoutu tša item tše di amanago le tšenyo ya go šoma, goba go fapana. Ditshenyego tša go šoma bjalo ka di lokišo goba dithoto tše di šomišwago di kodifišitšwe bjalo ka thepa.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Auditor-General o lebile gore tšenyo ya thepa le ya go šoma e arogane ka hlagala go dumelelana le mSCOA le Generally Recognised Accounting Practice (GRAP). Go hlopha gabotse ga item go senya temoso ya tiro ya ditšhelete le balance sheet (thepa vs tšenyo), ebile go ka isa go matseno a gabotse a material a surplus/deficit le mebalwa ya thepa.

Tiro ya go lokisa: Šomiša dikhoutu tše nepagilwego tša item ya mSCOA bakeng sa theko ya thepa (mohl. theko ya PPE) le bakeng sa tšenyo ya go šoma (mohl. di lokišo, dithoto, meputso). Boloka mapping ya ditiragatso tša gago go lenaneo la semmuso la item ebile ruta basebiši mola wa thepa vs go šoma. Software e kgotlelago dikhoutu tše di šomago tša item ka mohuta wa tiro e fokotša phošo ye motsweding.

2. Go hlopha gabotse ditlhohlo magareng ga e na le maemo le e sa na le maemo (fund segment e gabotse)

Phošo: Ditlhohlo tše di na le maemo (mohl. MIG, equitable share e na le maemo) di rekotilwe fund e gabotse, goba ditlhohlo tše di sa na le maemo di kopantšwe le tše di na le maemo fundeng e tee gore maemo a se kgonagale go latelwa.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Municipal Finance Management Act (MFMA) le National Treasury di nyaka ditlhohlo tše di na le maemo gore di tsebego ebile di išwe go dumelelana le maemo. Kabo e gabotse ya karolo ya fund e dira gore go se kgonagale go bontšha go dumelelana le maemo a tlhohlo ebile e isa go dipoelo mabapi le go bega ga tlhohlo le, ditiragatsong tše tseneago, go sa dumelelana.

Tiro ya go lokisa: Abela tlhohlo ye nngwe le ye nngwe karolo e nepagilwego ya fund bjalo ka tshepedišo ya gago ya fund e dumeletšwego le tlhahlo ya National Treasury. Netefatša gore ditlhohlo tše di na le maemo di le madifundeng (goba ka dikhoutu tša projeke/lenaneo) tše di dumelago AG go netefatša go dumelelana le maemo. Dumelelana ditšhelete le tšenyo ya tlhohlo ka fund le projeke gantši.

3. Go šomiša dikhoutu tše tlwaelegilego tša “tše dingwe” mola go hlopha e itšego

Phošo: Ditiragatso di beilwe dikhoutung tša catch-all bjalo ka “ditšhelete tše dingwe,” “tšenyo e nngwe,” goba “sundry” mola go dikhoutu tše di itšego tša item le function tša mSCOA tše di dirišwago.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: AG le National Treasury di thekega go hlopha e teletšego bakeng sa go bapisega le ponalo. Go šomiša thata dikhoutu tša “tše dingwe” di senya mohola wa AFS le dipoelo tša Section 71 ebile gantši di bolelwa bjalo ka bohlokwa bjo bo fokologilego go hlopha.

Tiro ya go lokisa: Lekodišiša mananeo a item le function a mSCOA ebile map mohuta ofe wa tiro mmasepala wa gago o e rarago go khoutu e itšego. Fokotša goba o fokotše dikhoutu tša “tše dingwe”; mo tiro e na le nnete e sa na kopano e hlagilwego, ngwala lebaka ebile šomiša khoutu e itšego e kgauswi. Bega dipoelo tša nako le nako mabapi le tirišo ya “tše dingwe” ebile lokisa dipoelo.

4. Go sa kaonafatši karolo ya projeke ge diprojeke di felela goba di tswalwa

Phošo: Tšenyo e tšwelago pele go beilwa dikhoutung tša projeke bakeng sa diprojeke tše di feletšego, di tswalwago, goba di fetilwego. Dikarolo tše nfsa goba diprojeke di šomiša dikhoutu tša kgale ntle le go tswala gabotse karolo ya kgale ya projeke.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Go bega ga projeke (mohl. bakeng sa ditlhohlo tše di na le maemo goba mananeo a thepa) go swanetše go bontšha maemo a nnete a projeke. Dikhoutu tša projeke tše di fetilwego goba tše di gabotse di senya dipoelo tša projeke ebile di dira gore go se kgonagale AG go netefatša gore diprojeke tše di thekegago tlhohlo di accountiwa ka nepo.

Tiro ya go lokisa: Boloka project register e na le maemo a hlagilwego a bulego/tswalego le matšatši a šomago. Ge projeke e felela goba e tswalwa, emisa go bega go khoutu ya projeke yeo ebile hlopha gape dipoelo tše di fosošego. Šomiša karolo ya projeke fela bakeng sa diprojeke tše šomago, tše hlalositswago ebile netefatša gore lenaneo la gago la diaakhaonto le kaonafatšwa ge diprojeke di tswalwa.

5. Go kopanya dikarolo tša function (mohl. taolo vs ditirelo tša setšhaba)

Phošo: Tšenyo goba ditšhelete di abelwa function e gabotse — mohl. ditshenyego tša ditirelo tša setšhaba di kodifišitšwe go taolo goba administration, goba ditšhelete tša meetse di kodifišitšwe function e fapanego.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Go bega ga karolo ya function go šomišwa go bontšha bokae sebaka sa tirelo se sego le se išitšego le se humanego. Dikhoutu tše di gabotse tša function di senya go bega ga karolo, di senya go bapisega le mmasepala e mengwe, ebile di ka isa go matseno a gabotse a material notong ya karolo.

Tiro ya go lokisa: Hlalosa melawana e hlagilwego ya gore khoutu ya function efe e dirišwa mohuta ofe wa tiro le motswedi wa ditšhelete. Ruta baokamedi ba poelano le basebiši ba ditšhelete go hlopha ga function. Dumelelana dipalo tša function le ditebelego (mohl. function ya meetse vs fund ya meetse) ebile nyakišiša diphapano. Šomiša lenaneo la diaakhaonto leo le thibelago dikhoutu tše di šomago tša function ka mohuta wa tiro ge go kgonagala.

6. Go palelwa go šomiša karolo e nepagilwego ya region bakeng sa tšenyo ya ward

Phošo: Mo mmasepala o begago ka ward goba region, tšenyo (mohl. tšenyo ya kabo ya ward, diprojeke tša region) e beilwe ntle le karolo e nepagilwego ya region goba ka khoutu e gabotse goba e tlwaelegilego ya region.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Go bega ga tikologo gantši go nyakega bakeng sa go bega ga tlhohlo, tlhahlobo ya kopo, goba go utolla go setšhaba. Dikhoutu tše di sego gona goba tše di gabotse tša region di dira gore dipoelo tša tikologo di se thekge ebile di ka thoma dipoelo mabapi le go felela le nepagalo ya go utolla ga karolo.

Tiro ya go lokisa: Tsebiša ditiragatso tšohle tše di swanetšego go rwala karolo ya region (mohl. dikabo tša ward, diprojeke tša region). Netefatša gore karolo ya region e laetšwa bakeng sa mehuta yeo ya ditiragatso tsamaisong ya gago ebile gore basebiši ba kgetha ward goba region e nepagilwego. Dumelelana dipalo tša region le dipoelo tša kabo ya ward ebile lokisa dikabo tše di gabotse.

7. Kabo e gabotse ya karolo ya costing (ditshenyego tše di sa lebilego di abelwa disentsi tša theko tše di gabotse)

Phošo: Ditshenyego tše di sa lebilego goba tša godimo (mohl. IT, HR, ditšhelete) di abelwa karolo e gabotse ya costing goba setsi sa theko, goba di sa abiwe ka tsela e dumelelago, gore theko ya tirelo le dipalo tša tariffe di le gabotse.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Karolo ya costing e tshegetša kabo ya theko le costing e theilwego tiro. Kabo e gabotse e senya tshekatsheko ya poelo ya theko ebile e ka ama tokafatšo ya tariffe le ditlhohlo. AG e ka bega mabapi le tokafatšo ya info ya theko e šomišwago bakeng sa theko le poelano.

Tiro ya go lokisa: Ngwala methodology ya gago ya kabo ya theko (mohl. dikhi tša kabo bakeng sa ditirelo tše di abelanego) ebile o e diriše ka tsela e dumelelago. Šomiša karolo ya costing go abela ditshenyego tše di sa lebilego disentsing tše nepagilwego tša theko goba ditiragatso. Lekodišiša dikabo bongwe bja ngwaga ebile netefatša gore di dumelelana le methodology e utollotšwego AFS.

8. Diphošo tša go hlopha ga ditšhelete (exchange vs non-exchange revenue)

Phošo: Ditšhelete tša exchange (mohl. thekiso ya meetse, dikgato) di hlophilwe bjalo ka non-exchange revenue (mohl. ditlhohlo, ditlhohlo), goba go fapana. Dikhoutu tša item bakeng sa ditšhelete di sa dumelelane le sebopego sa ikonomi sa tiro.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: GRAP le mSCOA di nyaka ditšhelete go hlophiwa ka nepo bjalo ka exchange goba non-exchange. Go hlopha gabotse go ama noto ya ditšhelete, go bega ga karolo, ebile go ka isa go matseno a gabotse a material le go sa dumelelana le tshepedišo ya go bega.

Tiro ya go lokisa: Diriša dikhoutu tše nepagilwego tša item ya mSCOA bakeng sa mohuta ofe wa ditšhelete: ditšhelete tša exchange (dikgato, ditefo tša ditirelo, mokgako, bjalo) vs non-exchange (ditlhohlo, ditlhohlo, ditlhoholo). Ruta basebiši ba ditšhelete ebile netefatša gore tsamaiso ya gago ya ditšhelete (go bega, register ya ditlhohlo) e fepa general ledger ka khoutu e nepagilwego ya item le fund go tšwa mathomong.

9. Go sa hlophi ditshenyego tše amanago le basebiši go dikhoutu tše nepagilwego tša item

Phošo: Meputso, dinyakwa, tefo ya maikhutšo, goba ditshenyego tše dingwe tše amanago le basebiši di beilwe ka tlase ga dikhoutu tše tlwaelegilego goba tše di gabotse tša item (mohl. “tšenyo e nngwe”) mola go dikhoutu tše di itšego tša mSCOA bakeng sa ditshenyego tša basebiši (mohl. meputso ya motheo, nako e oketšegilwego, thuso ya kalafi, ditumelelano tša pension).

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Ditshenyego tša basebiši ke mola o mogolo wa tšenyo mmasepaleng. Go hlopha gabotse ga item go senya AFS ebile go dira gore go se kgonagale go bapisa ditshenyego tša basebiši mmasepaleng goba go sekaseka tshepedišo ya theko. AG o lekola gantši gore ditshenyego tša basebiši di hlophiwa ebile di utollotšwe ka nepo.

Tiro ya go lokisa: Map dikategori tšohle tša meputso (meputso ya motheo, dinyakwa, dinyakwa, maikhutšo, bjalo) go dikhoutu tše nepagilwego tša item ya mSCOA. Netefatša gore tsamaiso ya gago ya meputso goba HR e bega go general ledger ka khoutu e nepagilwego ya item (le function, fund). Dumelelana dipalo tša meputso le ledger ka item ebile lokisa dipoelo tše di hlophilwego gabotse.

10. Go šomiša mehuta e gabotse ya fund bakeng sa ditirelo tše di thibilwego

Phošo: Ditšhelete goba tšenyo bakeng sa tirelo e thibilwego (mohl. meetse, motlakase, meetse a manyami) e rekotilwe fundeng ya go šoma goba fundeng e nngwe ya tirelo, mola go fund e laetšwago e thibilwego.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: MFMA le leano la ditšhelete tša mmasepala di nyaka madifunde a thibilwego gore a accountiwe e ikgethile. Go kopanya madifunde go senya dipoelo tša fund, go senya tshekatsheko ya tariffe le poelo ya theko, ebile go ka isa go dipoelo tša go sa dumelelana.

Tiro ya go lokisa: Kgotlela melawana ya karolo ya fund gore ditšhelete le tšenyo tšohle bakeng sa tirelo e thibilwego di beilwe fund e nepagilwego. O se dumelelle ditšhelete tša meetse goba tšenyo ya motlakase, mohl., go beilwa fundeng ya go šoma ntle le ge go na le phetogo e ngwadilwego, e dumeletšwego. Dumelelana fund ye nngwe le ye nngwe le ditšhelete le tšenyo e lebilwego ebile nyakišiša dikabo tše di gabotse.

11. Tšenyo ya projeke ya thepa e sa kopantšwe le karolo e nepagilwego ya projeke

Phošo: Tšenyo diprojekeng tša thepa (mohl. motheo) e beilwe ntle le karolo ya projeke goba ka khoutu e gabotse goba e tlwaelegilego ya projeke, gore go bega ga level ya projeke go se kopane le tšenyo ya nnete.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Diprojeke tša thepa, kakhudugudu tše di thekegago go ditlhohlo tše di na le maemo, di swanetše go latelwa ledger. Dikhoutu tše di sego gona goba tše di gabotse tša projeke di thibela AG go netefatša gore maemo a tlhohlo a fihlilwe ebile go bega ga projeke go nepagile.

Tiro ya go lokisa: Nyaka karolo e šomago ya projeke bakeng sa tšenyo yohle ya projeke ya thepa. Boloka lenaneo la diprojeke le dikhoutu tše ikgethilwego ebile netefatša gore theko le dife bakeng sa diprojeke di šomiša khoutu e nepagilwego ya projeke. Dumelelana tšenyo ya projeke le project register le dišedule tša go bega ga tlhohlo.

12. Go hlopha gabotse ga di lokišo le go boloka vs kaonafatšo ya thepa

Phošo: Di lokišo le go boloka (tšenyo ya go šoma) di capitalised, goba kaonafatšo ya thepa (mohl. kaonafatšo tše di oketšago nako ya tirišo goba bokgoni) di expensed bjalo ka di lokišo. Tiro ya item le thepa e sa dumelelane le GRAP le mSCOA.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Mola magareng ga thepa le tšenyo o lekwa ke AG. Go hlopha gabotse go ama bobedi temoso ya tiro ya ditšhelete le balance sheet (thepa le depreciation) ebile ke motswedi o tlwaelegilego wa matseno a gabotse.

Tiro ya go lokisa: Diriša leano le hlagilwego bakeng sa thepa vs di lokišo: gantši, di lokišo tša mehla le go boloka ke tšenyo; dintshwa goba kaonafatšo tše di oketšago bophelo goba bokgoni ke thepa. Ruta basebiši ebile netefatša gore dikhoutu tše nepagilwego tša item (le go tsebiša thepa, mo go šomišwago) di šomišwa. Ngwala dikahlolo tše bohlokwa bakeng sa AG.

13. Tšenyo e lefilwego pele le di-accrual di sa hlophiwe ka nepo

Phošo: Dipoelo tše di lefilwego pele (mohl. inshorense, dikgopiso) goba di-accrual (mohl. maikhutšo, ditirelo tše di amogetšwego eupša di sa invoice gale) di sa hlophiwe ka item e nepagilwego, function, goba karolo ya fund, goba di beilwe go suspense goba diaakhaonto tše di gabotse.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Dipoelo tše di lefilwego pele le di-accrual di ba karolo ya temoso ya maemo a ditšhelete ebile di swanetše go hlophiwa ka nepo bakeng sa AFS go felela. Kabo e gabotse goba e sego gona ya karolo e ka isa go matseno a gabotse a material thepeng ya bjale/ dikolong le go tsebiša tšenyo.

Tiro ya go lokisa: Netefatša gore di-journal tša poelo e lefilwego pele le accrual di šomiša logic e tee ya karolo (item, function, fund) le tšenyo goba ditšhelete tše di latelago. Abela setsi sa theko le nako e nepagilwego. Dumelelana dipoelo tše di lefilwego pele le di-accrual le dišedule tše di tshegetšago ebile netefatša gore di sa tlogelwe diaakhaontong tše tlwaelegilego tša “suspense” pheletšong ya ngwaga.

14. Diphetogo tša magareng ga mafapha ntle le go nyelela go nepagilwego

Phošo: Diphetogo magareng ga mafapha, madifunde, goba disentsi tša theko di rekotilwe tseleng yeo e bapetšago ditšhelete goba tšenyo gabedi, goba dinyeo tše di nyakegago bakeng sa go bega ga setlhopha goba karolo di se gona goba di gabotse.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Diphetogo magareng ga mafapha goba magareng ga madifunde di swanetše go nyelelwa goba go bontšhiwa ka nepo gore dipalo tše di kopantšwego di se oketšwe. Go palelwa go nyelela goba go hlopha ka nepo go isa go matseno a gabotse go bega ga karolo le fund.

Tiro ya go lokisa: Hlalosa melawana e hlagilwego ya gore diphetogo tša ka gare di kodifišwa bjang (mohl. dikhoutu tše di itšego tša item bakeng sa diphetogo) ebile netefatša gore dinyeo tša go nyelela di beilwe mo go nyakegago bakeng sa go bega go kopantšwego. Dumelelana dipalo tša go fetoga magareng ga mafapha/madifunde ebile ngwala methodology ya go nyelela bakeng sa AG.

15. Go palelwa go hlopha gape dithoto ge melawana ya mSCOA e kaonafatšwa

Phošo: National Treasury e kaonafatša tshepedišo ya mSCOA (dikhoutu tše nfsa, dikhoutu tše di bitšwago gape goba tše di tlogetšwego), eupša mmasepala o tšwelago pele go šomiša dikhoutu tša kgale goba o sa map data e lego gona go tshepedišo e nfsa.

Ke ka lebaka la eng e thomago poelo ya AG: Go dumelelana le mSCOA go bolela go šomiša tshepedišo ya bjale, e phatlaladitšwego. Tirišo ya dikhoutu tše di fetilwego ke go sa dumelelana ebile e ka thoma go palelwa go dumelelana le Section 71 le matemplates a AFS, e isago go dipoelo tša material.

Tiro ya go lokisa: Latela dikhoutu tša National Treasury le dikagiso tša mSCOA. Ge lenaneo la diaakhaonto le fetolwa, kaonafatša tsamaiso ya gago, map dikhoutu tša kgale go tše nfsa, ebile hlopha gape dipalo tša nako ya pele ge go nyakega. Bega tshekatsheko ya gap ka morago ga kaonafatšo ye nngwe le ye nngwe ebile ruta basebiši dikagiso. Software e bolokilwego bakeng sa dikagiso tša mSCOA e fokotša kotsi ya go oela morago.

Software e Dumelelago le mSCOA e Fokotša Diphošo tša Go Hlopha bjang

Ditiragatso tše dintši tša diphošo tše tša go hlopha ga mSCOA di direga ka gore ditiragatso di kgoboketšwa ka seatla ntle le go netefatša kgahlanong le kopanyo e semmuso ya karolo le dikhoutu. Software ya mmasepala e dumelelago le mSCOA e addressa se ka go aga lenaneo la diaakhaonto le melawana ya go netefatša tsamaisong: dikopanyo tše di sa šomago tša karolo di ganwa nako ya go kenya, dikarolo tše di laetšwago di kgotlelwa bakeng sa mehuta e amanago ya ditiragatso, ebile dipoelo di ntšhiwa go tšwa data e tee e hlophilwego yeo e fepago general ledger le Section 71.

Se ga se tloge dinyakwa tša basebiši ba ba rutilwego le ditshepedišo tše di hlagilwego, eupša se thibela sehlopha se segolo sa diphošo tše di bonalago fela pheletšong ya ngwaga goba nakong ya audit ya Auditor-General. Mmasepala yeo e kopanyago melawana e hlagilwego, thuto ya dikarolo, le tsamaiso e kgotlelago dikhoutu tše di šomago e beilwe maemong a kaonefalego go kaonafatša dipoelo tša audit le go fihlela dinyakwa tša go bega tša go dumelelana le MFMA.

Kakaretšo

Diphošo tše 15 tše di tlwaelegilego tša go hlopha ga mSCOA tše godimo di thibelwa ka melawana e hlagilwego, thuto, le tsamaiso e nepagilwego. Go addressa tše ka tsela e rulagantšwego di fokotša kotsi ya dipoelo tša Auditor-General ebile di tshegetša maikemišetšo wa audit e hlatse. Bakeng sa tshepedišo ka botlalo, bona tlhahlo ya mSCOA chart of accounts, mSCOA segment classification e hlalositswago, le tlhahlo e bonolo ya gore mSCOA ke eng; bakeng sa go ba ready bakeng sa audit, bona gore o fihlela audit e hlatse ya mmasepala bjang. Go bona gore platform e tee e ka thusa mmasepala wa gago bjang go fokotša diphošo tša go hlopha ga mSCOA le go ntšha dipoelo tša Section 71 le Section 72 go tšwa motheong o tee wa nnete, hlahloba Dolobha.