mSCOA Segment Classification e Hlalositswago | Tlhahlo bakeng sa Mmasepala

Go hlopha gabotse goba go sa felele ga dikarolo tša mSCOA ke lebaka le latelago la matseno a gabotse a material le maikutlo a qualified audit mmasepaleng ya Afrika Borwa. Dipoelo tša Auditor-General di bolela gape diphošo tša go hlopha magareng ga Project, Fund, Function, Item, Region, le Costing bjalo ka tše di isago go bega ga karolo go sa thekgago le dithomelo tša Section 71. Go lokiša go hlopha ga dikarolo ke bohlokwa bakeng sa dipoelo tša audit le bakeng sa go fihlela dinyakwa tša go bega tša National Treasury le Municipal Finance Management Act (MFMA). Tlhahlo ye ya go hlopha ga dikarolo tša mSCOA e hlalosa karolo ye nngwe le ye nngwe ya dikarolo tše tshela ka puo e bonolo, ka ditlhalošo, tshepedišo, le mehlala e dirišwago gore dithopha tša ditšhelete di hlophi ditiragatso ka nepo ebile di fokotše kotsi ya audit. Bakeng sa tshepedišo e boleelego, bona tlhahlo ya mSCOA chart of accounts le tseno e bonolo ya mSCOA.

1. Karolo ya Project

Maikemišetšo. Karolo ya projeke e tsebiša projeke e itšego (ge e le gona) yeo tiro e amanago le yona. E araba: “Na ditšhelete goba tšenyo e kopantšwe le projeke e hlalositswago, ebile ge e le e, e fe?” Ga tiro ye nngwe le ye nngwe e na le khoutu ya projeke; fela tše di kopantšwego le projeke ya thepa, lenaneo le thekegago go tlhohlo, goba projeke e nngwe e hlalositswago di e nyaka. Go šomiša karolo ya projeke ka nepo go bohlokwa bakeng sa go bega ga tlhohlo e na le maemo, go latela lenaneo la motheo, le bopaki bja audit gore tšenyo e šomišitšwe maikemišetšong a laetšwego.

Tshepedišo. Diprojeke gantši di arogana diprojeke tša thepa (mohl. seseding se sefsa, kaonafatšo ya tsela, go ntshwa ga fleet) le ditiragatso tša go šoma tše di kodifišitšwego projeke (mohl. lenaneo le nako e thomilwego la go aga bokgoni le thekegago go tlhohlo e itšego). National Treasury le project register ya mmasepala wa gago di hlalosa dikhoutu tše di šomago tša projeke. Projeke ye nngwe le ye nngwe e swanetše go ba le khoutu e ikgethilwego, tlhalošo e hlagilwego, le (mo go dirišwago) kopano le tlhohlo goba vote ya poelano e e thekegago.

Gore o lokise dikhoutu tša projeke bjang. Boloka project register yeo e listago projeke ye nngwe le ye nngwe e šomago, khoutu ya yona, leina, motswedi wa fund, le function. Ge projeke e nfsa ya thepa goba lenaneo le thekegago go tlhohlo le dumelelwa, e oketše go register ebile netefatša gore khoutu e humanega general ledger goba software ya mmasepala. Ruta basebiši ba poelano le ditšhelete gore ge ba kgoboketša dife goba ditumo tše di amanago le projeke yeo, ba kgetha khoutu e nepagilwego ya projeke. Go tlogela karolo ya projeke bakeng sa tšenyo e thekegago go tlhohlo ke lebaka le tlwaelegilego la dipoelo tša AG.

Mehlala. Tefo go moreki wa tiro ka tiro “Ward 3 water pipeline upgrade” → Project = khoutu bakeng sa projeke yeo ya thepa. Tumo ya tlhohlo e na le maemo bakeng sa “Municipal Infrastructure Grant — meetse” → Project = khoutu ya projeke ya MIG meetse. Meputso ya basebiši ba go šomišwa nako e feletšego projekeng e itšego ya motheo → Project = khoutu ya projeke yeo. Meputso ya taolo e tlwaelegilego e sa kopantšwe le projeke → Project = blank (goba khoutu ya “non-project” ya mmasepala wa gago ge o šomiša e nngwe).

2. Karolo ya Fund

Maikemišetšo. Karolo ya fund e laetša gore tiro e ya fund efe. Mmasepala kua Afrika Borwa gantši e šoma ka madifunde a mantši: fund e tlwaelegilego (ya go šoma) le madifunde a thibilwego bakeng sa meetse, motlakase, meetse a manyami, le tše dingwe bjalo ka ge leano la fund la mmasepala le hlalosa. Karolo ya fund e netefatša gore ditšhelete le tšenyo di abelwa “pitsi” e nepagilwego gore maemo le tiro ya fund ye nngwe le ye nngwe e kgone go begiwa e ikgethile, go dumelelana le MFMA le leano la ditšhelete tša mmasepala.

Tshepedišo. Madifunde a kgona go thibiwa (mohl. fund ya meetse, fund ya motlakase) mo ditšhelete le tšenyo di swanetše go duma ka gare ga fund yeo, goba tlwaelegilego (fund ya go šoma) mo go se na go thiba. Mehuta ya madifunde e šomišwago gantši e akaretša: fund ya go šoma (ditiragatso tša mmasepala tše tlwaelegilego); fund ya thepa (mo mmasepala e aroganya theko ya thepa); fund ya tlhohlo e na le maemo (goba madifunde a ikgethilwego tlhohlong ye nngwe le ye nngwe e kgolo, go itšega ka leano); fund ya tlhohlo e sa na le maemo (mohl. equitable share); le madifunde a ditirelo (meetse, motlakase, meetse a manyami). Tshepedišo ya mSCOA ya National Treasury le leano la fund la mmasepala wa gago di hlalosa lenaneo le nepagilwego.

Mehlala. Ditariffe tša meetse tše di amogetšwego → Fund = Fund ya Meetse. Tefo bakeng sa theko ya motlakase o montši → Fund = Fund ya Motlakase. Meputso ya basebiši ba corporate services (e sa abelwe tirelo e itšego) → Fund = Fund ya Go šoma. Equitable share e amogetšwego → Fund = Go šoma (goba Fund ya Tlhohlo e sa na le Maemo ka tshepedišo ya gago). Tlhohlo e na le maemo e amogetšwego bakeng sa projeke e itšego → Fund = fund e laetšwago bakeng sa tlhohlo yeo (mohl. fund ya MIG). Go rekota ditšhelete goba tšenyo fund e gabotse di senya dipoelo tša fund ebile di ka thulana le melawana ya go thiba. Go hlopha gabotse ga fund go laetšwa bakeng sa go dumelelana le MFMA le mSCOA.

3. Karolo ya Function

Maikemišetšo. Karolo ya function e hlalosa tirelo goba tiro yeo tiro e amanago le yona. E araba: “Tirelo goba sebaka sa tirelo sa mmasepala sefe seo ditšhelete goba tšenyo ye e amanago le sona?” Go hlopha gabotse ga function go bohlokwa bakeng sa go bega ga karolo matsenong a ngwaga a ditšhelete, bakeng sa go araba dipotšišo tša bjalo ka “re išitše bokae go meetse?” goba “ditšhelete tša rena tša taolo ya dithoto tše di latlago di be di le bjang?”, le bakeng sa go laela lefapha goba function e nepagilwego.

Tshepedišo. Difunction di dumelelana le lenaneo le tlwaelegilego la ditirelo tša mmasepala tše di phatlaladitšwego ke National Treasury. Dikategori tše tlwaelegilego di akaretša: taolo le taolo (kopo, molaodi wa mmasepala, corporate services, ditšhelete); ditirelo tša setšhaba (matlo, diilabotlhoko, mabitla, tlhabololo ya setšhaba); merero le tlhabololo (merero ya toropo, tirišo ya mobu, tlhabololo ya ikonomi); maphelo (maphelo a tikologo, dikliniki mo go šomišwago); tšhireletso ya setšhaba (mollo, taolo ya kotsi, tša dithuthi); tša mmino le boithabiso; tshireletso ya tikologo; taolo ya dithoto tše di latlago; meetse; meetse a manyami; motlakase; ditsela le dithuthi; le tše dingwe bjalo ka ge lenaneo la function la mSCOA le hlalosa. Lenaneo la gago la diaakhaonto le go bega di swanetše go šomiša dikhoutu tše tee tša function le National Treasury gore data e bapisege mmasepaleng.

Mehlala. Meputso ya basebiši ba plant ya go lokiša meetse → Function = Meetse. Tefo bakeng sa dithuthi tša go kgoboketša dithoto → Function = Taolo ya Dithoto tše di Latlago. Dikgato le ditefo (dikgato tša thepa) → gantši Function = Taolo/Administration goba bjalo ka leano la gago bakeng sa ditšhelete tše “tlwaelegilego”. Tlhohlo e amogetšwego bakeng sa go aga ditsela → Function = Ditsela le Dithuthi. Ditefo tša molao bakeng sa go apela merero → Function = Merero le Tlhabololo. Go hlopha gabotse ga function (mohl. go kodifiša tšenyo ya meetse ka tlase ga Taolo) di senya dipoelo tša karolo ebile ke motswedi o gantši wa dipoelo tša matseno a gabotse.

4. Karolo ya Item

Maikemišetšo. Karolo ya item e hlalosa sebopego sa ditšhelete goba tšenyo. E araba: “Ke mohuta ofe wa ditšhelete goba tšenyo?” — ditshenyego tša basebiši, theko ya dithoto tše dintši, depreciation, ditlhohlo tše di amogetšwago, dikgato, mokgako, le bjalo. Karolo ya item ke e nngwe ya tše di teletšego kudu mSCOA; go hlopha ga item ga National Treasury ke go golo gore data e bapisegago e kgonagale go kgoboketšwa mmasepaleng yohle. Diphošo mo (mohl. go rekota tšenyo ya ICT ka tlase ga item e gabotse goba e se gona wela) gantši di isa go mela ya zero goba e sa utlwalego AFS le go dipoelo tša AG.

Tshepedišo. Dithoto di rulagantšwe ka dithoto tša ditšhelete (mohl. dikgato le ditefo, ditefo tša ditirelo, ditlhohlo tše di amogetšwago, mokgako, ditšhelete tše dingwe), dithoto tša tšenyo (mohl. ditshenyego tša basebiši, theko ya dithoto tše dintši, dithoto, ditirelo tše di kontrakilwego, depreciation, mokgako o o lefago, ditlhohlo tše di lefilwego), dithoto tša thepa (bakeng sa go hlopha ga balance sheet), le dithoto tša koloto. Kategori ye nngwe le ye nngwe e na le hierarchy ya dikhoutu; mohl. ka tlase ga ditshenyego tša basebiši o ka ba le meputso, nako e oketšegilwego, tefo ya maikhutšo, thuso ya kalafi, ditumelelano tša pension, le dithoto tše dingwe tša sub-item. Šomiša lenaneo la bjale la item la National Treasury ebile netefatša gore general ledger goba software ya mmasepala e šomiša dikhoutu tše tee.

Mehlala ya dikhoutu tše tlwaelegilego tša item. Ditshenyego tša basebiši (meputso le meputso); motlakase o montši goba meetse a mantši; dithoto le tše di šomišwago; ditirelo tše di kontrakilwego (mohl. molao, audit, dikontraka tša go boloka); depreciation; mokgako o o lefago; ditlhohlo tše di amogetšwago (e na le maemo, e sa na le maemo); dikgato le ditefo; ditefo tša ditirelo (meetse, motlakase, dithoto tše di latlago, meetse a manyami); mokgako o o amogetšwego.

Bakeng sa tefo go vendor ya ICT bakeng sa dilayesenese tša software, item e swanetše go ba item e nepagilwego ya mSCOA bakeng sa tšenyo ya ICT/software. Go šomiša khoutu e tlwaelegilego ya “ditirelo tše di kontrakilwego” ntle le go hlopha gabotse ga sub e isitše mmasepala go bega tšenyo ya zero ya ICT AFS. Bakeng sa tlhahlo e teletšego ya diphošo tše tlwaelegilego, bona diphošo tše di tlwaelegilego tša go hlopha ga mSCOA.

5. Dikarolo tša Region le Costing

Karolo ya Region

Maikemišetšo. Karolo ya region (goba geographic segment) e tsebiša sebaka sa tikologo seo tiro e amanago le sona, mo mmasepala wa gago o begago ka tikologo. E araba: “Ward efe, distrikete goba sebaka se amanago le se?” Ga tiro ye nngwe le ye nngwe e nyake khoutu ya region; e itšega ka dinyakwa tša go bega tša mmasepala le mohuta wa tiro. Mo go bega ga region go nyakegago — mohl. bakeng sa tšenyo ya level ya ward goba go bega ga tlhohlo ka sebaka — dikhoutu tše di gabotse goba tše di sego gona tša region di ama nepagalo ya dipoelo tša tikologo ebile di ka ama go dumelelana le maemo a tlhohlo goba kabo.

Tshepedišo. Dikhoutu tša region gantši di dumelelana le diward (diward tša go vota), goba ka diyuniti tše dikgolo tša tikologo (mohl. distrikete, zone) bjalo ka ge tshepedišo ya mmasepala wa gago e hlalosa. National Treasury e ka fa tlhahlo mabapi le go kodifiša region; go sware, mmasepala wa gago o hlalosa lenaneo. Ward goba region ye nngwe le ye nngwe e na le khoutu e ikgethilwego. Ditšhelete le tšenyo tše di kgonagago go abelwa sebaka se itšego (mohl. tšenyo ya projeke ya ward, ditshenyego tša tirelo tša sebaka) di swanetše go kodifišwa go region yeo.

Mehlala. Tšenyo projekeng ya go lokiša tsela ya ward → Region = khoutu ya ward. Ditšhelete tša meetse go tšwa go dimita sebakeng se itšego → Region = khoutu ya zone yeo (ge o bega ditšhelete ka region). Meputso ya head office ya corporate e sa kgonagale go abelwa ward e tee → Region = blank goba “e sa abelwego” bjalo ka leano la gago. Mo region e laetšwago bakeng sa mehuta e itšego ya ditiragatso, netefatša gore ditiragatso tšohle tše di kodifišwa ka tsela e dumelelago.

Karolo ya Costing

Maikemišetšo. Karolo ya costing e tshegetša kabo ya theko le costing e theilwego tiro. E araba: “Setsi sa theko goba tiro efe theko ye e swanetše go abelwa go sona?” E thusa mmasepala go utlwisisa theko ya nnete ya go tsheletša ditirelo tše itšego (mohl. go lokiša meetse, go kgoboketša dithoto tše di latlago) ebile e tshegetša poelano, go bema tariffe, le tshekatsheko ya poelo ya theko go dumelelana le MFMA le leano la ditšhelete tša mmasepala.

Tshepedišo. Dikhoutu tša costing di emela disentsi tša theko, ditiragatso, goba mananeo. Di kgona go dumelelana le mafapha, diplant (mohl. plant ya go lokiša meetse, mešomo ya meetse a manyami), goba ditshepedišo. Karolo e šomišwa go abela ditshenyego tše di lebilego (di bonala di abelwa setsi se tee sa theko) le ditshenyego tše di sa lebilego (mohl. IT e abelanego, ditšhelete, goba ditshenyego tša taolo tše di abelwago go šomiša motheo bjalo ka palo ya basebiši goba sebaka). National Treasury le leano la costing la mmasepala wa gago di hlalosa gore ditshenyego tše di sa lebilego di abelwa bjang; karolo ya costing e boloka phetho ya kabo yeo.

Gore o abe ditshenyego tše di sa lebilego bjang. Hlalosa motheo wa kabo (mohl. peresente ya ditshenyego tše di lebilego, palo ya basebiši, diyuniti tša tirelo) ebile o e diriše ka tsela e dumelelago. Ge theko e humanega e sa kgonagale go abelwa setsi se tee sa theko, e abe go šomiša motheo o dumeletšwego ebile o e bege go karolo(s) ya costing e amanago. Ngwala methodology gore e auditiwe. Go šomiša gabotse goba go tlogela karolo ya costing go dira gore go be thata go bontšha poelo ya theko goba go laetša tariffe le ditlhohlo.

Mehlala. Mosebi wa seatla o lebilego planteng ya go lokiša meetse → Costing = Plant ya go lokiša meetse. Theko ya kemikale e montši bakeng sa plant e tee → Costing = Plant ya go lokiša meetse. Karolo ya ditshenyego tša IT e abelwago function ya meetse → Costing = Meetse (goba Water IT allocation). Ditshenyego tša corporate finance tše di abelwago difunction tšohle → Costing = setsi sa theko sa function ye nngwe le ye nngwe go ya ka dišedule ya kabo ya gago.

6. Mehlala e Šomilwego

Projeke ya motheo wa meetse

Nagana mmasepala wa gago o lefa moreki wa tiro R2,5 milione ka tiro projekeng ya kaonafatšo ya pipeline ya meetse Ward 5, e thekegago Municipal Infrastructure Grant (MIG).

Project: Khoutu bakeng sa projeke ya thepa “Ward 5 water pipeline upgrade” (go tšwa project register ya gago). Se kopanya tefo le projeke e nepagilwego ya MIG bakeng sa go bega ga tlhohlo.
Fund: Fund e laetšwago bakeng sa MIG goba thepa ya meetse (mohl. Fund ya Thepa goba MIG Water Fund, bjalo ka leano la gago). Se boloka thepa e thekegago tlhohlo e ikgethile go go šoma goba madifunde a mangwe.
Function: Meetse. Pipeline ke motheo wa meetse, ka gona function ke Meetse.
Item: Item e nepagilwego ya tšenyo bakeng sa tiro ya thepa — mohl. “ditirelo tše di kontrakilwego” goba “tšenyo ya thepa — motheo” ka tlase ga lenaneo la bjale la item la mSCOA. O se šomiše item ya tšenyo ya go šoma.
Region: Ward 5 (goba khoutu ya region bakeng sa sebaka sa pipeline). Se tshegetša go bega ga tikologo le level ya ward.
Costing: Setsi sa theko bakeng sa diprojeke tša thepa ya meetse goba bakeng sa projeke ye, bjalo ka tshepedišo ya costing ya gago. Se dumela gore o latele theko ya projeke ka moka bakeng sa go bega le go dumelelana.

Karolo ye nngwe le ye nngwe e tlalwa ka tsela yeo National Treasury, Auditor-General le kopo ya gago ba kgonago go bona gore tefo e be bakeng sa projeke ya meetse Ward 5, e thekegitšwe go tšwa fund e nepagilwego, ebile e hlophilwe ka tlase ga item le setsi sa theko tše nepagilwego. Software ya mmasepala yeo e lokisago dikarolo tše pele ebile e netefatša go hlopha nako ya go kgoboketša e fokotša kotsi ya go tlogela goba go hlopha gabotse e nngwe.

Tefo ya meputso ya basebiši

Nagana o lefa meputso ya kgwedi ya mošomi wa lefapha la ditirelo tša setšhaba. Meputso e sa kopantšwe le projeke e itšego ebile e lefwa go tšwa fundeng ya go šoma.

Project: Blank (goba “non-project”). Meputso e sa kopantšwe le projeke ya thepa goba lenaneo le thekegago go tlhohlo.
Fund: Fund ya Go šoma. Ditshenyego tša basebiši tše tlwaelegilego gantši di le fundeng ya go šoma ntle le ge motho a lefilwe ka moka go fund e thibilwego (mohl. mošomi wa fund ya meetse).
Function: Ditirelo tša Setšhaba. Mošomi o šoma lefapheng leo, ka gona function e dumelelana le sebaka sa tirelo.
Item: Ditshenyego tša basebiši — ka sub-item e nepagilwego bakeng sa meputso ya motheo (goba item e nepagilwego bakeng sa meputso le meputso bjalo ka lenaneo la item la mSCOA).
Region: Blank, goba khoutu ya region ge mmasepala wa gago o abela ditshenyego tša basebiši ka ward/region (mohl. bakeng sa ofisi wa ward). Mmasepala ye mentši e tlogela region blank bakeng sa meputso ya taolo ya centre.
Costing: Setsi sa theko sa Ditirelo tša Setšhaba (goba tiro/setsi sa theko se itšego sa mošomi yeo). Se netefatša gore meputso e akarediwa thekong ya go tsheletša ditirelo tša setšhaba bakeng sa tariffe le go bega ga tiro.

Go dirišwa ka tsela e dumelelago ga dikarolo tše tshela bakeng sa meputso go netefatša gore ditshenyego tša basebiši di bonala ka nepo AFS ka function le fund, ebile disentsi tša theko di bontšha theko ya nnete ya tirelo ye nngwe le ye nngwe. Bakeng sa tlhahlo e feletšego ya chart of accounts le go netefatša, bona tlhahlo ya mSCOA chart of accounts.

7. Go Lokiša Go Hlopha ga Dikarolo tša mSCOA ka Tirong

Go hlopha ga dikarolo go a lekana le tshepedišo e e latelago. Šomiša tokumente ya mapping e kopanyago lenaneo la gago la diaakhaonto (goba tshepedišo ya akhaonto ya software ya mmasepala) le dikarolo le mananeo a dikhoutu tša mSCOA. Ruta motho yo mongwe le yo mongwe yo a kgoboketšago goba a dumelelago ditiragatso dikarolong tše tshela, ka mehlala go tšwa mmasepaleng wa gago. Bega ditekolo tša nako le nako bakeng sa dikopanyo tše di sa šomago goba tše di sa dumelelane — mohl. ditšhelete tša meetse fundeng ya go šoma, goba tšenyo ya projeke ntle le khoutu ya projeke — ebile o di lokise pele di fihla AFS.

Software ya mmasepala e agilwego bakeng sa go dumelelana le mSCOA ya Afrika Borwa e kgona go kgotlela tshepedišo ya dikarolo ebile go netefatša go hlopha nako ya go kgoboketša, gore dikarolo tše di laetšwago di tlalwe, dikopanyo tše di sa šomago tša dikhoutu di thibegwe, ebile dithomelo tša Section 71 di ntšhiwe go tšwa data e tee e hlophilwego. Se fokotša diphošo tša go hlopha tše di isago go matseno a gabotse le dipoelo tša Auditor-General. Bakeng sa tshepedišo e boleelego le diphošo tše tlwaelegilego, bala tseno e bonolo ya mSCOA, tlhahlo ya mSCOA chart of accounts, le diphošo tše di tlwaelegilego tša go hlopha ga mSCOA. Go bona gore go hlopha ga dikarolo tša mSCOA go ka agiwa bjang ditshepedišong tša gago tša mehla le go bega, hlahloba Dolobha.