Templaete ya Pego ya Tšhelete ya SGB: Taelo ya Mahala ya Dikolo tša SA

Badiši ba tšhelete ba SGB le dikomiti tša tšhelete gantši ba swara thwii go bega dipoelo tša tšhelete tša ngwaga tše di kgotsofatšago SASA le mafapha a thuto a profense. Dikarolo tše di lego gona, popego e sa hlagilego, le go šikinyega ka nako ya morago bakeng sa dikwalo di isa go go latega ga oditi, kotsi ya go se latele, le kgateletso e oketšegilwego go maloko a SGB a baikemeli. Ka fase ga SASA Karolo 41, Mogo wo mongwe le wo mongwe wa Taolo ya Sekolo o swanetše go lokiša dipoelo tša tšhelete tša ngwaga tše di bontšhago ka nepo ditšhelete tša sekolo, tšhenyego, thepa, le dinyalano, mola di romelwa go lefapha la thuto la profense ka gare ga nako e beakantswego.

Taelo ye e fa templaete ya pego ya tšhelete ya SGB ya mahala e nago le dikarolo tše di feletšego bakeng sa ditšhelete, tšhenyego, thepa, dinyalano, le go latela. E tsamaya ka karolo e nngwe le e nngwe ka ditaelo tša go feletša, e hlalosa dinyakwa tša pego ya SASA, le go fa dikgopolo tša tokisetso ya oditi gore SGB ya lena e kgone go romela dipoelo tša tšhelete tše nepelago, tše di latelelago. Popego e dumelana le maemo a Generally Recognised Accounting Practice (GRAP) le dinyakwa tša profense, gore sekolo sa lena se fihlele maikarabelo a molao mola se boloka go hlagilega le batswadi le baofisi.

Go Kwešiša Dinyakwa tša Pego ya Tšhelete ya SGB

Pele ga o tsenelela popego ya templaete, go bohlokwa go kwešiša seo SASA e se nyakago go dipoelo tša tšhelete tša SGB. Karolo 41 ya Molao wa Dikolo tša Afrika Borwa e laela SGB go:

Boloka direkoto tša tšhelete tše nepelago: Boloka direkoto tše feletšego tša ditšhelete le tšhenyego ngwageng wo ka moka wa tšhelete
Lokiša dipoelo tša tšhelete tša ngwaga: Bega dipoelo tše akaretšago tše di akaretšago ngwaga wo ka moka wa tšhelete
Romela dipoelo go lefapha: Fa dipoelo tša tšhelete go lefapha la thuto la profense ka gare ga dinako tše beakantswego (gantši dikgwedi tše 6 ka morago ga go felela ga ngwaga)
Dirya dipoelo di humanegago: Dumela batswadi le basebi go phihlela dipoelo tša tšhelete ge ba kopa
Tiišetša gore dipoelo di oditwe: Dipoelo tša tšhelete tša ngwaga di swanetše go oditwa ke mo oditi (Karolo 42)

Mafapha a thuto a profense a ka ba le dinyakwa tše dingwe, ka jalo sekaseka ditaelo tša profense ya lena. Maprofense a mantši a nyaka dipoelo di latele GRAP goba maemo a accounting a swanago, di akaretše dikgopolo tše kgethilwego, mola di romelwa foromong e laetšwego.

Popego ya Templaete ya Pego ya Tšhelete ya SGB

Popego ye e latelago ya templaete e fa tšweletšo e akaretšago bakeng sa dipoelo tša tšhelete tša ngwaga tša SGB. Karolo e nngwe le e nngwe e akaretša ditaelo tša go feletša le dithuto go dinyakwa tša SASA.

Karolo 1: Letlaka la Pego le Kakaretšo ya Executive

Letlaka la pego le swanetše go akaretša:

Leina la sekolo le nomoro ya tumelo
Ngwaga wa tšhelete (mohlala 1 Janaware 2025 go ya go 31 December 2025)
Letšatši la pego
Maina le disaene tša Modulasetulo wa SGB le Moadi wa Tšhelete
Leina le saene ya Moholo

Kakaretšo ya executive (matlakala a 1–2):

Kakaretšo e khutšo ya maemo a tšhelete a sekolo
Ditšhelete ka moka le tšhenyego ngwageng
Surplus goba deficit
Dintho tša bohlokwa (diprojeke tše dikgolo, diphetogo tše bohlokwago)
Tekanyo ya kgobokanyo ya dikgetho tša sekolo (ge e le gona)
Polelo e khutšo ka go šoma ga tšhelete

Ditaelo:

Boloka kakaretšo ya executive e khutšo le e humanegago go babadi ba ba sa tsebego tšhelete
Hlagisa ditiro tše di ntle le amogela diteko ka go hlagilega
Šomiša karolo ye go bontšha taolo e maikarabelo ya tšhelete

Karolo 2: Poelo ya Maemo a Tšhelete (Balance Sheet)

Balance sheet e bontšha maemo a tšhelete a sekolo go felela ga ngwaga wa tšhelete—se sekolo se nago le sona (thepa) le se se lefago (dinyalano).

Thepa:

Thepa ya bjale:

Dipalo tša banka (diakhaonte tša go boloka le tša bjale)
Tšhelete e sefatong
Badiri (dikgetho tša sekolo tše di sa lefšwego le tše dingwe tše di amogelwago)
Tšhenyego e lefilwego ka mathomo (inšorense, dinomoro tša go ngwala)
Ditefo (ditefo tše khutšo, diakhaonte tša tšhelete ya mmaraka)

Thepa e se ya bjale:

Thepa, theknolotši, le thepa (naga, ditlamorago, feniture, thepa)
Depreciation e kgobokantšwego
Boleng bja nete bja thepa
Thepa e sa bonagalego (ge e le gona)

Dinyalano:

Dinyalano tša bjale:

Badiri (bareki, baabiši ba ditirelo)
Tšhenyego e akantšwego (dithušo, meputso e lebanego e sa lefilwego)
Dikgetho tša sekolo tše di amogetswago ka mathomo (ge e le gona)
Dinyalano tše khutšo goba overdraft

Dinyalano tše di se tša bjale:

Dinyalano tše telele
Maikarabelo a mangwe a nako e telele

Thepa nete/equity:

Thepa ka moka e fapoga dinyalano ka moka
E emela boleng bja nete bja sekolo

Ditaelo:

Letha diakhaonte tša banka tše ka moka ka dinomoro tša akhaonte le dipalo
Akaretša rejara ya thepa e feletšego e bontšhago thepa, feniture, le property yohle
Bala depreciation bakeng sa thepa yohle e theilwego
Lekanya dipalo tše ka moka go dikwalo tše di thekago (dipoelo tša banka, di-invoice, rejara ya thepa)
Tiišetša gore thepa ka moka e lekana le dinyalano ka moka plus thepa nete

Karolo 3: Poelo ya Bokgoni bja Tšhelete (Income Statement)

Income statement e bontšha ditšhelete tše ka moka tše di amogetswago le tšhenyego ye e dirilwego nakong ya ngwaga wa tšhelete.

Ditšhelete:

Tšhelete ya mmušo:

Abelano ya basebi (meputso, dinyakwa)
Dikabelo tša ditlamorago
Abelano ya dithušo tša barutwana
Tšhelete ya mananeo a phepo (ge e le gona)
Dikabelo tše dingwe tša mmušo

Ditšhelete tše di bopilwego ke sekolo:

Dikgetho tša sekolo (ka moka e lefilwego, e fapoga dikgololosego, e fapoga dinyalano tše di lahlegetšwego). Bakeng sa mekgwa ya go kaonafatša kgobokanyo, bona maano a kgobokanyo ya dikgetho tša sekolo bakeng sa dikolo tša Afrika Borwa
Ditiro tša go kgobokanya tšhelete (ditiro, disponsoro, dikabelo)
Ditšhelete tša mokgatlho
Ditšhelete tša go thupa (ge e le gona)
Ditšhelete tše dingwe (kantini, thekišo ya unifomo, bjalo ka bjalo)

Ditšhelete ka moka:

Kakaretšo ya dikategori yohle ya ditšhelete

Tšhenyego:

Ditšhenyego tša basebi:

Maemo a thuto a oketšegilwego (ge sekolo se a lefela)
Meputso ya basebiši
Tšwelopele ya profešene
Dinyakwa tša basebi

Ditšhenyego tša tirišo:

Dithušo (gesi, meetse, diko)
Go lokiša le go aga
Go hlatla le tšhireletso
Inšorense
Puisano (telefone, inthanete)

Ditšhenyego tša thuto:

Dithušo le dithušo tša thuto
Dibuka tša laeborari le dithušo
Thepa ya mmino
Theknolotši (dikhomphutha, sofwere, go lokiša)
Ditiro tša kwa ntle

Ditšhenyego tša taolo:

Dithušo tša ofisi
Taolo ya tšhelete (ditefo tša oditi, sofwere, ditefo tša banka)
Ditefo tša molao le profešene
Go gatiša le stationery

Tšhenyego ya capital:

Dintlafatšo tša ditlamorago
Direko tša thepa
Dintlafatšo tša theknolotši

Tšhenyego ka moka:

Kakaretšo ya dikategori yohle ya tšhenyego

Dikolo tše di nyakago go kaonafatša kgobokanyo ya dikgetho di kgona go šomiša maano a kgobokanyo ya dikgetho tša sekolo bakeng sa dikolo tša Afrika Borwa bakeng sa dikgato tša tiragalo mmogo le templaete ye.

Surplus goba deficit:

Ditšhelete ka moka e fapoga tšhenyego ka moka
Palo e ntle e bontšha surplus, e fokolago e bontšha deficit

Ditaelo:

Karoganya ditšhelete le tšhenyego yohle go ya ka chart ya diakhaonte
Akaretša dikaroganyo tše feletšego bakeng sa dikategori tše dikgolo
Papiša dipalo tša kgontši le tše di budgetwago mola o hlalosa diphapano tše bohlokwago
Tiišetša gore dipalo tše ka moka di lekana le dipoelo tša banka le dikwalo tše di thekago
Akaretša dikgopolo tše hlalosago dintho tše di sa tlwaelegilego goba ditherano tše bohlokwago

Karolo 4: Poelo ya Tshelo ya Tšhelete (Cash Flow Statement)

Cash flow statement e bontšha tsela tšhelete e fetilego ka yona kua sekolo le kua ntle ngwageng.

Ditiro tša tirišo:

Tšhelete e amogetswago go tšwa dikgethong tša sekolo
Tšhelete e amogetswago go tšhelete ya mmušo
Tšhelete e amogetswago go kgobokanyo ya tšhelete
Tšhelete e lefilwego bakeng sa tšhenyego ya tirišo
Tšhelete nete go tšwa ditirong tša tirišo

Ditiro tša go bea tšhelete:

Tšhelete e šomišitšwego direkong tša capital (thepa, ditlamorago)
Tšhelete e amogetswago go thekišo ya thepa (ge e le gona)
Tšhelete nete go tšwa ditirong tša go bea tšhelete

Ditiro tša tšhelete:

Tšhelete e amogetswago go dinyalano (ge e le gona)
Tšhelete e lefilwego bakeng sa go lefa dinyalano (ge e le gona)
Tšhelete nete go tšwa ditirong tša tšhelete

Oketšego/Fokotšego ya nete tša tšhelete:

Kakaretšo ya ditiro tša tirišo, go bea tšhelete, le tšhelete

Palo ya tšhelete e bula:

Palo ya tšhelete mathomong a ngwaga wa tšhelete

Palo ya tšhelete e tswalago:

Palo ya tšhelete go felela ga ngwaga wa tšhelete
E swanetše e dumelane le dipalo tša poelo ya banka

Ditaelo:

Lekanya tshelo yohle ya tšhelete go dipoelo tša banka
Hlalosa diphetogo tše bohlokwago tša tshelo ya tšhelete
Tiišetša gore palo e tswalago e dumelana le dipalo tša balance sheet tša banka

Karolo 5: Dikgopolo go Dipoelo tša Tšhelete

Dikgopolo di fa dintlha tše dingwe le context bakeng sa dintho go dipoelo tša tšhelete.

Melao ya accounting:

Motheo wa accounting (cash basis goba accrual basis)
Mekgwa le ditekanyo tša depreciation
Melao ya go amogela ditšhelete
Mekgwa ya go bala inventory (ge e le gona)

Ditherano tše bohlokwago:

Direko tše dikgolo goba thekišo
Ditherano tša baamogegi ba amanego (ge e le gona)
Dintho tše di sa tlwaelegilego goba tše di sa repeatwego

Dikgane:

Diphadišano tša molao goba dikopo
Ditshenyegelo goba maikarabelo
Dinyalano tše dingwe tše di kgonagalego

Tshedimošo ya dikgetho tša sekolo:

Dikgetho ka moka tše di lefilwego
Dikgololosego tše di fiwago (nomoro le boleng)
Tekanyo ya kgobokanyo
Dikgetho tše di šetšego (tlhatlhobo ya bogolo)

Dintlha tša thepa:

Direko tše dikgolo tša thepa ngwageng
Thekišo ya thepa
Kakaretšo ya rejara ya thepa

Go latela:

Tiišetšo ya go latela SASA
Go latela melao ya profense
Maemo a oditi

Ditaelo:

Fa dintlha tše lekanego bakeng sa babadi go kwešiša dipoelo tša tšhelete
Bontšha dintho tše ka moka tša bohlokwa
Hlalosa melao ya accounting ka moo go hlagilego
Bolela dikarolo tša SASA tše kgethilwego moo go malebago

Karolo 6: Dithulaganyo tše di Thekago le Dikwalo

Akaretša dithulaganyo tše di feletšego tše di thekago dipoelo tša tšhelete tša motheo.

Schedule 1: Tlhatlhobo ya Dikgetho tša Sekolo

Barutwana ka moka ba ba ngwadilwego
Barutwana ba ba lefago dikgetho
Barutwana ba ba gololotšwego (le peresente ya kgololosego)
Dikgetho ka moka tše di lefilwego
Dikgetho tše di kgobokantšwego
Dikgetho tše di šetšego (ka bogolo: bjale, matšatši a 30, matšatši a 60, matšatši a 90+)
Dinyalano tše di lahlegetšwego tše di ngwadilwego

Schedule 2: Papišo ya Budget vs Kgontši

Ditšhelete tše di budgetwago vs ditšhelete tša kgontši (ka kategori)
Tšhenyego e budgetwago vs tšhenyego ya kgontši (ka kategori)
Diphapano le dithaloso

Schedule 3: Rejara ya Thepa

Lethathamo le feletšego la thepa yohle e theilwego
Letšatši la tefo le ditšhenyego
Depreciation e kgobokantšwego
Boleng bja nete bja buke
Lefelo/maemo

Schedule 4: Bogolo bja Badiri

Lethathamo la badiri bohle
Ditekanyo tše di lefilwego
Bogolo bja dinyalano (bjale, matšatši a 30, matšatši a 60, matšatši a 90+)

Schedule 5: Kakaretšo ya Procurement

Direko tše dikgolo ngwageng
Mokgwa wa procurement o šomišitšwego (diquote, ditender)
Maina a bareki le ditekanyo

Ditaelo:

Tiišetša gore dithulaganyo tše ka moka di lekana le dipoelo tša tšhelete tša motheo
Akaretša dintlha tše lekanego bakeng sa maikemišetšo a oditi
Boloka dikwalo tše di thekago (di-invoice, direceipt, dikontrata)

Go Feletša Karolo e Nngwe le e Nngwe: Ditaelo ka Dikgato

Kgato 1: Kgobokanya Direkoto tša Tšhelete tše Ka Moka

Pele ga go thoma, kgobokanya dikwalo tše ka moka tše di nyakegago:

Dipoelo tša banka bakeng sa diakhaonte tše ka moka (ngwaga wo feletšego)
Di-invoice le direceipt tše ka moka (tše di rulagantswego ka kategori)
Dikwalo tša tiišetšo ya tefo le taelo
Rejara ya thepa
Direkoto tša kgobokanyo ya dikgetho
Dikwalo tša budget
Dipoelo tša tšhelete tša ngwaga o fetilego (bakeng sa papišo)

Kgato 2: Lekanya Diakhaonte tša Banka

Lekanya diakhaonte tša banka tše ka moka kgwedi ye nngwe le ye nngwe (e swanetše go dirwa ngwageng)
Tiišetša gore ditherano tše ka moka di ngwadilwe
Tseba le go rarolla diphapano tše mongwe le e mongwe
Hwetša mangwalo a tiišetšo ya banka ge mo oditi a di nyaka

Kgato 3: Karoganya Ditšhelete le Tšhenyego

Ahlola ditherano tše ka moka le go di karoganya go ya ka chart ya diakhaonte
Tiišetša karoganyo e latelanago ngwageng
Kgobokanya dintho tše di swanago mmogo
Tseba le go hlalosa dintho tše di sa tlwaelegilego

Kgato 4: Bala Ditekanyo tša Thepa

Ntlafatša rejara ya thepa ka direko tše ntsha le thekišo
Bala depreciation bakeng sa thepa yohle e theilwego
Netefatša gore thepa e gona ka ditekolo tša mmele
Tiišetša gore ditekanyo tša thepa di lwago le di thekagago

Kgato 5: Bala Dinyalano

Letha badiri bohle ba ba šetšego
Akaretša tšhenyego e akantšwego (dithušo, meputso)
Bala dishenyegelo tše di nyakegago tše mongwe le e mongwe
Tiišetša gore dinyalano tše ka moka di ngwadilwe

Kgato 6: Lokiša Dipoelo tša Tšhelete

Šomiša popego ya templaete ka godimo
Tiišetša gore dipalo tše ka moka di nepelago le di lekana
Bolela magareng ga dipoelo (balance sheet, income statement, cash flow)
Akaretša dikgopolo tše ka moka tše di nyakegago

Kgato 7: Ngwala Dikgopolo le Dithaloso

Hlalosa ditherano tše bohlokwago
Hlalosa melao ya accounting
Bontšha dikgane
Fa context bakeng sa diphapano

Kgato 8: Ahlola le Netefatša

Ahlola dipalo tše ka moka
Netefatša gore dipalo tše ka moka di lekana
Sekaseka go feletša
Tiišetša go latela SASA le dinyakwa tša profense

Dikgopolo tša Tokisetso ya Oditi

Go lokiša oditi ya ngwaga ka mathomo go tiišetša kgato e bonolo le go fokotša ditefo tša oditi. Latela dikgopolo tše:

Thoma ka Mathomo

Thoma tokisetso ya oditi dikgwedi tše 2–3 pele ga go felela ga ngwaga
Feletša go lekanya kgwedi ye nngwe le ye nngwe ngwageng
Faeila dikwalo tše ka moka ka tsela e latelanago ge ditherano di direga
O se ke wa laela tše ka moka go nako ya morago

Rulaganya Dikwalo

Boloka difaeile tše feletšego tša di-invoice, direceipt, le dikwalo tše di thekago tše ka moka
Rulaganya dikwalo ka kronologo le ka kategori
Tiišetša gore ditefo tše ka moka di na le tumelo e nepelago
Boloka direkoto tša dikopano tša SGB le komiti ya tšhelete tše ka moka

Feletša Ditekolo

Lekanya diakhaonte tša banka tše ka moka kgwedi ye nngwe le ye nngwe
Lekanya direkoto tša kgobokanyo ya dikgetho gantši
Lekanya rejara ya thepa le thepa ya mmele
Rarolla diphapano tše ka moka pele ga oditi

Lokiša Dithulaganyo tše di Thekago

Lokiša dithulaganyo tše feletšego bakeng sa dintho tše dikgolo
Akaretša dahlolo tša bogolo bakeng sa badiri le badiri
Fa dipapišo tša budget vs kgontši
Lokiša dikakaretšo tša procurement

Bolela le Mo oditi

Bega mo oditi ka mathomo (booka ka mathomo)
Fa mo oditi phihlelo go direkoto
Araba dipotšišo tša mo oditi ka bonako
Amogela dipoelo tša oditi ka bonako

Mathata a Tlwaelegilego a Oditi a go Di Gapa

Dikwalo tše di lego gona: Tiišetša gore ditherano tše ka moka di na le di-invoice goba direceipt tše di thekago
Diakhaonte tše di sa lekantšwego: Feletša go lekanya tše ka moka pele ga oditi
Direkoto tše di sa feletšego: Boloka direkoto tše feletšego ngwageng
Ditefo tše di sa dumelwago: Tiišetša gore ditefo tše ka moka di na le tumelo e nepelago
Taolo e fokologo ya thepa: Boloka rejara ya thepa e nepelago le go netefatša gore thepa e gona

Bakeng sa taelo e akaretšago ya taolo ya tšhelete ya SGB, bona Taelo ya Taolo ya Tšhelete ya SGB ya rona, ye e akaretšago budgeting, go beakanya dikgetho, procurement, le go latela ka botlalo.

Go Šomiša Theknolotši go Rulaganya Pego ya Tšhelete

Go lokiša dipoelo tša tšhelete ka seatla go tsea nako le go na le diphoso. Ditšweletšo tša bjale tša taolo ya sekolo di otomate tše dintši tša kgato ya pego ya tšhelete, di bega dipoelo tše nepelago ka go ikemela go tšwa direkotong tša ditherano.

Dinyakwa tša pego ya tšhelete e otomatilwego:

Nepo: Dipalo tše di otomatilwego di tlogela diphoso
Bokgoni: Dipoelo di begilwego ka metsotso go feta matšatši
Go latela: Ditemplaete tše theilwego ka gare di tiišetša go latela SASA
Go hlagilega: Tshedimošo ya tšhelete ya nako ya kgontši e humanegago go SGB
Tokisetso ya oditi: Tsela e feletšego ya oditi ya ditherano tše ka moka

Sofwere ya taolo ya sekolo e kgona go bega dipoelo tša tšhelete go tšwa kgobokanyong ya dikgetho, go lebelela tšhenyego, le datha ya taolo ya thepa. Ditšweletšo tše di begago income statements, balance sheets, cash flow statements, le dithulaganyo tše di thekago di thusa SGB go romela dipoelo tše nepelago, tše di latelelago ka mothapo wa taolo o fokologo, mola di dumela dipoelo go išwa neng kapa neng bakeng sa teko e tlwaelegilego.

Mekgwa e Botse bakeng sa Pego ya Tšhelete ya SGB

Latela mekgwa e botse ye go tiišetša pego ya tšhelete e bokgoni:

Boloka direkoto ngwageng: O se ke wa ema go felela ga ngwaga go rulaganya direkoto
Lekanya gantši: Feletša go lekanya banka kgwedi ye nngwe le ye nngwe
Šomiša karoganyo e latelanago: Diriša chart ya diakhaonte ka go latelana
Ngwala tše ka moka: Boloka dikwalo tše di thekago tše feletšego
Ahlola gantši: Dira dahlolo tša tšhelete tša kgwedi le tša kwata
Nyaka thuso ya profešene: Bega ba-accountant goba ba oditi bakeng sa dithoto tše raraganego
Šomiša theknolotši: Šomiša sofwere ya tšhelete go otomate dikgato
Ruta maloko a SGB: Tiišetša gore komiti ya tšhelete e kwešiša dipoelo tša tšhelete

Kakaretšo

Templaete ya pego ya tšhelete ya SGB e nepelago ye e fihlellago dinyakwa tša SASA e bohlokwa bakeng sa go latela le go hlagilega. Popego ya templaete ye e akaretša dintho tše di nyakegago: balance sheet, income statement, cash flow statement, dikgopolo, le dithulaganyo tše di thekago. Ka go latela ditaelo ka dikgato, go boloka direkoto tše feletšego nakong ya ngwaga, le go lokiša oditi ka mathomo, SGB di kgona go romela dipoelo tša tšhelete tše di latelelago tše di bontšhago taolo e maikarabelo ya tšhelete.

Kakaretšo:

SASA Karolo 41 e nyaka SGB go lokiša dipoelo tša tšhelete tša ngwaga
Popego ya templaete e swanetše go akaretša balance sheet, income statement, cash flow statement, dikgopolo, le dithulaganyo
Dikwalo tše feletšego di bohlokwa bakeng sa tokisetso ya oditi
Go lekanya gantši ngwageng go nolofatša pego ya go felela ga ngwaga
Theknolotši e kgona go otomate pego ya tšhelete le go fokotša diphoso
Tokisetso ya mathomo e thusa oditi go tsamaya ka bonolo

Go bega dipoelo tša tšhelete ya SGB go tšwa kgobokanyong ya dikgetho le datha ya tšhenyego ka legora le tee, le go boloka ditšhelete tša sekolo sa lena le pego e latelelago, bona tsela Fundisa e thekago pego ya tšhelete ya SGB bakeng sa dikolo tša Afrika Borwa.

Dipotšišo tše di Botšišwago Gantši

Nako ya go felela ya go romela dipoelo tša tšhelete tša ngwaga tša SGB ke efe?

SGB di swanetše go romela dipoelo tša tšhelete tša ngwaga go lefapha la thuto la profense ka gare ga dikgwedi tše 6 tša go felela ga ngwaga wa tšhelete. Bakeng sa dikolo tše di felelago ka December, dipoelo gantši di lebanego go ya go 30 June ngwaga o latelago. Dinako tša go felela di fapana ka profense, ka jalo sekaseka dinyakwa tše kgethilwego tša lefapha la thuto la profense ya lena. Maprofense a mangwe a nyaka go romela ka mathomo, mola go romela ka morago go ka bakela ditefo goba kgotlelo ya profense. SGB di swanetše lebelela go feletša dipoelo le oditi pele ga nako ya go felela go dumela nako ya ahlolo le diphetogo.

Go direga eng ge pego ya tšhelete ya SGB e bontšha deficit?

Ge pego ya tšhelete ya SGB e bontšha deficit (tšhenyego e fetago ditšhelete), SGB e swanetše hlalosa deficit go dikgopolong go dipoelo tša tšhelete le go bopa moralo wa go e rarolla. Mabaka a tlwaelegilego a akaretša kgobokanyo ya dikgetho e fokologo go ya ka diteko, tšhenyego e sa lebane, goba go fetoga budget. SGB e swanetše: hlalosa mabaka a deficit, bontšha dikgato tše di tšwelago pele go e rarolla, bopa moralo wa go boa (o ka akaretša go okamatsa dikgetho, go fokotša ditshenyego, goba go kgobokanya tšhelete), le go romela moralo go lefapha la thuto la profense. Dideficit tše di tšwelopelego di ka bakela kgotlelo ya profense, ka jalo SGB di swanetše go rarolla dideficit ka bonako le ka go hlagilega.

Na SGB di kgona go lokiša dipoelo tša tšhelete ba šomiša cash basis accounting?

Mafapha a mantši a thuto a profense a nyaka SGB go lokiša dipoelo tša tšhelete ba šomiša accrual basis accounting (go amogela ditšhelete ge di humanega le tšhenyego ge e dirwa, ntle le tshelo ya tšhelete). Le ge go le bjalo, dikolo tše dinnyane tše dingwe di ka dumelwa go šomiša cash basis accounting—sekaseka dinyakwa tša profense ya lena. Accrual basis e fa seswantšho se nepelago sa maemo a tšhelete le bokgoni, e dumelana le maemo a GRAP, mola e ratwa ke ba oditi gantši. SGB di swanetše go bolela le mo oditi wa bona goba lefapha la thuto la profense go tiišetša motheo wo o nyakegago bakeng sa sekolo sa bona.

Dikwalo tše di thekago tše di swanetšego go bolokwa le dipoelo tša tšhelete tša SGB ke dife?

SGB di swanetše go boloka dikwalo tše di thekago tše feletšego bakeng sa ditherano tše ka moka go dipoelo tša tšhelete. Dikwalo tše di nyakegago di akaretša dipoelo tša banka bakeng sa diakhaonte tše ka moka, di-invoice le direceipt bakeng sa tšhenyego yohle, dikwalo tša tumelo ya tefo, direkoto tša kgobokanyo ya dikgetho le dikopo tša kgololosego, rejara ya thepa le dikwalo tša tefo, dikwalo tša procurement (diquote, ditender, dikontrata), direkoto tša dikopano tša SGB le komiti ya tšhelete, dibudget le dahlolo tša diphapano, le dipoelo tša tšhelete tša ngwaga o fetilego le direpo tša oditi. Dikwalo di swanetše go rulaganywa ka tsela e latelanago mola di bolokwa bonyane lilemo tše 7 bjalo ka ge SASA e nyaka. Dirya dikwalo di humanegago go ba oditi le baofisi ba lefapha la thuto la profense ge ba kopa.