Ithempulethi Yembiko Yezimali Ye-SGB: Iqondiso Lamahhala
Abaphathi bezimali be-SGB namakomidi ezezimali ngokuvamile bayalwa ukukhiqiza imibiko yezimali yonyaka ewanelisa i-SASA neminyango yezemfundo yezifundazwe. Izingxenye ezingekho, ukwakheka okungacacile, nokuxega ekugcineni ngedokhumentesi kuholela ekubambezeleni kokucwaninga, ingozi yokuthobela, nokucindezeleka okungeziwe kumalungu e-SGB azithandayo. Ngaphansi kwe-SASA Section 41, iSchool Governing Body ngayinye kufanele ilungise izimemezelo zezimali zonyaka ezibonisa ngokunembile ingeniso yesikole, izindleko, izimpahla, nezikweletu, futhi zithumele kumnyango wezemfundo wezifundazwe ngaphakathi kwesikhathi esidingekayo.
Leli qondiso linikeza ithempulethi yembiko yezimali ye-SGB yamahhala enezingxenye ezinemininingwane yegeniso, izindleko, izimpahla, izikweletu, nokuthobela. Idlula ingxenye ngayinye nemiyalelo yokuqedela, ichaza izidingo zokubika ze-SASA, futhi inikeza amathiphu okulungiselela ukucwaninga ukuze i-SGB yakho ithumele izimemezelo zezimali ezinembile, ezithobayo. Ukwakheka kuvumelana nemilinganiselo ye-Generally Recognised Accounting Practice (GRAP) nezidingo zezifundazwe, ngakho isikole sakho sihlangabezana nezibopho zomthetho kuyilapho sihlala sobala nabazali nezikhulu.
Ukuqonda Izidingo Zokubika Kwezimali Ze-SGB
Ngaphambi kokungena ekwakhekeni kwethempulethi, kubalulekile ukuqonda lokho i-SASA ekudingayo emibikweni yezimali ye-SGB. I-Section 41 yoMthetho Wezikole WaseNingizimu Afrika iyala ukuthi ama-SGB:
- Agcine amarekhodi ezimali afanele: Gcina amarekhodi anemininingwane yayo yonke ingeniso nenzindleko kulo lonke unyaka wezimali
- Alungise izimemezelo zezimali zonyaka: Khipha imibiko ehlanganisayo ehlanganisa unyaka wezimali ophelele
- Thumela izimemezelo kumnyango: Nikeza izimemezelo zezimali kumnyango wezemfundo wezifundazwe ngaphakathi kwezikhathi zokugcina ezicacisiwe (ngokuvamile izinyanga eziyisithupha ngemva kokuphela konyaka)
- Yenza izimemezelo zitholakale: Vumela abazali nabasebenzi ukufinyelela ezimemezelweni zezimali uma becelile
- Qinisekisa ukuthi izimemezelo zicwaningwa: Izimemezelo zezimali zonyaka kufanele zicwaningwe umcwaningi obhalisiwe (Section 42)
Iminyango yezemfundo yezifundazwe ingaba nezidingo ezingeziwe, ngakho hlola imihlahlandlela yezifundazwe zakho. Izifundazwe eziningi zidinga izimemezelo zilandele i-GRAP noma imilinganiselo yokubalwa efanayo, zifake ukuvezwa okuqondene, futhi zithunyelwe ngendlela ebekiwe.
Ukwakheka Kwethempulethi Yembiko Yezimali Ye-SGB
Ukwakheka kwethempulethi okulandelayo kunikeza uhlaka oluphelele lwemibiko yezimali yonyaka ye-SGB. Ingxenye ngayinye ifaka imiyalelo yokuqedela nokubhekisela ezidingweni ze-SASA.
Ingxenye 1: Ikhasi Lokuvala Nesifinyezo Sokuphatha
Ikhasi lokuvala kufanele lifake:
- Igama lesikole nenombolo yokubhalisa
- Unyaka wezimali (isb., 1 Januwari 2025 kuya ku-31 Disemba 2025)
- Usuku lwembiko
- Amagama namasignesha oSihlalo we-SGB noMphathi Wezezimali
- Igama nesignesha likaMphathi
Isifinyezo sokuphatha (amakhasi 1–2):
- Umbono ofushane wesimo sezimali sesikole
- Ingeniso ephelele nenzindleko yonyaka
- Insalela noma ukushoda
- Okugqamile (amaphrojekthi amakhulu, izinguquko ezibalulekile)
- Izinga lokubutha imali yesikole (uma kusebenza)
- Isimemezelo esifushane ngokusimama kwezimali
Imiyalelo:
- Gcina isifinyezo sokuphatha sifushane futhi sitholakale kubafundi abangezona abezimali
- Gqamisa impumelelo emihle futhi yemukela izinselelo ngokusobala
- Sebenzisa lesi sigaba ukubonisa ukuphatha kwezimali okuthatha umthwalo
Ingxenye 2: Isimemezelo Sesimo Sezimali (Ibalansi Sheet)
Ibalansi sheet ibonisa isimo sezimali sesikole ekupheleni konyaka wezimali—lokho isikole esinakho (izimpahla) nesikweletu (izikweletu).
Izimpahla:
Izimpahla zamanje:
- Amabhalansi ebhange (ama-akhawunti okugcina nawamanje)
- Imali esandleni
- Abakweletwayo (izimali zesikole ezingakhokhiwanga nezinye ezitholiwayo)
- Izindleko ezekhokhiwe phambili (umshwalense, ukubhalisa okukhokhiwe phambili)
- Ukutshalwa kwezimali (ukufaka izimali okwesikhashana, ama-akhawunti emakethe yemali)
Izimpahla ezingezona zamanje:
- Impahla, izitshalo, nempahla (umhlabathi, izakhiwo, ifenisha, impahla)
- Ukuncipha okuqoqwe
- Inani elincane lembuka lezimpahla
- Izimpahla ezingabonakali (uma kusebenza)
Izikweletu:
Izikweletu zamanje:
- Abakweletwayo (abahlinzeki, abahlinzeki bezinkonzo)
- Izindleko eziqoqiwe (izisebenzi, amaholo adingekayo kodwa angakakhokhwa)
- Izimali zesikole ezitholiwe phambili (uma kusebenza)
- Izimali ezibolekisiwe zesikhashana noma ama-overdraft
Izikweletu ezingezona zamanje:
- Izimali ezibolekisiwe zesikhathi eside
- Ezinye izibopho zesikhathi eside
Izimpahla ezingenamali/equity:
- Izimpahla eziphelele minus izikweletu eziphelele
- Zimelela inani lesikole elingenamali
Imiyalelo:
- Bhala zonke ama-akhawunti ebhange ngezinombolo ze-akhawunti namabhalansi
- Faka irejista yezimpahla enemininingwane ebonisa yonke impahla, ifenisha, nempahla
- Bala ukuncipha kwayo yonke impahla emisiwe
- Lungisa wonke amabhalansi emidokhumenteni esekelayo (izimemezelo zebhange, ama-invoyisi, irejista yezimpahla)
- Qinisekisa ukuthi izimpahla eziphelele zilingana nezikweletu eziphelele plus izimpahla ezingenamali
Ingxenye 3: Isimemezelo Sokusebenza Kwezimali (Isimemezelo Sogeniso)
Isimemezelo sogeniso sibonisa yonke ingeniso etholiwe nenzindleko eyenziwe phakathi nonyaka wezimali.
Ingeniso:
Ukuxhaswa nguhulumeni:
- Ukwabiwa kwabasebenzi (amaholo, izinzuzo)
- Izibonelelo zezinfrastrukture
- Ukwabiwa kwezinsiza zokusekela abafundi
- Ukuxhaswa kohlelo lokudla (uma kusebenza)
- Ezinye izibonelelo zikahulumeni
Ingeniso ekhishwe isikole:
- Izimali zesikole (ziphelele ezikhokhiwe, ngaphansi kokukhululwa, ngaphansi kwezikweletu ezingabi kahle). Ngezindlela zokuthuthukisa ukubutha, bheka amasu okubutha imali yesikole ezikoleni zaseNingizimu Afrika
- Imisebenzi yokuxhasa ngezimali (emicimbi, ukuxhaswa, izipho)
- Ingeniso yenzalo
- Ingeniso yokuqashisa (uma kusebenza)
- Enye ingeniso (ikantini, ukuthengisa imifaniswano, njll.)
Ingeniso ephelele:
- Isamba sazo zonke izigaba zegeniso
Izindleko:
Izindleko zabasebenzi:
- Izikhundla zokufundisa ezingeziwe (uma zixhaswa isikole)
- Amaholo abasebenzi abasekelayo
- Ukuthuthukiswa kobungcweti
- Izinzuzo zabasebenzi
Izindleko zokusebenza:
- Izisebenzi (ugezi, amanzi, ukulahla)
- Ukugcina nokulungisa
- Ukuhlanza nokuphepha
- Umshwalense
- Ukuxhumana (ucingo, i-inthanethi)
Izindleko zemfundo:
- Izinsiza zokufunda nezinsiza
- Izincwadi zomtapo wezincwadi nezinsiza
- Impahla yemidlalo
- Ubuchwepheshe (amakhompyutha, isoftware, ukugcina)
- Imisebenzi yemidlalo
Izindleko zokuphatha:
- Izinsiza zehhovisi
- Ukuphatha kwezimali (izindleko zokucwaninga, isoftware, izindleko zebhange)
- Izindleko zomthetho nezobungcweti
- Ukuprinta nophebula
Inzindleko yezimpahla:
- Ukuthuthukiswa kwezinfrastrukture
- Ukuthenga impahla
- Ukuthuthukiswa kobuchwepheshe
Inzindleko ephelele:
- Isamba sazo zonke izigaba zezindleko
Izikole ezifuna ukuthuthukisa ukubutha kwezimali zingasebenzisa amasu ethu okubutha imali yesikole ezikoleni zaseNingizimu Afrika ngezinyathelo eziyisebenzayo ndawonye nale thempulethi.
Insalela noma ukushoda:
- Ingeniso ephelele minus inzindleko ephelele
- Inombolo ephozithivu ibonisa insalela, enegethivu ibonisa ukushoda
Imiyalelo:
- Hlukanisa yonke ingeniso nenzindleko ngokwechathi yama-akhawunti
- Faka ukuhlukaniswa okunemininingwane kuzigaba ezinkulu
- Qhathanisa izibalo zangempela nezinani zesabelomali futhi chaza ukwehluka okubalulekile
- Qinisekisa ukuthi zonke izibalo ziyalungiswa nezimemezelo zebhange nemidokhumenti esekelayo
- Faka amaqaphela achaza izinto ezingajwayelekile noma ukuthengiselana okubalulekile
Ingxenye 4: Isimemezelo Sokugeleza Kwemali
Isimemezelo sokugeleza kwemali sibonisa ukuthi imali yahamba kanjani yangena yaphuma esikoleni phakathi nonyaka.
Imisebenzi yokusebenza:
- Imali etholiwe kuzimali zesikole
- Imali etholiwe ekuxhasweni nguhulumeni
- Imali etholiwe ekuxhaseni ngezimali
- Imali ekhokhiwe ngezindleko zokusebenza
- Imali engenamali evela emisebenzini yokusebenza
Imisebenzi yokutshala:
- Imali esetshenzisiwe ekuthengeni izimpahla (impahla, izinfrastrukture)
- Imali etholiwe ekuthengiseni izimpahla (uma kusebenza)
- Imali engenamali evela emisebenzini yokutshala
Imisebenzi yezezimali:
- Imali etholiwe ezimalini ezibolekisiwe (uma kusebenza)
- Imali ekhokhiwe ngezinkokhelo zezimali ezibolekisiwe (uma kusebenza)
- Imali engenamali evela emisebenzini yezezimali
Ukunyuka/ukuncipha kwemali engenamali:
- Isamba semisebenzi yokusebenza, yokutshala, neyezezimali
Ibalansi yemali yokuqala:
- Ibalansi yemali ekuqaleni konyaka wezimali
Ibalansi yemali yokuvala:
- Ibalansi yemali ekupheleni konyaka wezimali
- Kufanele ivumelane namabhalansi ezimemezelo zebhange
Imiyalelo:
- Lungisa yonke imikhakha yemali nezimemezelo zebhange
- Chaza izinguquko eziphambene zokugeleza kwemali
- Qinisekisa ukuthi ibalansi yokuvala ivumelana namabhalansi ebhange ebalansi sheet
Ingxenye 5: Amaqaphela Ezimemezelweni Zezimali
Amaqaphela anikeza imininingwane ezingeziwe nomumo wezinto ezimemezelweni zezimali.
Izinqubomgomo zokubalwa:
- Isisekelo sokubalwa (isisekelo semali noma isisekelo sokuqoqa)
- Izindlela namazinga okuncipha
- Izinqubomgomo zokuqashelwa kwemali engenayo
- Izindlela zokulinganisa inventory (uma kusebenza)
Ukuthengiselana okubalulekile:
- Ukuthenga noma ukuthengisa okukhulu
- Ukuthengiselana okuphathelene nohlangothi (uma likhona)
- Izinto ezingajwayelekile noma ezingaphindi
Ama-contingency:
- Izingxabano zomthetho noma izimangalo
- Iziqinisekiso noma izibopho
- Ezinye izikweletu ezingaba khona
Ulwazi lwezimali zesikole:
- Izimali eziphelele ezikhokhiwe
- Ukukhululwa okunikeziwe (inombolo nenani)
- Izinga lokubutha
- Izimali ezingakhokhiwanga (ukuhlaziya ukuguga)
Imininingwane yezimpahla:
- Ukuthenga izimpahla ezinkulu phakathi nonyaka
- Ukudayisa izimpahla
- Isifinyezo serejista yezimpahla
Ukuthobela:
- Ukuqinisekisa ukuthobela i-SASA
- Ukuthobela imithetho yezifundazwe
- Isimo sokucwaninga
Imiyalelo:
- Nikeza imininingwane eyanele kubafundi ukuze baqonde izimemezelo zezimali
- Veza zonke izinto ezingokoqobo
- Chaza izinqubomgomo zokubalwa ngokucacile
- Bhekisela ezigabeni ze-SASA eziqondene lapho kufanele
Ingxenye 6: Amasheduli Asekelayo Nemdokhumenti
Faka amasheduli anemininingwane asekela izimemezelo zezimali eziyinhloko.
I-Schedule 1: Ukuhlaziya Izimali Zesikole
- Abafundi ababhalisiwe baphelele
- Abafundi abakhokhayo
- Abafundi abakhululiwe (namaphesenti okukhululwa)
- Izimali eziphelele ezikhokhiwe
- Izimali eziqoqiwe
- Izimali ezingakhokhiwanga (ngobudala: zamanje, izinsuku eziyi-30, 60, 90+)
- Izikweletu ezingabi kahle ezibhaliwe
I-Schedule 2: Ukuqhathanisa Isabelomali Nangempela
- Ingeniso yesabelomali vs ingeniso yangempela (ngosigaba)
- Inzindleko yesabelomali vs inzindleko yangempela (ngosigaba)
- Ukwehluka nezincazelo
I-Schedule 3: Irejista Yezimpahla
- Uhlu olunemininingwane lwayo yonke impahla emisiwe
- Usuku lokuthenga nendleko
- Ukuncipha okuqoqiwe
- Inani elincane lembuka
- Indawo/isimo
I-Schedule 4: Ukuguga Kwabakweletwayo
- Uhlu lwabo bonke abakweletwayo
- Izinani ezikweletwayo
- Ubudala besikweletu (zamanje, izinsuku eziyi-30, 60, 90+)
I-Schedule 5: Isifinyezo Sokuthenga
- Ukuthenga okukhulu phakathi nonyaka
- Indlela yokuthenga esetshenzisiwe (ama-quote, ama-tender)
- Amagama abahlinzeki nezinani
Imiyalelo:
- Qinisekisa ukuthi wonke amasheduli ayalungiswa nezimemezelo zezimali eziyinhloko
- Faka imininingwane eyanele ngezinjongo zokucwaninga
- Gcina imidokhumenti esekelayo (ama-invoyisi, amarisipti, izivumelwano)
Ukuqedela Ingxenye Ngayinye: Imiyalelo Ngesinyathelo Ngesinyathelo
Isinyathelo 1: Qoqa Wonke Amarekhodi Ezezimali
Ngaphambi kokuqala, qoqa yonke imidokhumenti edingekayo:
- Izimemezelo zebhange zama-akhawunti onke (unyaka ophelele)
- Wonke ama-invoyisi namarisipti (ahlelekile ngosigaba)
- Ama-voucher okukhokha nemidokhumenti yegunya
- Irejista yezimpahla
- Amarekhodi okubutha izimali
- Imidokhumenti yesabelomali
- Izimemezelo zezimali zonyaka odlule (ukuqhathanisa)
Isinyathelo 2: Lungisa Ama-Akhawunti Ebhange
- Lungisa wonke ama-akhawunti ebhange nyanga zonke (kufanele kwenziwe kulo lonke unyaka)
- Qinisekisa ukuthi yonke ukuthengiselana kurekhodiwe
- Khomba futhi ixazulule noma yiziphi izinguquko
- Thola izincwadi zokuqinisekisa zebhange uma kudingwa umcwaningi
Isinyathelo 3: Hlukanisa Ingeniso Nenzindleko
- Buyekeza yonke ukuthengiselana futhi uhlukanise ngokwechathi yama-akhawunti
- Qinisekisa ukuhlukanisa okungaguquki kulo lonke unyaka
- Hlanganisa izinto ezifanayo ndawonye
- Khomba futhi chaze izinto ezingajwayelekile
Isinyathelo 4: Bala Amanani Ezimpahla
- Buyekeza irejista yezimpahla ngokuthenga okusha nokudayisa
- Bala ukuncipha kwayo yonke impahla emisiwe
- Qinisekisa ubukhona bezimpahla ngokuhlola ngokomzimba
- Qinisekisa ukuthi amanani ezimpahla anengqondo futhi asekelwa
Isinyathelo 5: Bala Izikweletu
- Bhala bonke abakweletwayo abangakhokhiwanga
- Faka izindleko eziqoqiwe (izisebenzi, amaholo)
- Bala noma yiziphi izinhlinzeko ezidingekayo
- Qinisekisa ukuthi zonke izikweletu zirekhodiwe
Isinyathelo 6: Lungisa Izimemezelo Zezimali
- Sebenzisa ukwakheka kwethempulethi ngenhla
- Qinisekisa ukuthi zonke izibalo zinembile futhi ziyalungiswa
- Bhekisela phakathi kwezimemezelo (ibalansi sheet, isimemezelo sogeniso, ukugeleza kwemali)
- Faka konke ukuvezwa okudingekayo
Isinyathelo 7: Bhala Amaqaphela Nezincazelo
- Chaza ukuthengiselana okubalulekile
- Chaza izinqubomgomo zokubalwa
- Veza ama-contingency
- Nikeza umumo wokwehluka
Isinyathelo 8: Buyekeza Futhi Qinisekise
- Buyekeza yonke ukubala
- Qinisekisa ukuthi zonke izibalo ziyalungiswa
- Hlola ukuphelela
- Qinisekisa ukuthobela i-SASA nezidingo zezifundazwe
Audit Preparation Tips
Preparing for the annual audit well in advance ensures a smooth process and reduces audit fees. Follow these tips:
Start Early
- Begin audit preparation 2–3 months before year-end
- Complete monthly reconciliations throughout the year
- File all documentation systematically as transactions occur
- Don’t leave everything until the last minute
Organise Documentation
- Maintain complete files of all invoices, receipts, and supporting documents
- Organise documents chronologically and by category
- Ensure all payments have proper authorisation
- Keep minutes of all SGB and finance committee meetings
Complete Reconciliations
- Reconcile all bank accounts monthly
- Reconcile fee collection records regularly
- Reconcile asset register to physical assets
- Resolve all discrepancies before the audit
Prepare Supporting Schedules
- Prepare detailed schedules for major items
- Include ageing analyses for debtors and creditors
- Provide budget vs actual comparisons
- Prepare procurement summaries
Communicate with Auditor
- Engage auditor early (book well in advance)
- Provide auditor with access to records
- Respond promptly to auditor queries
- Address audit findings immediately
Common Audit Issues to Avoid
- Missing documentation: Ensure all transactions have supporting invoices or receipts
- Unreconciled accounts: Complete all reconciliations before audit
- Incomplete records: Maintain complete records throughout the year
- Unauthorised payments: Ensure all payments have proper authorisation
- Poor asset management: Maintain accurate asset register and verify assets exist
For comprehensive guidance on SGB financial management, see our SGB Financial Management Guide, which covers budgeting, fee setting, procurement, and compliance in detail.
Using Technology to Streamline Financial Reporting
Manual preparation of financial reports is time-consuming and error-prone. Modern school management systems automate much of the financial reporting process, generating accurate statements automatically from transaction records.
Benefits of automated financial reporting:
- Accuracy: Automated calculations eliminate errors
- Efficiency: Reports generated in minutes instead of days
- Compliance: Built-in templates ensure SASA compliance
- Transparency: Real-time financial information available to SGB
- Audit readiness: Complete audit trail of all transactions
School management software can generate financial reports from fee collection, expenditure tracking, and asset management data. Systems that produce income statements, balance sheets, cash flow statements, and supporting schedules help SGBs submit accurate, compliant reports with less administrative effort, and allow reports to be run at any time for regular oversight.
Best Practices for SGB Financial Reporting
Follow these best practices to ensure effective financial reporting:
- Maintain records throughout the year: Don’t wait until year-end to organise records
- Reconcile regularly: Complete bank reconciliations monthly
- Use consistent categorisation: Apply chart of accounts consistently
- Document everything: Maintain complete supporting documentation
- Review regularly: Conduct monthly and quarterly financial reviews
- Seek professional help: Engage accountants or auditors for complex matters
- Use technology: Leverage financial software to automate processes
- Train SGB members: Ensure finance committee understands financial statements
Conclusion
An accurate SGB financial report template that meets SASA requirements is essential for compliance and transparency. This template structure covers the required elements: balance sheet, income statement, cash flow statement, notes, and supporting schedules. By following the step-by-step instructions, keeping complete records during the year, and preparing for the audit early, SGBs can submit compliant financial reports that show responsible financial management.
Summary:
- SASA Section 41 requires SGBs to prepare annual financial statements
- Template structure should include balance sheet, income statement, cash flow statement, notes, and schedules
- Complete documentation is essential for audit preparation
- Regular reconciliation during the year simplifies year-end reporting
- Technology can automate financial reporting and reduce errors
- Early preparation helps the audit run smoothly
To generate SGB financial reports from fee collection and expenditure data in one place, and to keep your school’s finances and reporting compliant, see how Fundisa supports SGB financial reporting for South African schools.
Frequently Asked Questions
What is the deadline for submitting SGB annual financial reports?
SGBs must submit annual financial statements to the provincial education department within 6 months of the financial year-end. For schools with a December year-end, reports are typically due by 30 June the following year. Deadlines vary by province, so check your provincial education department’s specific requirements. Some provinces require earlier submission, and late submission may result in penalties or provincial intervention. SGBs should aim to complete statements and audits well before the deadline to allow time for review and corrections.
What happens if an SGB financial report shows a deficit?
If an SGB financial report shows a deficit (expenditure exceeds income), the SGB must explain the deficit in the notes to financial statements and develop a plan to address it. Common causes include lower-than-expected fee collection, unexpected expenses, or budget overruns. The SGB should: explain the reasons for the deficit, outline steps taken to address it, develop a recovery plan (may include fee increases, cost reductions, or fundraising), and submit the plan to the provincial education department. Persistent deficits may trigger provincial intervention, so SGBs should address deficits promptly and transparently.
Can SGBs prepare financial reports using cash basis accounting?
Most provincial education departments require SGBs to prepare financial statements using accrual basis accounting (recognising income when earned and expenses when incurred, regardless of cash flow). However, some smaller schools may be permitted to use cash basis accounting—check your provincial requirements. Accrual basis provides a more accurate picture of financial position and performance, aligns with GRAP standards, and is generally preferred by auditors. SGBs should consult with their auditor or provincial education department to confirm which basis is required for their school.
What supporting documentation should be kept with SGB financial reports?
SGBs must maintain complete supporting documentation for all transactions in financial reports. Required documentation includes bank statements for all accounts, invoices and receipts for all expenditure, payment authorisation documents, fee collection records and exemption applications, asset register and purchase documentation, procurement documentation (quotes, tenders, contracts), minutes of SGB and finance committee meetings, budgets and variance analyses, and previous year’s financial statements and audit reports. Documentation should be organised systematically and retained for at least 7 years as required by SASA. Make it available to auditors and provincial education department officials on request.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team