Tokelo ea Phomolo ea Barutiši Afrika Borwa: Tataiso
Ho laola phomolo ea barutiši ke e ’ngoe ya mesebetsi e nang le nako le e nang le tšebeliso e thata bakeng sa barutiši ba sekolo le basebeletsi ba taolo. Ha u fosa tokelo u kena kotsing ea liphoso tsa basebetsi, liphumo tsa tekelo, kapa barutiši ba thoathehileng; ha u latela phomolo spreadsheets monya o holoa ka phomolo e ’ngoe le e ’ngoe ea lwala le kopo ea phomolo ea selemo. Tokelo ea phomolo ea barutiši Afrika Borwa e laoloa ke ditumellano tsa PSCBC le ELRC, mme ho fumana setšoantšo se hlakileng sa seo se sebetsang sekolong sa lona ha se lula e le bonolo.
Tataiso ena e beha tokelo ea phomolo ea barutiši Afrika Borwa sebakeng se le seng: phomolo ea lwala, phomolo ea selemo, phomolo ea boikarabelo ba lapa, phomolo ea boimana le boitsoalo, phomolo ea thuto, le phomolo e ikhethileng. E lumellana le PSCBC Resolution 1 ea 2007, ditumellano tsa ELRC, le Molao oa Maemo a Motheo a Tšebetso (BCEA). U tla fumana matsatsi a tokelo, maemo, le dinyehelo tsa ho ngola hore u laole phomolo ka nepo mme u lule u lumellana le melao ea basebetsi.
Ho Utlwisisa Ditumellano tsa Phomolo tsa PSCBC le ELRC
Litokelo tsa phomolo tsa barutiši Afrika Borwa di laoloa ke ditumellano tse peli tsa mantlha tsa collective bargaining:
PSCBC (Public Service Co-ordinating Bargaining Council): PSCBC Resolution 1 ea 2007 (e nchafaditsweng) e beha litokelo tsa phomolo bakeng sa basebetsi bohle ba mmuso, kenyelletsa barutiši ba hiretsoeng ke mafapha a thuto a provense.
ELRC (Education Labour Relations Council): ELRC e buisana le lintho tsa sektoreng ea thuto mme e eketsa ditumellano tsa PSCBC ka litokelo tse ikhethileng tsa thuto.
Molao oa Maemo a Motheo a Tšebetso (BCEA): BCEA e fana ka litokelo tsa motheo tsa phomolo, empa basebetsi ba mmuso (kenyelletsa barutiši) ba fumana litokelo tse ngata ka ditumellano tsa collective.
Barutiši bohle ba dikolo tsa mmuso ba oela ka tlasa ditumellano tsena. Barutiši ba dikolo tsa poraefete ba koaheloa ke dikontrata tsa tšebetso, tse ka buisanang le meedi ea BCEA kapa litokelo tse tšoanang.
Tafole ea Khutso ea Tokelo ea Phomolo ea Barutiši Afrika Borwa
| Mofuta oa Phomolo | Tokelo | Maemo | Ho Tsoela | Manotši |
|---|---|---|---|---|
| Phomolo ea Lwala | Matsatsi a 36 ka ts’ebetso ea lilemo tse 3 | Setifikeiti sa tsa bongaka se hlokahala kamorao ho matsatsi a 2 a latelano | Matsatsi a sa sebelisoang a bokelletsa ts’ebetsong | Ts’ebetso e ncha e qala lilemong tse 3 le tse 3 |
| Phomolo ea Selemo | Matsatsi a 30 selemong | E nkwa maikhutlong a sekolo | Matsatsi a 15 a ka tsoelang | E lokela ho lumeloa ke mohlankana |
| Phomolo ea Boikarabelo ba Lapa | Matsatsi a 3 selemong | Bakeng sa lwala/lefu/ts’ohanyetso la lapa | E ke ke ea tsoela | Matsatsi a sa sebelisoang a lahleha |
| Phomolo ea Boimana | Dikhoeli tse 4 (matsatsi a 120) | Setifikeiti sa bongaka se hlokahala | N/A | E ka qala khoeli e le ’ngoe pele ho letsatsi |
| Phomolo ea Boitsoalo | Matsatsi a 3 | Tsoalo/amohelo ea ngwana | E ke ke ea tsoela | E lokela ho nkwa ka har’a matsatsi a 30 |
| Phomolo ea Thuto | E fapana | E latelana le tumellano | N/A | Hangata e sa lefuoang ha e se karolo ea nts’etsopele |
| Phomolo e Ikhethileng | E fapana | Tumellano e e ’ngoe le e ’ngoe | N/A | Bakeng sa maemo a ikhethileng |
Phomolo ea Lwala, ea Selemo le ea Boikarabelo ba Lapa
Tokelo ea Phomolo ea Lwala
Barutiši ba na le matsatsi a 36 a phomolo ea lwala e lefuoang ka ts’ebetso ea lilemo tse 3 ka tlasa PSCBC Resolution 1 ea 2007. Sena se feta meedi ea BCEA ea matsatsi a 30 ka ts’ebetso ea lilemo tse 3.
Phomolo ea Lwala e Sebetsa Joang
Ts’ebetso ea lilemo tse 3: Phomolo ea lwala e sebetsa ka ts’ebetso e otlang ea lilemo tse 3. Matsatsi a sa sebelisoang a bokelletsa ts’ebetsong empa a sa tsoele — ts’ebetso e qala hape lilemong tse 3 le tse 3.
Lisetifikeiti tsa bongaka: Di hlokahala ha phomolo ea lwala e feta matsatsi a 2 a latelano, e nkwa makhetlong a fetang 2 bekeng tse 8, kapa mohlankana a kopa e le ’ngoe (le bakeng sa matsatsi a le mong).
Dinyehelo tsa ho ngola: Dikolo di lokela ho boloka litlaleho tse nepahetseng tsa phomolo yohle ea lwala e nkiloeng, kenyelletsa matsatsi, bolelele, le lisetifikeiti tsa bongaka. Litlaleho tsena di bohlokwa bakeng sa ditekelo tsa provense le liphoso tsa basebetsi.
Maemo a Tloaelehileng
- Matsatsi a 3+ a latelano: Setifikeiti sa bongaka se hlokahala
- Makhetlo a fetang 2 bekeng tse 8: Setifikeiti sa bongaka se hlokahala
- Ts’ebetso e qetileng: Morutiši a ka hloka ho sebelisa phomolo ea selemo kapa ho kopa phomolo e sa lefuoang
Tokelo ea Phomolo ea Selemo
Barutiši ba na le matsatsi a 30 a phomolo ea selemo selemong. Ho fapana le mesebetsi e meng, phomolo ea selemo ea barutiši hangata e nkwa maikhutlong a sekolo, kaha barutiši ba lokeloa ho ba teng nako ea hlopha.
Maemo a Phomolo ea Selemo
Nako: E lokela ho lumeloa ke mohlankana mme hangata e nkwa maikhutlong a sekolo. Ho nka phomolo nako ea hlopha ho hloka maemo a ikhethileng le tumellano ea provense.
Ho tsoela: Matsatsi a 15 a ka tsoeloa selemo se latelang. Matsatsi a fetang 15 a lahleha ha e se ha maemo a ikhethileng a sebetsa.
Tefo: E lefuoang ka tekanyo e tloaelehileng ea moputso. Ha morutiši a inyatsa kapa a ema, phomolo ea selemo e sa sebelisoang e lokela ho lefuoang.
Ho ngola: Dikolo di lokela ho latela dipalo tsa phomolo ea selemo, tumellano, le tšebeliso, haholo bakeng sa barutiši ba atametseng phomolo kapa ho inyatsa.
Mekhoa e Metle
Boloka likalendara tse nepahetseng tsa phomolo, laola dikopo kapele, mme u kgopotsa barutiši mabapi le lihlooho tsa ho lahla. Metsama ea taolo ea sekolo ea didijithale e ka latela dipalo ka otomatiki mme e fokotsa taolo.
Phomolo ea Boikarabelo ba Lapa
Barutiši ba na le matsatsi a 3 a phomolo ea boikarabelo ba lapa selemong ka tlasa BCEA Section 27. Phomolo ena e bakeng sa ts’ohanyetso e ikhethileng e amanang le lapa.
Nako Phomolo ea Boikarabelo ba Lapa e Sebetsang
E ka nkwa bakeng sa lwala kapa kotsi ea ngwana, lefu la mochana kapa leloko le haufi la lapa (motsoali, ntatemoholo, ngwana, ntlane, naoane), kopano ea bongaka ea leloko la lapa e hlokang ho ba hae morutiši, kapa ts’ohanyetso e ngata ea lapa.
Meeli e bohlokwa: Matsatsi a 3 feela selemong (a ke ke a tsoela), matsatsi a sa sebelisoang a lahleha qetellong ea selemo, bopaki bo ka hlokahala, mme e ke ke ea sebelisoa bakeng sa maano a tloaelehileng a tlhokomelo ea bana.
Ho ngola: E lokela ho ngoloa e ikhethileng phomolong ea lwala le ea selemo ho latela litšoantšo le ho netefatsa tšebeliso.
Phomolo ea Boimana, Boitsoalo, Thuto le e Ikhethileng
Phomolo ea Boimana
Barutiši ba basadi ba na le dikhoeli tse 4 (matsatsi a 120) a phomolo ea boimana e lefuoang ka tlasa ditumellano tsa PSCBC. Setifikeiti sa bongaka se hlokahala, mme phomolo e ka qala khoeli e le ’ngoe pele ho letsatsi. Morutiši o lokela ho tsebisa mohlankana ka mongolo bonyane libekeng tse 4 pele ho letsatsi la qalo. Moputso o feletseng o lefuo nakong eo. Barutiši ba khutlang phomolong ea boimana ba na le tokelo ea ho khutla boemong ba bona, mme dikolo di lokela ho etsa accommodations tse lokelang bakeng sa ho anyisa bana ha e kopa.
Phomolo ea Boitsoalo
Barutiši ba banna ba na le matsatsi a 3 a phomolo ea boitsoalo e lefuoang ha ngwana ea bona a tsoala kapa a amoheloa. E lokela ho nkwa ka har’a matsatsi a 30, e ke ke ea tsoela, e hloka bopaki ba tsoalo/amohelo, mme e ikhethileng phomolong ea boikarabelo ba lapa. Diprovense tse ding di ka fana ka phomolo e eketsehileng ea boitsoalo — sheba maano a provense.
Phomolo ea Thuto
Litokelo tsa phomolo ea thuto di fapana ho latela maano a provense. Phomolo ea thuto e lumelloang (e amanang le mosebetsi oa morutiši) e ka fanoa ka tefo e latelana le tumellano ea mohlankana le provense. Phomolo ea thuto e sa lumelloang hangata e sa lefuoang. Dikopo di lokela ho romelloa pele ka bopaki ba ngodiso/ho ngodisa. E ka ba e latelana le boikemisetso ba tšebeletso. Phomolo yohle ea thuto e lokela ho ngoloa ka matsatsi, bolelele, le maemo a tefo.
Phomolo e Ikhethileng
Phomolo e ikhethileng e koahela maemo a ikhethileng: ponahalo ea khotso, mekete ea bodumedi, mesebetsi ea mokhatlo oa basebetsi, kapa ts’ohanyetso ea botho. E fanoa ka khetho ea mohlankana le lefapha la thuto la provense. Ketsahalo e ’ngoe le e ’ngoe e hlahloboa e le ’ngoe. Phomolo yohle e ikhethileng e lokela ho ngoloa ka mabaka, bolelele, le matla a tumellano.
Dinyehelo tsa Ho Ngola le Tšebeliso
Ho ngola phomolo ka nepo ho bohlokwa bakeng sa tšebeliso, boabiso, le likamano tsa basebetsi. Dikolo di lokela ho boloka litlaleho tse bontšang:
Morutiši e mong le e mong: Matsatsi a jwale a ts’ebetso ea phomolo ea lwala le palo, palo ea phomolo ea selemo le tšebeliso, phomolo ea boikarabelo ba lapa e nkiloeng (selemong), matsatsi a phomolo ea boimana/boitsoalo, litlaleho tsa phomolo ea thuto le e ikhethileng, le litokomane tsohle tse tshehetsang.
Dinyehelo tsa ho bolella: Mafapha a thuto a provense a ka hloka litlaleho tsa khoeli kapa tsa selemo. Litlaleho di lokela ho fumaneha bakeng sa ditekelo, di sireletsa dikolo nakong ea liphoso tsa basebetsi, mme di tsebisa staffing le merero ea boabiso.
Mekhoa e metle: Sebedisa metsama ea didijithale ho latela phomolo ka otomatiki mme u boloke litlaleho tse bolokehileng, tse fumanehang. Ruta basebeletsi ba taolo, etsa ditekelo tsa tloaeleho, mme u boloke litlaleho bonyane lilemo tse 5 (kapa joaloka ha dinyehelo tsa provense di laela).
Metsama ea nako ea taolo ea sekolo e ka nolofatsa taolo ea phomolo ka ho latela mefuta yohle ea phomolo, ho bala dipalo ka otomatiki, ho hlahisa litlaleho tsa tšebeliso, le ho boloka litlaleho tsa didijithale tse bolokehileng. Sena se fana ka data e nepahetseng ea phomolo ho barutiši ha ba e hloka mme se fokotsa monya oa taolo.
Ho Laola Phomolo Nako ea Dihlopha tsa Sekolo
Phomolo ea lwala: E ke ke ea hanoa ha e ngotsoe ka nepo. Litšoantšo (mohlala, ka Mantaha/Mabede) di ka hloka ho hlahloba.
Phomolo ea selemo nako ea hlopha: Ka kakaretso e sa lumelloe ntle le ha maemo a ikhethileng a teng. E hloka tumellano ea provense.
Maano a substitute: Dikolo di lokela ho rera tshehetso ea substitute ha barutiši ba nka phomolo e lumelloang, e amang boabiso le ho rera pele.
Tšebeliso e toka: Maano a phomolo a lokela ho sebelisoa ka tšoanelo ho barutiši bohle. Mekhoa e fapaneng e ka isa liphosong tsa basebetsi.
Barutiši ba bolokang litlaleho tse hlakileng tsa phomolo mme ba sebelisa leano ka tšoanelo ba fokotsa liphoso le ba boloka nako ha litlaleho tsa provense di lokela. Bakeng sa taolo ea letsatsi le letsatsi le tšebeliso, bona tataiso ea nomoro ea LURITS.
Kakaretso le Mehato e Latelang
Tokelo ea phomolo ea barutiši Afrika Borwa e laoloa ke ditumellano tsa PSCBC le ELRC. Barutiši ba fumana matsatsi a 36 a phomolo ea lwala ka ts’ebetso ea lilemo tse 3, matsatsi a 30 a phomolo ea selemo selemong, matsatsi a 3 a phomolo ea boikarabelo ba lapa, dikhoeli tse 4 a phomolo ea boimana, le matsatsi a 3 a phomolo ea boitsoalo. Ho fumana maemo le dinyehelo tsa ho ngola e nepahetseng ho bohlokwa bakeng sa taolo ea sekolo le tšebeliso ea melao ea basebetsi.
Bakeng sa tataiso e ngata mabapi le taolo ea sekolo le tšebeliso, bona litataiso tsa rona tsa Nako ea Sekolo CAPS le taolo ea lichelete ea SGB.
Bona kamoo Fundisa e thusang jwang dikolo tsa Afrika Borwa ho laola phomolo ea barutiši, boemo, le tšebeliso ea DBE platformeng e le ’ngoe — batlisis Fundisa.
Lipotso tse Botsoang Hangata
Nka bala jwang palo ea phomolo ea lwala ea morutiši?
Phomolo ea lwala e sebetsa ka ts’ebetso e otlang ea lilemo tse 3. Ho bala palo, tseba letsatsi la qalo la ts’ebetso ea jwale (lilemo tse 3 tse fetileng ho tloha kajeno), e be u tlose phomolo yohle ea lwala e nkiloeng ho tloha letsatsing leo ho matsatsi a 36. Mohlala, ha ts’ebetso ea morutiši e qadile 1 Pherekhong 2023 mme ba nkile matsatsi a 12 ho tloha moo, palo ea bona ke matsatsi a 24. Ts’ebetso e qala hape lilemong tse 3 le tse 3, ka jalo matsatsi a sa sebelisoang a sa tsoele ts’ebetsong e ncha. Metsama ea taolo ea sekolo ea didijithale e ka bala sena ka otomatiki mme e fokotsa liphoso tsa letsoho.
Na morutiši a ka nka phomolo ea selemo nako ea hlopha?
Ka kakaretso, che. Phomolo ea selemo ea barutiši e reriloe ho nkwa maikhutlong a sekolo. Ho nka phomolo ea selemo nako ea hlopha ho hloka maemo a ikhethileng (mohlala, ts’ohanyetso ea lapa, kalafo ea bongaka) mme hangata ho hloka tumellano ho tsoa ho mohlankana le lefapha la thuto la provense. Phomolo e sa lumelloang nako ea hlopha e ka baka tshebetso ea disciplinary. Ha morutiši a hloka nako e khutlo nako ea hlopha bakeng sa mabaka a botho, ba ka hloka ho sebelisa phomolo ea lwala (ka setifikeiti sa bongaka) kapa ho kopa phomolo e ikhethileng, ho latelana le maemo.
Ho etsahala eng ha morutiši a qetella tokelo ea phomolo ea lwala?
Ha morutiši a sebelisa matsatsi ohle a 36 ts’ebetsong ea bona ea lilemo tse 3 mme a hloka phomolo e eketsehileng ea lwala, ba na le dikgetho tse ngata: (1) Emela ts’ebetso ho qala hape (haeba ba haufi le lilemo tse 3), (2) Sebedisa phomolo ea selemo ha e fumaneha, (3) Kopa phomolo e sa lefuoang (e latelana le tumellano), kapa (4) Maemong a lwala le lelele lwa nako, kopa phomolo ea bokgoni kapa medical boarding (e latelana le maano a provense le ditekelo tsa bongaka). Dikolo di lokela ho sebetsa le barutiši le mafapha a HR a provense ho fumana tharollo e loketseng ha di ntse di netefatsa hore thuto ea barutwana e tsoela pele e sa kgaoloa.
Na matsatsi a phomolo ea boikarabelo ba lapa a qala hape qalong ea selemo sa kalende kapa sa lichelete?
Phomolo ea boikarabelo ba lapa e qala hape qalong ea selemo se seng le se seng sa kalende (1 Pherekhong). Tokelo ea matsatsi a 3 e ke ke ea tsoela — matsatsi ohle a sa sebelisoang a lahleha qetellong ea selemo. Sena se fapane le phomolo ea selemo, moo matsatsi a 15 a ka tsoelang. Dikolo di lokela ho kgopotsa barutiši mabapi le lihlooho tsa ho lahla pele ho qetello ea selemo, le ha e ka sebelisoa feela bakeng sa ts’ohanyetso tsa lapa tse lokelang (lwala la bana, mafu a lapa, jj.), e seng bakeng sa mesebetsi e tloaelehileng.
E ngotsweng ke
Fundisa Team