Tlhokomelo ya POPIA dikolong: Tse Mookamedi e lokelang ho tseba

Dikolo tsa Afrika Borwa di nka palo e kgolo ya data ya barutoana le batsoali—dinomoro tsa ID, dintlha tsa bongaka, direkoto tsa thuto, tlhahisoleseding ya tefello—empa mookamedi le SGB ba bangata ba sa netefatse hore POPIA e hloka eng kapa ho qoba ditefello tse fihlang ho R10 milione. Molao wa Tšireletso ya Tlhahisoleseding ya Botho (POPIA) o bile matla ho tloha ka 1 July 2021, mme Moraloki wa Tlhahisoleseding a ka phethahatsa dikahlolo tse tsitsitseng bakeng sa ho sa lateleng. Ho fumana tlhokomelo ya POPIA dikolong ka nepo e sireletsa setjhaba le sekolo sa hao.

Tataiso ena e hlalosa hore ke eng tlhahisoleseding ya botho maemong a sekolo, maemo a robedi a tsamaiso e lokelang molao, dinyehelo tsa tumello, melao ya polokelo le bolokelong ya data, dinyehelo tsa fumano le tsebiso ya kgohlano, le ho khetha software ya tsamaiso ya sekolo e latelang POPIA. Eo u hahang lenaneo la POPIA la sekolo sa hao kapa u shebella melao e teng, karolo tse latelang di fana ka ditsela tse sebetsang tse latellanang le tataiso ya Moraloki wa Tlhahisoleseding.

POPIA ke eng mme ke hobaneng e bohlokwa dikolong?

Molao wa Tšireletso ya Tlhahisoleseding ya Botho (Molao 4 wa 2013) ke molao wa mathomo wa tšireletso ya data wa Afrika Borwa, o reretsweng ho sireletsa tlhahisoleseding ya botho ya batho ha mmoho le ho thusa tsamaiso e ikarabellang ya data. POPIA e sebetsa ho mekgatlong yohle—ho kenyeletsa dikolo—e samaisang tlhahisoleseding ya botho, e thehang maemo a robedi a tsamaiso e lokelang molao mme e fana ka ditshebelelo ho batho mabapi le data ya bona ya botho.

Hobaneng POPIA e bohlokwa dikolong:

Dikolo di samaisa palo e kgolo ya tlhahisoleseding ya botho letsatsi le leng le le leng: maina le marena a barutoana, diaterese, dinomoro tsa ID, tlhahisoleseding ya bongaka, direkoto tsa thuto, dintlha tsa kgokagano ya batsoali, tlhahisoleseding ya tsa chelete, le tse ding. Ka tlase ha POPIA, dikolo ke “bahlankedi ba ikarabellang” ba nang le mesebetsi ya molao ho sireletsa tlhahisoleseding ena. Ho sa latela ho ka bakisa:

Ditefello tsa tsamaiso: Ho fihla ho R10 milione kapa thokollo ho fihla lilemo tse 10
Senyeho sa lebitso: Tahlehelo ya tshepo ya batsoali le setjhaba
Boikarabelo ba molao: Dinyehelo tsa civil tsa tšenyehelo ho tswa ho ba nang le data
Ketso ya taolo: Phethahatso ke Moraloki wa Tlhahisoleseding
Phetolo ya tshebetso: Ditsela tse laelwang tsa tokiso le tlhokomelo

Maemo a robedi a POPIA a tsamaiso e lokelang molao:

Maemo	Se bolelang dikolong
Boikarabelo	Netefatsa ho latela POPIA; thoma Mookameli wa Tlhahisoleseding mme u ingodise ho Moraloki wa Tlhahisoleseding.
Tekanyo ya tsamaiso	Bokella le ho samaisa tlhahisoleseding ya botho feela e hlokahalang bakeng sa morero o itseng.
Tlhaloso ya morero	Bokella bakeng sa mefuta e itseng, e lokelang molao mme u bolelle ba nang le data hore ke eng o e bokellang le hobaneng.
Tekanyo ya tsamaiso e eketsehileng	Sebedisa tlhahisoleseding feela bakeng sa morero wa mathomo kapa mefuta e dumellanang; ho seng jwalo fumana tumello kapa itebelelle molaong.
Boleng ba tlhahisoleseding	Boloka tlhahisoleseding e nepiletseng, e feletseng mme e nchafaditsweng; dumella tokiso.
Bopaki	Ba pepenene mabapi le hore o samaisa data jwang; fana ka ditsebiso mme u arabe dinyehelo tsa fumano.
Tšireletso ya tšireletso	Phethahatsa ditsela tsa theknoloji le tsa mokgatlo ho sireletsa data tahlehelong, fumano e sa laoleheng kapa phetolo.
Sebedisano sa ba nang le data	Dumella batho ho fumana, ho lokisa le, moo ho lokelang molao, ho hlakola tlhahisoleseding ya bona ya botho.

Ho utlwisisa maemo ana ke motheo wa tlhokomelo ya POPIA dikolong.

Ke eng Tlhahisoleseding ya Botho dikolong?

POPIA e hlalosa “tlhahisoleseding ya botho” ka bophara e le tlhahisoleseding efe kapa efe e amanang le motho ea phelang, ea tsejoang kapa mokgatlo. Maemong a sekolo, sena se kenyeletsa mefuta e fapaneng ya data mabapi le barutoana, batsoali, balindi, basebetsi, le batho ba bang.

Tlhahisoleseding ya Botho ya Barutoana

Dikolo di bokella tlhahisoleseding e ngata ya botho mabapi le barutoana:

Tlhahisoleseding ya boitshepo:

Maina a feletseng le marena
Dinomoro tsa boitshepo (dinomoro tsa ID kapa dinomoro tsa pasepoto)
Letsatsi la tsoalo
Bong
Morabe (ha e bokellwa bakeng sa dithuto tsa phatlalatso)
Setjhaba
Puo ya hae

Tlhahisoleseding ya kgokagano:

Aterese ya bodulo
Aterese ya poso
Diaterese tsa imeile
Dinomoro tsa telefono (hae, mobile, dikgokagano tsa tshohanyetso)
Dintlha tsa kgokagano ya motsoali/molindi

Tlhahisoleseding ya thuto:

Dinomoro tsa barutoana (dinomoro tsa LURITS)
Matsatsi a amohelo
Dikarolo tsa sekala le phaposi
Direkoto tsa thuto (dipuisano, diteko, dikarata tsa ripoto)
Direkoto tsa ba teng
Direkoto tsa taolo
Sebedisano la mesebetsi e kantle

Tlhahisoleseding ya bongaka le bophelo:

Maemo a bongaka
Dikgahlano
Dinyehelo tsa meriana
Dintlha tsa thuso ya bongaka
Tlhahisoleseding ya kgokagano ya ngaka
Direkoto tsa jwala
Tlhahisoleseding ya bokooa

Tlhahisoleseding ya tsa chelete:

Direkoto tsa tefello ya tefello ya sekolo
Maemo a thoko ya tefello
Ditsela tsa tefello le dintlha tsa banka
Tlhahisoleseding ya thuso ya chelete kapa bursary

Tlhahisoleseding ya biometric:

Merwalo ya monwana (ha e sebediswa bakeng sa taolo ya fumano kapa ba teng)
Ditshwantsho (bakeng sa dikarata tsa ID, dibuka tsa ngwaga, direkoto tsa sekolo)

Tlhahisoleseding e ikhethileng ya botho: POPIA e fana ka tšireletso e eketsehileng bakeng sa “tlhahisoleseding e ikhethileng ya botho,” ho kenyeletsa:

Tlhahisoleseding mabapi le bana (barutoana ba ka tlase ho lilemo tse 18)
Tlhahisoleseding ya bophelo (maemo a bongaka, bokooa)
Tlhahisoleseding ya biometric (merwalo ya monwana, ditshwantsho tse sebedisitweng bakeng sa boitshepo)

Tsamaiso ya tlhahisoleseding e ikhethileng ya botho e hloka ditsela tse tsitsitseng tsa tlhokomelo mme, maemong a mang, tumello e hlakileng.

Tlhahisoleseding ya Botho ya Motsoali le Molindi

Dikolo di samaisa tlhahisoleseding ya botho mabapi le batsoali le balindi:

Maina a feletseng le dinomoro tsa ID
Dintlha tsa kgokagano (diaterese, dinomoro tsa fono, diaterese tsa imeile)
Tlhahisoleseding ya mosebetsi (ha e ameheng bakeng sa dinyehelo tsa thoko ya tefello)
Tlhahisoleseding ya tsa chelete (chelete e kena, direkoto tsa tefello)
Kamano le morutoana (motsoali, molindi, mohlokomedi wa molao)

Tlhahisoleseding ya Botho ya Basebetsi

Le ha tataiso ena e fokola data ya barutoana le batsoali, dikolo di samaisa tlhahisoleseding ya botho ya basebetsi (e tlase ho POPIA le melao ya mosebetsi).

Molao wa bohlokwa: Ha tlhahisoleseding e ka tseba motho o itseng, ke tlhahisoleseding ya botho ka tlase ha POPIA mme e lokela ho sireletswa ka tsela e nepahetseng.

Tsamaiso e Lokelang Molao le Tumello bakeng sa Dikolo

POPIA e theha maemo a robedi a hore dikolo di lokela ho fihlella ho samaisa tlhahisoleseding ya botho ka molao (e akarelletsweng tafoleng e kaholimo). Tse latelang di bontša ditsela tse sebetsang bakeng sa maemo a mantlha, hammoho le nako le tsela ya ho fumana tumello.

Boikarabelo le tekanyo ya tsamaiso

Dikolo di lokela ho nka boikarabelo bakeng sa tlhokomelo ya POPIA, di netefatsa hore tsamaiso yohle ya tlhahisoleseding ya botho e latela maemo a POPIA. Sena se hloka:

Ho thoma Mookameli wa Tlhahisoleseding: Bontša mosebeletsi (ka tlwaelo mookamedi kapa mookamedi e meng) ea ikarabellang bakeng sa tlhokomelo ya POPIA
Ho theha melao: Theha melao le mananeo a POPIA a feletseng
Ho ruta basebetsi: Netefatsa hore basebetsi bohle ba utlwisisa dinyehelo tsa POPIA
Diteko tsa tloaelo: Etsa diteko tsa tlhokomelo ka nako e ngoe le e ngoe
Direkoto: Boloka direkoto tsa mesebetsi ya tsamaiso ya data

Ditsela tse sebetsang:

Thoma Mookameli wa Tlhahisoleseding mme u ingodise ho Moraloki wa Tlhahisoleseding
Theha tokomane ya lenaneo la tlhokomelo ya POPIA
Ruta basebetsi bohle ka dinyehelo tsa POPIA selemo le selemo
Etsa diteko tsa tlhokomelo selemo le selemo
Boloka rejara ya mesebetsi ya tsamaiso ya data

Maemo a 2: Tekanyo ya Tsamaiso

Dikolo di ka samaisa tlhahisoleseding ya botho feela e hlokahalang bakeng sa morero o itseng. Sena se bolela:

Bokello e fokolang: Bokella tlhahisoleseding feela e hlokahalang
Ha ho data e ngata: Se bokelle tlhahisoleseding e ngata ho feta e hlokahalang
E tsepameng morerong: Karolo e nngwe le e nngwe ya tlhahisoleseding e lokela ho sebeletsa morero o hlakileng

Mehlala:

E nepahetseng: Ho bokella dinomoro tsa ID tsa barutoana bakeng sa ingodiso ya LURITS (e laelwang ke molao); ho bokella tlhahisoleseding ya bongaka bakeng sa tlhokomelo ya tshohanyetso (e hlokahalang bakeng sa tšireletso ya morutoana).
E fosahetseng: Ho bokella dintlha tsa mosebetsi wa motsoali haese di hlokahalang bakeng sa dinyehelo tsa thoko ya tefello; ho bokella ditshwantsho tsa barutoana bakeng sa mefuta e sa hlokahalang ntle le tumello.

Ditsela tse sebetsang:

Sheba diforomo tsohle le mafelo a bokello ya data
Tlosa mafila a sa hlokahalang diforomong
Tokomanya morero bakeng sa karolo e nngwe le e nngwe ya tlhahisoleseding e bokelletsweng
Etsa diteko tsa tloaelo tsa mekgwa ya bokello ya data

Maemo a 3: Tlhaloso ya Morero

Dikolo di lokela ho bolella ba nang le data (barutoana le batsoali) ka:

Tlhahisoleseding e bokelletsweng
Hobaneng e bokellwa (morero)
Ke mang ea tla e fumana
E tla sebediswa jwang

Ditsebiso: Dikolo di lokela ho fana ka ditsebiso tse hlakileng tsa tlhahisoleseding ha di bokella tlhahisoleseding ya botho, di hlalosa:

Morero wa bokello
Hore na bokello e laelwa kapa e ikhethelang
Diphetho tsa ho sa fana ka tlhahisoleseding
Ke mang ea tla fumana tlhahisoleseding
Nako e kae tlhahisoleseding e tla bolokelwa
Ditshebelelo tsa ba nang le data (fumano, tokiso, phetollo)

Ditsela tse sebetsang:

Kenya ditsebiso tsa POPIA diforomong tsohle (diforomo tsa amohelo, diforomo tsa tumello, jj.)
Bontša ditsebiso tsa lekunutu webesaiteng ya sekolo
Fana ka ditsebiso tsa tlhahisoleseding nakong tsa kopano tsa batsoali
Netefatsa hore ditsebiso di ngolong batsoali ba di utlwisang

Maemo a 4: Tekanyo ya Tsamaiso e Eketsehileng

Dikolo di ka sebedisa tlhahisoleseding ya botho feela bakeng sa morero oo e neng e bokellwa ho oona, kantle le ha:

Tsamaiso e eketsehileng e dumellana le morero wa mathomo
Mo nang le data a dumella tsamaiso e eketsehileng
Tsamaiso e eketsehileng e hlokahala ke molao

Mehlala:

E nepahetseng: Ho sebedisa dintlha tsa kgokagano tsa barutoana ho romella dikarata tsa ripoto (e dumellanang le morero wa mathomo); ho arolelana tlhahisoleseding ya morutoana le lephathi la thuto la profense (e laelwang ke molao).
E fosahetseng: Ho sebedisa diaterese tsa imeile tsa batsoali bakeng sa thekiso ntle le tumello; ho arolelana tlhahisoleseding ya morutoana le ba fapaneng bakeng sa mefuta ea thekiso ntle le tumello.

Ditsela tse sebetsang:

Tokomanya tshebediso yohle ya tlhahisoleseding ya botho
Fumana tumello bakeng sa tshebediso efe kapa efe e fetang morero wa mathomo
Sheba ditsumano tsa arolelano ya data le ba fapaneng
Netefatsa hore tsamaiso yohle e dumellana le mefuta ya mathomo

Maemo a 5: Boleng ba Tlhahisoleseding

Dikolo di lokela ho netefatsa hore tlhahisoleseding ya botho ke:

E nepiletseng: E nepahetseng mme e nchafaditsweng
E feletseng: E kenyeletsa tlhahisoleseding yohle e hlokahalang
E sa qapeng: E bontša maemo a nnete

Ditsela tse sebetsang:

Nchafatsa dintlha tsa kgokagano tsa barutoana le batsoali ka tloaelo
Netefatsa nepahalo ya tlhahisoleseding nakong ya ingodiso ya selemo le selemo
Dumella ba nang le data ho lokisa tlhahisoleseding ya bona
Tlosa kapa u lokise tlhahisoleseding e sa nchafetseng kapele
Phethahatsa netefatso ya data ditseding tsa tsamaiso ya sekolo

Maemo a 6: Bopaki

Dikolo di lokela ho ba pepenene mabapi le hore tlhahisoleseding ya botho e samaiswa jwang, di fana ka fumano ho:

Tlhahisoleseding e bolokilweng mabapi le bona
Hore e sebediswa jwang
Ke mang ea e fumana
Ho etsa jwang ditshebelelo tsa bona

Ditsela tse sebetsang:

Phatlalatsa lenaneo la lekunutu webesaiteng ya sekolo
Fana ka ditsebiso tsa tlhahisoleseding ha u bokella data
Araba dinyehelo tsa fumano kapele
Boloka pepenene mesebetsing yohle ya tsamaiso ya data

Maemo a 7: Tšireletso ya Tšireletso

Dikolo di lokela ho phethahatsa ditsela tse lokelang tsa theknoloji le tsa mokgatlo ho sireletsa tlhahisoleseding ya botho ho:

Tahlehelo
Senyeho
Fumano e sa laoleheng
Phetollo e sa laoleheng
Phetolo e sa laoleheng

Tšireletso ya theknoloji:

Taolo ya fumano: Tekanya fumano ho basebetsi ba laoletsweng feela
Encryption: Encrypt data e bohlokwa (haholo ha e bolokilwe kapa e romellwa)
Tšireletso ya phasewete: Hloka dipasewete tse matla le diphetolo tsa tloaelo
Dikgoba tsa mollo le antivirus: Sireletsa ditsediso kgahlanong le dikotsi tsa inthanete
Dibaka tsa polokelo tse sirelehileng: Bakela data ka tloaelo ka tšireletso
Diphetolo tsa sistimi: Boloka software le ditsediso di nchafaditsweng

Tšireletso ya mokgatlo:

Thuto ya basebetsi: Ruta basebetsi ka tšireletso ya data le tšireletso
Melao ya fumano: Hlalosa hore ke mang ea ka fumana tlhahisoleseding efe
Karabo ya kotsi: Theha mananeo bakeng sa dikgohlano tsa tšireletso
Tšireletso ya ‘mele: Sireletsa direkoto tsa ‘mele (dikabinet tsa faele tse lockilweng, fumano e hanetsweng)
Tsamaiso ya baeti: Laola fumano sekolong le ditseding

Ditsela tse sebetsang:

Etsa teko ya kotsi ya tšireletso
Phethahatsa taolo ya fumano (fumano e theilweng karolong ditseding tsa tsamaiso ya sekolo)
Encrypt data e bohlokwa (haholo dinomoro tsa ID tsa barutoana, tlhahisoleseding ya bongaka)
Ruta basebetsi ka tšireletso ya phasewete le tsebo ya phishing
Theha lenaneo la karabo ya kgohlano ya data
Sheba le ho nchafatsa ditsela tsa tšireletso ka tloaelo

Maemo a 8: Sebedisano sa ba nang le Data

Ba nang le data (barutoana le batsoali) ba na le ditshebelelo ka tlase ha POPIA:

Tshebeletso ya fumano:

Kopa fumano ya tlhahisoleseding ya botho e bolokilweng ke sekolo
Dikolo di lokela ho fana ka fumano ka dinako tse lokelang

Tshebeletso ya tokiso:

Kopa tokiso ya tlhahisoleseding e fosahetseng kapa e sa feletseng
Dikolo di lokela ho lokisa tlhahisoleseding kapele

Tshebeletso ya phetollo:

Kopa phetollo ya tlhahisoleseding ya botho (e tlase ho dinyehelo tsa boloko tsa molao)
Dikolo di lokela ho hlakola tlhahisoleseding ha e sa hlokahala (kantle le ha boloko bo laelwa ke molao)

Tshebeletso ya ho hana:

Hana tsamaiso ya tlhahisoleseding ya botho
Dikolo di lokela ho nahana ka dikananelo mme di arabe ka tsela e nepahetseng

Ditsela tse sebetsang:

Theha mananeo a tsamaiso ya dinyehelo tsa fumano
Araba dinyehelo ka dinako tsa POPIA (ka tlwaelo matsatsi a 30)
Boloka direkoto tsa dinyehelo tsohle tsa fumano
Dumella ba nang le data ho lokisa tlhahisoleseding ya bona habonolo
Tokomanya ditshwetso mabapi le dinyehelo tsa phetollo

Dinyehelo tsa Tumello bakeng sa Dikolo

Tumello ke e nngwe ya ditsela tseo dikolo di ka samaisa tlhahisoleseding ya botho ka molao, empa ha e hlokahale mehla. Ho utlwisisa nako e tumello e hlokahalang le ho e fumana ka nepo ho bohlokwa bakeng sa tlhokomelo ya POPIA.

Nako e Tumello e Hlokaheng?

Tumello e hlokahala ha:

Ho samaisa tlhahisoleseding e ikhethileng ya botho (tlhahisoleseding ya bana, tlhahisoleseding ya bophelo, tlhahisoleseding ya biometric) bakeng sa mefuta e fetang tse hlokahalang thutong
Ho sebedisa tlhahisoleseding ya botho bakeng sa thekiso kapa mefuta ea thekiso
Ho arolelana tlhahisoleseding le ba fapaneng bakeng sa mefuta e sa bohlokwa
Ho samaisa tlhahisoleseding bakeng sa mefuta e fetang morero wa bokello wa mathomo

Tumello HA e hlokahala ha:

Tsamaiso e hlokahala bakeng sa phethahatso ya tumellano (mohlala, tumellano ya amohelo ya sekolo)
Tsamaiso e laelwa ke molao (mohlala, phatlalatso ho lephathi la thuto la profense)
Tsamaiso e hlokahala ho sireletsa nyebo e lokelang (mohlala, tšireletso ya morutoana)
Tsamaiso e le molemong oa setjhaba (mohlala, dinyehelo tsa bophelo ba setjhaba)

Bohlokwa: Bakeng sa barutoana ba ka tlase ho lilemo tse 18, tumello e lokela ho fumanoa ho batsoali kapa balindi, eseng ho barutoana ka bo bona.

Ho Fumana Tumello e Nepileng jwang

Tumello e nepileng ka tlase ha POPIA e lokela ho ba:

E ikhethelang: E fuoeng ka mahala ntle le kgothaletso
E itseng: E amana le morero o itseng
E tsebisitsweng: Mo nang le data a utlwisisa tseo a dumellang tsona
E hlakileng: E hlakile le e hlakileng (e sa bolelwang)
E khutlelang: E ka thulwa neng kapa neng

Diforomo tsa tumello di lokela ho kenyeletsa:

Tlhaloso e hlakileng ya tlhahisoleseding e bokelletsweng
Morero o itseng oo tumello e fuweng ho oona
Ke mang ea tla fumana tlhahisoleseding
Nako e kae tlhahisoleseding e tla bolokelwa
Tshebeletso ya ho thula tumello
Diphetho tsa ho sa fana ka tumello (ha e ameheng)

Ditsela tse sebetsang:

Sebedisa puo e hlakileng, e bonolo diforomong tsa tumello
Fana ka diforomo tsa tumello ka dipolelo batsoali ba di utlwisang
Hlalosa dinyehelo tsa tumello nakong tsa kopano tsa batsoali
Dumella batsoali ho thula tumello habonolo
Boloka direkoto tsa tumello yohle e fuweng le e thulweng
Sheba tumello ka tloaelo ho netefatsa hore e sa ntse e sebetsa

Maemo a Tloaelo a Tumello dikolong

Ditshwantsho le media:

Tumello e hlokahala bakeng sa ho sebedisa ditshwantsho tsa barutoana ditsheding tsa thekiso, media ea setjhaba, kapa pontšo ea setjhaba
Tumello HA e hlokahala bakeng sa direkoto tsa semmuso tsa sekolo kapa dikarata tsa ID
Mokgwa o motle: Fumana tumello ya selemo le selemo bakeng sa tshebediso ya media, u dumella batsoali ho hlalosa dithibelo

Tlhahisoleseding ya bongaka:

Tumello e hlokahala bakeng sa ho arolelana tlhahisoleseding ya bongaka e fetang tse hlokahalang bakeng sa tlhokomelo ya tshohanyetso
Tumello HA e hlokahala bakeng sa ho bokella tlhahisoleseding ya bongaka e hlokahalang bakeng sa tšireletso ya morutoana
Mokgwa o motle: Fumana tumello bakeng sa ho arolelana tlhahisoleseding ya bongaka le ba kantle (mohlala, baruteisi ba lipapali, bahlankedi ba leeto)

Arolelano le ba fapaneng:

Tumello e hlokahala bakeng sa ho arolelana tlhahisoleseding le ba fapaneng ba thekiso
Tumello HA e hlokahala bakeng sa ho arolelana le lephathi la thuto la profense (e laelwa ke molao)
Mokgwa o motle: Fumana tumello e itseng bakeng sa lenaneo le nngwe le le nngwe la arolelano le ba fapaneng

Dikgokagano tsa thekiso:

Tumello e hlokahala bakeng sa ho romella diimeile tsa thekiso kapa mesege ya SMS
Tumello HA e hlokahala bakeng sa dikgokagano tsa bohlokwa tsa sekolo (dikarata tsa ripoto, ditatemente tsa tefello, ditsebiso tsa tshohanyetso)
Mokgwa o motle: Fana ka opt-in bakeng sa dikgokagano tsa thekiso o ikhetheleng ho dikgokagano tsa bohlokwa

Polokelo ya Data, Boloko le Tsebiso ya Kgohlano

Dikolo di lokela ho boloka tlhahisoleseding ya botho ka tšireletso mme di e boloke feela nako e lekaneng. Ho utlwisisa dinyehelo tsa boloko ho thusa dikolo ho latela POPIA ha di fihlella mesebetsi ya molao.

Dinyehelo tsa Polokelo e Sirelehileng

Polokelo ya didijithale:

Boloka data ditserverneng tse sirelehileng tse nang le taolo ya fumano
Encrypt data e bohlokwa (haholo dinomoro tsa ID, tlhahisoleseding ya bongaka, tlhahisoleseding ya tsa chelete)
Phethahatsa dibaka tsa tloaelo tse nang le encryption
Sebedisa litšebeletso tsa cloud tse sirelehileng tse nang le bahatisi ba latelang POPIA
Tekanya fumano ho basebetsi ba laoletsweng feela
Sheba direkoto tsa fumano ka tloaelo

Polokelo ya ‘mele:

Boloka direkoto tsa ‘mele dikabineteng tsa faele tse lockilweng
Tekanya fumano mafelong a polokelo
Phethahatsa mananeo a phetollo ya tokomane bakeng sa direkoto tse feditweng
Sireletsa mafela moo direkoto di bolokilweng
Laola fumano ya baeti mafelong a polokelo ya direkoto

Ditsediso tsa tsamaiso ya sekolo:

Khetha bahatisi ba software ba latelang POPIA
Netefatsa hore data e bolokilwe Afrika Borwa (kapa ka ditsela tse lekaneng tsa phallo e fapaneng le naha)
Netefatsa hore bahatisi ba na le ditsela tse lokelang tsa tšireletso
Sheba ditsumano tsa tsamaiso ya data le bahatisi ba software

Lihlaka tsa Boloko

Dikolo di lokela ho boloka tlhahisoleseding ya botho feela nako e lekaneng, empa melao e fapaneng e hloka lihlaka tse fokolang tsa boloko:

Mofuta wa rekoto	Nako ya boloko
Direkoto tsa thuto	Ka ho sa feleng (e laelwa ke maphesente a thuto)
Diforomo tsa amohelo	Bolelele ba ingodiso plus lilemo tse 5
Direkoto tsa ba teng	Lilemo tse 5 kamora ho tsoa ha morutoana
Direkoto tsa taolo	Lilemo tse 5 kamora ho tsoa ha morutoana (kapa ho latela lenaneo la profense)
Direkoto tsa bongaka	Bolelele ba ingodiso plus lilemo tse 7
Direkoto tsa tefello ya tefello	Lilemo tse 5 (dinyehelo tsa theko le diteko)
Dinyehelo tsa thoko ya tefello	Lilemo tse 5 kamora ho fela ha nako ya thoko
Ditatemente tsa tsa chelete	Ka ho sa feleng (lenyehelo la SASA)
Dintlha tsa kgokagano ya motsoali	Ha morutoana a ingodisitsoe, plus lilemo tse 2
Tlhahisoleseding ya mosebetsi ya motsoali	Feela ha e hlokahala bakeng sa mefuta ya thoko ya tefello
Direkoto tsa mosebetsi wa basebetsi	Lilemo tse 3 kamora ho fela ha mosebetsi (Molao wa Maemo a Mathomo a Mosebetsi)
Direkoto tsa tefello	Lilemo tse 5 (dinyehelo tsa theko)

Dinyehelo tsa boloko di ka fapana ka profense. Sheba melao ya lephathi la thuto la profense ya hao bakeng sa dinyehelo tse itseng.

Mananeo a Phetollo ya Data

Ha lihlaka tsa boloko di fela, dikolo di lokela ho phetolla tlhahisoleseding ya botho ka tšireletso:

Data ya didijithale:

Hlakola ka ho sa feleng ditseding (eseng ho etsa feela hore e hlakolwa)
Netefatsa hore dibaka di hlakolwa hape
Netefatsa hore phetollo e feletse
Tokomanya mesebetsi ya phetollo

Direkoto tsa ‘mele:

Shred kapa chesa direkoto tsa pampiri
Netefatsa hore phetollo e feletse mme e sa khutle
Tokomanya mesebetsi ya phetollo
Boloka direkoto tsa tse phetotsweng le nako

Ditsela tse sebetsang:

Theha lenaneo la boloko le phetollo ya data
Rula diteko tsa tloaelo tsa data e bolokilweng
Phetolla ka tšireletso direkoto tse feditweng
Tokomanya mesebetsi yohle ya phetollo
Netefatsa hore bahatisi ba software ba ka hlakola data ha e kopa

Dinyehelo tsa Fumano le Ditshebelelo tsa ba nang le Data

Ka tlase ha POPIA, ba nang le data (barutoana le batsoali) ba na le ditshebelelo tsa ho fumana, ho lokisa, le ho hlakola tlhahisoleseding ya bona ya botho. Dikolo di lokela ho ba le mananeo a tsamaiso ya dinyehelo tsena kapele mme ka ho latelang.

Tshebeletso ya Fumano

Ba nang le data ba ka kopa:

Netefatso hore sekolo se boloka tlhahisoleseding ya bona ya botho
Fumano ya tlhahisoleseding ya bona ya botho
Tlhahisoleseding mabapi le hore data ya bona e sebediswa jwang
Dintlha tsa ba fapaneng ba nang le fumano ya tlhahisoleseding ya bona

Ho tsamaisa dinyehelo tsa fumano jwang:

Amoha tumello: Netefatsa amoho ya nyehelo ka matsatsi a 5
Netefatsa boitshepo: Netefatsa hore mo koping ke laoletswe ho fumana tlhahisoleseding
Bokella tlhahisoleseding: Bokella tlhahisoleseding yohle e amanang ya botho
Sheba dithoko: Sheba haeba tlhahisoleseding e itseng e thoko ho phatlalatso (mohlala, tlhahisoleseding ya ba fapaneng)
Fana ka fumano: Fana ka tlhahisoleseding ka matsatsi a 30 (e ka eketsoa ho matsatsi a 60 ka bolelli)
Tokomanya: Boloka direkoto tsa dinyehelo tsohle tsa fumano

Foromo ya ho fana ka fumano:

Fana ka tlhahisoleseding foromong e hlakileng, e utlwisisehang
Hlalosa mantsoe a thekniki
Fana ka dikopi tsa ditokomane ha e kopa
Dumella teko ya direkoto tsa mathomo ha e khethilwe

Ditefello:

Dikolo di ka lefa tefello e lokelang bakeng sa ho fana ka fumano (mohlala, ditshenyegelo tsa photocopy)
Tefello e lokela ho se be ngata haholo
Fana ka tekanyo ya tefello pele ho tsamaiso ya nyehelo

Tshebeletso ya Tokiso

Ba nang le data ba ka kopa tokiso ya tlhahisoleseding e fosahetseng, e sa feletseng, kapa e sa nchafetseng.

Ho tsamaisa dinyehelo tsa tokiso jwang:

Netefatsa tokiso: Sheba haeba tokiso e nepiletseng
Nchafatsa direkoto: Lokisa tlhahisoleseding ditseding tsohle le direkotong
Bolella ba fapaneng: Haeba tlhahisoleseding e neng e arolelwa, bolella ba fapaneng ka ditokiso
Netefatsa ho fela: Bolella mo nang le data hore tokiso e feletse
Tokomanya: Boloka direkoto tsa dinyehelo tsa tokiso

Ditsela tse sebetsang:

Dumella tokiso e bonolo ya dintlha tsa kgokagano (liportal tsa inthanete, diforomo)
Netefatsa ditokiso bakeng sa tlhahisoleseding e bohlokwa (dinomoro tsa ID, tlhahisoleseding ya bongaka)
Nchafatsa ditsediso tsohle ka nako e le nngwe
Bolella basebetsi ba amehang ka ditokiso
Boloka tsela ya teko ya ditokiso

Tshebeletso ya Phetollo

Ba nang le data ba ka kopa phetollo ya tlhahisoleseding ya bona ya botho, empa dikolo di ka hana ha:

Boloko bo laelwa ke molao (mohlala, direkoto tsa thuto)
Boloko bo hlokahala bakeng sa mefuta e lokelang (mohlala, mananeo a molao a tsoelang)
Phetollo e ka utswa mo nang le data kapa ba bang

Ho tsamaisa dinyehelo tsa phetollo jwang:

Sheba dinyehelo tsa boloko: Sheba haeba tlhahisoleseding e lokela ho bolokwa ke molao
Sheba tshusumetso: Nahana tshusumetso ya phetollo mesebetsing ya sekolo le mo nang le data
Etsa qeto: Dumella kapa hana phetollo ka mabaka a hlakileng
Phethahatsa phetollo: Ha e dumellwa, hlakola tlhahisoleseding ka tšireletso
Bolella ba fapaneng: Haeba tlhahisoleseding e neng e arolelwa, kopa phetollo ho ba fapaneng
Netefatsa ho fela: Bolella mo nang le data ka phetho
Tokomanya: Boloka direkoto tsa dinyehelo tsa phetollo le ditshwetso

Ditsela tse sebetsang:

Theha mananeo a hlakileng a tsamaiso ya dinyehelo tsa phetollo
Tokomanya mabaka a ho hana dinyehelo tsa phetollo
Hlakola tlhahisoleseding ka tšireletso ha phetollo e dumellwa
Boloka direkoto tsa mesebetsi ya phetollo
Netefatsa hore bahatisi ba software ba ka hlakola data ha e kopa

Dinyehelo tsa Tsebiso ya Kgohlano

POPIA e hloka dikolo ho bolella Moraloki wa Tlhahisoleseding le ba nang le data ba amehang ha tlhahisoleseding ya botho e senyehilwe. Ho utlwisisa dinyehelo tsa tsebiso ya kgohlano ho thusa dikolo ho araba kapele mme ka ho latelang.

Ke eng Kgohlano ya Data?

Kgohlano ya data e etsahala ha tlhahisoleseding ya botho:

E lahlehilwe kapa e phetotsweng
E phetotsweng ntle le tumello
E fumanoa kapa e phatlalatsiweng ntle le tumello
E samaiswa ntle le tumello

Mehlala ya dikgohlano tsa data:

Fumano e sa laoleheng ditseding tsa tsamaiso ya sekolo
Tahlehelo kapa bosiu ba lisebelisoa tse nang le tlhahisoleseding ya botho
Imeile e fosahetseng e rometsweng ho moamohi e fosahetseng e nang le tlhahisoleseding ya botho
Hlaselo ya ransomware e encrypting ditsediso tsa sekolo
Bosiu ba difaele kapa direkoto tsa ‘mele
Phatlalatso e fosahetseng nakong tsa phatlalatso kapa likopano

Dinyehelo tsa Tsebiso ya Kgohlano

Bolella Moraloki wa Tlhahisoleseding:

Nako: Hang ha u tseba ka kgohlano ka mokgwa o lokelang
Nako: Ka lihora tse 72 ha e khoneha
Mokgwa: Romella foromo ya tsebiso ya kgohlano ho Moraloki wa Tlhahisoleseding
Tlhahisoleseding e hlokahalang: Tlhaloso ya kgohlano, mefuta ya data e amehang, palo ya ba nang le data ba amehang, diphetho tse ka etsahalang, ditsela tse nkelweng ho rarolla kgohlano

Bolella ba nang le data ba amehang:

Nako: Hang ha u tseba ka kgohlano ka mokgwa o lokelang
Nako: Ntle le teko e eketsehileng
Mokgwa: Kgokagano e otlolohileng (imeile, lengolo, SMS) kapa tsebiso ea setjhaba ha kgokagano e otlolohileng e sa khonehang
Tlhahisoleseding e hlokahalang: Tlhaloso ya kgohlano, diphetho tse ka etsahalang, ditsela tse nkelweng ho rarolla kgohlano, dikeletso bakeng sa ba nang le data

Dithoko: Dikolo di sa hloke ho bolella ba nang le data ha:

Moraloki wa Tlhahisoleseding a etsa qeto hore tsebiso ha e hlokahale
Ditsela tse lokelang tsa tšireletso di neng di le teng (mohlala, encryption) mme kgohlano e ka etsa hore tšenyehelo e sa etsahale
Tsebiso e ka kenyeletsa mosebetsi o ngata (moo tsebiso ea setjhaba e ka sebediswang)

Lenaneo la Karabo ya Kgohlano

Dikolo di lokela ho theha lenaneo la karabo ya kgohlano ya data:

Step 1: Thiba kgohlano

Ema kgohlano kapele ha e khoneha
Aroha ditsediso tsa amehang
Thibela fumano e eketsehileng e sa laoleheng
Sireletsa mafela a ‘mele ha e ameheng

Step 2: Sheba kgohlano

Etsa qeto ka tlhahisoleseding e senyehilweng
Tseba palo ya ba nang le data ba amehang
Sheba botenya le diphetho tse ka etsahalang
Etsa qeto haeba kgohlano e bolellwa

Step 3: Bolella

Bolella Moraloki wa Tlhahisoleseding ka lihora tse 72
Bolella ba nang le data ba amehang ntle le teko e eketsehileng
Bolella ba laoletsweng ha e laelwa (mohlala, SAPS bakeng sa bosiu)

Step 4: Nyakisisa

Etsa nyakisiso e tebileng ya kgohlano
Tseba mabaka a motheo
Tokomanya diphumano
Phethahatsa ditsela ho thibela ho khutlela

Step 5: Lokisa

Rarolla bokooa ba tšireletso
Phethahatsa tšireletso e eketsehileng
Fana ka thuso ho ba nang le data ba amehang
Sheba dikotsi tse eketsehileng

Step 6: Sheba le nchafatsa

Sheba tšusumetso ya karabo ya kgohlano
Nchafatsa ditsela tsa tšireletso
Nchafatsa melao le mananeo
Fana ka thuto e eketsehileng ya basebetsi

Ditsela tse sebetsang:

Theha lenaneo la karabo ya kgohlano ya data
Bontša sehlopha sa karabo ya kgohlano
Ruta basebetsi ka tsebo ya kgohlano le phatlalatso
Boloka dintlha tsa kgokagano bakeng sa Moraloki wa Tlhahisoleseding
Lokisa ditempleite tsa tsebiso ya kgohlano
Etsa diteko tsa tloaelo tsa karabo ya kgohlano
Sheba le ho nchafatsa lenaneo selemo le selemo

Ho Khetha Software ya Tsamaiso ya Sekolo e Latelang POPIA

Software ya tsamaiso ya sekolo e samaisa palo e kgolo ya tlhahisoleseding ya botho, e etsang tlhokomelo ya POPIA e bohlokwa ha u khetha software. Ho khetha software e latelang POPIA ho thusa dikolo ho fihlella mesebetsi ya tsona ha di sireletsa data ya barutoana le batsoali.

Dintlha tsa Bohlokwa tsa Tlhokomelo ya POPIA

Tšireletso ya data:

Encryption ya data e tsamaisong le e bolokilweng
Taolo ya fumano le ditshebelelo tse theilweng karolong
Diphetolo tsa tloaelo tsa tšireletso le dithapo
Netefatso e sirelehileng (multi-factor authentication e ratwang)
Direkoto tsa teko tsa fumano yohle ya data le diphetolo

Polokelo ya data:

Data e bolokilwe Afrika Borwa (kapa ditsela tse lekaneng bakeng sa phallo e fapaneng le naha)
Dibaka tsa tloaelo tse sirelehileng
Matla a ho khutla data
Phetollo ya data e sirelehileng ha e kopa

Taolo ya fumano:

Fumano e theilweng karolong (mookamedi, baruteisi, basebetsi ba tsamaiso ba na le maemo a fapaneng a fumano)
Netefatso le tumello ya basebedisi
Tsamaiso ya nako le nako e feditweng
Direkoto le shebello ya mesebetsi

Ditshebelelo tsa ba nang le data:

Matla a ho romella tlhahisoleseding ya botho (bakeng sa dinyehelo tsa fumano)
Matla a ho lokisa tlhahisoleseding habonolo
Matla a ho hlakola tlhahisoleseding (e tlase ho dinyehelo tsa boloko)
Tsela ya teko ya diphetolo tsohle

Lekunutu ka moralo:

Bokello e fokolang ya data (mafila a hlokahalang feela)
Tekanyo ya morero e hahilweng moralong wa sistimi
Dintlha tsa fokotsa data
Di-setting tsa lekunutu le taolo

Lipotso tsa ho Botsa Bahatisi ba Software

Tšireletso:

Ke ditsela life tsa tšireletso tse le teng ho sireletsa data?
Na data e encryptilwe? (e tsamaisong le e bolokilweng)
Data e bolokilwe kae? (Afrika Borwa kapa kae?)
Ke ditsela life tsa taolo ya fumano tse fumanehang?
Na ho na le direkoto tsa teko tsa fumano ya data?

Tlhokomelo:

Na software e latela POPIA?
Na u na le setifikeiti sa tlhokomelo ya POPIA kapa teko?
Ke ditsumano life tsa tsamaiso ya data tseo u nang le tsona?
O tsamaisa jwang dinyehelo tsa fumano ya ba nang le data?
Na u ka hlakola data ha e kopa (e tlase ho dinyehelo tsa boloko)?

Tsamaiso ya data:

Na re ka romella data ya rona?
Na re ka lokisa tlhahisoleseding habonolo?
O boloka data ya rona nako e kae?
Ho etsahala eng data ha re khansella tšebeletso?
Na u arolelana data ya rona le ba fapaneng?

Thuso:

Thuto efe o e fang mabapi le tlhokomelo ya POPIA?
Na u na le tokomane mabapi le dintlha tsa tlhokomelo ya POPIA?
Thuso efe e fumanehang ha re na lipotso tse amanang le POPIA?
Na u fana ka thuso ya tsebiso ya kgohlano?

Ditsumano tsa Tsamaiso ya Data

Ha u sebedisa software ya tsamaiso ya sekolo, dikolo di lokela ho ba le ditsumano tsa tsamaiso ya data (DPAs) le bahatisi ba software. DPAs di lokela ho hlalosa:

Morero wa tsamaiso: Data efe e tla samaiswa le hobaneng
Ditsela tsa tšireletso: Ditsela tsa tšireletso bahatisi ba tla di phethahatsang
Sebaka sa data: Data e tla bolokelwa kae
Arolelano le ba fapaneng: Hore na data e tla arolelwa le ba fapaneng
Ditshebelelo tsa ba nang le data: Mokgwa bahatisi ba tla thusang ka dinyehelo tsa fumano
Tsebiso ya kgohlano: Mokgwa bahatisi ba tla bolellang dikolo ka dikgohlano
Phetollo ya data: Mokgwa data e tla hlakolwa ha e sa hlokahala
Tlhokomelo: Taelo ya bahatisi tlhokomelong ya POPIA

Ditsela tse sebetsang:

Sheba melao ya lekunutu ya bahatisi ba software le maemo a tšebeletso
Kopa ditsumano tsa tsamaiso ya data ho bahatisi
Netefatsa hore ditsumano di latela dinyehelo tsa POPIA
Boloka dikopi tsa ditsumano tsohle faele
Sheba ditsumano selemo le selemo

Bakeng sa tse ngata mabapi le tsamaiso ya sekolo le tlhokomelo, sheba tataiso ya rona ya tsamaiso ya tsa chelete ya SGB le tataiso ya nomoro ya LURITS.

Lenaneo la Tlhokomelo ya POPIA bakeng sa Dikolo

Sebedisa lenaneo lena ho sheba tlhokomelo ya POPIA ya sekolo sa hao:

Tsamaiso le Boikarabelo

Mookameli wa Tlhahisoleseding a thomilwe mme a ingodisitsoe ho Moraloki wa Tlhahisoleseding
Lenaneo la tlhokomelo ya POPIA le thehilwe mme le dumellilwe ke SGB
Basebetsi ba rutiloe ka dinyehelo tsa POPIA (thuto ya selemo le selemo)
Mesebetsi ya tlhokomelo ya POPIA e abilwe ho basebetsi ba itseng
Diteko tsa tlhokomelo tsa tloaelo di etsoa (selemo le selemo)
Rejara ya mesebetsi ya tsamaiso ya data e bolokilwe

Bokello le Tsamaiso ya Data

Diforomo tsohle tsa bokello ya data di kenyeletsa ditsebiso tsa POPIA
Tlhahisoleseding ya botho e hlokahalang feela e bokellwa
Morero bakeng sa karolo e nngwe le e nngwe ya tlhahisoleseding o tokomantšitsoe
Tumello e fumanoa moo e hlokahalang (ditshwantsho, thekiso, arolelano le ba fapaneng)
Diforomo tsa tumello di hlakile, di itseng, mme di khutlelang
Direkoto tsa tumello tsohle di bolokilwe

Polokelo le Tšireletso ya Data

Tlhahisoleseding ya botho e bolokilwe ka tšireletso (e encryptilwe moo e lokelang)
Taolo ya fumano e phethahatsitsoe (fumano e theilweng karolong ditseding)
Direkoto tsa ‘mele di bolokilwe mafelong a lockilweng, a sirelehileng
Dibaka tsa tloaelo di etsoa ka encryption
Ditsela tsa tšireletso di shebiloe mme di nchafaditswe ka tloaelo
Basebetsi ba rutiloe ka tšireletso ya phasewete le tsebo ya phishing
Lenaneo la karabo la kgohlano ya data le thehilwe

Boloko le Phetollo ya Data

Lenaneo la boloko la data le thehilwe (le latellanang le dinyehelo tsa molao)
Lihlaka tsa boloko li tokomantšitsoe bakeng sa mofuta oa tlhahisoleseding
Diteko tsa tloaelo di etsoa ho tseba direkoto tse feditweng
Mananeo a sirelehileng a phetollo a phethahatsitsoe bakeng sa direkoto tse feditweng
Mesebetsi ya phetollo e tokomantšitsoe

Ditshebelelo tsa ba nang le Data

Mananeo a thehilwe bakeng sa tsamaiso ya dinyehelo tsa fumano
Mananeo a thehilwe bakeng sa tsamaiso ya dinyehelo tsa tokiso
Mananeo a thehilwe bakeng sa tsamaiso ya dinyehelo tsa phetollo
Dinyehelo di arabiloe ka dinako tsa POPIA
Direkoto di bolokilwe tsa dinyehelo tsohle le ditarabo
Ditsela tse bonolo di fanoe bakeng sa ba nang le data ho lokisa tlhahisoleseding ya bona

Arolelano le ba Fapaneng

Mananeo ohle a arolelano le ba fapaneng a tokomantšitsoe
Ditsumano tsa tsamaiso ya data di le teng le bahatisi ba software
Ba fapaneng ba shebiloe bakeng sa tlhokomelo ya POPIA
Tumello e fumanoa bakeng sa arolelano e sa bohlokwa le ba fapaneng
Diteko tsa tloaelo tsa mananeo a ba fapaneng di etsoa

Tsebiso ya Kgohlano

Lenaneo la karabo ya kgohlano ya data le thehilwe
Sehlopha sa karabo ya kgohlano se bontšitsoe
Basebetsi ba rutiloe ka tsebo ya kgohlano le phatlalatso
Dintlha tsa kgokagano bakeng sa Moraloki wa Tlhahisoleseding di bolokilwe
Ditempleite tsa tsebiso ya kgohlano di lokisitsoe
Mananeo a teko ka diteko

Direkoto le Bopaki

Lenaneo la lekunutu le phatlaladitswe webesaiteng ya sekolo
Ditsebiso tsa tlhahisoleseding di fanoe ha data e bokellwa
Tlhahisoleseding ya POPIA e kenyeletsitsoe dipakeng tsa amohelo
Batsoali ba tsebisitsoe mabapi le tsamaiso ya data nakong tsa likopano
Melao le mananeo yohle e tokomantšitsoe
Mesebetsi ya tlhokomelo e tokomantšitsoe mme e faeletsoe

Software le Theknoloji

Software ya tsamaiso ya sekolo e shebiloe bakeng sa tlhokomelo ya POPIA
Ditsumano tsa tsamaiso ya data di le teng le bahatisi ba software
Dintlha tsa tšireletso ya software di shebiloe mme di laetsoe
Taolo ya fumano e lokisitsoe ka nepo
Direkoto tsa teko di laetsoe mme di shebiloe
Matla a ho romella data a teko

Dipalo:

0–10 dintlha tse shebilweng: Bokooa ba bohlokwa ba tlhokomelo—ketso e potlakileng e hlokahala
11–20 dintlha tse shebilweng: Bokooa ba bohlokwa—ketso e hlokahala
21–30 dintlha tse shebilweng: Tlhokomelo e ntle—tsoela pele nchafatsong
31+ dintlha tse shebilweng: Tlhokomelo e matla—boloka mme u shebe ka tloaelo

Mekgwa e Motle

Sheba tlhokomelo ya POPIA e le boikarabelo ba motheo mme u abe nako le basebetsi ho eona. Fana ka thuto ya POPIA ya selemo le selemo bakeng sa basebetsi bohle mme u e kenye ho amohelo. Boloka direkoto tsa mesebetsi ya tsamaiso ya data, tumello, le dinyehelo tsa fumano. Etsa diteko tsa tlhokomelo selemo le selemo mme u shebe melao le mananeo selemo le selemo. Khetha software e latelang POPIA, phethahatsa encryption le taolo ya fumano, mme u arabe kapele dinyehelo tsa ba nang le data. Buisana le balaeli ba molao kapa baoki ba POPIA bakeng sa lipotso tse rarahaneng.

Tlhokomelo ya POPIA dikolong ke lenyehelo la molao le nang le diphetho tse bohlokwa bakeng sa ho sa latela. Mookamedi, babusi ba dikolo, le maloko a SGB ba lokela ho netefatsa hore sekolo sa bona se samaisa tlhahisoleseding ya botho ka molao le ka tšireletso. Tlhokomelo e hloka mosebetsi o tsoelang—melao, thuto ya basebetsi, ditsela tsa tšireletso, le tsamaiso ya dinyehelo tsa fumano—empa e sireletsa data ya barutoana le batsoali, e haha tshepo, mme e qoba dikahlolo.

Bakeng sa platfomo e le nngwe e thusang dikolo tsa Afrika Borwa ho sala di latela DBE, ho laola data ya barutoana ka tšireletso, le ho laola dikarata tsa ripoto le bokello ba tefello sebakeng se le sengwe, sheba Fundisa.

Lipotso tse Botsoang hangata

Na dikolo di hloka ho ingodisa ho Moraloki wa Tlhahisoleseding?

E, dikolo di lokela ho thoma Mookameli wa Tlhahisoleseding (ka tlwaelo mookamedi) mme ba ingodise Mookameli wa Tlhahisoleseding ho Moraloki wa Tlhahisoleseding. Ingodiso ke mahala mme e ka etsoa inthaneteng webesaiteng ya Moraloki wa Tlhahisoleseding. Mookameli wa Tlhahisoleseding o ikarabella bakeng sa ho netefatsa tlhokomelo ya POPIA mme o sebetsa e le sebaka sa kgokagano bakeng sa litaba tse amanang le POPIA.

Na dikolo di ka arolelana tlhahisoleseding ya barutoana le dikolo tse ding kapa mekgatlo?

Dikolo di ka arolelana tlhahisoleseding ya barutoana maemong a itseng:

E laelwa ke molao: Arolelano le maphesente a thuto, SAPS (bakeng sa litaba tsa tšireletso), kapa ba laoletsweng ba bang ha e laelwa ke molao
Ka tumello: Arolelano le ba fapaneng ha batsoali ba fane ka tumello e hlakileng
Bakeng sa mefuta e lokelang: Ho arolelana tlhahisoleseding e hlokahalang bakeng sa tšireletso ya morutoana, mefuta ya thuto, kapa nyebo e ling e lokelang

Dikolo di lokela ho netefatsa mabaka a molao a arolelano ka mehla mme di fumane tumello ha e hlokahala. Arolelano efe kapa efe e lokela ho tokomantšwa, mme ditsumano tsa tsamaiso ya data di lokela ho ba le teng le ba fapaneng.

Ho etsahala eng ha sekolo se itema kgohlano ya data?

Ha sekolo se itema kgohlano ya data:

Thiba kgohlano kapele ho thibela fumano e eketsehileng e sa laoleheng
Sheba kgohlano ho etsa qeto ka tlhahisoleseding e senyehilweng le palo ya ba nang le data ba amehang
Bolella Moraloki wa Tlhahisoleseding ka lihora tse 72 (kapa kapele ka moo ho khonehang)
Bolella ba nang le data ba amehang ntle le teko e eketsehileng, u hlalose tse etsahaleng le tseo ba lokelang ho di etsa
Nyakisisa kgohlano ho tseba mabaka a motheo
Lokisa ka ho rarolla bokooa ba tšireletso le ho phethahatsa tšireletso e eketsehileng
Sheba le nchafatsa ditsela tsa tšireletso ho thibela dikgohlano tse latelang

Dikolo di lokela ho ba le lenaneo la karabo ya kgohlano ya data sebakeng ho netefatsa hore di ka araba kapele mme ka ho latelang.

Dikolo di lokela ho boloka direkoto tsa barutoana nako e kae?

Dinyehelo tsa boloko di fapana ka mofuta wa rekoto:

Direkoto tsa thuto: Boloka ka ho sa feleng (e laelwa ke maphesente a thuto)
Diforomo tsa amohelo: Boloka bolelele ba ingodiso plus lilemo tse 5
Direkoto tsa ba teng: Boloka lilemo tse 5 kamora ho tsoa ha morutoana
Direkoto tsa taolo: Boloka lilemo tse 5 kamora ho tsoa ha morutoana (kapa ho latela lenaneo la profense)
Direkoto tsa bongaka: Boloka bolelele ba ingodiso plus lilemo tse 7

Dinyehelo tsa boloko tse itseng di ka fapana ka profense—sheba melao ya lephathi la thuto la profense ya hao bakeng sa dinyehelo tse nepahetseng. Dikolo di lokela ho phetolla ka tšireletso direkoto ha lihlaka tsa boloko di fela.

Na batsoali ba ka kopa phetollo ya direkoto tsa thuto tsa bana ba bona?

Ka kakaretso, che. Direkoto tsa thuto di lokela ho bolokelwa ka ho sa feleng jwaloka ha e laelwa ke maphesente a thuto le SASA. Leha ho le jwalo, batsoali ba ka kopa phetollo ya mefuta e meng ya tlhahisoleseding (mohlala, ditshwantsho tse sebedisitweng bakeng sa thekiso, dintlha tsa kgokagano kamora ho tsoa ha morutoana) e tlase ho dinyehelo tsa boloko. Dikolo di lokela ho hlalosa dinyehelo tsa boloko ho batsoali mme di sebetsane le tsona ho rarolla litaba ha di boloka tlhokomelo ya dinyehelo tsa molao.