CIDB Grading e Hlalositswe: Digrade tsa Kontraka 1-9 Afrika Borwa
Ha o tendera projeke ya mmuso e kahodimo ho CIDB grade ya hao, submission ya hao e qhelelwa ka thoko pele ho evaluation. Ha o dula grade e le nngwe ntle le leano la ho nyoloha, o ipehela moedi wa diprojeke tseo o ka di salang morao. Ho utlwisisa CIDB grading hantle ho bohlokwa: grade ya hao e laola diprojeke tseo o ka di tenderang, boholo ba mosebetsi oo o ka o nkang, le hore na o a tshwaneleha bakeng sa dikonteraka tsa mmuso kapa tjhe. Dikontraka tse ngata, le tse nang le boiphihlelo, di sa hlaka ka hore tsamaiso ena e sebetsa jwang, grade ya tsona e di dumella eng, kapa di ka nyoloha jwang ha di se di loketse mosebetsi o moholo.
Tataiso ena e akaretsa CIDB grading ho tloha metheong: grade ka nngwe e bolelang, meedi ya tjhelete e amanang le boemo ka bong, kamoo o nyolohang ka teng, le hobaneng sena se le bohlokwa ho ditender le kgolo.
Hobaneng CIDB Grading e le Bohlokwa ho Kontraka e Mong le e Mong wa SA
Construction Industry Development Board (CIDB) grading system ke tsela ya Afrika Borwa ya ho arola dikontraka ho ya ka bokgoni le matla a tsona. E etsa mesebetsi e meraro ya bohlokwa:
1. Taolo ya kotsi ho bareki - Bareki ba mmuso (masipala, mafapha a mmuso, diparastatal) ba sebedisa CIDB grades ho netefatsa hore dikontraka di na le matla a tjhelete le rekoto ya ho qeta diprojeke ka katleho. Kontraka ya Grade 3 e ke ke ya tendera projeke ya R10 million hobane ha e eso bontshe bokgoni ba ho tsamaisa mosebetsi wa tekanyo eo.
2. Tlhodisano e lokileng - Tsamaiso ya grading e thibela dikontraka tse nyane ho imetswa ke diprojeke tse fetang bokgoni ba tsona, ha e ntse e netefatsa hore tse kgolo ha di qothisane ka ho se lekane mesebetsing e manyane.
3. Ntshetsopele ya indasteri - Ka ho bopa tsela e hlakileng ya ho hola ho tloha Grade 1 ho ya Grade 9, CIDB e kgothalletsa dikontraka ho hodisa dikgwebo tsa tsona, ho aha rekoto ya mosebetsi, le ho ntshetsa bokgoni pele ka mokgwa o hlophisitsweng.
Haeba o batla ho sebetsa diprojekeng tsa mmuso - tse emelang karolo e kgolo ya mmaraka wa kaho wa Afrika Borwa - o hloka CIDB grade. Mme haeba o batla ho hola kgwebong, ho utlwisisa hore o ka tswela pele jwang ka digrade ho bohlokwa.
CIDB ke Eng?
Construction Industry Development Board (CIDB) ke mokgatlo wa molao o thehilweng tlasa Construction Industry Development Board Act (Act 38 of 2000). Morero wa wona ke ho phahamisa indasteri ya kaho e tsitsitseng Afrika Borwa ka:
- Ngodiso ya dikontraka le grading - Ho boloka rejisetara ya naha ya dikontraka
- Ntshetsopele ya mekhoa e metle - Ho phatlalatsa maemo le ditataiso tsa indasteri
- Ntshetsopele ya bokgoni - Ho tshehetsa mananeo a ntshetsopele ya dikontraka
- Ho beha indasteri leihlo - Ho sala morao tshebetso le ho bona mathata a tsamaiso
CIDB Register of Contractors ke database ya semmuso ya dikontraka tsohle tse ngodisitsweng Afrika Borwa. Kontraka e nngwe le e nngwe e batlang ho sebetsa diprojekeng tsa mmuso e tshwanetse ho ngodiswa ebile e fumane grade.
Ngodiso e arohane le grading - o qala ka ho ngodisa, ebe o fuwa grade ho latela matla a hao a tjhelete le rekoto ya mosebetsi. Bakeng sa tataiso e feletseng ya tshebetso ya ngodiso, bona tataiso ya rona e feletseng ya CIDB registration.
CIDB Grading System e Hlalositswe
CIDB e sebedisa tsamaiso ya digrade tse robong, ho tloha Grade 1 (bokgoni bo bonyane) ho fihla Grade 9 (bokgoni bo se nang moedi). Grade ka nngwe e na le:
- Meedi ya tjhelete - Boleng bo phahameng ba konteraka boo o ka tenderang ho bona
- Dikgoro tsa mosebetsi - Mefuta ya kaho eo o ngodisitsweng ho yona (CE for civil engineering, GB for general building, ME for mechanical engineering, jj.)
- Ditlhoko - Ditlhoko tsa matla a tjhelete, rekoto ya mosebetsi, le bokgoni boo o lokelang ho bo fihlela
CIDB grade ya hao e hlaha setifikeiting sa ngodiso jwalo ka “CE 3” (Civil Engineering Grade 3) kapa “GB 5” (General Building Grade 5). O ka ba le digrade tse fapaneng mekgatlong e fapaneng ya mosebetsi - mohlala, o ka ba Grade 4 bakeng sa general building empa wa ba Grade 2 bakeng sa mosebetsi wa motlakase.
Ho Utlwisisa Dikgoro tsa Mosebetsi
Pele re teba digrade ka botsona, ho bohlokwa ho utlwisisa dikhoutu tsa dikgoro tsa mosebetsi:
- CE - Civil Engineering (ditsela, marokho, madamo, water infrastructure)
- GB - General Building (matlo le meaho ya kgwebo)
- ME - Mechanical Engineering (HVAC, mechanical installations)
- EB - Electrical Engineering (electrical installations, power systems)
- EP - Engineering Projects (multi-disciplinary engineering projects)
- SB - Specialised Building (kaho e ikgethang jwalo ka swimming pools, landscaping)
- RE - Renewable Energy (solar, wind installations)
Dikontraka tse ngata di qala ka GB (General Building) kapa CE (Civil Engineering), ebe di kenya dikgoro tse ding ha bokgoni bo hola.
CIDB Grades 1-9: Karohano e Feletseng
Mona ke se bolelwang ke grade ka nngwe, meedi ya tjhelete, le se hlokahalang ho e fihlela.
Grade 1: Boemo ba ho Qala
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R200,000 ka konteraka
Grade 1 ke monyako wa dikontraka tse ntjha. E etseditswe mesebetsi e manyane - renovation ya matlo, extension tse nyane, ditokiso tse nyane, le fit-out tse nyane tsa kgwebo.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Renovation ya matlo tlasa R200,000
- Fit-out tse nyane tsa kgwebo
- Ditokiso le maintenance tse nyane
- Landscaping ya tekanyo e nyane
Ditlhoko:
- Ngodiso ya motheo ya kgwebo (sole proprietor, partnership, kapa company)
- Tax clearance certificate
- Matla a mantlha a tjhelete (hangata ditlhoko di nyane)
- Ha ho hlokehe rekoto e kgolo ya mosebetsi bakeng sa ngodiso ya pele
E loketse mang: Dikontraka tse ntjha, basebetsi ba tekanyo e nyane, dikontraka tsa nako e itseng, le ba kenang indastering.
Tsela ya ho nyoloha: Ho ya Grade 2, o tshwanetse ho qeta bonyane projeke e le nngwe ka katleho mme o bontshe matla a tjhelete ho fihla ho R650,000.
Grade 2: Diprojeke tse Nyane
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R650,000 ka konteraka
Dikontraka tsa Grade 2 di ka sebetsana le kaho ya matlo a manyane, renovation e kholoanyane, le diprojeke tse nyane tsa kgwebo.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Matlo a manyane a bolulo (ho fihla ho R650,000)
- Renovation ya boholo bo mahareng
- Meaho e manyane ya kgwebo
- Small civil works (ditokiso tse nyane tsa ditsela, small retaining walls)
Ditlhoko:
- Ho qeta bonyane projeke e le nngwe ya Grade 1 ka katleho
- Matla a tjhelete a ho tsamaisa dikonteraka tsa R650,000
- Mekgwa le ditsamaiso tsa motheo tsa kgwebo
- Tax clearance le B-BBEE certificate (bakeng sa mosebetsi wa mmuso)
E loketse mang: Dikontraka tse nyane tse se di tiile tse nang le rekoto e itseng, le ba seng ba hodile ho feta mosebetsi wa Grade 1.
Tsela ya ho nyoloha: Qeta diprojeke tse ngata tsa Grade 2 ka katleho, haha matla a tjhelete, mme o bontshe bokgoni ba diprojeke tsa R2 million.
Grade 3: Diprojeke tsa Mahareng-Nyane
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R2 million ka konteraka
Grade 3 ke moo dikontraka tse ngata tse seng di tiile di sebetsang teng: e kgolo ho lekana bakeng sa diprojeke tsa bolulo tse bohlokwa le tse nyane tsa kgwebo, empa e sa fihlele ditlhoko tse boima tsa digrade tse phahameng.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Matlo a maholo le dikomplekse
- Meaho ya kgwebo e nyane ho ya mahareng
- Medium civil works (road upgrades, marokho a manyane)
- Multi-unit residential developments (tekanyo e nyane)
Ditlhoko:
- Ho qeta ka katleho diprojeke tsa Grade 2
- Matla a tjhelete bakeng sa dikonteraka tsa R2 million
- Rekoto ya mosebetsi e bontshitsweng
- Ditsamaiso tsa kgwebo tse nepahetseng (accounting, project management)
- B-BBEE compliance
E loketse mang: Dikontraka tse seng di tiile tse loketseng mosebetsi o moholo wa bolulo le mosebetsi o monyane wa kgwebo.
Tsela ya ho nyoloha: Haha portfolio ya diprojeke tsa R2 million tse atlehileng, eketsa matla a tjhelete, mme o ntshetse pele ditsamaiso tsa mosebetsi wa tekanyo e kgolo.
Grade 4: Diprojeke tsa Mahareng
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R4 million ka konteraka
Dikontraka tsa Grade 4 di ka tsamaisa diprojeke tsa mahareng tsa kgwebo le bolulo, mme di ba tshwaneleha bakeng sa ditender tse ngata tsa mmuso.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Meaho ya kgwebo ya mahareng
- Multi-unit residential developments
- Diprojeke tsa civil engineering tsa mahareng
- Infrastructure upgrades
Ditlhoko:
- Rekoto ya diprojeke tsa Grade 3 tse atlehileng
- Matla a tjhelete bakeng sa dikonteraka tsa R4 million
- Ditsamaiso le mekhoa ya kgwebo e tiileng
- Basebetsi ba tshwanelehang (site managers, quantity surveyors)
- B-BBEE compliance
E loketse mang: Dikontraka tse seng di tiile tse loketseng diprojeke tsa kgwebo le bolulo bo boholoanyane.
Tsela ya ho nyoloha: Qeta diprojeke tse ngata tsa Grade 4, haha matla a tjhelete ho R6.5 million, mme o ntshetse pele bokgoni ba mosebetsi o moholo.
Grade 5: Diprojeke tsa Mahareng-Kgolo
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R6.5 million ka konteraka
Grade 5 e bula menyetla e meholo ya kgwebo le infrastructure. Dikontraka tse ngata tsa mmaraka wa mahareng di sebetsa boemong bona.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Meaho e meholo ya kgwebo
- Ntshetsopele e kgolo ya bolulo
- Diprojeke tsa infrastructure tsa mahareng
- Mosebetsi wa infrastructure wa masipala
Ditlhoko:
- Rekoto e atlehileng ya diprojeke tsa Grade 4
- Matla a tjhelete bakeng sa dikonteraka tsa R6.5 million
- Sehlopha sa porofeshenale (engineers, QSs, project managers)
- Ditsamaiso tsa kgwebo tse felletseng
- B-BBEE rating e matla
E loketse mang: Dikontraka tsa mahareng tse seng di tiile tse nang le di-team le ditsamaiso tsa porofeshenale.
Tsela ya ho nyoloha: Haha rekoto diprojekeng tsa R6.5 million, eketsa matla a tjhelete, mme o ntshetse pele bokgoni ba mosebetsi wa R13 million.
Grade 6: Diprojeke tse Kgolo
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R13 million ka konteraka
Dikontraka tsa Grade 6 di ka tsamaisa diprojeke tse kgolo tsa kgwebo le infrastructure. Mona ke moo ditlhoko di qalang ho ba boima haholo.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Ntshetsopele e kgolo ya kgwebo
- Diprojeke tse kgolo tsa infrastructure
- Ntshetsopele e kgolo ya bolulo
- Infrastructure ya masipala le diprofense
Ditlhoko:
- Rekoto ya diprojeke tsa Grade 5 tse atlehileng
- Matla a tjhelete bakeng sa dikonteraka tsa R13 million
- Sehlopha sa porofeshenale sa engineering le management
- ISO certification (hangata e hlokahala)
- B-BBEE rating e matla
- Ditsamaiso tse felletseng tsa boleng le polokeho
E loketse mang: Dikontraka tse seng di tiile tse nang le di-team tsa porofeshenale, matla a matla a tjhelete, le rekoto e netefaditsweng.
Tsela ya ho nyoloha: Qeta diprojeke tse kgolo tse ngata ka katleho, haha matla a tjhelete ho R40 million, mme o ntshetse pele bokgoni ba boemo ba enterprise.
Grade 7: Diprojeke tse Kgolo Haholo
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R40 million ka konteraka
Dikontraka tsa Grade 7 di sebetsa boemong ba enterprise, di tsamaisa diprojeke tse kgolo tsa infrastructure le ntshetsopele e meholo ya kgwebo.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Diprojeke tse kgolo tsa infrastructure
- Ntshetsopele e meholo ya kgwebo
- Infrastructure ya profense le ya naha
- Diprojeke tse rarahaneng tsa multi-disciplinary
Ditlhoko:
- Rekoto e atlehileng ya diprojeke tsa Grade 6
- Matla a tjhelete bakeng sa dikonteraka tsa R40 million
- Sehlopha se felletseng sa porofeshenale (engineers, QSs, project managers, safety officers)
- ISO certification
- Ditsamaiso tsa kgwebo tsa boemo ba enterprise
- B-BBEE rating e matla
- Bopaki ba bokgoni ba diprojeke tse rarahaneng
E loketse mang: Dikontraka tse kgolo tse seng di tiile tse nang le bokgoni ba enterprise le mehlodi e meholo ya tjhelete.
Tsela ya ho nyoloha: Haha rekoto diprojekeng tsa R40 million, eketsa matla a tjhelete ho R130 million, mme o ntshetse pele bokgoni ba mega-projects.
Grade 8: Mega Projects
Moedi wa tjhelete: Ho fihla ho R130 million ka konteraka
Dikontraka tsa Grade 8 di sebetsana le diprojeke tse kgolo ka ho fetisisa tsa infrastructure le ntshetsopele Afrika Borwa.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Mega infrastructure projects
- Diprojeke tse kgolo tsa profense le tsa naha
- Ntshetsopele e kgolo haholo
- Diprojeke tse rarahaneng tsa engineering
Ditlhoko:
- Rekoto ya diprojeke tsa Grade 7 tse atlehileng
- Matla a tjhelete bakeng sa dikonteraka tsa R130 million
- Sehlopha se felletseng sa porofeshenale se nang le boiphihlelo bo phahameng
- Multiple ISO certifications
- Ditsamaiso le mekhoa ya boemo ba enterprise
- B-BBEE rating e matla
- Bopaki ba bokgoni ba mega-projects
E loketse mang: Dikontraka tse kgolo haholo tse nang le mehlodi e meholo ya tjhelete, bokgoni ba enterprise, le rekoto e netefaditsweng diprojekeng tse kgolo.
Tsela ya ho nyoloha: Qeta mega-projects tse ngata ka katleho, haha matla a tjhelete a se nang moedi, mme o bontshe bokgoni ba diprojeke tse kgolo ka ho fetisisa lefatsheng la naha.
Grade 9: Bokgoni bo se Nang Moedi
Moedi wa tjhelete: Unlimited
Grade 9 ke CIDB grade e phahameng ka ho fetisisa, e boloketsweng dikontraka tse ka tsamaisang diprojeke tsa boholo bofe kapa bofe.
Mosebetsi o tlwaelehileng:
- Diprojeke tse kgolo ka ho fetisisa tsa infrastructure Afrika Borwa
- Mega developments
- National infrastructure programmes
- Diprojeke tse rarahaneng tsa multi-billion rand
Ditlhoko:
- Rekoto e atlehileng diprojekeng tsa Grade 8
- Matla a tjhelete a sa lekanyetswang (kapa a maholo haholo)
- Sehlopha se felletseng sa porofeshenale se nang le boiphihlelo bo phahameng
- Multiple ISO certifications
- Ditsamaiso le mekhoa ya boemo ba enterprise
- B-BBEE rating e matla
- Bopaki ba bokgoni ba diprojeke tse kgolo ka ho fetisisa
E loketse mang: Dikontraka tse kgolo ka ho fetisisa Afrika Borwa tse nang le matla a tjhelete a se nang moedi kapa a haufi le wona.
CIDB Grade Financial Limits Summary Table
| Grade | Maximum Contract Value | Typical Work Scope |
|---|---|---|
| Grade 1 | Up to R200,000 | Small renovations, minor repairs |
| Grade 2 | Up to R650,000 | Small residential builds, medium renovations |
| Grade 3 | Up to R2 million | Large residential, small commercial |
| Grade 4 | Up to R4 million | Medium commercial, multi-unit residential |
| Grade 5 | Up to R6.5 million | Large commercial, medium infrastructure |
| Grade 6 | Up to R13 million | Large commercial, major infrastructure |
| Grade 7 | Up to R40 million | Major infrastructure, large developments |
| Grade 8 | Up to R130 million | Mega infrastructure projects |
| Grade 9 | Unlimited | Largest projects in South Africa |
Hlokomela: Meedi ena ya tjhelete ke kakanyo mme e ka fetolwa ke CIDB. Kamehla sheba meedi ya jwale websaeteng ya CIDB kapa setifikeiting sa hao sa ngodiso.
Kamoo o ka Nyolosang CIDB Grade ya Hao
Ho nyolla CIDB grade ha ho itiragalle - o tshwanetse ho etsa kopo ya upgrade mme o bontshe hore o fihlella ditlhoko tsa grade e latelang. Tshebetso ke ena:
Mohato wa 1: Fihlella Ditlhoko tsa Tjhelete
Grade ka nngwe e na le ditlhoko tse tlase tsa matla a tjhelete. O tla hloka ho fana ka:
- Audited financial statements - Bakeng sa dikhamphani, sena se bolela dipolelo tsa tjhelete tsa selemo tse auditiwang. Bakeng sa sole proprietors kapa partnerships, o ka hloka dipolelo tse netefaditsweng.
- Bank statements - Dipolelo tsa moraorao tsa banka tse bontshang matla a hao a tjhelete.
- Bopaki ba assets - Thepa, disebediswa, kapa assets tse ding tse bontshang bokgoni.
CIDB e lekola matla a hao a tjhelete ho latela net worth, working capital, le bokgoni ba ho fumana project financing ha ho hlokahala.
Mohato wa 2: Haha Rekoto ya Mosebetsi
O tshwanetse ho bontsha ho qeta diprojeke ka katleho boemong ba grade ya hao ya jwale:
- Project completion certificates - Ho tswa ho bareki ho netefatsa qetello e atlehileng.
- Payment certificates - Ho bontsha hore o lefilwe bakeng sa mosebetsi o phethilweng.
- References - Ho tswa ho bareki, baeletsi, kapa bafepedi.
- Project documentation - Bopaki ba bokgoni ba hao ba ho tsamaisa diprojeke.
CIDB hangata e hloka diprojeke tse ngata tse atlehileng grade ya hao ya jwale pele o ka nyoloha.
Mohato wa 3: Ntshetsa Bokgoni ba Hao Pele
Digrade tse phahameng di hloka bokgoni bo tswetseng pele haholo:
- Sehlopha sa porofeshenale - Engineers ba tshwanelehang, quantity surveyors, project managers.
- Ditsamaiso tsa kgwebo - Accounting e nepahetseng, project management, quality control, safety systems.
- Disetifikeiti - ISO certifications di ka hlokahala bakeng sa digrade tse phahameng.
- B-BBEE compliance - B-BBEE rating e matla e ba bohlokwa le ho feta. Bona tataiso ya rona ya B-BBEE lekaleng la kaho bakeng sa dintlha.
Mohato wa 4: Romela Kopo ya Hao ya Upgrade
Hang ha o fihletse ditlhoko:
- Tlatsa foromo ya upgrade application - E fumaneha websaeteng ya CIDB.
- Bokella ditokomane tse tshehetsang - Financial statements, project certificates, references, ditshwanelo tsa sehlopha.
- Lefa tefo ya upgrade - Sheba ditefo tsa jwale websaeteng ya CIDB.
- Romela kopo ya hao - Online ka CIDB portal kapa ka poso.
Mohato wa 5: Emela Tekolo
CIDB e tla lekola kopo ya hao, mme hangata sena se nka dibeke tse 4-8. Ba ka kopa tlhahisoleseding e nngwe kapa tlhaloso e eketsehileng.
Diphoso tse Tlwaelehileng tsa Upgrade tseo o Lokelang ho di Qoba
- Ho etsa kopo kapele haholo - Se ke wa etsa kopo pele o eba le rekoto e lekaneng le matla a tjhelete.
- Ditokomane tse sa phethahalang - Ho haellwa ke financial statements kapa project certificates ho tla diehisa kopo ya hao.
- Taolo e mpe ya tjhelete - Dipolelo tsa tjhelete tse bontshang losses kapa cash flow e mpe di ka etsa hore kopo e hanelwe.
- Ho hloka B-BBEE compliance - Digrade tse phahameng di ntse di hloka B-BBEE compliance haholo.
- Ditsamaiso tse sa lekanang - Ho hloka ditsamaiso tsa kgwebo tse nepahetseng ho ka thibela ho nyolohela digradeng tse phahameng.
CIDB Grading le Ditlhoko tsa Tender
Ho utlwisisa hore CIDB grading e ama bokgoni ba hao ba ho tendera mosebetsi wa mmuso jwang ho bohlokwa.
Ditlhoko tsa Tender tsa Mmuso
Ditender tse ngata tsa mmuso di bolela CIDB grade e tlase e hlokahalang. Mohlala:
- Projke ya moaho wa masipala ya R5 million e ka hloka Grade 5 GB (General Building).
- Projke ya tsela ya R15 million e ka hloka Grade 6 CE (Civil Engineering).
- Projke ya infrastructure ya R50 million e ka hloka Grade 7 kapa ho feta.
O ke ke wa tendera projeke haeba CIDB grade ya hao e le tlase ho minimum e boletsweng - tender ya hao e tla qhelelwa ka thoko pele ho evaluation.
Ho Utlwisisa Ditokomane tsa Tender
Ha o hlahloba ditokomane tsa tender, sheba tsena:
- Minimum CIDB grade e hlokahalang - Hangata e ngotswe ka ho hlaka tender notice.
- Mokgahlelo wa mosebetsi - Tender e tla hlakisa mokgahlelo (GB, CE, ME, jj.) le grade e hlokahalang.
- Ditlhoko tsa joint venture - Diprojeke tse ding di dumella joint ventures, moo dikontraka di kopanyang digrade tsa tsona (ho latela melao ya CIDB).
Joint Ventures le CIDB Grading
Joint ventures di ka kopanya CIDB grades tlasa maemo a itseng:
- Grade e kopantsweng hangata e balwa ho latela grades tsa balekane le menehelo ya bona ya tjhelete.
- Balekane bohle ba tshwanetse ho ngodiswa le CIDB.
- Joint venture e tshwanetse ho ngodiswa ka thoko le CIDB.
- Ho na le melao e tobileng ya kamoo grades di kopanang ka teng - sheba ditataiso tsa CIDB.
Joint ventures di rarahaneng mme di hloka moralo o hlokolosi wa molao le wa tjhelete. Buisana le ramolao wa construction law kapa moeletsi wa CIDB pele o kena joint venture.
Diphoso tse Tlwaelehileng tsa CIDB Grading le Kamoo o ka di Qobang
Dikontraka tse ngata di etsa diphoso tse ka qojoang tse diehisang upgrades kapa tsa baka mathata a compliance:
Phoso 1: Ho se Utlwisise Grade ya Hao ya Jwale
Bothata: Dikontraka ha di tsebe hantle hore na grade ya tsona e di dumella ho etsa eng.
Tharollo: Hlahloba CIDB registration certificate ya hao ka hloko. Utlwisisa meedi ya tjhelete le dikgoro tsa mosebetsi. Se ke wa tendera diprojeke tse fetang grade ya hao - o tla qhelelwa ka thoko.
Phoso 2: Ho Hloka Taolo e Ntle ya Tjhelete
Bothata: Direkoto tse mpe tsa tjhelete, losses, kapa mathata a cash flow di thibela upgrades.
Tharollo: Boloka direkoto tse nepahetseng tsa accounting ho tloha letsatsi la pele. Sebedisa accounting software kapa hira bookkeeper. Boloka financial statements di ntjhafaditswe. Haha reserves tsa tjhelete ho tshehetsa mosebetsi wa grade e phahameng.
Phoso 3: Ho se Ahe Rekoto ka Mokgwa o Hlophisitsweng
Bothata: Dikontraka di qeta diprojeke empa ha di di dokumente hantle, ho etsa hore upgrades di be thata.
Tharollo: Boloka direkoto tse qaqileng tsa projeke e nngwe le e nngwe:
- Completion certificates ho tswa ho bareki
- Payment certificates
- Ditshwantsho tsa projeke
- References tsa bareki
- Dikakaretso tsa tjhelete tsa projeke
Sebedisa project management software ho sala morao diprojeke ka mokgwa o hlophisitsweng. Ditokomane tsena di bohlokwa bakeng sa upgrades.
Phoso 4: Ho Hlokomolosa B-BBEE Compliance
Bothata: Digrade tse phahameng di ntse di hloka B-BBEE compliance haholo, empa dikontraka di e hlokomoloha ho fihlela di hloka ho nyoloha.
Tharollo: Qala B-BBEE compliance kapele. Le haeba e sa hlokehe grade ya hao ya jwale, e tla ba bohlokwa bakeng sa upgrades. Bona tataiso ya rona ya B-BBEE lekaleng la kaho bakeng sa dintlha.
Phoso 5: Ho se Rale Upgrades esale Pele
Bothata: Dikontraka di emela ho fihlela di hloka grade e phahameng hore di qale boitokisetso, e leng se diehisang bokgoni ba tsona ba ho tendera diprojeke tse kgolo.
Tharollo: Rala upgrades ka pele. Ha o qeta diprojeke tsa Grade 3 ka katleho, qala ho itokisetsa Grade 4:
- Haha matla a tjhelete
- Ntshetsa pele sehlopha sa porofeshenale
- Kenya ditsamaiso tse betere tsa kgwebo
- Qala B-BBEE compliance
Phoso 6: Ho Qhelelwa ka Thoko Tender ka lebaka la Grade Mismatch
Bothata: Dikontraka di tendera diprojeke tse fetang grade ya tsona, di senya nako le mehlodi.
Tharollo: Kamehla sheba minimum CIDB grade e hlokahalang pele o lokisa tender. Ha o le Grade 3 mme projeke e hloka Grade 5, se senye nako - tsepamisa maikutlo diprojekeng tseo o tshwanelehang ho tsona, kapa rala upgrade ya hao pele.
Hobaneng Spreadsheets le Ad-Hoc Tools di sa Lekana
Dikontraka tse ngata di latela dintlha tsa CIDB ka spreadsheets, difaele tsa pampiri, kapa accounting software e akaretsang. Mokgwa oo o putlama ha o hloka: ho bapisa boleng ba projeke le meedi ya grade pele ho tender, ho rala upgrades ka rekoto e hlakileng, kapa ho netefatsa hore grades le matsatsi a expiry a subcontractors a fihlella ditlhoko tsa konteraka. Ditokomane di qhalana, matsatsi a renewal a fetoa, mme dikopo tsa upgrade di nka nako e telele hobane bopaki bo thata ho bo bokella. Construction management e etseditsweng mosebetsi, e utlwisang CIDB grading mme e bolokang data ya projeke le compliance sebakeng se le seng, e qoba dikgeo tsena. Bakeng sa ho feta ka taolo ya diprojeke le ditokomane, bona tataiso ya rona ya site diary le project documentation.
Tataiso Ena e etseditswe Mang
Tataiso ena ya CIDB grading e etseditswe builders ba bolulo le ba kgwebo, property developers, le subcontractors ba hlokang ho utlwisisa kapa ho nyolla CIDB grade ya bona bakeng sa mosebetsi wa mmuso. Hore o le Grade 1 mme o rera upgrade ya hao ya pele kapa o le Grade 5 mme o shebile ditender tse kgolo, melaomotheo e tshwanang e sebetsa: tseba meedi ya hao, haha rekoto ya mosebetsi le matla a tjhelete, boloka ditokomane, mme o ikamahanye le B-BBEE le ditlhoko tse ding. NHBRC enrolment le methati ya inspection di bohlokwa mosebetsing wa bolulo; CIDB grading yona e laola boholo le mofuta wa diprojeke tsa mmuso tseo o ka di salang morao.
Dipotso tse Botswang Hangata
Ho nka nako e kae ho nyolla CIDB grade ya ka?
Dikopo tsa upgrade hangata di nka dibeke tse 4-8 ho processed, ha feela ditokomane tsohle di felletse mme ditlhoko di fihletswe. Leha ho le jwalo, nako ya ho itokisetsa upgrade e ka ba telele haholo - o tshwanetse ho haha rekoto ya mosebetsi, ho ntshetsa pele matla a tjhelete, le ho kenya ditsamaiso. Dikontraka tse ngata di nka dikgwedi tse 12-24 pakeng tsa upgrades, ho latela project pipeline le lebelo la kgolo.
Na nka ba le digrade tse fapaneng mekgatlong e fapaneng ya mosebetsi?
E, ho a kgoneha. O ka ba le CIDB grades tse fapaneng bakeng sa dikgoro tse fapaneng tsa mosebetsi. Mohlala, o ka ba Grade 4 GB (General Building) empa wa ba Grade 2 EB (Electrical Engineering) haeba haholo o le building contractor ya etsang mosebetsi wa motlakase ka dinako tse ding. Mokgahlelo ka mong o graderwa ka thoko ho latela rekoto le bokgoni ba hao sebakeng seo.
Ho etsahalang haeba ke tendera projeke e kahodimo ho CIDB grade ya ka?
Tender ya hao e tla qhelelwa ka thoko hanghang. Bareki ba mmuso ba hlahloba CIDB grades e le karolo ya pele ya eligibility screening, pele ho technical kapa financial evaluation. Ho tendera kahodimo ho grade ya hao ho senya nako le mehlodi - kamehla qala ka ho sheba minimum grade e hlokahalang.
Na ke hloka CIDB grade bakeng sa mosebetsi wa private sector?
Tjhe. CIDB grading e hlokahala feela bakeng sa mosebetsi wa mmuso (masipala, mafapha a mmuso, diparastatal). Bareki ba private sector ba ka kopa CIDB registration e le bopaki ba botshepehi, empa ha se tlamo ya molao. Leha ho le jwalo, bareki ba bangata ba private ba rata ho sebetsa le dikontraka tse ngodisitsweng le CIDB hobane seo se bontsha bo-profeshenale le compliance.
Na nka downgrade-a CIDB grade ya ka?
E, maemong a itseng. Ha matla a hao a tjhelete a theoha haholo, kapa ha o hloleha ho boloka ditlhoko, CIDB e ka theola grade ya hao. O ka boela wa kopa downgrade haeba o sa batle ho sebetsa boemong bo phahameng. Leha ho le jwalo, downgrade ha e tlwaelehe - dikontraka tse ngata di batla ho boloka kapa ho nyolla grades tsa tsona.
Ke sheba jwang CIDB grade ya ka ya jwale?
O ka sheba CIDB grade ya hao setifikeiting sa ngodiso, kapa ka ho batla CIDB Register of Contractors inthaneteng ho cidb.org.za. Grade ya hao e boetse e hlaha ditokomaneng tsohle tsa tender tseo o di romelang.
Phapang ke efe pakeng tsa CIDB registration le CIDB grading?
Registration ke mohato wa pele - o ngodisa le CIDB hore o be rejisetareng ya naha. Grading e etsahala kamora ngodiso - o abelwa grade (hangata Grade 1 bakeng sa dikontraka tse ntjha) ho latela bokgoni le rekoto ya mosebetsi. O tshwanetse ho ngodiswa pele o graderwa, mme o tshwanetse ho ba le grade pele o ka tendera mosebetsi wa mmuso.
Qetello
Ho utlwisisa CIDB grading ho bohlokwa bakeng sa kontraka e nngwe le e nngwe e batlang ho sebetsa diprojekeng tsa mmuso kapa ho hodisa kgwebo ya yona. Grade ya hao e laola diprojeke tseo o ka di tenderang, mosebetsi oo o ka o nkang, le tshwaneleho ya hao mefuteng e fapaneng ya dikonteraka. Tsamaiso e fana ka tsela e hlakileng ho tloha Grade 1 (ho fihla R200,000) ho ya Grade 9 (bokgoni bo se nang moedi). Upgrade e itshetlehile hodima rekoto ya mosebetsi, matla a tjhelete, ditsamaiso tse nepahetseng, le B-BBEE compliance.
Haeba o batla ho laola CIDB grading, ho rala upgrades, le ho boloka ditokomane tsohle tse hlokahalang bakeng sa ditender le upgrades sebakeng se le seng, bona kamoo Wakha e thusang builders ba Afrika Borwa ka CIDB compliance le project management.
E ngotsweng ke
Wakha Team