POPIA Dikolong: Se Mookamedi Mongwe le Mongwe a Tshwanetseng go itse

Dikolo tsa Aforika Borwa di nna le data e ntši ya baithuti le batswadi—dinomoro tsa ID, dintlha tsa kalafi, direkoto tsa thuto, tshedimosetso ya ditefelo—fela batlisisi le SGB ba bantsi ba sa tlhomamise gore POPIA e nyaka eng kana go thibela ditefelo di fihla go R10 million. Molao wa Tshireletso ya Tshedimosetso ya Botho (POPIA) o ne o šomišwa ka botlalo go tloga ka 1 July 2021, mme Information Regulator e ka baka ditefelo tse di nonofileng ka go sa ikemise. Go ikemisa POPIA dikolong go tshireletsa setšhaba le sekolo sa gago.

Tlhokomelo e e tlhalosa gore ke eng “tshedimosetso ya botho” mo dikolong, maemo a supa a tiro e e laolegang, dinyakwa tsa tumelo, melao ya polokego le go nna le data, dikopo tsa phitlhelo le piso ya kgopo, le go kgetha software ya taolo ya sekolo e di tlhomileng POPIA. E re o aga thulaganyo ya POPIA ya sekolo sa gago kana o sekaseka melao e e šetšeng e le teng, dikarolo tse di latelang di fa dinao tse di dirang tiro e e maleba le tlhahlo ya Information Regulator.

POPIA ke Eng mme Ke Bohlokwa Jang Dikolong?

Molao wa Tshireletso ya Tshedimosetso ya Botho (Molao 4 wa 2013) ke molao mogolo wa Aforika Borwa wa tshireletso ya data, o dirilwe go tshireletsa tshedimosetso ya botho ya batho mme o letlelela tiro e e ikemiseditseng ya data. POPIA e šoma go makala otlhe—go akaretsa dikolo—tse di dirang tshedimosetso ya botho, di thoma maemo a supa a tiro e e laolegang mme di neela batho ditshwanelo mo data ya bone ya botho.

Ke ka fa POPIA e bohlokweng dikolong:

Dikolo di dira tshedimosetso e ntši ya botho letsatsi le letsatsi: maina a baithuti, diaterese, dinomoro tsa ID, tshedimosetso ya kalafi, direkoto tsa thuto, dintlha tsa kgokagano ya batswadi, tshedimosetso ya tsa ditjelete, le tse dingwe. Mo POPIA, dikolo ke “baboloki ba maikarabelo” ba ba nang le maikarabelo a molao go tshireletsa tshedimosetso e. Go sa ikemise go ka baka:

Ditefelo tsa taolo: Go fihla go R10 million kana thobane go fihla go dingwaga di 10
Bosula jwa leina: Tahlegelo ya tumelelano ya batswadi le setšhaba
Maikarabelo a molao: Dikopo tsa civil tsa tšenyo go tswa go ba ba nang le data
Tiro ya taolo: Tiragatso ke Information Regulator
Phetogo ya tiro: Dikgato tsa go lokisa le go ikemisa tse di laolegang

Maemo a supa a POPIA a tiro e e laolegang:

Maemo	Se o bolela dikolong
Maikarabelo	Ikemisa tiro ya POPIA; thoma Mookamedi wa Tshedimosetso mme o ikwadise le Information Regulator.
Thibelo ya tiro	Boko fela mme o dire tshedimosetso ya botho e e botlhokwa mo maikaelelong a le mongwe.
Tlhaloso ya maikaelelo	Bokela maikaelelo a a laolegang, a a laolegang mme o boleele ba ba nang le data gore o bokela eng le ka ntlha yang.
Thibelo ya tiro e e latelang	Šomiša tshedimosetso fela mo maikaelelong wa mathomo kana maikaelelo a a malebaneng; go sa go jalo bolela tumelo kana ikamogeleng molao.
Boleng jwa tshedimosetso	Boloka tshedimosetso e e nepagetseng, e e feletseng mme e e ntsha; letlelela go lokiswa.
Go bula	Bonala ka fa o dirang data; neela ditsibi mme o arabe dikopo tsa phitlhelo.
Ditshireletso tsa polokego	Diragatsa ditsela tsa thekeniki le tsa makala go tshireletsa data go tahlegelo, phitlhelo e e sa laolegang kana phetogo.
Go nna karolo ga ba ba nang le data	Letlelela batho go bona, go lokisa mme, mo go laolegang, go phimola tshedimosetso ya bone ya botho.

Go tlhaloganya maemo a go ke go thulaganyo ya tiro ya POPIA dikolong.

Ke Eng Tshedimosetso ya Botho Dikolong?

POPIA e tlhalosa “tshedimosetso ya botho” ka bophara jaaka tshedimosetso efe kapa efe e e amanang le motho yo o bonagalang, yo o phelang, kana setlhopha sa molao. Mo dikolong, se se akaretsa data e e farologaneng ka baithuti, batswadi, baloki, baseberi, le batho ba bangwe.

Tshedimosetso ya Botho ya Moithuti

Dikolo di bokela tshedimosetso e ntši ya botho ka baithuti:

Tshedimosetso ya boitshepo:

Maina a feletseng le mafoko
Dinomoro tsa boitshepo (dinomoro tsa ID kana tsa pasaporte)
Letsatsi la tso
Bong
Morago (fa e bokiwa ka ntlha ya direkoto)
Setso
Puo ya gae

Tshedimosetso ya kgokagano:

Aterese ya bodulo
Aterese ya poso
Diaterese tsa email
Dinomoro tsa mogala (gae, mobile, dikgokagano tsa tshoganetso)
Dintlha tsa kgokagano ya motswadi/moloki

Tshedimosetso ya thuto:

Dinomoro tsa moithuti (dinomoro tsa LURITS)
Matšatši a tsene
Kabo ya grade le phapo
Direkoto tsa thuto (dipoi, diteko, dikarata tsa pego)
Direkoto tsa go boa
Direkoto tsa tiro ya thuto
Go nna karolo mo dithutong tsa kwa ntle

Tshedimosetso ya kalafi le maphelo:

Maemo a kalafi
Dintlha tsa kalafi
Dinyakwa tsa meriana
Dintlha tsa thuso ya kalafi
Tshedimosetso ya ngaka
Direkoto tsa thuto ya kalafi
Tshedimosetso ya bokoo

Tshedimosetso ya tsa ditjelete:

Direkoto tsa tefelo ya tefelo ya sekolo
Maemo a thokomelo ya tefelo
Ditsela tsa tefelo le dintlha tsa banka
Tshedimosetso ya thuso ya ditjelete kana bursary

Tshedimosetso ya biometric:

Matlapa a menwana (fa a šomišwa go laola phitlhelo kana go boa)
Ditshwantsho (dikarata tsa ID, dibuka tsa ngwaga, direkoto tsa sekolo)

Tshedimosetso e e kgethegileng ya botho: POPIA e neela tshireletso e e oketsegileng “tshedimosetsong e e kgethegileng ya botho,” go akaretsa:

Tshedimosetso ka bana (baithuti ba ba leng ka tlase ga dingwaga di 18)
Tshedimosetso ya maphelo (maemo a kalafi, bokoo)
Tshedimosetso ya biometric (matlapa a menwana, ditshwantsho tse di šomišiwang go lemoga)

Tiro ya tshedimosetso e e kgethegileng ya botho e nyaka ditsela tse di nonofileng tsa tiro mme, mo maemong a bongwe, tumelo e e totobatseng.

Tshedimosetso ya Botho ya Motswadi le Moloki

Dikolo di dira gape tshedimosetso ya botho ka batswadi le baloki:

Maina a feletseng le dinomoro tsa ID
Dintlha tsa kgokagano (diaterese, dinomoro tsa mogala, diaterese tsa email)
Tshedimosetso ya tiro (fa e maleba le dikopo tsa thokomelo ya tefelo)
Tshedimosetso ya ditjelete (ditseno, direkoto tsa tefelo)
Kamano le moithuti (motswadi, moloki, mmeedi wa molao)

Tshedimosetso ya Botho ya Baseberi

Le fa tlhokomelo e e fokusa mo data ya moithuti le motswadi, dikolo di dira gape tshedimosetso ya botho ya baseberi (e laolwa ke POPIA le melao ya tiro).

Tlwaelo e e bohlokwa: Fa tshedimosetso e ka lemoga motho yo o rileng, ke tshedimosetso ya botho mo POPIA mme e tshwanetse go tshirelediwa ka tsela e e malebaneng.

Tiro e e Laolegang le Tumelo Dikolong

POPIA e thoma maemo a supa dikolo di tshwanetse go di diragatsa go dira tshedimosetso ya botho ka molao (e akareditswe mo tafoleng e e kwa godimo). Se se latelang se bontsha dinao tse di dirang tiro mo maemong magolo, go akaretsa nako le tsela ya go bona tumelo.

Maikarabelo le thibelo ya tiro

Dikolo di tshwanetse go nna le maikarabelo a tiro ya POPIA, di tlhomamisa gore tiro yotlhe ya tshedimosetso ya botho e ikemise maemo a POPIA. Se se nyaka:

Go thoma Mookamedi wa Tshedimosetso: Thoma moseberi (gantsi mookamedi kana mookamedi wa boemong) yo o ikemiseditseng tiro ya POPIA
Go thopa melao: Bopa melao le mananeo a POPIA a feletseng
Go ruta baseberi: Tlhomamisa gore baseberi botlhe ba tlhaloganya dinyakwa tsa POPIA
Diteko tsa go ikemisa: Dira diteko tsa nako le nako tsa tiro
Direkoto: Boloka direkoto tsa ditiragalo tsa tiro ya data

Dinao tse di dirang tiro:

Thoma Mookamedi wa Tshedimosetso mme o ikwadise le Information Regulator
Thopa tokumente ya molao wa tiro ya POPIA
Ruta baseberi botlhe ka dinyakwa tsa POPIA ngwaga le ngwaga
Dira diteko tsa tiro ngwaga le ngwaga
Boloka rejara ya ditiragalo tsa tiro ya data

Maemo 2: Thibelo ya Tiro

Dikolo di ka dira fela tshedimosetso ya botho e e botlhokwa mo maikaelelong a le mongwe. Se se bolela:

Bokelo e fokologileng: Boka fela tshedimosetso e e botlhokwa
Ga na data e e fetang: O se ka wa boka tshedimosetso e e fetang e e tlhokiwang
E dirilwe ke maikaelelo: Seripa se sengwe le se sengwe sa tshedimosetso se tshwanetse go direla maikaelelo a a totobetseng

Dikao:

E nepa: Go bokela dinomoro tsa ID tsa baithuti bakeng sa kwadisiso ya LURITS (e laolegang ke molao); go bokela tshedimosetso ya kalafi bakeng sa tlhokomelo ya tshoganetso (e botlhokwa bakeng sa polokego ya moithuti).
E fosa: Go bokela dintlha tsa tiro ya motswadi ntle le fa di tlhokega bakeng sa dikopo tsa thokomelo ya tefelo; go bokela ditshwantsho tsa baithuti ka maikaelelo a a sa botlhokeng ntle le tumelo.

Dinao tse di dirang tiro:

Sekaseka diforomo tsotlhe le mafelo a bokelo ya data
Tlosa dikarolo tse di sa tlhokegeng mo diforomong
Kwala tokumente maikaelelo a seripa se sengwe le se sengwe sa tshedimosetso e e bokiwang
Dira diteko tsa nako le nako tsa mekgwa ya bokelo ya data

Maemo 3: Tlhaloso ya Maikaelelo

Dikolo di tshwanetse go boleele ba ba nang le data (baithuti le batswadi) ka:

Tshedimosetso e e bokiwang
Ntlha ya go e bokela (maikaelelo)
Ba ba tla kgonang go e bona
Ka fa e tla šomišiwang ka yona

Ditsibi tsa tshedimosetso: Dikolo di tshwanetse go neela ditsibi tsa tshedimosetso tse di totobetseng fa di bokela tshedimosetso ya botho, di tlhalosa:

Maikaelelo wa bokelo
Gore bokelo bo laolega kana bo ikemiseditswe
Dipoelo tsa go sa neye tshedimosetso
Ba ba tla kgonang go bona tshedimosetso
Nako e data e tla bolokiwang ka yona
Ditshwanelo tsa ba ba nang le data (phitlhelo, tokafatso, phimolo)

Dinao tse di dirang tiro:

Akarelisa ditsibi tsa POPIA mo diforomong tsotlhe (diforomo tsa tsene, diforomo tsa tumelo, jj.)
Bontsha ditsibi tsa lefelo le diweebosaete tsa sekolo
Neela ditsibi tsa tshedimosetso mo dipokanong tsa batswadi
Tlhomamisa gore ditsibi di le mo dipuong batswadi ba di tlhaloganyang

Maemo 4: Thibelo ya Tiro e e Latelang

Dikolo di ka šomiša tshedimosetso ya botho fela mo maikaelelong e e bokiwang ka yona, ntle le fa:

Tiro e e latelang e maleba le maikaelelo wa mathomo
Mo ba nang le data ba dumelana le tiro e e latelang
Tiro e e latelang e laolega ke molao

Dikao:

E nepa: Go šomiša dintlha tsa kgokagano ya baithuti go romela dikarata tsa pego (e maleba le maikaelelo wa mathomo); go abelana tshedimosetso ya moithuti le lephata la thuto la profense (e laolegang ke molao).
E fosa: Go šomiša diaterese tsa email tsa batswadi bakeng sa thekiso ntle le tumelo; go abelana tshedimosetso ya moithuti le makala a boraro ka maikaelelo a kgwebo ntle le tumelo.

Dinao tse di dirang tiro:

Kwala tokumente ditsomišo tsotlhe tsa tshedimosetso ya botho
Bona tumelo bakeng sa ditsomišo dife kapa dife tse di fetang maikaelelo wa mathomo
Sekaseka dikwadisano tsa go abelana data le makala a boraro
Tlhomamisa gore tiro yotlhe e maleba le maikaelelo a mathomo

Maemo 5: Boleng jwa Tshedimosetso

Dikolo di tshwanetse go tlhomamisa gore tshedimosetso ya botho e:

E nepagile: E nepa mme e ntsha
E feletsa: E na le tshedimosetso yotlhe e e botlhokwa
E sa kaeli: E bontsha maemo a nnete

Dinao tse di dirang tiro:

Ntsha nako le nako dintlha tsa kgokagano tsa baithuti le batswadi
Tlhomamisa nepagalo ya tshedimosetso mo kwadisong ya ngwaga le ngwaga
Letlelela ba ba nang le data go lokisa tshedimosetso ya bone
Tlosa kana lokisa tshedimosetso e e sa ntsheng ka bonako
Diragatsa go nepa ga data mo dithulaganyong tsa taolo ya sekolo

Maemo 6: Go Bula

Dikolo di tshwanetse go bonala ka fa tshedimosetso ya botho e diriwang ka yona, di neela ba ba nang le data phitlhelo go:

Tshedimosetso e e nang le ka bone
Ka fa e diriwang ka yona
Ba ba nang le phitlhelo go yona
Ka fa ba ka dirang ditshwanelo tsa bone

Dinao tse di dirang tiro:

Gatisa molao wa lefelo le diweebosaete ya sekolo
Neela ditsibi tsa tshedimosetso fa di bokela data
Araba dikopo tsa phitlhelo ka bonako
Boloka go bonala mo ditiragalong tsotlhe tsa tiro ya data

Maemo 7: Ditshireletso tsa Polokego

Dikolo di tshwanetse go diragatsa ditsela tse di malebaneng tsa thekeniki le tsa makala go tshireletsa tshedimosetso ya botho go:

Tahlegelo
Tšenyo
Phitlhelo e e sa laolegang
Phediso e e sa laolegang
Phetogo e e sa laolegang

Ditshireletso tsa thekeniki:

Taolo ya phitlhelo: Baka phitlhelo go baseberi ba ba laoletsweng fela
Encryption: Encrypt data e e botlhokwa (thatota fa e bolokilwe kana e romilwe)
Tshireletso ya password: Nyaka dipassword tse di nonofileng le diphetogo tsa nako le nako
Dikgoreletsi le antivirus: Tshireletsa dithulaganyo go dikotsi tsa cyber
Dibaka tse di sireletsegileng: Baka data ka polokego nako le nako
Dintlha tsa dithulaganyo: Boloka software le dithulaganyo di ntsha

Ditshireletso tsa makala:

Thuto ya baseberi: Ruta baseberi ka tshireletso ya data le polokego
Melao ya phitlhelo: Tlhalosa gore ke mang a ka bonang tshedimosetso efe
Karabo ya kotsi: Thopa mananeo a dikgopo tsa polokego
Polokego ya tsa mmele: Sireletsa direkoto tsa mmele (dikaboto tse di lockilweng, phitlhelo e e thibelwang)
Taolo ya baeti: Laola phitlhelo go mafelo a sekolo le dithulaganyo

Dinao tse di dirang tiro:

Dira teko ya kotsi ya polokego
Diragatsa taolo ya phitlhelo (phitlhelo e e dirilweng ke maemo mo dithulaganyong tsa taolo ya sekolo)
Encrypt data e e botlhokwa (thatota dinomoro tsa ID tsa baithuti, tshedimosetso ya kalafi)
Ruta baseberi ka polokego ya password le tlhago ya phishing
Thopa thulaganyo ya karabo ya kgopo ya data
Sekaseka mme o ntshe ditshireletso nako le nako

Maemo 8: Go Nna Karolo ga Ba ba Nang le Data

Ba ba nang le data (baithuti le batswadi) ba na le ditshwanelo mo POPIA:

Tshwanelo ya phitlhelo:

Kopa phitlhelo go tshedimosetso ya botho e e nang le sekolo
Dikolo di tshwanetse go neela phitlhelo mo dinakong tse di malebaneng

Tshwanelo ya tokafatso:

Kopa tokafatso ya tshedimosetso e e sa nepagang kana e e sa felelang
Dikolo di tshwanetse go lokisa tshedimosetso ka bonako

Tshwanelo ya phimolo:

Kopa phimolo ya tshedimosetso ya botho (e laolwa ke dinyakwa tsa molao tsa go nna le)
Dikolo di tshwanetse go phimola tshedimosetso fa e sa tlhokegeng (ntle le fa go nna le go laolega ke molao)

Tshwanelo ya go gana:

Gana tiro ya tshedimosetso ya botho
Dikolo di tshwanetse go ela tlhoko dikgane mme di arabe ka tsela e e malebaneng

Dinao tse di dirang tiro:

Thopa mananeo a go rarabolola dikopo tsa phitlhelo
Araba dikopo mo dinakong tsa POPIA (gantsi matšatši a 30)
Boloka direkoto tsa dikopo tsotlhe tsa phitlhelo
Letlelela ba ba nang le data go lokisa tshedimosetso ya bone ka bonolo
Kwala tokumente ditshwaiso ka dikopo tsa phimolo

Dinyakwa tsa Tumelo Dikolong

Tumelo ke tsela e le nngwe dikolo di ka dira tshedimosetso ya botho ka molao ka yona, fela ga e nyakege nako tsotlhe. Go tlhaloganya nako e tumelo e tlhokiwang le ka fa e boniwang ka yona ka tsela e e nepahetseng ke botlhokwa bakeng sa tiro ya POPIA.

Tumelo e Nyakwa Neng?

Tumelo e nyakwa fa:

Diragatsa tshedimosetso e e kgethegileng ya botho (tshedimosetso ya bana, tshedimosetso ya maphelo, tshedimosetso ya biometric) ka maikaelelo a a fetang se se botlhokwa bakeng sa thuto
Šomiša tshedimosetso ya botho bakeng sa thekiso kana maikaelelo a kgwebo
Abelana tshedimosetso le makala a boraro ka maikaelelo a a sa botlhokeng
Diragatsa tshedimosetso ka maikaelelo a a fetang maikaelelo wa bokelo wa mathomo

Tumelo ga e NYAKI fa:

Tiro e botlhokwa bakeng sa go diragatsa kontraka (sek., kontraka ya tsene ya sekolo)
Tiro e laolega ke molao (sek., go bega go lephata la thuto la profense)
Tiro e botlhokwa go tshireletsa kgatlhego e e laolegang (sek., polokego ya moithuti)
Tiro e le molemong wa setšhaba (sek., dinyakwa tsa maphelo a setšhaba)

Bohlokwa: Bakeng sa baithuti ba ba leng ka tlase ga dingwaga di 18, tumelo e tshwanetse go boniwa go batswadi kana baloki, e seng go baithuti bone.

Ka fa o Boniwang Tumelo e e Siameng

Tumelo e e siameng mo POPIA e tshwanetse go:

E ikemiseditswe: E neelwa ka bonolo ntle le go gatelelwa
E totobetseng: E amana le maikaelelo a le mongwe
E tlhalogantswe: Mo ba nang le data ba tlhaloganya se ba dumelanang le sone
E totobetseng: E totobetse mme e totobetse (e seng e bolelwa)
E ka thibiwang: E ka thibiwa nako efe kapa efe

Diforomo tsa tumelo di tshwanetse go akarelisa:

Tlhaloso e e totobetseng ya tshedimosetso e e bokiwang
Maikaelelo o o totobetseng tumelo e neelwang ka one
Ba ba tla kgonang go bona tshedimosetso
Nako e tshedimosetso e tla bolokiwang ka yona
Tshwanelo ya go thiba tumelo
Dipoelo tsa go sa neye tumelo (fa e maleba)

Dinao tse di dirang tiro:

Šomiša puo e e totobetseng, e e bonolo mo diforomong tsa tumelo
Neela diforomo tsa tumelo mo dipuong batswadi ba di tlhaloganyang
Tlhalosa dinyakwa tsa tumelo mo dipokanong tsa batswadi
Letlelela batswadi go thiba tumelo ka bonolo
Boloka direkoto tsa tumelo yotlhe e e neelweng le e e thilweng
Sekaseka tumelo nako le nako go tlhomamisa gore e sa ntse e siame

Dikao tsa Tumelo Dikolong

Ditshwantsho le media:

Tumelo e nyakwa bakeng sa go šomiša ditshwantsho tsa baithuti mo dithulaganyong tsa thekiso, media ya setšhaba, kana dibontshi tsa setšhaba
Tumelo ga e NYAKI bakeng sa direkoto tsa semmuso tsa sekolo kana dikarata tsa ID
Mekgwa e e botoka: Bona tumelo ya ngwaga le ngwaga ya šomišo ya media, o letlele batswadi go tlhalosa dithibelo

Tshedimosetso ya kalafi:

Tumelo e nyakwa bakeng sa go abelana tshedimosetso ya kalafi e e fetang se se botlhokwa bakeng sa tlhokomelo ya tshoganetso
Tumelo ga e NYAKI bakeng sa go bokela tshedimosetso ya kalafi e e botlhokwa bakeng sa polokego ya moithuti
Mekgwa e e botoka: Bona tumelo bakeng sa go abelana tshedimosetso ya kalafi le makala a kwa ntle (sek., barutiši ba metshameko, ba thulaganyi ba leeto)

Go abelana le makala a boraro:

Tumelo e nyakwa bakeng sa go abelana tshedimosetso le makala a kgwebo a boraro
Tumelo ga e NYAKI bakeng sa go abelana le lephata la thuto la profense (e laolegang ke molao)
Mekgwa e e botoka: Bona tumelo e e totobetseng bakeng sa thulaganyo nngwe le nngwe ya go abelana le makala a boraro

Dikgokagano tsa thekiso:

Tumelo e nyakwa bakeng sa go romela di-email tsa thekiso kana molaetsa wa SMS
Tumelo ga e NYAKI bakeng sa dikgokagano tsa botlhokwa tsa sekolo (dikarata tsa pego, direkoto tsa tefelo, ditsibi tsa tshoganetso)
Mekgwa e e botoka: Neela go tsena bakeng sa dikgokagano tsa thekiso o e kgaoganye le dikgokagano tsa botlhokwa

Polokego ya Data, Go Nna le le Piso ya Kgopo

Dikolo di tshwanetse go boloka tshedimosetso ya botho ka polokego mme di e nne le fela nako e e botlhokwa. Go tlhaloganya dinyakwa tsa go nna le go thusa dikolo go ikemise POPIA mme di diragatse maikarabelo a molao.

Dinyakwa tsa Polokego e e Sireletsegileng

Polokego ya digital:

Boloka data mo disevereng tse di sireletsegileng tse di nang le taolo ya phitlhelo
Encrypt data e e botlhokwa (thatota dinomoro tsa ID, tshedimosetso ya kalafi, tshedimosetso ya ditjelete)
Diragatsa dibaka tsa nako le nako tse di nang le encryption
Šomiša ditirelo tsa cloud tse di sireletsegileng le baabi ba di tlhomileng POPIA
Thibela phitlhelo go baseberi ba ba laoletsweng fela
Sekaseka direkoto tsa phitlhelo nako le nako

Polokego ya mmele:

Boloka direkoto tsa mmele mo dikabotong tse di lockilweng
Thibela phitlhelo go mafelo a polokego
Diragatsa mananeo a phediso ya ditokumente bakeng sa direkoto tse di fedileng
Sireletsa mafelo a direkoto tse di bolokilweng go tona
Laola phitlhelo ya baeti go mafelo a polokego ya direkoto

Dithulaganyo tsa taolo ya sekolo:

Kgetha baabi ba software ba ba tlhomileng POPIA
Tlhomamisa gore data e bolokilwe kwa Aforika Borwa (kana ka ditshireletso tse di lekaneng bakeng sa dipalo tsa kwa ntle)
Tlhomamisa gore baabi ba na le ditsela tse di malebaneng tsa polokego
Sekaseka dikwadisano tsa tiro ya data le baabi ba software

Dinako tsa Go Nna le

Dikolo di tshwanetse go nna le tshedimosetso ya botho fela nako e e botlhokwa, fela melao e e farologaneng e nyaka dinako tse di fokologileng tsa go nna le:

Mofuta wa rekoto	Nako ya go nna le
Direkoto tsa thuto	Ka bosakhutleng (e laolegang ke maphata a thuto a profense)
Diforomo tsa tsene	Nako ya go ikwadisa go oketsegile ka dingwaga di 5
Direkoto tsa go boa	Dingwaga di 5 morago ga moithuti a tloga
Direkoto tsa tiro ya thuto	Dingwaga di 5 morago ga moithuti a tloga (kana jaaka molao wa profense)
Direkoto tsa kalafi	Nako ya go ikwadisa go oketsegile ka dingwaga di 7
Direkoto tsa tefelo ya tefelo	Dingwaga di 5 (dinyakwa tsa lekhethelo le teko)
Dikopo tsa thokomelo ya tefelo	Dingwaga di 5 morago ga nako ya thokomelo e fela
Direkoto tsa ditjelete	Ka bosakhutleng (nyakwa ya SASA)
Dintlha tsa kgokagano ya motswadi	Fa moithuti a ikwadisa, go oketsegile ka dingwaga di 2
Tshedimosetso ya tiro ya motswadi	Fela fa e tlhokega bakeng sa maikaelelo a thokomelo ya tefelo
Direkoto tsa tiro ya baseberi	Dingwaga di 3 morago ga tiro e fela (Molao wa Maemo a Motheo a Tiro)
Direkoto tsa tefelo	Dingwaga di 5 (dinyakwa tsa lekhethelo)

Dinyakwa tsa go nna le di ka farologana ka profense. Sekaseka melao ya lephata la thuto la profense ya gago bakeng sa dinyakwa tse di totobetseng.

Mananeo a Phediso ya Data

Fa dinako tsa go nna le di fela, dikolo di tshwanetse go phedisa tshedimosetso ya botho ka polokego:

Data ya digital:

Phimola ka bosakhutleng mo dithulaganyong (e seng fela o e marke e e phimotsweng)
Tlhomamisa gore dibaka di phimotswa gape
Tlhomamisa gore phimolo e feletsa
Kwala tokumente ditiragalo tsa phediso

Direkoto tsa mmele:

Shred kana besa direkoto tsa pampiri
Tlhomamisa gore phediso e feletsa mme e sa boe
Kwala tokumente ditiragalo tsa phediso
Boloka direkoto tsa se se phedisitsweng le neng

Dinao tse di dirang tiro:

Thopa molao wa go nna le le phediso ya data
Rulaganya diteko tsa nako le nako tsa data e e bolokilweng
Phedisa ka polokego direkoto tse di fedileng
Kwala tokumente ditiragalo tsotlhe tsa phediso
Tlhomamisa gore baabi ba software ba ka phimola data fa e kopiwa

Dikopo tsa Phitlhelo le Ditshwanelo tsa Ba ba Nang le Data

Mo POPIA, ba ba nang le data (baithuti le batswadi) ba na le ditshwanelo tsa go bona, go lokisa, le go phimola tshedimosetso ya bone ya botho. Dikolo di tshwanetse go nna le mananeo a go rarabolola dikopo tse ka bonako mme ka tsela e e ikemetseng.

Tshwanelo ya Phitlhelo

Ba ba nang le data ba ka kopa:

Go tlhomamiwa gore sekolo se nna le tshedimosetso ya bone ya botho
Phitlhelo go tshedimosetso ya bone ya botho
Tshedimosetso ka fa data ya bone e šomišiwang ka yona
Dintlha tsa makala a boraro ba ba nang le phitlhelo go tshedimosetso ya bone

Ka fa o rarabololang dikopo tsa phitlhelo:

Amogela tebego: Tlhomamisa tebego ya kopo mo matšatšing a 5
Tlhomamisa boitshepo: Tlhomamisa gore mokopi o laoletswe go bona tshedimosetso
Bokela tshedimosetso: Bokela tshedimosetso yotlhe ya botho e e malebaneng
Sekaseka dithokomelo: Sekaseka fa tshedimosetso efe kapa efe e thokomediwang go sa bontshiwe (sek., tshedimosetso ya makala a boraro)
Neela phitlhelo: Neela tshedimosetso mo matšatšing a 30 (e ka okediwa go matšatši a 60 ka tlhaloso)
Kwala tokumente: Boloka direkoto tsa dikopo tsotlhe tsa phitlhelo

Foramo ya go neela phitlhelo:

Neela tshedimosetso mo foramong e e totobetseng, e e tlhaloganyegang
Tlhalosa mafoko a thekeniki
Neela dikopi tsa ditokumente fa di kopiwa
Letlelela teko ya direkoto tsa tša mathomo fa di ratwa

Ditefelo:

Dikolo di ka lefa tefelo e e malebaneng bakeng sa go neela phitlhelo (sek., ditshenyegelo tsa photocopy)
Tefelo e tshwanetse e se e feteng
Neela tekanyo ya tefelo pele ga go rarabolola kopo

Tshwanelo ya Tokafatso

Ba ba nang le data ba ka kopa tokafatso ya tshedimosetso e e sa nepagang, e e sa felelang, kana e e sa ntsheng.

Ka fa o rarabololang dikopo tsa tokafatso:

Tlhomamisa tokafatso: Sekaseka fa tokafatso e nepagile
Ntsha direkoto: Lokisa tshedimosetso mo dithulaganyong tsotlhe le direkotong
Boleele makala a boraro: Fa tshedimosetso e ne e abelane, boleele makala a boraro ka ditokafatso
Tlhomamisa go feletsa: Boleele mo ba nang le data gore tokafatso e fedile
Kwala tokumente: Boloka direkoto tsa dikopo tsa tokafatso

Dinao tse di dirang tiro:

Letlelela tokafatso e bonolo ya dintlha tsa kgokagano (diportal tsa inthanete, diforomo)
Tlhomamisa ditokafatso bakeng sa tshedimosetso e e bohlokwa (dinomoro tsa ID, tshedimosetso ya kalafi)
Ntsha dithulaganyo tsotlhe ka nako e le nngwe
Boleele baseberi ba ba malebaneng ka ditokafatso
Boloka tsela ya teko ya ditokafatso

Tshwanelo ya Phimolo

Ba ba nang le data ba ka kopa phimolo ya tshedimosetso ya bone ya botho, fela dikolo di ka gana fa:

Go nna le go laolega ke molao (sek., direkoto tsa thuto)
Go nna le go botlhokwa bakeng sa maikaelelo a a laolegang (sek., ditiragalo tsa molao tse di tswelelang)
Phimolo e ka baka tšenyo go mo ba nang le data kana ba bangwe

Ka fa o rarabololang dikopo tsa phimolo:

Sekaseka dinyakwa tsa go nna le: Sekaseka fa tshedimosetso e tshwanetse e nne le ke molao
Ela tlhoko tshiamiso: Nahana ka tshiamiso ya phimolo mo tiro ya sekolo le mo ba nang le data
Dira tshwetso: Amogela kana gana phimolo ka mabaka a a totobetseng
Dira phimolo: Fa e amogetswe, phimola tshedimosetso ka polokego
Boleele makala a boraro: Fa tshedimosetso e ne e abelane, kopa phimolo go makala a boraro
Tlhomamisa go feletsa: Boleele mo ba nang le data ka poelo
Kwala tokumente: Boloka direkoto tsa dikopo tsa phimolo le ditshwaiso

Dinao tse di dirang tiro:

Thopa mananeo a a totobetseng a go rarabolola dikopo tsa phimolo
Kwala tokumente mabaka a go gana dikopo tsa phimolo
Phimola ka polokego tshedimosetso fa phimolo e amogetswe
Boloka direkoto tsa ditiragalo tsa phimolo
Tlhomamisa gore baabi ba software ba ka phimola data fa e kopiwa

Dinyakwa tsa Piso ya Kgopo

POPIA e nyaka dikolo go boleele Information Regulator le ba ba nang le data ba ba amegileng fa tshedimosetso ya botho e senngwa. Go tlhaloganya dinyakwa tsa piso ya kgopo go thusa dikolo go araba ka bonako mme ka tsela e e ikemetseng.

Kgopo ya Data ke Eng?

Kgopo ya data e diragala fa tshedimosetso ya botho e:

E lahlegile kana e phedisiwa
E fetogiwa ntle le tumelo
E bonwa kana e bontshiwa ntle le tumelo
E diriwa ntle le tumelo

Dikao tsa dikgopo tsa data:

Phitlhelo e e sa laolegang go thulaganyo ya taolo ya sekolo
Tahlegelo kana bosiu jwa didirwa tse di nang le tshedimosetso ya botho
Email e e phoso e romilweng go moneedi o o fosaheng e nang le tshedimosetso ya botho
Tlhagiso ya ransomware e e encrypting dithulaganyo tsa sekolo
Bosiu jwa mmele jwa difaele kana direkoto
Ponalo e e phoso mo dithulaganyong kana dipokanong

Dinyakwa tsa Piso ya Kgopo

Boleele Information Regulator:

Neng: Ka bonako jo bo ka kgonwagang morago ga go itse ka kgopo
Nako: Mo iring ya diura di 72 fa e kgonagala, kana ka bonako jo bo latelang
Mokgwa: Romela foromo ya piso ya kgopo go Information Regulator
Tshedimosetso e e nyakegang: Tlhaloso ya kgopo, dikarolo tsa data e e amegileng, nomoro ya ba ba nang le data ba ba amegileng, dipoelo tse di ka baka teng, ditsela tse di dirwang go rarabolola kgopo

Boleele ba ba nang le data ba ba amegileng:

Neng: Ka bonako jo bo ka kgonwagang morago ga go itse ka kgopo
Nako: Ntle le go latelela
Mokgwa: Kgokagano e e otlhe (email, lengwalo, SMS) kana piso ya setšhaba fa kgokagano e e otlhe e sa kgonagale
Tshedimosetso e e nyakegang: Tlhaloso ya kgopo, dipoelo tse di ka baka teng, ditsela tse di dirwang go rarabolola kgopo, dikeletso bakeng sa ba ba nang le data

Dithokomelo: Dikolo ga di nyake go boleele ba ba nang le data fa:

Information Regulator e lemoga gore piso ga e nyakege
Ditshireletso tse di malebaneng di ne di le teng (sek., encryption) mme kgopo e sa likely baka tšenyo
Piso e ka nyaka tiro e e fetang (mo go jalo piso ya setšhaba e ka šomišwa)

Thulaganyo ya Karabo ya Kgopo

Dikolo di tshwanetse go thopa thulaganyo ya karabo ya kgopo ya data:

Kgato 1: Thiba kgopo

Thiba kgopo ka bonako fa e kgonagala
Kgaoganya dithulaganyo tse di amegileng
Thibela phitlhelo e e latelang e e sa laolegang
Sireletsa mafelo a mmele fa e maleba

Kgato 2: Sekaseka kgopo

Bona tshedimosetso e e senngweng
Lemoga ba ba nang le data ba ba amegileng ba ba kae
Ela tlhoko botenabotena le dipoelo tse di ka baka teng
Bona fa kgopo e tshwanetse go bolelelwa

Kgato 3: Boleela

Boleele Information Regulator mo iring ya diura di 72
Boleele ba ba nang le data ba ba amegileng ntle le go latelela, o tlhalose se se diragaletseng le se ba tshwanetseng go se dira
Boleele baemedi ba ba malebaneng fa ba laolega (sek., SAPS bakeng sa bosiu)

Kgato 4: Sekaseka

Dira teko e e botenabotena ya kgopo
Lemoga mabaka a motheo
Kwala tokumente dintlha
Diragatsa ditsela go thibela go diragala gape

Kgato 5: Lokisa

Rarabolola dikgopo tsa polokego
Diragatsa ditshireletso tse di oketsegileng
Neela thuso go ba ba nang le data ba ba amegileng
Sekaseka dikotsi tse di latelang

Kgato 6: Sekaseka mme o tokafatse

Sekaseka botengabotena jwa karabo ya kgopo
Ntsha ditshireletso
Ntsha melao le mananeo
Neela thuto e e oketsegileng ya baseberi

Dinao tse di dirang tiro:

Thopa thulaganyo ya karabo ya kgopo ya data
Thoma setlhopha sa karabo ya kgopo
Ruta baseberi ka go lemoga kgopo le go bega
Boloka dintlha tsa kgokagano tsa Information Regulator
Baakanya ditemplate tsa piso ya kgopo
Dira diteko tsa karabo ya kgopo nako le nako
Sekaseka mme o ntshe thulaganyo ngwaga le ngwaga

Go Kgetha Software ya Taolo ya Sekolo e e Tlhomileng POPIA

Software ya taolo ya sekolo e dira tshedimosetso e ntši ya botho, e dirang tiro ya POPIA e le tiro e e bohlokwa fa o kgetha software. Go kgetha software e e tlhomileng POPIA go thusa dikolo go diragatsa maikarabelo a tsona mme di tshireletse data ya baithuti le batswadi.

Dintlha tsa Botlhokwa tsa Tiro ya POPIA

Polokego ya data:

Encryption ya data mo go tsamaisa le go nna
Taolo ya phitlhelo le ditsene tse di dirilweng ke maemo
Dintlha tsa nako le nako tsa polokego le di-patch
Tlhomamiso e e sireletsegileng (multi-factor authentication e e ratiwang)
Direkoto tsa teko tsa phitlhelo yotlhe ya data le diphetogo

Polokego ya data:

Data e bolokilwe kwa Aforika Borwa (kana ditshireletso tse di lekaneng bakeng sa dipalo tsa kwa ntle)
Dibaka tsa nako le nako tse di sireletsegileng
Dikgonagalo tsa go boa ga data
Phimolo e e sireletsegileng ya data fa e kopiwa

Taolo ya phitlhelo:

Phitlhelo e e dirilweng ke maemo (batlisisi, barutiši, baseberi ba taolo ba na le maemo a farologaneng a phitlhelo)
Tlhomamiso ya modiriši le tumelo
Taolo ya session le timeout
Go reka direkoto le teko

Ditshwanelo tsa ba ba nang le data:

Kgono ya go romela tshedimosetso ya botho (bakeng sa dikopo tsa phitlhelo)
Kgono ya go lokisa tshedimosetso ka bonolo
Kgono ya go phimola tshedimosetso (e laolwa ke dinyakwa tsa go nna le)
Tsela ya teko ya diphetogo tsotlhe

Lefelo ka thulaganyo:

Bokelo e fokologileng ya data (dikarolo tse di botlhokwa fela)
Thibelo ya maikaelelo e agilweng mo thulaganyong ya thulaganyo
Dintlha tsa go fokotsa data
Ditswayo tsa lefelo le taolo

Dipotso tsa go Botsa Baabi ba Software

Polokego:

Ke ditshireletso dife tse di lego teng go tshireletsa data?
Data e encryptilwe? (mo go tsamaisa le go nna)
Data e bolokilwe kae? (Aforika Borwa kana kwa nngwe?)
Ke taolo efe ya phitlhelo e e bonagalang?
A go na le direkoto tsa teko tsa phitlhelo ya data?

Tiro:

A software e ikemise POPIA?
A o na le setifikeiti sa tiro ya POPIA kana teko?
Ke dikwadisano tsa tiro ya data dife tse o nang le tsona?
O rarabolola jang dikopo tsa phitlhelo ya ba ba nang le data?
A o ka phimola data fa e kopiwa (e laolwa ke dinyakwa tsa go nna le)?

Taolo ya data:

A re ka romela data ya rona?
A re ka lokisa tshedimosetso ka bonolo?
O nna le data ya rona nako e kae?
Go diragala eng mo dateng fa re thibela tirelo?
A o abelana data ya rona le makala a boraro?

Thuso:

Ke thuto efe e o e neelang ka tiro ya POPIA?
A o na le tokumente ka dintlha tsa tiro ya POPIA?
Thuso efe e bonagalang fa re na le dipotso tse di amanang le POPIA?
A o neela thuso ya piso ya kgopo?

Dikwadisano tsa Tiro ya Data

Fa di šomiša software ya taolo ya sekolo, dikolo di tshwanetse go nna le dikwadisano tsa tiro ya data (DPAs) le baabi ba software. DPAs di tshwanetse go tlhalosa:

Maikaelelo a tiro: Data efe e tla diriwa le ka ntlha yang
Ditshireletso: Ditshireletso dife baabi ba tla di diragatsa
Lefelo la data: Data e tla bolokwa kae
Go abelana le makala a boraro: Gore data e tla abelana le makala a boraro
Ditshwanelo tsa ba ba nang le data: Ka fa baabi ba tla thusa ka dikopo tsa phitlhelo
Piso ya kgopo: Ka fa baabi ba tla boleele dikolo ka dikgopo
Phimolo ya data: Ka fa data e tla phimolwa fa e sa tlhokegeng
Tiro: Go ikemisa ga baabi tiro ya POPIA

Dinao tse di dirang tiro:

Sekaseka melao ya lefelo ya baabi ba software le maemo a tirelo
Kopa dikwadisano tsa tiro ya data go baabi
Tlhomamisa gore dikwadisano di ikemise dinyakwa tsa POPIA
Boloka dikopi tsa dikwadisano tsotlhe mo faeelong
Sekaseka dikwadisano ngwaga le ngwaga

Bakeng sa tshedimosetso e e oketsegileng ka taolo ya sekolo le tiro, bona tlhokomelo ya rona ya taolo ya ditjelete ya SGB le tlhokomelo ya nomoro ya LURITS.

Lenaneo la Tiro ya POPIA Dikolong

Šomiša lenaneo le go sekaseka tiro ya POPIA ya sekolo sa gago:

Taolo le Maikarabelo

Mookamedi wa Tshedimosetso o thomilwe mme o ikwadisitse le Information Regulator
Molao wa tiro ya POPIA o thopilwe mme o amogetswe ke SGB
Baseberi ba rutilwe ka dinyakwa tsa POPIA (thuto ya ngwaga le ngwaga)
Maikarabelo a tiro ya POPIA a abelwa baseberi ba ba totobetseng
Diteko tsa tiro tsa nako le nako di dirwa (ngwaga le ngwaga)
Rejara ya ditiragalo tsa tiro ya data e bolokilwe

Bokelo le Tiro ya Data

Diforomo tsotlhe tsa bokelo ya data di akarelisa ditsibi tsa POPIA
Tshedimosetso ya botho e e botlhokwa fela e bokiwa
Maikaelelo bakeng sa seripa se sengwe le se sengwe sa tshedimosetso a kwadilwe tokumente
Tumelo e boniwa mo go laolegang (ditshwantsho, thekiso, go abelana le makala a boraro)
Diforomo tsa tumelo di totobetse, di totobetse, mme di ka thibiwa
Direkoto tsa tumelo di bolokilwe

Polokego ya Data le Polokego

Tshedimosetso ya botho e bolokilwe ka polokego (e encryptilwe mo go malebaneng)
Taolo ya phitlhelo e diragaditswe (phitlhelo e e dirilweng ke maemo mo dithulaganyong)
Direkoto tsa mmele di bolokilwe mo mafelong a a lockilweng, a a sireletsegileng
Dibaka tsa nako le nako di dirwa ka encryption
Ditshireletso di sekasekiwa mme di ntshiwa nako le nako
Baseberi ba rutilwe ka polokego ya password le tlhago ya phishing
Thulaganyo ya karabo ya dikgopo ya data e thopilwe

Go Nna le Data le Phediso

Molao wa go nna le data o thopilwe (o maleba le dinyakwa tsa molao)
Dinako tsa go nna le di kwadilwe tokumente bakeng sa mofuta mongwe le mongwe wa tshedimosetso
Diteko tsa nako le nako di dirwa go lemoga direkoto tse di fedileng
Mananeo a phediso a sireletsegileng a diragaditswe bakeng sa direkoto tse di fedileng
Ditiragalo tsa phediso di kwadilwe tokumente

Ditshwanelo tsa Ba ba Nang le Data

Mananeo a thopilwe a go rarabolola dikopo tsa phitlhelo
Mananeo a thopilwe a go rarabolola dikopo tsa tokafatso
Mananeo a thopilwe a go rarabolola dikopo tsa phimolo
Dikopo di arabilwe mo dinakong tsa POPIA
Direkoto di bolokilwe tsa dikopo tsotlhe le dikarabo
Ditsela tse bonolo di neelwa ba ba nang le data go lokisa tshedimosetso ya bone

Go Abelana le Makala a Boraro

Thulaganyo tsotlhe tsa go abelana le makala a boraro di kwadilwe tokumente
Dikwadisano tsa tiro ya data di le teng le baabi ba software
Makala a boraro a sekasekitswe bakeng sa tiro ya POPIA
Tumelo e boniwa bakeng sa go abelana le makala a boraro go sa botlhokeng
Diteko tsa nako le nako tsa thulaganyo tsa makala a boraro di dirwa

Piso ya Kgopo

Thulaganyo ya karabo ya kgopo ya data e thopilwe
Setlhopha sa karabo ya kgopo se thomilwe
Baseberi ba rutilwe ka go lemoga kgopo le go bega
Dintlha tsa kgokagano tsa Information Regulator di bolokilwe
Ditemplate tsa piso ya kgopo di baakantswe
Mananeo a tekiwa ka diteko

Tokumente le Go Bonala

Molao wa lefelo o gatisitswe mo weebosaeteng ya sekolo
Ditsibi tsa tshedimosetso di neelwa fa data e bokiwa
Tshedimosetso ya POPIA e akareditswe mo dipakeng tsa tsene
Batswadi ba bolelelwa ka tiro ya data mo dipokanong
Melao le mananeo yotlhe e kwadilwe tokumente
Ditiragalo tsa tiro di kwadilwe tokumente mme di beilwe faeelong

Software le Thekeniki

Software ya taolo ya sekolo e sekasekitswe bakeng sa tiro ya POPIA
Dikwadisano tsa tiro ya data di le teng le baabi ba software
Dintlha tsa polokego tsa software di sekasekiwa mme di thomilwe
Taolo ya phitlhelo e thomilwe ka tsela e e malebaneng
Direkoto tsa teko di thomilwe mme di sekasekiwa
Dikgonagalo tsa go romela data di tekiwa

Go bala:

0–10 dintlha di sekasekitswe: Dikgopo tsa tiro tsa bohlokwa—tiro e e bonako e nyakwa
11–20 dintlha di sekasekitswe: Dikgopo tsa tiro tse di boteng—tiro e e botlhokwa e nyakwa
21–30 dintlha di sekasekitswe: Tiro e ntle—tswelela ka tokafatso
31+ dintlha di sekasekitswe: Tiro e nonofileng—boloka mme o sekaseke nako le nako

Mekgwa e e Botoka

Tsaya tiro ya POPIA jaaka maikarabelo a motheo mme o abe nako le baseberi go yona. Neela thuto ya POPIA ya ngwaga le ngwaga go baseberi botlhe mme o e akarelise mo tsene. Boloka direkoto tsa ditiragalo tsa tiro ya data, tumelo, le dikopo tsa phitlhelo. Dira diteko tsa tiro ya ngwaga le ngwaga mme o sekaseke melao le mananeo ngwaga le ngwaga. Kgetha software e e tlhomileng POPIA, diragatsa encryption le taolo ya phitlhelo, mme o arabe ka bonako dikopo tsa ba ba nang le data. Botsa baemedi ba molao kana baemedi ba POPIA bakeng sa dipotso tse di raraganeng.

Tiro ya POPIA dikolong ke nyakwa ya molao e e nang le dipoelo tse di boteng bakeng sa go sa ikemise. Batlisisi, baokamedi ba dikolo, le maloko a SGB ba tshwanetse go tlhomamisa gore sekolo sa bone se dira tshedimosetso ya botho ka molao mme ka polokego. Tiro e nyaka tiro e e tswelelang—melao, thuto ya baseberi, ditshireletso, le go rarabolola dikopo tsa phitlhelo—fela e tshireletsa data ya baithuti le batswadi, e aga tumelelano, mme e thibela ditefelo.

Bakeng sa platform e le nngwe e e thusang dikolo tsa Aforika Borwa go nna le tiro ya DBE, go laola data ya baithuti ka polokego, le go rarabolola dikarata tsa pego le bokoko jwa ditefelo mo lefelong le le lengwe, bona Fundisa.

Dipotso tse di Botšiwa thata

A dikolo di nyaka go ikwadisa le Information Regulator?

Ee. Dikolo di tshwanetse go thoma Mookamedi wa Tshedimosetso (gantsi mookamedi) mme di kwadise Mookamedi wa Tshedimosetso le Information Regulator. Kwadisiso e mahala mme e ka dirwa inthaneteng ka weebosaete ya Information Regulator. Mookamedi wa Tshedimosetso o ikemiseditse go tlhomamisa tiro ya POPIA mme e le mokgokagano wa ditiragalo tse di amanang le POPIA.

A dikolo di ka abelana tshedimosetso ya moithuti le dikolo tse dingwe kana makala?

Dikolo di ka abelana tshedimosetso ya moithuti mo maemong a a totobetseng:

E laolega ke molao: Go abelana le maphata a thuto a profense, SAPS (bakeng sa mathata a polokego), kana baemedi ba bangwe fa e laolega ke molao
Ka tumelo: Go abelana le makala a boraro fa batswadi ba neile tumelo e e totobetseng
Bakeng sa maikaelelo a a laolegang: Go abelana tshedimosetso e e botlhokwa bakeng sa polokego ya moithuti, maikaelelo a thuto, kana kgatlhego e e laolegang e nngwe

Dikolo di tshwanetse nako tsotlhe go tlhomamisa motheo wa molao wa go abelana mme di bone tumelo fa e nyakiwa. Abelano efe kapa efe e tshwanetse go kwadilwa tokumente, mme dikwadisano tsa tiro ya data di tshwanetse go nna le makala a boraro.

Go diragala eng fa sekolo se itemogela kgopo ya data?

Fa sekolo se itemogela kgopo ya data:

Thiba kgopo ka bonako go thibela phitlhelo e e latelang e e sa laolegang
Sekaseka kgopo go bona tshedimosetso e e senngweng le ba ba nang le data ba ba amegileng ba ba kae
Boleele Information Regulator mo iring ya diura di 72 (kana ka bonako jo bo kgonagalang)
Boleele ba ba nang le data ba ba amegileng ntle le go latelela, o tlhalose se se diragaletseng le se ba tshwanetseng go se dira
Sekaseka kgopo go lemoga mabaka a motheo
Lokisa ka go rarabolola dikgopo tsa polokego mme o diragatse ditshireletso tse di oketsegileng
Sekaseka mme o tokafatse ditshireletso go thibela dikgopo tse di latelang

Dikolo di tshwanetse go nna le thulaganyo ya karabo ya kgopo ya data go tlhomamisa gore di ka araba ka bonako mme ka tsela e e ikemetseng.

Dikolo di tshwanetse go nna le direkoto tsa baithuti nako e kae?

Dinyakwa tsa go nna le di farologana ka mofuta wa rekoto:

Direkoto tsa thuto: Nna le ka bosakhutleng (e laolegang ke maphata a thuto a profense)
Diforomo tsa tsene: Nna le nako ya go ikwadisa go oketsegile ka dingwaga di 5
Direkoto tsa go boa: Nna le dingwaga di 5 morago ga moithuti a tloga
Direkoto tsa tiro ya thuto: Nna le dingwaga di 5 morago ga moithuti a tloga (kana jaaka molao wa profense)
Direkoto tsa kalafi: Nna le nako ya go ikwadisa go oketsegile ka dingwaga di 7

Dinyakwa tse di totobetseng tsa go nna le di ka farologana ka profense—sekaseka melao ya lephata la thuto la profense ya gago bakeng sa dinyakwa tse di totobetseng. Dikolo di tshwanetse go phedisa ka polokego direkoto fa dinako tsa go nna le di fela.

A batswadi ba ka kopa phimolo ya direkoto tsa thuto tsa ngwana wa bone?

Ka kakaretso, nnyaa. Direkoto tsa thuto di tshwanetse go nna le ka bosakhutleng jaaka e laolegang ke maphata a thuto a profense le SASA. Le fa go ntse jalo, batswadi ba ka kopa phimolo ya mofuta o mongwe wa tshedimosetso (sek., ditshwantsho tse di šomišiwang bakeng sa thekiso, dintlha tsa kgokagano morago ga moithuti a tloga) e laolwa ke dinyakwa tsa go nna le. Dikolo di tshwanetse go tlhalosa dinyakwa tsa go nna le go batswadi mme di berekane le bone go rarabolola mathata mme di boloka tiro le dinyakwa tsa molao.