Thempleite ya Khoutu ya Boitshwaro ya Sekolo Aforika Borwa

Dikgabane le Dikomiiti tsa SGB gantsi di ntsha dibeke di thala kana di fetola thempleite ya khoutu ya boitshwaro ya sekolo Aforika Borwa dikolo di ka e dirisa tota, fela di fitlhela gore mafoko a sa totobatse, mokgwa o o lonao o latlhegile, kana tokumente e sa kopane le SASA Dikarolo 8 le 9. Go e dira phoso go baka kotsi ya molao, thuto e e sa ikaganeng le dikgotlhang le batsadi. Dikolo tse dintsi di bereka go tswa mo dithermpleiting tse di sa ntseng jaanong kana di kopanya dikarolo ntle le motheo o o totobetseng wa molao.

Thempleite ya khoutu ya boitshwaro ya sekolo e e kopaneng le SASA e sireletsa ditshwanelo tsa baithuti tsa semolao mme e fa basebedisi tataiso e e totobetseng ya boitshwaro, maikarabelo le mekgwa ya thuto. Tataiso eno e fa tlhago ya thempleite e e nang le dikarolo tsa ditshwanelo tsa baithuti, maikarabelo, mekgwa ya thuto, mokgwa o o lonao le go fetola bakeng sa mefuta e e farologaneng ya dikolo. E tlhalosa se karolo ngwe le ngwe e tshwanelang go akaretsa kafa tlase ga SASA Dikarolo 8 le 9, e bolela melawana e e malebana le semolao mme e fa dikeletso tsa tiriso.

Khoutu ya Boitshwaro ya Sekolo kafa Tlase ga SASA ke Eng?

Khoutu ya boitshwaro ya sekolo ke tokumente ya molao e e thomileng melao, ditebego le mekgwa bakeng sa boitshwaro jwa moithuti, thuto le ditshwanelo mo sekolong. Kafa tlase ga Molao wa Dikolo tsa Aforika Borwa (Molao 84 wa 1996), komiti ngwe le ngwe ya puso ya sekolo (SGB) e tshwanetse go amogela khoutu ya boitshwaro e e kopaneng le ditekanyetso tsa SASA le Molaotheo wa Aforika Borwa.

SASA Karolo 8(1) e tlhoka gore sekolo sengwe le sengwe sa puso se amogele khoutu ya boitshwaro bakeng sa baithuti morago ga go buisana le baithuti, batsadi le baruti. Khoutu e tshwanetse go kopana le Molaotheo le melao e e dirisiwang ya profense, mme e tshwanetse go gatiswa mo dipuong tsa semmuso tse di dirisiwang sekolong.

SASA Karolo 8(2) e tlhalosa gore khoutu ya boitshwaro e tshwanetse go akaretsa dithulaganyo tsa mokgwa o o lonao, go akaretsa tshwanelo ya go reetsiwa, tshwanelo ya go apela, le tshwanelo ya go itsisiwa ka dinyeletso tse di dirilweng kgatlhanong le bona. Seo se tlhomamisa gore mekgwa ya thuto e tlhonopha ditshwanelo tsa baithuti tsa semolao tsa seriti, tekatekano le tiro ya taolo e e lonao.

Khoutu ya boitshwaro e direla maikaelelo a mantsi: e sireletsa ditshwanelo tsa baithuti, e thoma ditebego tse di totobetseng tsa boitshwaro, e fa mekgwa e e lonao ya thuto, e tlhomamisa go ikaganya mo ditshwaisong tsa thuto, mme e bopa tikologo e e sireletseng le e e tlhonophang ya go ithuta.

Thulaganyo ya Molao: SASA, Molaotheo le Ditekanyetso tsa Profense

Go utlwisisa motheo wa molao bakeng sa ditekanyetso tsa khoutu ya boitshwaro go thusa dikolo go bopa melawana e e kopaneng le e e nonofileng.

Melawana ya Molaotheo

Molaotheo wa Aforika Borwa (1996) o thoma ditshwanelo tse di botlhokwa tse di tshwanelang go bonala mo dikhoutung tsa boitshwaro tsa sekolo:

Karolo 9 (Tekatekano): Baithuti botlhe ba tshwanetse go tlhokomelwa ka tekatekano, ntle le kgethololo go ya ka morafe, bong, bodumedi kana dintlha tse dingwe tse di sireleditsweng
Karolo 10 (Seriti): Baithuti ba na le tshwanelo ya seriti, e leng gore thuto e tshwanetse go nna e tlhonopha mme e se dire botlhoko
Karolo 12 (Tlhologelo le Tshireletso): Baithuti ba na le tshwanelo ya tlhologelo go tswa kwa kgatonyeng le tiro e e sa tlhomologang, e e sa tlhomologang kana e e thlomolang
Karolo 14 (Sephiri): Baithuti ba na le ditshwanelo tsa sephiri, go akaretsa tshireletso ya tshedimosetso ya motho
Karolo 28 (Ditshwanelo tsa Bana): Bana ba na le tshwanelo ya tshireletso go tswa kwa go go salelwa, go latlhelwa, go dirwa botlhoko kana go thlomolwa
Karolo 33 (Tiro e e Lonao ya Taolo): Mekgwa ya thuto e tshwanetse go nna ya molao, e reasonable mme e lonao ka mokgwa

Ditekanyetso tsa SASA

SASA Karolo 8 e laela gore dikhoutu tsa boitshwaro di tshwanetse:

Go amogelwa ke SGB morago ga go buisana le baithuti, batsadi le baruti
Go kopana le Molaotheo le melao ya profense
Go gatiswa mo dipuong tsa semuso tse di dirisiwang sekolong
Go akaretsa dithulaganyo tsa mokgwa o o lonao (tshwanelo ya go reetsiwa, tshwanelo ya go apela, tshwanelo ya go itsisiwa ka dinyeletso)

SASA Karolo 9 e bula mekgwa ya go thibela le go kgaotsa, e tlhoka gore:

Go thibela go ka direga fela morago ga pitso e e lonao
Go kgaotsa go tlhoka tumalano ya HOD ya lephata la thuto la profense
Baithuti ba na le tshwanelo ya go apela ditshwaiso tsa go thibela kana go kgaotsa
Thuto e e latelang e tshwanetse go rulaganyiwa ka nako ya go thibela kana go kgaotsa

Diphetogo tsa Profense

Lephata ngwe le ngwe la thuto la profense le ka nna le ditekanyetso tse di oketsegileng kana dikeletso bakeng sa dikhoutu tsa boitshwaro. Dikolo di tshwanetse go buisana le melawana le dikeletso tsa lephata la thuto la profense fa di thala kana di sekaseka dikhoutu tsa boitshwaro. Diprofense tse dingwe di fa dikhoutu tsa thempleite kana ditekanyetso tse di rileng bakeng sa dikarolo tse dingwe.

Dikarolo tse di Botlhokwa bakeng sa Thempleite ya Gago ya Khoutu ya Boitshwaro ya Sekolo Aforika Borwa

Thempleite e e feletseng ya khoutu ya boitshwaro e tshwanetse go akaretsa dikarolo tse di latelang, karolo ngwe e bula ditekanyetso tse di rileng tsa SASA le mekgwa e e botoka.

Karolo 1: Preamble le Maikaelelo

Se o tshwanelang go se akaretsa:

Maikaelelo le ditlhokego tsa sekolo: Polelo e khutshwane ya maikaelelo a thuto a sekolo le ditlhokego tsa motheo
Maikaelelo a khoutu: Tlhaloso gore ke ka ntlha yang khoutu e le gona le se e batlang go e fitlhelela
Motheo wa molao: Tshipi go SASA Karolo 8, Molaotheo le ditekanyetso tsa profense
Selo: Khoutu e diriwa ke mang (baithuti botlhe, basebedisi, baeti) le e diriwa leng (mo tikologong ya sekolo, ka nako ya ditiragalo tsa sekolo, fa ba tsamaya go tswa/go ya sekolong)

Sekai sa puo:

“Khoutu eno ya boitshwaro e amogetswe ke Komiti ya Puso ya Sekolo go ya ka Karolo 8 ya Molao wa Dikolo tsa Aforika Borwa (Molao 84 wa 1996) le Molaotheo wa Aforika Borwa. E diriwa ke baithuti botlhe ba ba kwadilweng [Leina la Sekolo] mme e laola boitshwaro mo tikologong ya sekolo, ka nako ya ditiragalo tsa sekolo, le fa ba tsamaya go tswa le go ya sekolong. Khoutu e batla go bopa tikologo e e sireletseng le e e tlhonophang ya go ithuta e e godisang ditshwanelo tsa baithuti tsa semolao mme e thoma ditebego tse di totobetseng tsa boitshwaro le maikarabelo.”

Karolo 2: Ditshwanelo tsa Baithuti

Se o tshwanelang go se akaretsa:

Karolo eno e tshwanetse go bolela ka totobatso ditshwanelo tsa baithuti tsa semolao le tsa molao, e tlhomamisa gore ba utlwisisa tshireletso e ba nang le yona:

Tshwanelo ya thuto: Go fitlhelela thuto e e boleng ntle le kgethololo
Tshwanelo ya seriti: Tlhokomelo e e tlhonophang le tshireletso go tswa kwa thutong e e thlomolang
Tshwanelo ya tekatekano: Tlhokomelo e e tshwanang ntle le kgethololo ya morafe, bong, bodumedi, bogole kana dintlha tse dingwe tse di sireleditsweng
Tshwanelo ya go bolela: Go bontsha maikemiso mo meeding e e reasonable
Tshwanelo ya sephiri: Tshireletso ya tshedimosetso ya motho le ditebego tsa sephiri
Tshwanelo ya tiro e e lonao ya taolo: Mekgwa e e lonao mo ditingwagong tsa thuto
Tshwanelo ya go reetsiwa: Monyetla wa go bontsha tsela ya bona mo ditingwagong tsa thuto
Tshwanelo ya go apela: Mokgwa wa go apela ditshwaiso tsa thuto
Tshwanelo ya tshireletso: Tshireletso go tswa kwa kgatonyeng, go utlwiswa le kotsi

Sekai sa puo:

“Baithuti botlhe mo [Leina la Sekolo] ba na le ditshwanelo tse di latelang, tse di sireleditsweng ke Molaotheo wa Aforika Borwa le SASA:

Tshwanelo ya Thuto: Moithuti ngwe le ngwe o na le tshwanelo ya go fitlhelela thuto e e boleng ntle le kgethololo go ya ka morafe, bong, bodumedi, bogole kana maemo a lelapa.
Tshwanelo ya Seriti: Baithuti ba na le tshwanelo ya go tlhokomelwa ka tlhonofo le seriti. Mekgwa ya thuto di tla nna di tlhonopha mme di se dire tiro e e thlomolang kana e e thontsang.
Tshwanelo ya Tekatekano: Baithuti botlhe ba lekana pele ga molao mme ba tshwanetse go tlhokomelwa ka tekatekano le go ikaganya, ntle le kgethololo e e sa lonao.
Tshwanelo ya Tiro e e Lonao ya Taolo: Baithuti ba na le tshwanelo ya tiro ya taolo e e laolegang, e e reasonable le e e lonao ka mokgwa, go akaretsa mekgwa e e lonao ya thuto ka tshwanelo ya go reetsiwa le tshwanelo ya go apela.
Tshwanelo ya Tshireletso: Baithuti ba na le tshwanelo ya go ithuta mo tikologong e e sireletseng, ba sa tlhokegiwe ke kgatonya, go utlwiswa, go utlwiswa kana kotsi.”

Karolo 3: Maikarabelo a Baithuti

Se o tshwanelang go se akaretsa:

Karolo eno e thoma ditebego tse di totobetseng tsa boitshwaro le maikarabelo a baithuti:

Maikarabelo a thuto: Boemi, nako, go feletsa tiro, tlhonofo mo go ithuteng
Maikarabelo a boitshwaro: Tlhonofo mo ba bangwe, tlhonofo mo thotong, puo le boitshwaro jo bo maleba
Maikarabelo a tshireletso: Go latela melao ya tshireletso, go bega maemo a kotsi, go se tlise ditho tsa go lwa kana diokobatsi
Maikarabelo a setšhaba: Go thusa tikologo e e siamang ya sekolo, go tlhonopha pharologano, go nna le seabe mo go siameng
Maikarabelo tsa digital: Tiriso e e maleba ya theknoloji, tshireletso ya inthanete, tlhonofo mo ba bangwe inthaneteng

Sekai sa puo:

“Le ditshwanelo go na le maikarabelo. Baithuti botlhe mo [Leina la Sekolo] ba lebeletsiweng gore:

Maikarabelo a Thuto:
- Ba tle sekolong ka tlwaelegi le ka nako
- Ba feletse tiro yotlhe le diteko ka bokgoni jwa bona jothle
- Ba tlise dilo le didirisiwa tse di tlhokegang sekolong
- Ba tlhonophe tikologo ya go ithuta mme ba se sitisa baithuti ba bangwe go ithuta
Maikarabelo a Boitshwaro:
- Ba tlhonophe baithuti botlhe, baruti le basebedisi ka tlhonofo le seriti
- Ba dirise puo le boitshwaro jo bo maleba ka nako yotlhe
- Ba tlhonophe thoto ya sekolo le ya ba bangwe
- Ba latèle melao ya sekolo le ditaelo tsa basebedisi ba ba laolegang
Maikarabelo a Tshireletso:
- Ba latèle melao yotlhe ya tshireletso le mekgwa
- Ba bege maemo a kotsi, go utlwiswa kana ditshupo go basebedisi ka bonako
- Ba se tlise ditho tsa go lwa, diokobatsi, bojalwa kana dilo tse dingwe tse di kotsi sekolong
- Ba se nne le kgatonya, go lwana kana boitshwaro jwa go tsosa letshogo
Maikarabelo a Setšhaba:
- Ba thusè tikologo e e siamang, e e akaretsang ya sekolo
- Ba tlhonophe pharologano mme ba tlhonophe baithuti botlhe ka tekatekano
- Ba nne le seabe mo go siameng mo ditiragalong tsa sekolo
- Ba eme sekolo ka tsela e e siameng mo setšhabeng”

Karolo 4: Boitshwaro jo bo Thibetsweng le Dikotsi

Se o tshwanelang go se akaretsa:

Karolo eno e tlhalosa ka totobatso gore boitshwaro bofe bo thibetswe mme bo ka baka tiro ya thuto. E tshwanetse go nna e totobatse thata go fa tataiso e e totobetseng mme e nne le boikaelelo jwa go akaretsa maemo a a sa lebelegiweng:

Dikotsi tse di botlhokwa: Kgatonya, ditho tsa go lwa, diokobatsi, bosilo, go senya, go utlwiswa go botlhokwa
Dikotsi tse di magareng: Go sitisa, go sa tlhonophe, go utlwiswa go bonolo, go ikgopa, go se nne gona go sa laolelwa
Dikotsi tse dinnye: Go late, go thulana le unifomo, tiro e e sa felelang, go sitisa go bonolo
Dikotsi tsa digital: Go utlwiswa inthaneteng, boitshwaro jo bo sa malebeng inthaneteng, tiriso e e sa laolelweng ya didirisiwa

Sekai sa puo:

“Boitshwaro jo o latelang jwa thibetswe mme bo ka baka tiro ya thuto:

Dikotsi tse di Botlhokwa (di ka baka go thibela kana go kgaotsa):

Kgatonya ya mmele, go otlaya kana go lwana
Go nna le kana go dirisa ditho tsa go lwa, diokobatsi kana bojalwa
Bosilo kana go senya thoto ya sekolo kana ya motho
Go utlwiswa go botlhokwa, go utlwiswa kana go tsosa letshogo
Ditshupo tsa kgatonya kana kotsi
Go utlwiswa ka thobalano kana boitshwaro jo bo sa siameng
Go sitisa tiro ya sekolo go botlhokwa

Dikotsi tse di Magareng (di ka baka go thibela, tiro ya setšhaba kana go thibela):

Go sitisa diklasi kana ditiragalo tsa sekolo
Boitshwaro jo bo sa tlhonophang go baruti kana basebedisi
Go utlwiswa kana go utlwiswa (e seng ya mmele)
Go ikgopa, go akaretsa go ntsha tiro ya motho kana go e dirisa
Go se nne gona go sa laolelwa go di gata kana go tlhoka sekolo
Go gana ditaelo tse di reasonable

Dikotsi tse Dinnye (di ka baka dikgopotsi, go thibela kana ditshenyegelo tse dingwe):

Go late kana go se nne gona go sa laolelweng
Go thulana le unifomo kana melao ya go apara
Tiro e e sa felelang kana diteko
Go sitisa go bonolo kana go bua mo klaseng
Tiriso e e sa malebeng ya difoun tsa mobile ka nako ya klase”

Karolo 5: Mekgwa ya Thuto le Mokgwa o o Lonao

Se o tshwanelang go se akaretsa:

E karolo e e botlhokwa e e tshwanelang go kopana le ditekanyetso tsa SASA Karolo 8(2) tsa mokgwa o o lonao. E tshwanetse go bolela ka totobatso:

Mokgwa wa tlhahlobo: Tsela boitshwaro jo bo duetsiweng bo hlahlobiwang ka yona
Tshwanelo ya go itsisiwa: Tsela baithuti ba itsisiwang ka dinyeletso kgatlhanong le bona
Tshwanelo ya go reetsiwa: Tsela baithuti ba ka bontshang tsela ya bona
Mokgwa wa go dira tshwetso: Mang o dira ditshwaiso tsa thuto le jang
Tshwanelo ya go apela: Mekgwa e e totobetseng ya go apela
Thuto e e tswelelang: Go oketsega go tswa kwa dinnyeng go ya kwa go botlhokwa
Ditshenyegelo tse di latelang: Tshiamiso ya tshiamiso kana tse dingwe go na le kahlolo

Sekai sa puo:

“Mekgwa yotlhe ya thuto mo [Leina la Sekolo] e kopana le SASA Karolo 8(2) mme e tlhomamisa tshwanelo ya baithuti ya mokgwa o o lonao:

1. Tlhahlobo

Fa boitshwaro bo duetsiwa, tlhahlobo e tla dirwa ke basebedisi ba ba laolegang
Moithuti o tla itsisiwa ka dinyeletso mo puong e a e utlwisang
Moithuti o tla na le monyetla wa go araba dinyeletso
Baki ba ka botsiwa, mme bopaki bo tla kgobokanywa ka tekatekano

2. Tshwanelo ya go Itsisiwa

Baithuti ba tla itsisiwa ka kwalo (kana ka puo, fa go maleba) ga:
- Dinyeletso tse di rileng kgatlhanong le bona
- Bopaki bo tshegetsang dinyeletso
- Dipoelo tse di ka diregang fa dinyeletso di bolelwa
- Tshwanelo ya bona ya go bontsha tsela ya bona le go bitsa baki
- Tshwanelo ya bona ya go apela tshwetso ngwe le ngwe

3. Tshwanelo ya go Reetsiwa

Baithuti ba na le tshwanelo ya:
- Go bontsha tsela ya bona ya ditiragalo
- Go bitsa baki go tshegetsa kase ya bona
- Go botsa bopaki bo bo bontshiweng kgatlhanong le bona
- Go nna le motswadi, molebeli kana motho wa tshegetso (bakeng sa dingo tse di botlhokwa)
- Go araba dinyeletso tsotlhe pele tshwetso e dirwa

4. Go Dira Tshwetso

Ditshwaiso tsa thuto di tla dirwa ke:
- Baruti kana Dikgabane tsa HOD bakeng sa dikotsi tse dinnye
- Kgabane kana komiti ya thuto bakeng sa dikotsi tse di magareng
- Kgabane ka go buisana le SGB bakeng sa dikotsi tse di botlhokwa
Ditshwaiso di tla dirwa go ya ka bopaki, bogolo jwa kotsi, nalane ya moithuti le dintlha tse di fokotsang
Ditshwaiso tse di kwadilweng di tla fiwa, di tlhalosa se se diregang le mabaka

5. Thuto e e Tswelelang

Kotsi ya mathomo (e nnye): Kgopotsi le go laela
Dikotsi tse dinnye tse di gatang: Go thibela, tiro ya setšhaba kana kopano le motswadi
Dikotsi tse di magareng: Go thibela, tiro ya setšhaba, go thibela (matsatsi a 1–5) kana go isa go ditsenyi tsa tshegetso
Dikotsi tse di botlhokwa: Go thibela (matsatsi a 5+) kana kopo ya go kgaotsa (e tlhoka tumalano ya HOD)

6. Ditshenyegelo tse di Latelang

Fa go maleba, mekgwa ya tshiamiso e ka dirisiwa
Baithuti ba ka isiwa go go laela, ditsenyi tsa tshegetso kana mananeo a go tsenelela
Tiro ya setšhaba kana go busa di ka tlhokega go na le kana ntle le ditshenyegelo tse dingwe”

Karolo 6: Mekgwa ya Go Thibela le Go Kgaotsa

Se o tshwanelang go se akaretsa:

Karolo eno e tshwanetse go kopana le ditekanyetso tsa SASA Karolo 9:

Mekgwa ya go thibela: Fa go thibela go ka direga, nako e e fetang e ka tlhokega, ditekanyetso bakeng sa pitso e e lonao
Mekgwa ya go kgaotsa: Fa go kgaotsa go ka laelwa, tshwanelo ya tumalano ya HOD, ditshwanelo tsa go apela
Thuto e e latelang: Dithulaganyo ka nako ya go thibela kana go kgaotsa
Mokgwa wa go apela: Tsela ya go apela ditshwaiso tsa go thibela kana go kgaotsa

Sekai sa puo:

“Mekgwa ya go thibela le go kgaotsa di kopana le SASA Karolo 9:

Go Thibela

Go thibela go ka direga fela morago ga pitso e e lonao mo moithuti a neng a na le monyetla wa go reetsiwa
Nako e e fetang ya go thibela: matsatsi a 5 a sekolo (e ka okediwa ka tumalano ya HOD bakeng sa dingo tse di botlhokwa)
Ka nako ya go thibela, dithulaganyo tsa thuto e e latelang di tla dirwa (tiro ya ntlo e fiwa, dikopano tsa go latela di rulaganyiwa)
Batsadi/baleki ba tla itsisiwa ka bonako ka go thibela
Kitsiso e e kwadilweng e tla fiwa, e akaretsa mabaka, nako le ditshwanelo tsa go apela

Go Kgaotsa

Go kgaotsa go ka laelwa fela bakeng sa dikotsi tse di botlhokwa thata (kgatonya, ditho tsa go lwa, diokobatsi, boitshwaro jo bo botlhokwa jo bo gatang)
Go kgaotsa go tlhoka tumalano ya HOD ya lephata la thuto la profense
Pele go laela go kgaotsa, sekolo se tshwanetse:
- Go dira tlhahlobo e e feletseng le pitso e e lonao
- Go nagana ka ditlamorago tsotlhe (go laela, ditsenyi tsa tshegetso, boemo bo bo latelang)
- Go fa kopo e e kwadilweng go HOD e e nang le tokumente e e feletseng
Fa go kgaotsa go amogelwa, HOD e tshwanetse go rulaganya boemo jwa thuto e e latelang
Baithuti le batsadi ba na le tshwanelo ya go apela ditshwaiso tsa go kgaotsa go ya go HOD kana MEC

Mokgwa wa Go Apela

Dikopo tsa go apela di tshwanetse go romelwa ka kwalo mo matsatsing a 14 a tshwetso
Dikopo tsa go apela di tla sekasekwa ke:
- Kgabane (bakeng sa dikotsi tse dinnye/tse di magareng)
- SGB (bakeng sa dikotsi tse di botlhokwa)
- HOD (bakeng sa ditshwaiso tsa go kgaotsa)
Ditshwaiso tsa go apela di tla fiwa ka kwalo mo matsatsing a 30”

Karolo 7: Dintlha tse di Kgethegileng

Se o tshwanelang go se akaretsa:

Karolo eno e bula maemo a a kgethegileng le dintlha:

Baithuti ba ba nang le bogole: Dithulaganyo tse di reasonable, dinyeletso tsa tshegetso
Dikarabo tse di maleba ka dingwaga: Mekgwa e e farologaneng bakeng sa mefuta e e farologaneng ya dingwaga
Go tlhonopha setso: Tlhonopho ya mabaka a farologaneng le mekgwa
Ditsenyi tsa tshegetso: Go fitlhelela go laela, basebedisi ba setšhaba kana tshegetso e nngwe
Sephiri: Tshireletso ya sephiri sa moithuti le tshedimosetso

Sekai sa puo:

“Dintlha tse di kgethegileng di dirisiwa mo maemong a a latelang:

Baithuti ba ba nang le Bogole

Dithulaganyo tse di reasonable di tla dirwa bakeng sa baithuti ba ba nang le bogole
Mekgwa ya thuto di tla nagana dinyeletso tsa tshegetso tsa moithuti le tshedimosetso e e malebana le kalafi kana ya monagano
Ditsenyi tsa tshegetso di tla dirisiwa fa go maleba

Dikarabo tse di Maleba ka Dingwaga

Ditshenyegelo tsa thuto di tla nna maleba le dingwaga le maemo a go godisa moithuti
Baithuti ba bannye ba ka amogela tataiso le tshegetso e e oketsegileng, fa baithuti ba bagolo ba ka lebana le dipoelo tse di botlhokwa thata bakeng sa dikotsi tse di tshwanang
Ditshenyegelo tsotlhe di tla lebile go ruta le go tokafatsa boitshwaro, e seng go kaela fela

Go Tlhonopha Setso

Sekolo se tlhonopha mabaka a setso, a bodumedi le a puo a farologaneng
Mekgwa ya thuto di tla nna di utlwisitse mekgwa ya setso mme di boloke go ikaganya le melao ya sekolo
Mekgwa ya bodumedi kana ya setso e e thulaganang le melao ya sekolo e tla bula ka puisanong le thulaganyo e e reasonable fa go kgonega

Ditsenyi tsa Tshegetso

Baithuti ba ba lebane le mathata ba ka isiwa go:
- Baruti ba sekolo kana basebedisi ba setšhaba
- Ditsenyi tsa tshegetso tse di kwa ntle
- Mananeo a go tsenelela
Ditsenyi tsa tshegetso di lebile go bula dingo tse di nang le seabe mo boitshwarong jo bo sa siameng

Sephiri

Direkoto tsa thuto di tla bolokwa ka sephiri mme di abelwa basebedisi ba ba laolegang le batsadi/baleki fela
Tshedimosetso ya motho e tla sirelediwa go ya ka POPIA (Molao wa Tshireletso ya Tshedimosetso ya Motho)“

Karolo 8: Tiriso le Tlhahlobo

Se o tshwanelang go se akaretsa:

Letsatsi la tiriso: Leng khoutu e simolola go direga
Kabo: Tsela khoutu e tla abelwang baithuti, batsadi le basebedisi ka yona
Thuto: Tsela basebedisi le baithuti ba tla rutiwang khoutu ka yona
Mokgwa wa tlhahlobo: Leng le jang khoutu e tla sekasekwa le go ntshiwa seswa
Diphetogo: Mokgwa wa go fetola khoutu

Sekai sa puo:

“Khoutu eno ya boitshwaro e simolola go direga ka [Letsatsi] mme e diriwa ke baithuti botlhe ba ba kwadilweng mo [Leina la Sekolo].

Kabo

Khoutu e tla fiwa baithuti botlhe le batsadi/baleki mo dipuong tsa semuso tse di dirisiwang sekolong
Dikopi di tla bonagala kwa ofising ya sekolo le mo webosaeteng ya sekolo
Baithuti le batsadi ba tla tlhokega go amogela le go utlwisisa khoutu

Thuto

Basebedisi botlhe ba tla rutiwa khoutu ya boitshwaro le mekgwa ya thuto
Baithuti ba tla amogela tataiso khoutu thomo ya ngwaga ngwe le ngwe ya thuto
Dikgopotsi le diphetogo tse di tlwaelegileng di tla fiwa fa go tlhokega

Tlhahlobo

Khoutu ya boitshwaro e tla sekasekwa ngwaga le ngwaga ke SGB ka go buisana le baithuti, batsadi le baruti
Diphetogo di ka dirwa go bontsha diphetogo mo molaong, kontekeste ya sekolo kana mekgwa e e botoka
Diphetogo ngwe le ngwe di tla bolelelwa badiri botlhe mme di tla kopana le ditekanyetso tsa SASA”

Go Fetola Thempleite ya Gago ya Khoutu ya Boitshwaro bakeng sa Mefuta e e Farologaneng ya Dikolo

Fa thulaganyo ya motheo e tswelela e ikaganya, dikhoutu tsa boitshwaro di tshwanetse go fetolwa go bontsha kontekeste e e ikgethileng ya sekolo ngwe le ngwe, ditlhokego le dithagiso.

Dikolo tsa Primary (Foundation le Intermediate Phase)

Diphetogo tse di tlhokegang:

Puo e e bonolotsweng: Dirisa puo e e maleba ka dingwaga e baithuti ba bannye ba ka e utlwisang
Dintho tsa go bona: Nagana go akaretsa ditshwantshi, disebopego kana dikopi tse di bonolotsweng bakeng ba baithuti ba bannye
Go lebile boitshwaro jo bo siameng: Gakgamatsa ditebego tse di siameng le moputso, e seng dipoelo fela
Go tsenelela ga motswadi: Gakgamatsa thata kopano le motswadi le puisano
Melao ya legora: Melao e e rileng bakeng sa boitshwaro le tshireletso ya legora
Dipoelo tse di maleba ka dingwaga: Leba tataiso, nako e e kwa ntle, go latlhegelwa ke ditshwanelo, go na le go thibela e e tlwaelegileng

Dikelo tse di oketsegileng:

“Re dirisa mafoko a a bonolo le diatla tse di bonolo”
“Re reetsa fa ba bangwe ba bua”
“Re tlhokomela sekolo sa rona le mongwe le mongwe”
Dipoaster tsa khoutu ya boitshwaro mo diklaseng
Ditsamaiso tsa moputso bakeng sa boitshwaro jo bo siameng

Dikolo tsa High (Senior le FET Phase)

Diphetogo tse di tlhokegang:

Mekgwa e e tlhalosang thata: Mekgwa e e tlwaelegileng thata e bontshang go godisa ga baithuti
Boikanyego jwa thuto: Melawana e e rileng ya go ntsha tiro ya motho, go ntsha tiro le boikanyego jwa thuto
Boditšhaba jwa digital: Melao e e feletseng ya tiriso ya theknoloji, media ya setšhaba le go utlwiswa inthaneteng
Go baabiwa mo tiro: Gakgamatsa maikarabelo le dipoelo tse di malebana le tiro e e tlang kana dithuto
Dikopanong tsa baithuti: Melawana e e rileng ya go rata, dikopanong le kgatelelo ya baithuti
Tiriso ya diokobatsi: Melawana e e tlhalosang ya diokobatsi, bojalwa le mogokolo

Dikelo tse di oketsegileng:

Molao wa boikanyego jwa thuto o o nang le tlhaloso e e totobetseng ya go ntsha tiro ya motho le go ntsha tiro
Molao wa tiriso ya media ya setšhaba le theknoloji
Mekgwa ya go thibela le go tsenelela tiriso ya diokobatsi
Monyetla wa boetapele le maikarabelo bakeng ba baithuti ba bagolo

Dikolo tsa Dinyeletso tse di Kgethegileng

Diphetogo tse di tlhokegang:

Mananeo a tshegetso a motho: Kopanyo le mananeo a thuto a motho (IEPs) kana mananeo a tshegetso
Tshegetso ya boitshwaro: Leba tshegetso e e siameng ya boitshwaro le mekgwa ya go fokotsa
Dithulaganyo tsa puisano: Mekgwa e e latelang ya puisano bakeng sa baithuti ba ba nang le bogole jwa puisano
Dintlha tsa go utlwa: Melao le dithulaganyo bakeng sa go utlwa go utlwa
Dintlha tsa kalafi: Mekgwa bakeng sa dingo tsa kalafi le taolo ya diokobatsi

Dikelo tse di oketsegileng:

Kopanyo le mananeo a tshegetso a motho
Mekgwa ya tshegetso e e siameng ya boitshwaro
Mekgwa ya go fokotsa maemo a kotsi
Melawana ya dingo tsa kalafi

Dikolo tsa Kwa Magae vs tsa Toropo

Dikolo tsa kwa magae di ka tlhoka go bula:

Tshireletso ya thomoso (go tsamaya dithopo tse ditelele, dithulaganyo tsa thomoso)
Tshireletso ya temo (fa sekolo se na le lefatshe kana serapa)
Go fitlhelela go fokologile go ditsenyi tsa tshegetso
Kopano le setšhaba le tlhonopho ya mekgwa ya lefelo

Dikolo tsa toropo di ka tlhoka go bula:

Tshireletso ya thomoso ya setšhaba
Tshireletso le kitso ya seterateng
Bogolo jwa batho bo bo kwa godimo le taolo ya dikgotlhang
Go fitlhelela ditsenyi tse dintsi tsa tshegetso

Mekgwa e e Botoka ya Go Dira Khoutu ya Gago ya Boitshwaro

Fa o na le khoutu ya boitshwaro e e feletseng, tiriso e e nonofileng e botlhokwa bakeng sa katlego.

Puisano le Kabo

Mefuta e e fetagileng: Faya dikopi tse di gatilweng, dikopi tsa digital le dikopi tse di bonolotsweng bakeng sa mefuta e e farologaneng ya dingwaga
Dipuo tse dintsi: Tlhomamisa gore di le gona mo dipuong tsotlhe tsa semuso tse di dirisiwang sekolong
Dikopano le batsadi: Dira dikopano go tlhalosa khoutu le go araba dipotso
Tataiso ya moithuti: Ntsha nako thomo ya ngwaga go tlhalosa khoutu go baithuti
Dikgopotsi tse di tlwaelegileng: Bolela khoutu ka tlwaelegi, e seng fela fa go na le mathata

Thuto le Go Agwa jwa Bokgoni

Thuto ya basebedisi: Tlhomamisa gore baruti le basebedisi botlhe ba utlwisisa khoutu, mekgwa le maemo a bona
Tiriso e e ikaganeng: Ruta basebedisi go dirisa khoutu ka tekatekano le tekatekano
Dikwalo: Ruta basebedisi go kwala ka nepo ditiragalo le ditshenyegelo tsa thuto
Ditsenyi tsa tshegetso: Tlhomamisa gore basebedisi ba itse leng le jang go isa baithuti go ditsenyi tsa tshegetso

Go Latela le Tlhahlobo

Latela ditiragalo: Boloka direkoto tsa ditiragalo tsa thuto le dipoelo
Sekaseka mekgwa: Sekaseka mekgwa ka tlwaelegi go lemoga mafelo a a tlhokang tlhokomelo
Puisano le badiri: Kgobokanya puisano go tswa go baithuti, batsadi le basebedisi ka nonofo ya khoutu
Fetola fa go tlhokega: Dirisa diphetogo go ya ka maiteko le maemo a a fetogang

Kopanyo le Ditsamaiso tsa Taolo ya Sekolo

Ditsamaiso tsa modirwa tsa taolo ya sekolo di ka tokafatsa tiriso ya khoutu ya boitshwaro:

Direkoto tsa digital: Latela ditiragalo tsa thuto ka digital, o boloke direkoto tse di sireletseng, tse di batlisiwang
Mekgwa e e ikemetseng: Tokafatsa mekgwa ya thuto ka dikitsiso tse di ikemetseng le mekgwa
Direkoto: Bopa direkoto ka mekgwa ya thuto bakeng sa dikopano tsa SGB le dithomelo tsa profense
Puisano le batsadi: Itsise batsadi ka dingo tsa thuto ka bojona mme o boloke sephiri
Kopanyo ya tshegetso: Kopanya direkoto tsa thuto le dikopo le ditsenyi tsa go tsenelela

Fundisa e thusa go latela direkoto tsa thuto ka digital, e boloka direkoto tse di sireletseng tsa ditiragalo, dipoelo le ditsenyi tsa go tsenelela. Tsamaiso e bopa direkoto tsa thuto bakeng sa dikopano tsa SGB, e latela mekgwa ka nako, mme e tlhomamisa dikwalo tse di nepahetseng bakeng sa go ikamela le go apela. Sekaseka ditshwantshi tsa taolo ya thuto ya Fundisa go bona tsela go kwala ka digital go ka tshegetsa tiriso e e nonofileng ya khoutu ya boitshwaro.

Diposo tse di Tlwaelegileng tse di Tshwanelang go Thibelwa

Fa o thala kana o dira khoutu ya boitshwaro, thibela diposo tse di latelang:

1. Puo e e sa totobeng kana e sa tlhaloseng: Dirisa puo e e totobetseng, e e totobetseng e baithuti le basebedisi ba ka e utlwisang

2. Go latlhela ditekanyetso tsa mokgwa o o lonao: Tlhomamisa gore mekgwa yotlhe e kopana le ditekanyetso tsa SASA Karolo 8(2) tsa mokgwa o o lonao

3. Mokgwa o o dirang mo go mongwe fela: Fetola khoutu bakeng sa kontekeste ya sekolo sa gago, dingwaga le setšhaba

4. Go lebile kahlolo fela: Akaretsa ditebego tse di siameng tsa boitshwaro le ditsenyi tsa tshegetso, e seng dipoelo fela

5. Tiriso e e sa ikaganeng: Ruta basebedisi go dirisa khoutu ka tekatekano le tekatekano go baithuti botlhe

6. Puisano e e sa siameng: Tlhomamisa gore khoutu e bolelelwa badiri botlhe ka nepo, e seng go bolokwa fela

7. Go latlhela tlhahlobo: Sekaseka le go ntsha seswa khoutu ka tlwaelegi go bontsha diphetogo mo molaong, kontekeste ya sekolo kana mekgwa e e botoka

8. Go latlhela ditsenyi tsa tshegetso: Kopanya ditsenyi tsa tshegetso le ditsenyi tsa go tsenelela, e seng dipoelo tsa thuto fela

Sephetho

Thempleite e e feletseng, e e kopaneng le SASA ya khoutu ya boitshwaro ya sekolo Aforika Borwa dikolo di ka e ikaelang go yona e botlhokwa bakeng sa sekolo sengwe le sengwe sa puso. E sireletsa ditshwanelo tsa baithuti tsa semolao mme e thoma ditebego tse di totobetseng, mekgwa e e lonao le tikologo e e sireletseng ya go ithuta. Ka go latela tlhago eno ya thempleite mme o e fetole bakeng sa kontekeste ya sekolo sa gago, o ka bopa khoutu ya boitshwaro e e direlang baithuti, batsadi le basebedisi mme o boloke go ikamela go feletseng le SASA le Molaotheo.

Dintlha tse di botlhokwa:

SASA Karolo 8 e tlhoka sekolo sengwe le sengwe sa puso go amogela khoutu ya boitshwaro morago ga go buisana le badiri
Ditekanyetso tsa mokgwa o o lonao (SASA Karolo 8(2)) di tshwanetse go akaretsa tshwanelo ya go reetsiwa, tshwanelo ya go apela le tshwanelo ya go itsisiwa ka dinyeletso
Ditshwanelo tsa semolao di tshwanetse go bolelwa ka totobatso mme di sirelediwe mo mekgweng yotlhe ya thuto
Go fetola go botlhokwa — fetola thempleite go dingwaga, kontekeste le ditlhokego tsa sekolo sa gago
Tiriso e tlhoka puisano e e nonofileng, thuto le tiriso e e ikaganeng
Tlhahlobo e e tlwaelegileng e tlhomamisa gore khoutu e sale e le maleba le e kopaneng le molao o o fetogang

Bakeng sa mekgwa ya thuto le molawana, bona tataiso ya rona ya molawana wa thuto ya sekolo mo Aforika Borwa. Bakeng sa go sireletsa sephiri sa moithuti mo direkotong tsa thuto, bona go ikamela POPIA bakeng sa dikolo.

Bona tsela Fundisa e thusang dikolo tsa Aforika Borwa go laola direkoto tsa baithuti, dikwalo tsa thuto le direkoto tsa SGB mo platfomong e le nngwe kwa Fundisa.

Dipotso tse di Botsiwang Gantsi

Phoofolo magareng ga khoutu ya boitshwaro le molawana wa thuto ke efe?

Khoutu ya boitshwaro ke tokumente e e bophara e e thomileng ditshwanelo tsa baithuti, maikarabelo, ditebego tsa boitshwaro le mekgwa ya thuto. Molawana wa thuto gantsi ke tokumente e e lebileng thata e e tlhalosang mekgwa e e rileng ya thuto, dipoelo le ditekanyetso tsa mokgwa o o lonao. Dikolo tse dintsi di kopanya tse di le mo tokumenteng e le nngwe ya khoutu ya boitshwaro e e feletseng, fa tse dingwe di boloka tse di farologaneng mme di kopaneng. Kafa tlase ga SASA Karolo 8, dikolo di tshwanetse go nna le khoutu ya boitshwaro e e akaretsang mekgwa ya thuto, ka jalo phoofolo gantsi ke ya gakgamatsa go na le ditekanyetso tse di farologaneng.

A dikolo di ka dirisa kahlolo ya mmele mo khoutung ya bona ya boitshwaro?

Nnyaa. Kahlolo ya mmele e thibetswe mo dikolong tsa Aforika Borwa kafa tlase ga Molao wa Dikolo tsa Aforika Borwa le Molaotheo. Karolo 10 ya SASA e thibela ka totobatso kahlolo ya mmele, mme Kgotla ya Molaotheo e tlhomamisitse gore kahlolo ya mmele e thulagana le tshwanelo ya baithuti ya seriti le tlhologelo go tswa kwa kgatonyeng. Dikhoutu tsa boitshwaro di tshwanetse go se akaretsa kahlolo ya mmele jaaka tshireletso ya thuto. Dikolo di tshwanetse go dirisa ditshenyegelo tse di latelang tsa thuto tse di tlhonophang, tse di maleba ka dingwaga le tse di kopaneng le ditshwanelo tsa semolao.

Khoutu ya boitshwaro ya sekolo e tshwanetse sekasekwa kae thata?

SASA e sa bolele nako e e laolegang ya tlhahlobo, mme mokgwa o o botoka ke go sekaseka khoutu ya boitshwaro ngwaga le ngwaga. Ditolhahlobo tsa ngwaga di letla dikolo go sekaseka nonofo ya khoutu, go akaretsa puisano go tswa go badiri, go ntsha seswa mekgwa go ya ka maiteko, mme go tlhomamisa go ikamela diphetogo ngwe le ngwe mo molaong kana melawaneng ya profense. Dikolo di tshwanetse gape go sekaseka khoutu fa go na le diphetogo tse di botlhokwa mo kontekesteng ya sekolo, ditiragalo tse di botlhokwa tse di bontshang dikgao, kana diphetogo go SASA kana ditekanyetso tsa profense. Mokgwa wa tlhahlobo o tshwanetse go akaretsa go buisana le baithuti, batsadi le baruti, jaaka e tlhokegileng ke SASA Karolo 8.

Go diragala eng fa motswadi wa moithuti a gana go saena khoutu ya boitshwaro?

Dikolo di ka se gane go amogela kana di kgaotse baithuti go ya ka gore motswadi a gane go saena khoutu ya boitshwaro, go ka nna go thulagana le tshwanelo ya moithuti ya thuto. Le fa go ntse jalo, dikolo di ka tlhoka gore batsadi ba amogele khoutu mme di ka tlhalosa gore ka go kwala ngwana wa bona, batsadi le baithuti ba lebeletsiweng go kopana le khoutu. Dikolo di tshwanetse go buisana le batsadi ba ba gannang go saena go utlwisisa mathata a bona le go a bula. Fa batsadi ba na le mathata a a laolegang ka dithulaganyo tse di rileng, dikolo di tshwanetse go nagana gore a diphetogo di tlhokega. Khoutu ya boitshwaro e diriwa ke baithuti botlhe ba ba kwadilweng le fa batsadi ba sa e saene, mme tiriso e e nonofileng e tlhoka tirisano le utlwisiso ga batsadi.