B-BBEE Construction Sector Code: Kaelo ya Compliance bakeng sa Badiri ba Kago
Go tlhoka kana go sa nepagala ga B-BBEE compliance ka fa tlase ga Construction Sector Code go latlhegisa dikhamphani tsa kago ditender, go di fokoletsa mo maemong ka nako ya verification, le go fokotsa phitlhelelo ya tiro ya puso le ya dikgwebo tse dikgolo. Badiri ba kago le bakonteraka ba le bantsi ba batla go dumalana, mme ba lwantsha go tlhaloganya gore sector code e dira jang, scorecard e batla eng tota, le gore ba latelele jang procurement le skills development ntle le gore di-spreadsheet di sa tsamaisane.
B-BBEE Construction Sector Code ga se generic code. E baya dipaka tsa sector e e kgethegileng: procurement e e kwa godimo go tswa kwa barekisong ba black-owned, skills development e e lebaganeng le kago, le project-based tracking e e bontshang tsela e bakonteraka le badivelope ba dirang ka yone.
Kaelo eno e akaretsa gore Construction Sector Code ke eng, scorecard le priority elements di dira jang, le gore o boloka jang compliance gore o nne tender-ready.
Lebaka La Gore B-BBEE E Le Bohlokwa Tota Mo Dikhamphaning Tsa Kago Mo SA
B-BBEE compliance e botlhokwa thata mo dikhamphaning tsa kago ka gonne:
Ditender tsa puso di e batla — Mo e ka nnang diporojeke tsotlhe tsa kago tsa lekala la puso (bomasepala, mafapha a puso, diparastatale) di batla bosupi jwa maemo a B-BBEE. Boemo jwa gago jwa B-BBEE bo ama ka tlhamalalo bokgoni jwa gago jwa go tsenya tender, mme maemo a a kwa godimo a bona dipointi tse dintsi tsa preferential procurement.
Bokgwebo jo bogolo bo e lebeletse — Dikhamphani tse dikgolo di nna di kopa ditifikeiti tsa B-BBEE mo barekisong ba tsone. Ditender di le dintsi tsa bokgwebo di akaretsa boemo jwa B-BBEE jaaka tekanyetso ya go supa maduo, mme dikhamphani tsa Level 1 le Level 2 di bona dipointi di le dintsi go feta maemo a a kwa tlase.
Preferential procurement recognition — Boemo jwa gago jwa B-BBEE bo laola phesente ya procurement recognition e bareki ba ka e ipolelang fa ba reka mo go wena. Dikhamphani tsa Level 1 di bona 135% recognition, Level 2 e bona 125%, Level 3 e bona 110%, jalo jalo. Se se dira gore o kgatlhe basomi ba ba tlhokomelang B-BBEE.
Phitlhelelo ya ditshono — Diporojeke tse dintsi tsa kago di beetswe ka thoko dikhamphani tse di dumalanang le B-BBEE, kgotsa di tsenya ditlhokego tsa B-BBEE mo dikriteria tsa tender. Ntle le compliance, o tswalelwa kwa ntle ga karolo e kgolo ya mmaraka.
Phetogo ya intaseteri — Lekala la kago le na le dipaka tse di kgethegileng tsa phetogo ka fa tlase ga Construction Sector Code, tse di bontshang seabe sa intaseteri mo phetogong ya ikonomi le tlhabololo ya bokgoni.
Go tlhaloganya le go tshegetsa B-BBEE compliance ga se fela go tshwaya lebokoso — ke ka ga go bula ditshono, go gaisana ka bokgoni, le go tsenya letsogo mo phetogong ya ikonomi ya Afrika Borwa.
Construction Sector Code Ke Eng?
Construction Sector Code ke code ya B-BBEE e e lebanyeng lekala, e e ntshitsweng ka fa tlase ga Broad-Based Black Economic Empowerment Act (Act 53 of 2003). E phasaladitswe la ntlha ka 2009 mme ya fetolwa ka Ngwanaitseele 2017 (Gazette No. 41287).
Goreng Kago E Na Le Code Ya Yona
Lekala la kago le na le dinonofo tse di kgethegileng tse di tlisang tlhoko ya code e e aroganeng:
-
Tiro e e ikaegileng ka porojeke — Dikhamphani tsa kago di dira mo diporojekeng tse di ikemetseng ka dinako tse di farologaneng, ka jalo go dira gore continuous compliance tracking e nne thata go feta manufacturing kgotsa retail.
-
Go ikaega thata ka bakonteraka ba ba kwa tlase — Kago e ikaegile thata ka subcontractors, ka jalo e tlhoka procurement tracking e e gagametseng go netefatsa gore dipaka tsa B-BBEE spend di a fitlhelelwa.
-
E tlhoka bokgoni jo bogolo — Lekala le tlhoka skills development e ntsi, go akaretsa learnerships, artisan training, le professional development, tse code e di lebang ka tlhamalalo.
-
Kamego e kgolo ya phetogo — Diporojeke tsa kago di tlhola ditiro, di godisa bokgoni, mme di fetisa bong ba beng ka ditsela tse di tsamaelanang le maikaelelo a B-BBEE, ke gone ka moo code e nang le dipaka tse di kgethegileng mo mafelong ano.
-
Go raraana ga procurement — Procurement ya kago e akaretsa didirisiwa, tiro, subcontractors, didirisiwa tsa mošomo le ditirelo, mme go tlhoka tracking e e tseneletseng go fitlhelela dipaka tsa procurement.
Construction Sector Code e lemoga dinonofo tseno tse di kgethegileng mme e baya ditlhokego tse di utlwalang mo dikhamphaning tsa kago fa e santse e kgweetsa phetogo e e nang le bokao.
E Farologana Jang Le Generic Codes
Construction Sector Code e farologana le generic codes ka ditsela di le mmalwa:
-
Dipaka tse di kwa godimo tsa procurement — Code e batla 30% procurement go tswa kwa barekisong ba >51% black-owned (fa go bapisiwa le 25% mo generic codes), go bontsha gore lekala le ikaegile thata ka procurement.
-
Go tsepamisa maikutlo mo skills development — Code e gatelela learnerships, artisan training, le skills development ya kago, e lemoga ditlhoko tsa bokgoni tsa lekala.
-
Project-based tracking — Code e letla compliance tracking e e ikaegileng ka porojeke, e lemoga gore dikhamphani tsa kago di ka nna le maemo a a farologaneng a compliance mo diporojekeng tse di farologaneng.
-
Subcontractor recognition — Code e akaretsa ditlhophiso tse di kgethegileng tsa go lemoga B-BBEE spend le subcontractors, se se botlhokwa mo dikhamphaning tsa kago.
-
Mandated investments — Code e na le ditlhokego tsa mandated investments mo dikhamphaning tsa kago tse di black-owned, go tshegetsa phetogo ya lekala.
Go tlhaloganya dipharologano tseno go botlhokwa mo dikhamphaning tsa kago — go dirisa ditlhokego tsa generic code go ka lebisa mo go se dumalaneng kgotsa ditshono tse di fetilweng.
Construction Sector Code Scorecard E Tlhalosiwa
Construction Sector Code e dirisa tsamaiso ya scorecard e e nang le dikarolo tse tlhano, ka kakaretso ya 109 points. Boemo jwa gago jwa B-BBEE (Level 1-8, kgotsa Non-Compliant) bo laolwa ke maduo a gago otlhe.
Element 1: Ownership (25 points)
Ownership e lekanya phesente ya khamphani ya gago e e nang le beng ba batho ba bantsho, basadi ba bantsho, le ditlhopha tse di kgethegileng tsa batho ba bantsho.
Go kgaoganngwa ga maduo:
- Black ownership: Go fitlha go 20 points (go ikaegile ka phesente ya black ownership)
- Black women ownership: Go fitlha go 3 points (bonus points ya black women ownership)
- Black designated groups: Go fitlha go 2 points (bonus points ya beng ba black designated groups — batho ba bantsho ba ba nang le bogole, bašha ba bantsho, batho ba bantsho ba mo mafelong a magae)
Ditlhokego tsa botlhokwa:
- Ownership e tshwanetse go nna le bokao — batshwaradikabelo ba bantsho ba tshwanetse go nna le real economic interest le ditshwanelo tsa go vouta
- Ownership e ka nna direct (di-share di tshwerwe ka tlhamalalo) kgotsa indirect (ka ditheo tse di black-owned)
- Net value calculation e akaretsa boleng jwa black ownership morago ga sekoloto
Mandated investments: Construction Sector Code e akaretsa ditlhokego tsa mandated investments — dikhamphani tsa kago di tshwanetse go beeletsa phesente ya annual turnover ya tsone mo dikhamphaning tsa kago tse di black-owned kgotsa barekisong ba black-owned. Se se tshegetsa phetogo ya lekala ka go tlhola ditshono tsa dikgwebo tse di black-owned.
Dikgwetlho tse di tlwaelegileng:
- Go bona balekane ba bantsho ba ba siameng mo ditlhophong tsa ownership
- Go rulaganya ownership go fitlhelela ditlhokego fa go ntse go bolokwa taolo ya tiro
- Go tlhatlhoba ownership sentle mo net value calculations
- Go fitlhelela ditlhokego tsa mandated investments
Go tokafatsa ownership score:
- Tsenya batshwaradikabelo ba bantsho (ka tlhamalalo kgotsa ka ditheo tse di black-owned)
- Godisa black women ownership go bona bonus points
- Rulaganya ownership go godisa net value ya batshwaradikabelo ba bantsho
- Fitlhelela ditlhokego tsa mandated investments
Element 2: Management Control (19 points)
Management Control e lekanya boemedi jwa batho ba bantsho mo maemong a botsamaisi, go akaretsa maloko a boto, botsamaisi jo bogolo, le botsamaisi jo bo kwa godimo.
Go kgaoganngwa ga maduo:
- Black board participation: Go fitlha go 3 points (go ikaegile ka phesente ya maloko a boto a bantsho)
- Black executive management: Go fitlha go 5 points (go ikaegile ka phesente ya batsamaisi bagolo ba bantsho)
- Black senior management: Go fitlha go 4 points (go ikaegile ka phesente ya batsamaisi ba maemo a a kwa godimo ba bantsho)
- Black middle management: Go fitlha go 2 points (go ikaegile ka phesente ya batsamaisi ba magareng ba bantsho)
- Black junior management: Go fitlha go 1 point (go ikaegile ka phesente ya batsamaisi ba ba sa ntseng ba gola ba bantsho)
- Black representation in procurement: Go fitlha go 2 points (batho ba bantsho ba ba amegang mo ditshwetsong tsa procurement)
- Black representation in human resources: Go fitlha go 2 points (batho ba bantsho ba ba amegang mo ditshwetsong tsa HR)
Ditlhokego tsa botlhokwa:
- Maemo a botsamaisi a tshwanetse go nna maemo a mmatota a nang le maatla a go tsaya ditshwetso
- Boemedi jwa batho ba bantsho bo lekanywa e le phesente ya maemo otlhe a botsamaisi
- Bonus points di teng bakeng sa basadi ba bantsho mo maemong a botsamaisi
Dikgwetlho tse di tlwaelegileng:
- Go bona bakgethwa ba bantsho ba ba nang le bokgoni mo maemong a botsamaisi
- Go boloka talente ya botsamaisi jwa batho ba bantsho
- Go netefatsa gore batsamaisi ba bantsho ba na le maatla a mmatota a go tsaya ditshwetso
- Go latelela boemedi jwa botsamaisi ka nepagalo
Go tokafatsa management control score:
- Tlhoma maloko a boto a bantsho
- Godisa badiri ba bantsho go ya mo executive le senior management
- Netefatsa boemedi jwa batho ba bantsho mo procurement le mo ditirong tsa HR
- Naya badiri ba bantsho ditshono tsa tlhabololo go tsena mo botsamaising
Element 3: Skills Development (20 points)
Skills Development e lekanya peeletso ya gago mo go tlhabololeng badiri ba bantsho ka katiso, learnerships, apprenticeships, le professional development.
Go kgaoganngwa ga maduo:
- Skills development spend: Go fitlha go 8 points (go ikaegile ka phesente ya payroll e e dirisiwang mo black skills development)
- Learnerships: Go fitlha go 4 points (go ikaegile ka palo ya black learnerships)
- Artisan training: Go fitlha go 3 points (go ikaegile ka palo ya black artisans ba ba katisitsweng)
- Professional development: Go fitlha go 3 points (go ikaegile ka badiri ba bantsho ba ba amogetseng professional development)
- Bursaries and scholarships: Go fitlha go 2 points (go ikaegile ka dibasari tse di neilweng baithuti ba bantsho)
Ditlhokego tsa botlhokwa:
- Skills development spend e tshwanetse go nna bonnye 1.5% ya payroll (mo dikgwebong tse dikgolo) kgotsa 1% (mo QSEs)
- Katiso e tshwanetse go nna accredited kgotsa e amogelwa semmuso
- Learnerships di tshwanetse go kwadisiwa le SETA (Sector Education and Training Authority)
- Artisan training e tshwanetse go isa kwa trade test certification
Go tsepamisa maikutlo ga construction: Construction Sector Code e gatelela skills development e e lebanyeng kago:
- Artisan training — Katiso ya black artisans mo mesebetsing ya kago (plumbing, electrical, carpentry, jalo jalo)
- Learnerships — Learnerships tse di kwadisitsweng mo mafelong a a amanang le kago
- Professional development — Katiso ya badiri ba bantsho mo construction management, quantity surveying, engineering, jalo jalo
- Safety training — Katiso ya polokego ya kago bakeng sa badiri ba bantsho
Dikgwetlho tse di tlwaelegileng:
- Go bona batlamedi ba katiso ba accredited mo bokgoning jo bo lebanyeng kago
- Go lekalekanya ditshenyegelo tsa katiso le ditlhoko tsa kgwebo
- Go netefatsa gore katiso e isa mo ditifikeiting tse di amogelwang
- Go latelela skills development spend ka nepagalo
Go tokafatsa skills development score:
- Godisa skills development spend go fitlha bonnye 1.5% ya payroll
- Kwadisa learnerships le Construction SETA
- Tlhabolola mananeo a ka mo khamphaning a artisan training
- Naya badiri ba bantsho ditshono tsa professional development
- Naya dibasari baithuti ba bantsho ba ba ithutang mafapha a a amanang le kago
Element 4: Enterprise and Supplier Development (40 points)
Enterprise and Supplier Development (ESD) ke element e kgolo go tsotlhe mo scorecard, e e bontshang botlhokwa jwa procurement le supplier development mo lekaleng la kago.
Go kgaoganngwa ga maduo:
- Procurement from black-owned suppliers: Go fitlha go 15 points (go ikaegile ka phesente ya procurement spend le barekisi ba black-owned)
- Procurement from >51% black-owned suppliers: Go fitlha go 10 points (go ikaegile ka phesente ya procurement spend le barekisi ba >51% black-owned)
- Procurement from black women-owned suppliers: Go fitlha go 5 points (go ikaegile ka phesente ya procurement spend le barekisi ba black women-owned)
- Procurement from black designated groups: Go fitlha go 2 points (go ikaegile ka phesente ya procurement spend le black designated groups)
- Enterprise development: Go fitlha go 5 points (go ikaegile ka tshegetso e e filweng barekisi ba black-owned)
- Supplier development: Go fitlha go 3 points (go ikaegile ka tshegetso ya tlhabololo e e filweng barekisi ba black-owned)
Ditlhokego tsa botlhokwa:
- 30% procurement target — Dikhamphani tsa kago di tshwanetse go reka bonnye 30% ya total procurement spend ya tsone mo barekisong ba >51% black-owned
- Procurement tracking — Procurement spend tsotlhe di tshwanetse go latelelwa le go bewa ka mekgwa go ya ka B-BBEE level ya morekisi
- Supplier verification — Barekisi ba tshwanetse go nna le ditifikeiti tsa B-BBEE tse di dirang kgotsa affidavits
- Enterprise development — Tshegetso e e filweng barekisi ba black-owned (grants, dikadimo, katiso, mentorship)
- Supplier development — Tshegetso ya tlhabololo e e thusang barekisi ba black-owned go tokafatsa bokgoni jwa bone
Procurement ya construction e e kgethegileng: Procurement ya kago e akaretsa:
- Materials — Samente, tshipi, ditena, timber, didirisiwa tsa electrical le plumbing
- Subcontractors — Bakonteraka ba electrical, plumbing, roofing, painting, tiling
- Equipment — Thekiso kgotsa khiriso ya didirisiwa tsa kago, tools, machinery
- Services — Ditirelo tsa engineering, quantity surveying, architecture, molao, accounting
- Labour — Labour brokers, badiri ba nakwana
Dikgwetlho tse di tlwaelegileng:
- Go bona barekisi ba black-owned mo ditlhopheng tsotlhe tsa procurement
- Go latelela procurement spend mo diporojekeng tse dintsi
- Go netefatsa ditifikeiti tsa B-BBEE tsa barekisi
- Go fitlhelela 30% target ya procurement ya >51% black-owned
- Go lekalekanya ditlhokego tsa procurement le ditshenyegelo le boleng
Go tokafatsa ESD score:
- Godisa procurement go tswa kwa barekisong ba black-owned (ikaelele 30% go tswa kwa >51% black-owned)
- Naya procurement ya barekisi ba black women-owned pele
- Aga dikamano le barekisi ba black-owned
- Naya tshegetso ya enterprise development go barekisi ba black-owned
- Latelela procurement spend tsotlhe ka nepagalo go ya ka B-BBEE level ya morekisi
Element 5: Socio-Economic Development (5 points)
Socio-Economic Development (SED) e lekanya seabe sa gago mo tlhabololong ya setshaba le maano a loago.
Go kgaoganngwa ga maduo:
- SED contributions: Go fitlha go 5 points (go ikaegile ka phesente ya net profit after tax e e dirisediwang maano a SED)
Ditlhokego tsa botlhokwa:
- SED spend e tshwanetse go nna bonnye 1% ya net profit after tax
- Meneelo e tshwanetse go solegela batho ba bantsho kgotsa ditšhaba tsa batho ba bantsho molemo
- Maiteko a tshwanetse go nna a a tswelelang le a a lekanyegang
- Meneelo e ka nna ya madi kgotsa ya dilo (materials, equipment, bokgoni)
SED e e lebanyeng construction: Dikhamphani tsa kago di ka tsenya letsogo ka:
- Community infrastructure — Go aga dikolo, ditleliniki, mafelo a setšhaba
- Skills development — Go katisa maloko a setšhaba mo bokgoning jwa kago
- Enterprise development — Go tshegetsa dikgwebo tsa kago tse di black-owned mo ditšhabeng
- Material donations — Go aba didirisiwa tsa kago mo diporojekeng tsa setšhaba
- Expertise — Go aba boitseanape jwa kago mo diporojekeng tsa setšhaba
Dikgwetlho tse di tlwaelegileng:
- Go supa maano a SED a a siameng
- Go netefatsa gore meneelo e a lekanyega e bile e tswela pele
- Go lekalekanya SED spend le ditlhoko tsa kgwebo
- Go latelela meneelo ya SED ka nepagalo
Go tokafatsa SED score:
- Godisa SED spend go fitlha bonnye 1% ya net profit after tax
- Tsepamisa maikutlo mo maanoneng a SED a a amanang le kago
- Tsibogela ka tirisano le mekgatlho ya setšhaba
- Rekota meneelo ya SED ka dipholo tse di lekanyegang
- Netefatsa gore meneelo e solegela ditšhaba tsa batho ba bantsho molemo
Maemo A B-BBEE A Dira Jang
Boemo jwa gago jwa B-BBEE (Level 1-8, kgotsa Non-Compliant) bo laolwa ke total scorecard points tsa gago:
| Level | Total Points | Procurement Recognition |
|---|---|---|
| Level 1 | 100+ points | 135% |
| Level 2 | 95-99 points | 125% |
| Level 3 | 90-94 points | 110% |
| Level 4 | 80-89 points | 100% |
| Level 5 | 75-79 points | 80% |
| Level 6 | 70-74 points | 60% |
| Level 7 | 55-69 points | 50% |
| Level 8 | 40-54 points | 10% |
| Non-Compliant | <40 points | 0% |
Procurement recognition e raya gore fa moreki yo o tlhokomelang B-BBEE a reka mo go wena, o ka ipolela phesente ya procurement spend ya gago mo dipakeng tsa gagwe tsa B-BBEE procurement. Sekao, fa moreki a dirisa R100,000 mo khamphaning ya gago ya Level 1, a ka ipolela R135,000 mo dipakeng tsa procurement.
Priority elements: Construction Sector Code e na le priority elements tse tharo:
- Ownership — O tshwanetse go bona bonnye 40% ya points tse di teng (10 mo go 25)
- Skills Development — O tshwanetse go bona bonnye 40% ya points tse di teng (8 mo go 20)
- Enterprise and Supplier Development — O tshwanetse go bona bonnye 40% ya points tse di teng (16 mo go 40)
Fa o sa fitlhelele dipaka tsa priority elements, boemo jwa gago jwa B-BBEE bo fokolediwa ka bo ikemetseng ka level e le nngwe, le fa total score ya gago e ne e ka go tshwanelela level e e kwa godimo.
Maemo A Temogo Ya B-BBEE Le Procurement
Boemo jwa gago jwa B-BBEE bo ama ka tlhamalalo gore o kgatlha jang bareki ba ba tlhokomelang B-BBEE:
Level 1 (135% recognition) — Boemo jo bo kwa godimo thata, jo bo go dirang gore o kgatlhe bareki ba ba batlang go godisa dipointi tsa bona tsa B-BBEE procurement. Dikhamphani tsa Level 1 gantsi di amogela thuso e e kgethegileng mo ditendereng.
Level 2 (125% recognition) — Boemo jo bo nonofileng jo bo go beang sentle mo ditendereng tse dintsi. Bareki ba le bantsi ba bokgwebo ba rata Level 2 kgotsa e e kwa godimo.
Level 3 (110% recognition) — Boemo jo bo siameng jo bo fitlhelelang ditlhoko tsa ditender tse dintsi. Dikhamphani tsa Level 3 di ka gaisana sentle mme di ka fenngwa ke Level 1 kgotsa Level 2.
Level 4 (100% recognition) — Boemo jwa motheo jo bo fitlhelelang ditlhoko tse di kwa tlase. Dikhamphani tsa Level 4 di ka tsaya karolo mo ditendereng tse dintsi mme di ka tshwarwa ke batlhodisani ba maemo a a kwa godimo.
Level 5-8 (80%-10% recognition) — Maemo a a kwa tlase a a fokotsang bokgoni jwa gago jwa go gaisana. Ditender tse dintsi di batla Level 4 kgotsa e e kwa godimo, ka jalo di ntsha dikhamphani tsa Level 5-8 kwa ntle.
Non-Compliant (0% recognition) — O ntshiwa mo ditendereng tse dintsi tsa puso le tsa bokgwebo. Dikhamphani tse di sa dumalaneng ga di kgone go gaisana sentle mo mmarakeng wa Afrika Borwa.
Dikgaolo Tsa Qualifying Small Enterprise (QSE) Le Large Enterprise
Construction Sector Code e farologanya magareng ga Qualifying Small Enterprises (QSEs) le Large Enterprises:
Dikgaolo tsa QSE:
- Annual turnover magareng ga R10 million le R50 million
- QSEs di dirisa scorecard e e nolofaditsweng e e nang le ditlhoko tse di kwa tlase tsa dipointi
- QSEs di sa ntse di tshwanetse go fitlhelela dipaka tsa priority elements mme ka diphesente tse di fetotsweng
Dikgaolo tsa Large Enterprise:
- Annual turnover e e kwa godimo ga R50 million
- Large Enterprises di dirisa scorecard e e tletseng ka points tsotlhe tse 109
- Large Enterprises di tshwanetse go fitlhelela dipaka tsotlhe tsa priority elements
Exempted Micro Enterprises (EMEs):
- Annual turnover e e kwa tlase ga R10 million
- EMEs di lemogiwa ka bo ikemetseng jaaka Level 4 B-BBEE contributors
- EMEs ga di tlhoke go tlatsa tlhatlhobo ya scorecard e e tletseng
- EMEs di ka tokafatsa boemo jwa tsone ka go dira tlhatlhobo ya scorecard
Goreng dikgaolo di le botlhokwa:
- QSEs di na le ditlhokego tse di nolofaditsweng, go dira gore compliance e kgonege bonolo
- Large Enterprises di lebana le ditlhokego tse di gagametseng mme di na le didirisiwa tse dintsi
- EMEs di ka tsepamisa maikutlo mo kgolong ntle le full B-BBEE compliance go fitlha di feta R10 million turnover
Go tlhaloganya category ya kgwebo ya gago go go thusa go rulaganya maano a gago a B-BBEE compliance ka tsela e e tshwanetseng.
Exempted Micro Enterprises (EMEs) — Turnover E E Kwa Tlase Ga R10 Million
Fa khamphani ya gago ya kago e na le annual turnover e e kwa tlase ga R10 million, o bewa mo karolong ya Exempted Micro Enterprise (EME):
Automatic Level 4 recognition:
- EMEs di lemogiwa ka bo ikemetseng jaaka Level 4 B-BBEE contributors
- Ga go scorecard assessment e e tlhokegang
- E dira ngwaga o le mongwe go tswa letsatsing la go ntshiwa
Optional scorecard assessment:
- EMEs di ka tlhopha go tlatsa full scorecard assessment
- Fa o bona maduo a a kwa godimo go feta Level 4, o tla fiwa boemo jo bo kwa godimo
- Fa o bona maduo a a kwa tlase ga Level 4, o santse o tla fiwa Level 4 (tshegetso ya EME)
Melemo ya EME status:
- Ga go ditshenyegelo tsa compliance (ga go ditefo tsa verification)
- Automatic Level 4 recognition
- Go tsepamisa maikutlo mo kgolong ya kgwebo ntle le morwalo wa compliance
- O ka santse o tokafatsa boemo ka voluntary assessment
Nako e EME status e khutlang ka yone:
- Fa annual turnover ya gago e feta R10 million
- O simolola go nna QSE mme o tshwanetse go tlatsa scorecard assessment
- Rulaganya pele — simolola go latelela compliance pele o feta R10 million
Go rulaganyetsa kgolo:
- Simolola go latelela B-BBEE compliance pele o feta R10 million
- Aga dikamano le barekisi ba black-owned go sa le gale
- Tlhabolola badiri ba bantsho bakeng sa maemo a botsamaisi a isagwe
- Akanya ka ditlhophiso tsa ownership tse di tshegetsang B-BBEE compliance
EME status e naya dikhamphani tse dinnye tsa kago sebaka sa go iketla, mme go santse go le botlhokwa go rulaganyetsa compliance fa o ntse o gola.
Dikgwetlho Tse Di Tlwaelegileng Tsa B-BBEE Mo Dikhamphaning Tsa Kago
Dikhamphani tsa kago di lebana le dikgwetlho di le mmalwa tse di kgethegileng mo go fitlheleleng B-BBEE compliance:
Kgwetlho 1: Go Raraana ga Procurement Tracking
Bothata: Dikhamphani tsa kago di reka mo go barekisi ba makgolo mo diporojekeng tse dintsi, ka jalo go nna thata go latelela B-BBEE spend ka nepagalo.
Tharabololo: Dirisa software ya taolo ya kago e e nang le B-BBEE procurement tracking e e agilweng mo go yone. Bakeng sa mokgwa wa kgato ka kgato wa go rulaganya spend le go dira dipego tse di tender-ready, bona B-BBEE procurement tracking for construction.
Kgwetlho 2: Go Bona Barekisi Ba Black-Owned
Bothata: Ga se ditlhopha tsotlhe tsa procurement tse di nang le barekisi ba black-owned ba ba bonalang ka bonako, segolo fa go tliwa mo didirisweng kgotsa ditirelong tse di kgethegileng.
Tharabololo: Aga dikamano le barekisi ba black-owned ka maikaelelo. Naya enterprise development support go thusa barekisi ba black-owned go gola. Akanya ka tirisano mmogo le barekisi ba black-owned go fitlhelela dipaka tsa procurement.
Kgwetlho 3: Go Fitlhelela Target Ya 30%
Bothata: Construction Sector Code e batla 30% procurement go tswa kwa barekisong ba >51% black-owned, mme se se ka nna thata go fitlhelela mo ditlhopheng tsotlhe tsa procurement.
Tharabololo: Tsepamisa maikutlo pele mo ditlhopheng tse di nang le spend e kgolo (materials, subcontractors). Tlhabolola barekisi ba black-owned mo ditlhopheng tseno. Latelela procurement ka category go supa ditshono. Akanya ka go dira joint ventures le barekisi ba black-owned.
Kgwetlho 4: Ditshenyegelo Tsa Skills Development
Bothata: Skills development e tlhoka peeletso e kgolo, segolo mo learnerships le artisan training.
Tharabololo: Dirisa thuso ya madi ya SETA bakeng sa learnerships le artisan training. Dirisana le batlamedi ba katiso go fokotsa ditshenyegelo. Tsepamisa maikutlo mo bokgoning jo bo lebanyeng kago jo bo solegelang kgwebo ya gago molemo. Latelela skills development spend ka nepagalo go godisa dipointi tsa scorecard.
Kgwetlho 5: Ditlhophiso Tsa Ownership
Bothata: Go bona balekane ba bantsho ba ba siameng mo ditlhophong tsa ownership fa o santse o boloka taolo ya tiro go ka nna thata.
Tharabololo: Akanya ka indirect ownership ka ditheo tse di black-owned. Rulaganya ownership go godisa net value ya batshwaradikabelo ba bantsho. Netefatsa gore batshwaradikabelo ba bantsho ba na le economic interest e e nang le bokao le ditshwanelo tsa go vouta. Batla kgakololo ya botseanape mo ditlhophong tsa ownership.
Kgwetlho 6: Ditshenyegelo Tsa Verification
Bothata: B-BBEE verification e ka nna tlhwatlhwa, segolo mo dikgwebong tse dikgolo tse di nang le ditlhophiso tse di raraaneng.
Tharabololo: Tlhopha SANAS-accredited verification agency e e nang le maitemogelo mo lekaleng la kago. Baakanya ditokomane sentle go fokotsa nako ya verification. Akanya ka ditumalano tsa verification tsa dingwaga di le dintsi go boloka ditshenyegelo. Dirisa software go boloka ditokomane tsa compliance.
Kgwetlho 7: Go Tshegetsa Compliance
Bothata: B-BBEE compliance ke tiro e e sa feleng, e e batlang tracking le ditokomane tse di tswelelang.
Tharabololo: Dirisa software go ikgatisetsa compliance tracking. Boloka ditokomane tsa compliance ngwaga otlhe, e seng fela pele ga verification. Sekaseka compliance ka kotara go bona mathata ka bonako. Katisa badiri ka ditlhokego tsa B-BBEE le mekgwa ya tracking.
Goreng Di-Spreadsheet Le Generic Software Di Sa Kgone
Di-spreadsheet le accounting software ya kakaretso ga di a agelwa B-BBEE Construction Sector Code. Ga di kopanye supplier master data le B-BBEE levels, ga di kgone go kgaoganya spend magareng ga black-owned le >51% black-owned, mme di pateletsa manual roll-ups mo diporojekeng le mo dingwageng tsa madi. Verification agents ba tlhoka bosupi jwa procurement jo bo rulagantsweng; go boeletsa di-spreadsheet kwa bokhutlong jwa ngwaga go na le diphoso mme gantsi go setse go le thari go baakanya diphoso tsa dipaka. Ditsamaiso tse di sa kopaneng gape di dira gore go nne thata go bona tswelelo ya nako ya nnete go ya kwa 30% target kgotsa dipakeng tsa priority elements.
Ke Bomang Ba Kaelo E E Leng Ya Bone
Kaelo eno ke ya bakonteraka ba Afrika Borwa, badiri ba kago ba matlo le ba dikgwebo, le badivelope ba ditsha ba ba tshwanetseng go dumalana le B-BBEE Construction Sector Code. Le fa o le CIDB graded 1–6 o latelela tiro ya puso, kgotsa o le mokonteraka yo mogolo o o tsamaisang dikonteraka tsa JBCC kgotsa NEC le ditender tsa corporate, go tlhaloganya scorecard le priority elements go go thusa go nna tender-ready. EMEs tse di nang le turnover e e ka fa tlase ga R10m di amogela automatic Level 4 recognition mme di tshwanetse go santse di rulaganyetsa compliance fa di gola.
Dipotso Tse Di Botsiwang Gantsi
Pharologano ke eng magareng ga Construction Sector Code le generic B-BBEE codes?
Construction Sector Code e lebane le lekala, e na le ditlhokego tse di tlhametsweng dikhamphani tsa kago. Dipharologano tse dikgolo di akaretsa:
- Dipaka tse di kwa godimo tsa procurement (30% go tswa go >51% black-owned kgatlhanong le 25% mo generic codes)
- Go gatelelwa ga skills development e e lebanyeng kago (learnerships, artisan training)
- Project-based compliance tracking
- Ditlhophiso tse di kgethegileng tsa subcontractor B-BBEE recognition
- Ditlhokego tsa mandated investment
Ke tshwanetse go netefatsa maemo a me a B-BBEE gangwe kae?
Ditifikeiti tsa B-BBEE di dira ngwaga o le mongwe go tswa letsatsing la go ntshiwa. O tshwanetse go ntšhafatsa setifikeiti sa gago ngwaga le ngwaga ka SANAS-accredited verification agency. Le fa go ntse jalo, o tshwanetse go latelela compliance ka tswelelopele mo ngwageng otlhe, e seng fela pele ga verification.
Go diragala eng fa ke sa fitlhelele dipaka tsa priority elements?
Fa o sa fitlhelele dipaka tsa priority elements (40% ya points tse di teng mo Ownership, Skills Development, le ESD), boemo jwa gago jwa B-BBEE bo fokolediwa ka bo ikemetseng ka level e le nngwe, le fa total score ya gago e ne e ka go tshwanelela level e e kwa godimo. Sekao, fa o bona 95 points mme o sa fitlhelele threshold ya priority element, o tla nna Level 3 go na le Level 2.
A nka dirisa procurement ya dingwaga tse di fetileng mo B-BBEE assessment ya jaanong?
Nnyaa. B-BBEE assessments di ikaegile ka dikgwedi tse 12 tsa bosheng tsa data ya madi. Ga o ka ke wa dirisa procurement ya dingwaga tse di fetileng ntle le fa e le mo assessment period. Ke ka moo continuous tracking e leng botlhokwa — ga o kgone go tokafatsa procurement score ya gago morago ga nako.
Ke bona jang barekisi ba black-owned ba didirisiwa tsa kago?
Go bona barekisi ba black-owned go tlhoka maiteko a a tseneletseng:
- Batla mo B-BBEE supplier databases
- Tsaya karolo mo ditiragalong tsa intaseteri ya kago le meletlong ya network
- Ikgolaganye le mekgatlho ya intaseteri (Master Builders South Africa, SAFCEC)
- Kopa referrals mo barekisong ba gago ba ba leng teng
- Naya enterprise development support go thusa barekisi ba black-owned go gola
- Akanya ka go dira ditirisano le barekisi ba black-owned
Ke boemo bofe jo bo kwa tlase jwa B-BBEE jo bo tlhokegang mo ditendereng tsa puso?
Bontsi jwa ditender tsa puso di batla boemo jwa B-BBEE jo bo kwa tlase, gantsi Level 4 kgotsa e e kwa godimo. Le fa go ntse jalo, maemo a a kwa godimo (Level 1-3) a bona dipointi tse dintsi tsa preferential procurement, a go dira gore o nne le tlhodisano e e kwa godimo. Ditender dingwe di ka batla ka tlhamalalo Level 1 kgotsa Level 2. Ka metlha tlhola ditlhokego tsa tender pele o tsenya.
B-BBEE verification e ja bokae?
Ditshenyegelo tsa B-BBEE verification di farologana go ya ka bogolo le go raraana ga khamphani:
- Dikhamphani tse dinnye (QSEs): R3,000-R8,000
- Dikhamphani tsa bogareng: R8,000-R15,000
- Dikhamphani tse dikgolo: R15,000-R50,000+
Ditshenyegelo di ikaegile ka verification agency, go raraana ga khamphani, le boleng jwa ditokomane. Tlhopha agency e e SANAS-accredited e e nang le maitemogelo mo lekaleng la kago.
A nka tokafatsa B-BBEE level ya me mo ngwageng?
Ee. B-BBEE level ya gago e sekasekiwa ngwaga le ngwaga, mme o ka tokafatsa maduo a gago mo ngwageng otlhe ka:
- Go godisa procurement go tswa kwa barekisong ba black-owned
- Go naya badiri ba bantsho skills development
- Go tlhoma botsamaisi jwa batho ba bantsho
- Go godisa black ownership
- Go naya SED contributions
Latelela compliance ka tswelelopele go bona ditshono tsa tokafatso pele ga verification e e latelang.
Bokhutlo
B-BBEE Construction Sector Code e baya ditlhokego tse di kgethegileng tsa lekala tse di laolang bokgoni jwa gago jwa go tsenya tender le go bona dipointi tsa preferential procurement. Go dira sentle mo scorecard le mo priority elements, le go latelela procurement le skills development ka tswelelopele, go go boloka compliant le tender-ready. Ka thulaganyo e e siameng le didirisiwa tse di siameng, go fitlhelela 30% target le dipaka tsa priority go a kgonega.
Bona gore Wakha e thusa jang badiri ba kago le bakonteraka ba Afrika Borwa go laola compliance ya B-BBEE Construction Sector Code, CIDB grading, le ditjhelete tsa diporojeke tsotlhe mo sethaleng se le sengwe.
Dingolwa tse di amanang
E kwadilwe ke
Wakha Team