Boela kwa Blog

CIDB Grading e Tlhalositswe: Digrade tsa Bakontraka 1–9 mo Aforika Borwa

Wakha Team 22 metsotso go buisa
CIDB Grading e Tlhalositswe: Digrade tsa Bakontraka 1–9 mo Aforika Borwa

Fa o tendera porojeke ya lekala la puso e e kwa godimo ga CIDB grade ya gago, tender ya gago e a ganwa pele ga tlhatlhobo. Fa o nna mo gradeng ntle le leano la go tlhatloga, o ikanyetsa mefutafuta ya diporojeke tse o ka di salang morago. Go tlhaloganya CIDB grading sentle go botlhokwa: grade ya gago e laola diporojeke tse o ka di tenderelang, bontsi jwa tiro jo o ka bo rwalang, le gore a o a tshwanela go tsaya dikonteraka tsa puso ka kakaretso. Bakontraka ba le bantsi, le ba ba nang le maitemogelo, ga ba tlhaloganye sentle kafa tsamaiso ya grading e dirang ka gone, se grade ya bone e ba letlang go se dira, kgotsa kafa ba ka tlhatlogelang ka gone fa ba siametse tiro e kgolo.

Kaelo eno e tlhalosa CIDB grading go simolola kwa metheong: gore grade nngwe le nngwe e raya eng, melelwane ya ditjhelete e e amanang le maemo a mangwe le a mangwe, tsela ya go tlhatloga, le lebaka la botlhokwa jwa seno mo ditendereng le mo kgolong ya kgwebo.

Goreng CIDB Grading e le Botlhokwa mo Mokontrakeng mongwe le mongwe wa SA

Tsela ya Construction Industry Development Board (CIDB) grading ke mokgwa wa Aforika Borwa wa go kgaoganya bakontraka go ya ka bokgoni jwa bone. E dira ditiro tse tharo tsa botlhokwa:

1. Taolo ya kotsi mo bareking — Bareki ba lekala la puso (bomasepala, mafapha a puso, le dipalastatal) ba dirisa CIDB grade go netefatsa gore bakontraka ba na le bokgoni jwa ditjhelete le rekoto ya tiro go fetsa diporojeke ka katlego. Mokontraka wa Grade 3 ga a kgone go tendera porojeke ya R10 million ka gonne ga a ise a bontshe bokgoni jwa selekanyo seo.

2. Kgaisano e e siameng — Tsamaiso ya grading e thibela bakontraka ba bannye go gatelelwa ke diporojeke tse di fetang bokgoni jwa bone, mme gape e netefatsa gore bakontraka ba bagolo ga ba gaisane ka tsela e e seng tshiamo mo ditirong tse dinnye.

3. Tlhabololo ya intaseteri — Ka go tlhoma tsela e e bonalang sentle go tswa Grade 1 go ya Grade 9, CIDB e rotloetsa bakontraka go godisa dikgwebo tsa bone, go aga rekoto ya tiro, le go tlhabolola bokgoni ka mokgwa o o rulaganeng.

Fa o batla go bereka mo diporojekeng tsa puso — tse di emelang karolo e kgolo ya mmaraka wa kago mo Aforika Borwa — o tlhoka CIDB grade. Mme fa o batla go godisa kgwebo ya gago, go tlhaloganya tsela ya go ya pele ka digrade go botlhokwa.

CIDB ke eng?

Construction Industry Development Board (CIDB) ke mokgatlho wa semolao o o tlhomiwang ka Construction Industry Development Board Act (Act 38 of 2000). Maikarabelo a one ke go tshegetsa intaseteri ya kago e e tswelelang mo Aforika Borwa ka:

  • Ngodiso ya bakontraka le grading — Go boloka rejisetara ya bosetšhaba ya bakontraka
  • Tlhabololo ya mekgwa e e siameng — Go phasalatsa maemo le ditaelo tsa intaseteri
  • Tlhabololo ya bokgoni — Go tshegetsa mananeo a tlhabololo ya bakontraka
  • Tebego ya intaseteri — Go latela tiragatso le go lemoga dikgwetlho tsa tsamaiso

CIDB Register of Contractors ke datapeisi ya semmuso ya bakontraka botlhe ba ba ngodisitsweng mo Aforika Borwa. Mokontraka mongwe le mongwe yo o batlang go bereka mo diporojekeng tsa puso o tshwanetse go ngodisiwa le go fiwa grade.

Ngodiso e farologane le grading — o ngodisa pele, morago o fiwa grade go ya ka bokgoni jwa gago jwa ditjhelete le rekoto ya tiro. Go bona tlhaloso e e feletseng ya tshepetso ya ngodiso, bona kaelo e e feletseng ya ngodiso ya CIDB.

Tsamaiso ya CIDB Grading e Tlhalositswe

CIDB e dirisa tsamaiso ya digrade di le robongwe, go tswa Grade 1 (bokgoni jo bonnye) go ya Grade 9 (bokgoni jo bo sa lekanyediwang). Grade nngwe le nngwe e na le:

  • Melelwane ya ditjhelete — Boleng jo bogolo jwa konteraka jo o ka bo tenderelang
  • Dikarolo tsa tiro — Mefuta ya tiro ya kago e o e ngodisitsweng (CE ya civil engineering, GB ya general building, ME ya mechanical engineering, jalo jalo)
  • Ditlhokego — Ditlhokego tsa bokgoni jwa ditjhelete, rekoto ya tiro, le bokgoni jo o tshwanetseng go bo fitlhelela

CIDB grade ya gago e bonala mo setifikeiting sa ngodiso jaaka “CE 3” (Civil Engineering Grade 3) kgotsa “GB 5” (General Building Grade 5). O ka nna le digrade tse di farologaneng mo dikarolong tse di farologaneng tsa tiro — sekai, o ka nna Grade 4 mo general building mme o le Grade 2 mo tirong ya motlakase.

Go Tlhaloganya Dikarolo tsa Tiro

Pele ga go tsena mo digradeng, go botlhokwa go tlhaloganya dikhoutu tsa dikarolo tsa tiro:

  • CE — Civil Engineering (ditsela, marogo, didamo, mafaratlhatlha a metsi)
  • GB — General Building (meago ya bonno le ya kgwebo)
  • ME — Mechanical Engineering (HVAC, go tsenya metšhine ya mechanical)
  • EB — Electrical Engineering (go tsenya motlakase, ditsamaiso tsa maatla)
  • EP — Engineering Projects (diprojeke tsa boenjenere tse di kopanyang ditsebo)
  • SB — Specialised Building (kago e e kgethegileng jaaka diphuli le landscaping)
  • RE — Renewable Energy (go tsenya solar le wind)

Bakontraka ba le bantsi ba simolola ka GB (General Building) kgotsa CE (Civil Engineering), morago ba oketsa dikarolo tse dingwe fa bokgoni bo ntse bo gola.

CIDB Grades 1–9: Kgaoganyo e e Feletseng

Se se latelang se tlhalosa gore grade nngwe le nngwe e raya eng, melelwane ya ditjhelete, le se se tlhokegang go e fitlhelela.

Grade 1: Maemo a go Tsena

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R200,000 ka konteraka

Grade 1 ke sebaka sa go tsena sa bakontraka ba basha. E diretswe tiro e nnye — ditokafatso tsa matlo, dikoketso tse dinnye, ditokiso tse dinnye, le fit-out tse dinnye tsa kgwebo.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Ditokafatso tsa bonno tse di kwa tlase ga R200,000
  • Fit-out tse dinnye tsa kgwebo
  • Ditokiso le tlhokomelo tse dinnye
  • Landscaping ya selekanyo se sennyane

Ditlhokego:

  • Ngodiso ya motheo ya kgwebo (mong wa kgwebo, kopanelo kgotsa khamphani)
  • Setifikeiti sa tax clearance
  • Bokgoni jwa motheo jwa ditjhelete (gantsi ditlhokego tse dinnye)
  • Ga go pateletse rekoto ya semmuso ya tiro mo ngodisong ya ntlha

E diretswe bomang: Bakontraka ba basha, badiragatsi ba bannye, bakontraka ba nako e e seng yotlhe, le ba ba tsenang mo intasetering.

Tsela ya go tlhatloga: Go ya Grade 2, o tshwanetse go fetsa bonnye porojeke e le nngwe ka katlego mme o bontshe bokgoni jwa ditjhelete go fitlha R650,000.

Grade 2: Diporojeke tse Dinnye

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R650,000 ka konteraka

Bakontraka ba Grade 2 ba kgona go tshwara kago e nnye ya bonno, ditokafatso tse dikgolo, le diporojeke tse dinnye tsa kgwebo.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Matlo a mannye a bonno (go fitlha R650,000)
  • Ditokafatso tsa selekanyo sa bogare
  • Meago e mennye ya kgwebo
  • Ditiro tse dinnye tsa civil (ditokiso tse dinnye tsa ditsela, mabota a mannye a go tshegetsa mmu)

Ditlhokego:

  • O feditse bonnye porojeke e le nngwe ya Grade 1 ka katlego
  • Bokgoni jwa ditjhelete jwa go tshwara dikonteraka tsa R650,000
  • Ditsamaiso tsa motheo tsa kgwebo
  • Tax clearance le setifikeiti sa B-BBEE (mo ditirong tsa puso)

E diretswe bomang: Bakontraka ba bannye ba ba setse ba na le rekoto ya tiro, le ba ba fetileng tiro ya Grade 1.

Tsela ya go tlhatloga: Fetsa diporojeke di le dintsi tsa Grade 2 ka katlego, aga bokgoni jwa ditjhelete, mme o bontshe bokgoni jwa diporojeke tsa R2 million.

Grade 3: Diporojeke tsa Bogare jo Bonnye

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R2 million ka konteraka

Grade 3 ke lefelo le bakontraka ba le bantsi ba ba tsitsitseng ba dirang mo go lone: e kgolo go lekana diporojeke tse di botlhokwa tsa bonno le tse dinnye tsa kgwebo, mme e sa rwese ditlhokego tse di boima tsa digrade tse di kwa godimo.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Matlo a magolo le dikhomplekese tsa bonno
  • Meago e mennye go ya bogareng ya kgwebo
  • Ditiro tsa bogare tsa civil (go tokafatsa ditsela, marogo a mannye)
  • Ditlhabololo tsa bonno tsa diyuniti di le dintsi (selekanyo se sennyane)

Ditlhokego:

  • Go fetsa diporojeke tsa Grade 2 ka katlego
  • Bokgoni jwa ditjhelete jwa dikonteraka tsa R2 million
  • Rekoto ya tiro e e bontshitsweng
  • Ditsamaiso tse di siameng tsa kgwebo (accounting, project management)
  • Go obamela B-BBEE

E diretswe bomang: Bakontraka ba ba tsitsitseng ba ba siametseng tiro e kgolo ya bonno le tiro e nnye ya kgwebo.

Tsela ya go tlhatloga: Aga porofolio ya diporojeke tsa R2 million tse di atlegileng, oketsa bokgoni jwa ditjhelete, mme o tlhabolole ditsamaiso tsa tiro e kgolo.

Grade 4: Diporojeke tsa Bogare

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R4 million ka konteraka

Bakontraka ba Grade 4 ba kgona go tshwara diporojeke tsa bogare tsa kgwebo le bonno, mme ba tshwanela ditender tse dintsi tsa puso.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Meago ya bogare ya kgwebo
  • Ditlhabololo tsa bonno tsa diyuniti di le dintsi
  • Diporojeke tsa bogare tsa civil engineering
  • Ditokafatso tsa mafaratlhatlha

Ditlhokego:

  • Rekoto ya diporojeke tse di atlegileng tsa Grade 3
  • Bokgoni jwa ditjhelete jwa dikonteraka tsa R4 million
  • Ditsamaiso le mekgwa e e tsitsitseng ya kgwebo
  • Badiri ba ba nang le boiphitlhelelo (site managers, quantity surveyors)
  • Go obamela B-BBEE

E diretswe bomang: Bakontraka ba ba tsitsitseng ba ba siametseng diporojeke tsa kgwebo le bonno jo bogolo.

Tsela ya go tlhatloga: Fetsa diporojeke di le dintsi tsa Grade 4, aga bokgoni jwa ditjhelete go R6.5 million, mme o tlhabolole bokgoni jwa tiro e kgolo.

Grade 5: Diporojeke tsa Bogare jo Bogolo

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R6.5 million ka konteraka

Grade 5 e bula ditshono tse dikgolo tsa kgwebo le mafaratlhatlha. Bakontraka ba le bantsi ba mmaraka wa bogare ba dira mo maemong ano.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Meago e megolo ya kgwebo
  • Ditlhabololo tse dikgolo tsa bonno
  • Diporojeke tsa bogare tsa mafaratlhatlha
  • Tiro ya mafaratlhatlha ya bomasepala

Ditlhokego:

  • Rekoto e e atlegileng ya diporojeke tsa Grade 4
  • Bokgoni jwa ditjhelete jwa dikonteraka tsa R6.5 million
  • Setlhopha sa botsebi (baenjenere, QS, baokamedi ba diporojeke)
  • Ditsamaiso tsotlhe tsa kgwebo
  • Sekala se se nonofileng sa B-BBEE

E diretswe bomang: Bakontraka ba mmaraka wa bogare ba ba tsitsitseng ba ba nang le ditlhopha le ditsamaiso tsa botsebi.

Tsela ya go tlhatloga: Aga rekoto mo diporojekeng tsa R6.5 million, oketsa bokgoni jwa ditjhelete, mme o tlhabolole bokgoni jwa tiro ya R13 million.

Grade 6: Diporojeke tse Dikgolo

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R13 million ka konteraka

Bakontraka ba Grade 6 ba kgona go tshwara diporojeke tse dikgolo tsa kgwebo le mafaratlhatlha. Mo ke mo ditlhokego di simololang go nna boima thata.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Ditlhabololo tse dikgolo tsa kgwebo
  • Diporojeke tse dikgolo tsa mafaratlhatlha
  • Ditlhabololo tse dikgolo tsa bonno
  • Mafaratlhatlha a bomasepala le diporofense

Ditlhokego:

  • Rekoto ya diporojeke tse di atlegileng tsa Grade 5
  • Bokgoni jwa ditjhelete jwa dikonteraka tsa R13 million
  • Setlhopha sa boenjenere le botsamaisi sa botsebi
  • Setifikeiti sa ISO (gantsi se a tlhokega)
  • Sekala se se nonofileng sa B-BBEE
  • Ditsamaiso tsotlhe tsa boleng le pabalesego

E diretswe bomang: Bakontraka ba ba tsitsitseng ba ba nang le ditlhopha tsa botsebi, bokgoni jo bo nonofileng jwa ditjhelete, le rekoto e e supilweng.

Tsela ya go tlhatloga: Fetsa diporojeke tse dikgolo di le dintsi ka katlego, aga bokgoni jwa ditjhelete go R40 million, mme o tlhabolole bokgoni jwa maemo a enterprise.

Grade 7: Diporojeke tse Dikgolo Thata

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R40 million ka konteraka

Bakontraka ba Grade 7 ba dira mo maemong a enterprise, ba tshwara diporojeke tse dikgolo tsa mafaratlhatlha le ditlhabololo tse dikgolo tsa kgwebo.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Diporojeke tse dikgolo tsa mafaratlhatlha
  • Ditlhabololo tse dikgolo tsa kgwebo
  • Mafaratlhatlha a porofense le a bosetšhaba
  • Diporojeke tse di raraaneng tse di kopanyang ditsebo

Ditlhokego:

  • Rekoto e e atlegileng ya diporojeke tsa Grade 6
  • Bokgoni jwa ditjhelete jwa dikonteraka tsa R40 million
  • Setlhopha sotlhe sa botsebi (baenjenere, QS, baokamedi ba diporojeke, badiri ba pabalesego)
  • Setifikeiti sa ISO
  • Ditsamaiso tsa enterprise-level tsa kgwebo
  • Sekala se se nonofileng sa B-BBEE
  • Bosupi jwa bokgoni mo diporojekeng tse di raraaneng

E diretswe bomang: Bakontraka ba bagolo ba ba tsitsitseng ba ba nang le bokgoni jwa enterprise le metswedi e megolo ya ditjhelete.

Tsela ya go tlhatloga: Aga rekoto mo diporojekeng tsa R40 million, oketsa bokgoni jwa ditjhelete go R130 million, mme o tlhabolole bokgoni jwa mega-project.

Grade 8: Diporojeke tse Dikgolo Thata

Molelwane wa ditjhelete: Go fitlha go R130 million ka konteraka

Bakontraka ba Grade 8 ba tshwara diporojeke tse dikgolo thata tsa mafaratlhatlha le tlhabololo mo Aforika Borwa.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Diporojeke tse dikgolo thata tsa mafaratlhatlha
  • Diporojeke tse dikgolo tsa porofense le bosetšhaba
  • Ditlhabololo tse dikgolo
  • Diporojeke tse di raraaneng tsa boenjenere

Ditlhokego:

  • Rekoto ya diporojeke tse di atlegileng tsa Grade 7
  • Bokgoni jwa ditjhelete jwa dikonteraka tsa R130 million
  • Setlhopha sotlhe sa botsebi se se nang le boitseanape jo bo kwa godimo
  • Disetifikeiti di le dintsi tsa ISO
  • Ditsamaiso le mekgwa ya enterprise-level
  • Sekala se se nonofileng sa B-BBEE
  • Bosupi jwa bokgoni jwa mega-project

E diretswe bomang: Bakontraka ba bagolo ba ba nang le metswedi e megolo ya ditjhelete, bokgoni jwa enterprise, le rekoto e e netefaditsweng mo diporojekeng tse dikgolo.

Tsela ya go tlhatloga: Fetsa mega-project di le dintsi ka katlego, aga bokgoni jwa ditjhelete jo bo sa lekanyediwang, mme o bontshe bokgoni jwa diporojeke tse dikgolo thata mo nageng.

Grade 9: Bokgoni jo bo sa Lekanyediwang

Molelwane wa ditjhelete: Ga o na molelwane

Grade 9 ke grade e e kwa godimo thata ya CIDB, e beetsweng bakontraka ba ba kgonang go tshwara diporojeke tsa bogolo bofe kapa bofe.

Tiro e e tlwaelegileng:

  • Diporojeke tsotlhe tse dikgolo thata tsa mafaratlhatlha mo Aforika Borwa
  • Mega developments
  • Mananeo a bosetšhaba a mafaratlhatlha
  • Diporojeke tse di raraaneng tsa dibilione tsa randi

Ditlhokego:

  • Rekoto e e atlegileng mo diporojekeng tsa Grade 8
  • Bokgoni jwa ditjhelete jo bo sa lekanyediwang (kgotsa jo bo nonofileng thata)
  • Setlhopha sotlhe sa botsebi se se nang le boitseanape jo bo kwa godimo
  • Disetifikeiti di le dintsi tsa ISO
  • Ditsamaiso le mekgwa ya enterprise-level
  • Sekala se se nonofileng sa B-BBEE
  • Bosupi jwa bokgoni jwa diporojeke tse dikgolo thata

E diretswe bomang: Bakontraka ba bagolo thata mo Aforika Borwa ba ba nang le bokgoni jwa ditjhelete jo bo sa lekanyediwang kgotsa jo bo batlang bo sa lekanyediwe.

Tafole ya Kakaretso ya Melelwane ya Ditjhelete ka CIDB Grade

GradeBoleng jo Bogolo jwa KonterakaBophara jwa Tiro jo bo Tlwaelegileng
Grade 1Go fitlha go R200,000Ditokafatso tse dinnye, ditokiso tse dinnye
Grade 2Go fitlha go R650,000Kago e nnye ya bonno, ditokafatso tsa bogare
Grade 3Go fitlha go R2 millionBonno jo bogolo, kgwebo e nnye
Grade 4Go fitlha go R4 millionKgwebo ya bogare, bonno jwa diyuniti di le dintsi
Grade 5Go fitlha go R6.5 millionKgwebo e kgolo, mafaratlhatlha a bogare
Grade 6Go fitlha go R13 millionKgwebo e kgolo, mafaratlhatlha a magolo
Grade 7Go fitlha go R40 millionMafaratlhatlha a magolo, ditlhabololo tse dikgolo
Grade 8Go fitlha go R130 millionDiporojeke tse dikgolo thata tsa mafaratlhatlha
Grade 9Ga o na molelwaneDiporojeke tse dikgolo thata mo Aforika Borwa

Tlhokomeliso: Melelwane eno ya ditjhelete ke ya kakanyetso mme e ka fetolwa ke CIDB. Kame tsotlhe netefatsa melelwane ya jaanong mo webosaeteng ya CIDB kgotsa mo setifikeiting sa ngodiso ya gago.

Tsela ya go Tlhatlosa CIDB Grade ya Gago

Go tlhatlosa CIDB grade ga go itirele ka boyona — o tshwanetse go dira kopo ya tlhatloso mme o bontshe gore o fitlhelela ditlhokego tsa grade e e latelang. Tshepetso ke eno:

Kgato 1: Fitlhelela Ditlhokego tsa Ditjhelete

Grade nngwe le nngwe e na le ditlhokego tsa bokgoni jwa ditjhelete tsa bonnye. O tla tshwanetse go tlamela ka:

  • Audited financial statements — Mo dikhampaning seno se raya ditatemente tsa ngwaga tsotlhe tse di auditilweng. Mo beng ba dikgwebo ba le nosi kgotsa dikopano, go ka tlhokega ditatemente tse di netefaditsweng.
  • Bank statements — Ditatemente tsa banka tsa bosheng tse di bontshang bokgoni jwa gago jwa ditjhelete.
  • Bosupi jwa assets — Didirisiwa, lefatshe kgotsa matlotlo a mangwe a a bontshang bokgoni.

CIDB e lekola bokgoni jwa gago jwa ditjhelete ka go lebelela net worth, working capital, le bokgoni jwa go bona project financing fa go tlhokega.

Kgato 2: Aga Rekoto ya Tiro

O tshwanetse go bontsha go fetsa diporojeke ka katlego mo maemong a grade ya gago ya jaanong:

  • Project completion certificates — Go tswa kwa bareking go netefatsa go fetsa ka katlego.
  • Payment certificates — Go bontsha gore o dueletswe tiro e e feditweng.
  • References — Go tswa kwa bareking, baeletsing kgotsa barekisetsing.
  • Project documentation — Bosupi jwa bokgoni jwa gago jwa go laola diporojeke.

CIDB gantsi e batla diporojeke di le dintsi tse di atlegileng mo gradeng ya gago ya jaanong pele ga o ka tlhatloga.

Kgato 3: Tlhabolola Bokgoni

Digrede tse di kwa godimo di tlhoka bokgoni jo bo tseneletseng:

  • Setlhopha sa botsebi — Baenjenere ba ba nang le dithuto, quantity surveyors, le baokamedi ba diporojeke.
  • Ditsamaiso tsa kgwebo — Accounting e e siameng, project management, quality control, le ditsamaiso tsa pabalesego.
  • Disetifikeiti — Disetifikeiti tsa ISO di ka tlhokega mo digredeng tse di kwa godimo.
  • Go obamela B-BBEE — Sekala se se nonofileng sa B-BBEE se nna botlhokwa le go feta. Bona kaelo ya rona ya B-BBEE mo lekaleng la kago.

Kgato 4: Romela Kopo ya Tlhatloso

Fa o setse o fitlheletse ditlhokego:

  1. Feleletsa foromo ya kopo ya tlhatloso — E bonala mo webosaeteng ya CIDB.
  2. Kokoanya ditokomane tse di tshegetsang — Ditatemente tsa ditjhelete, disetifikeiti tsa diporojeke, references, le boiphitlhelelo jwa setlhopha.
  3. Duela madi a kopo ya tlhatloso — Netefatsa madi a jaanong mo webosaeteng ya CIDB.
  4. Romela kopo ya gago — Ka inthanete mo CIDB portal kgotsa ka poso.

Kgato 5: Leta Tlhatlhobo

CIDB e tla tlhatlhoba kopo ya gago, mme gantsi seno se tsaya dibeke 4–8. Ba ka kopa tshedimosetso e nngwe kgotsa tlhaloso.

Diphoso tse di Tlwaelegileng tsa Tlhatloso tse o Tshwanetseng go di Tila

  • Go dira kopo ka bonako thata — O se ka wa dira kopo pele o nna le rekoto e e lekaneng le bokgoni jwa ditjhelete.
  • Ditokomane tse di sa felelang — Go tlhoka ditatemente tsa ditjhelete kgotsa disetifikeiti tsa diporojeke go tla diegisa kopo ya gago.
  • Taolo e e sa siamang ya ditjhelete — Ditatemente tse di bontshang tahlelelo kgotsa cash flow e e bokoa di ka felela ka go ganwa.
  • Go se obamele B-BBEE — Digrede tse di kwa godimo di batla B-BBEE ka matla.
  • Ditsamaiso tse di sa lekanelang — Go tlhoka ditsamaiso tse di siameng tsa kgwebo go ka thibela tlhatloso.

CIDB Grading le Ditlhokego tsa Tender

Go tlhaloganya kafa CIDB grading e amang bokgoni jwa gago jwa go tendera tiro ya puso ka gone go botlhokwa.

Ditlhokego tsa Ditender tsa Lekala la Puso

Ditender tsotlhe tsa puso gantsi di kaya CIDB grade ya bonnye e e tlhokegang. Sekai:

  • Porojeke ya kago ya bomasepala ya R5 million e ka batla Grade 5 GB (General Building).
  • Porojeke ya tsela ya R15 million e ka batla Grade 6 CE (Civil Engineering).
  • Porojeke ya mafaratlhatlha ya R50 million e ka batla Grade 7 kgotsa go feta.

Ga o kgone go tendera porojeke fa CIDB grade ya gago e le kwa tlase ga e e boletsweng — tender ya gago e tla ganwa pele ga tlhatlhobo.

Go Tlhaloganya Ditokomane tsa Tender

Fa o sekaseka ditokomane tsa tender, batla:

  • Minimum CIDB grade e e tlhokegang — Gantsi e kwadilwe sentle mo kitsisong ya tender.
  • Karolo ya tiro — Tender e tla supa karolo (GB, CE, ME, jalo jalo) le grade e e tlhokegang.
  • Ditlhokego tsa joint venture — Diporojeke dingwe di letla joint venture, moo bakontraka ba kopanyang digrade tsa bone (go ya ka melao ya CIDB).

Joint Ventures le CIDB Grading

Joint venture di ka kopanya CIDB grades mo maemong a a rileng:

  • Grade e e kopantsweng gantsi e balwa ka grade ya balekane ka bongwe le kabelo ya madi ya bone.
  • Balekane botlhe ba tshwanetse go bo ba ngodisitswe le CIDB.
  • Joint venture e tshwanetse go ngodisiwa ka thoko le CIDB.
  • Go na le melao e e kgethegileng ya kafa grade di kopanngwang ka gone — sekaseka ditaelo tsa CIDB.

Joint venture di raraaneng mme di tlhoka thulaganyo e e kelotlhoko ya molao le ditjhelete. Buisana le mmueledi wa molao wa kago kgotsa mogakolodi wa CIDB pele o tsena mo joint venture.

Diphoso tse di Tlwaelegileng tsa CIDB Grading le Tsela ya go di Tila

Bakontraka ba le bantsi ba dira diphoso tse di ka tilwang tse di diegisang ditlhatloso kgotsa tsa tsosa dikgwetlho tsa compliance:

Phoso 1: Go se Tlhaloganye Grade ya Gago ya Jaanong

Bothata: Bakontraka ga ba itse sentle gore grade ya bone e ba letla go dira eng.

Tharabololo: Sekaseka setifikeiti sa CIDB registration ya gago ka kelotlhoko. Tlhaloganya melelwane ya gago ya ditjhelete le dikarolo tsa tiro. O se ka wa tendera diporojeke tse di fetang grade ya gago — o tla ganwa.

Phoso 2: Go Tlhokomologa Taolo ya Ditjhelete

Bothata: Direkoto tse di sa siamang tsa ditjhelete, ditahlelelo, kgotsa mathata a cash flow di thibela ditlhatloso.

Tharabololo: Boloka direkoto tsa accounting tse di siameng go simolola ka letsatsi la ntlha. Dirisa software ya accounting kgotsa hira bookkeeper. Dula o ntšhafatsa ditatemente tsa ditjhelete. Aga matlotlo a polokelo go tshegetsa tiro ya grade e e kwa godimo.

Phoso 3: Go se Age Rekoto ya Tiro ka Mokgwa o o Rulagantsweng

Bothata: Bakontraka ba fetsa diporojeke mme ba sa di ngole sentle, e leng se se dirang gore ditlhatloso di nne thata.

Tharabololo: Boloka direkoto tsotlhe tsa porojeke nngwe le nngwe:

  • Disetifikeiti tsa completion go tswa kwa bareking
  • Payment certificates
  • Ditshwantsho tsa porojeke
  • References tsa bareki
  • Dikakaretso tsa ditjhelete tsa porojeke

Dirisa software ya project management go latedisa diporojeke ka mokgwa o o rulagantsweng. Ditokomane tseno di botlhokwa mo ditlhatlosong.

Phoso 4: Go sa Tlhokomela B-BBEE Compliance

Bothata: Digrede tse di kwa godimo di batla B-BBEE compliance ka maatla, mme bakontraka ba e tlhokomologa go fitlha ba tlhoka go tlhatloga.

Tharabololo: Simolola B-BBEE compliance ka bonako. Le fa e sa tlhokege mo gradeng ya gago ya jaanong, e nna botlhokwa mo ditlhatlosong. Bona kaelo ya B-BBEE mo lekaleng la kago.

Phoso 5: Go se Rulaganye Ditlhatloso

Bothata: Bakontraka ba leta go fitlha ba tlhoka grade e e kwa godimo pele ba simolola go ipaakanya, e leng se se diegisang bokgoni jwa bone jwa go tendera diporojeke tse dikgolo.

Tharabololo: Rulaganya ditlhatloso ka pele. Fa o fetsa diporojeke tsa Grade 3 ka katlego, simolola go ipaakanyetsa Grade 4:

  • Aga bokgoni jwa ditjhelete
  • Tlhabolola setlhopha sa gago sa botsebi
  • Tsenya ditsamaiso tse di botoka tsa kgwebo
  • Simolola B-BBEE compliance

Phoso 6: Go Ganelwa Tender ka Lebaka la go se Tsamaisane ga Grade

Bothata: Bakontraka ba tendera diporojeke tse di kwa godimo ga grade ya bone, ba senya nako le metswedi.

Tharabololo: Kame tsotlhe netefatsa minimum CIDB grade e e tlhokegang pele ga go ipaakanya tender. Fa o le Grade 3 mme porojeke e batla Grade 5, o se ka wa senya nako — lebisa mo diporojekeng tse o di tshwanetseng, kgotsa rulaganya tlhatloso pele.

Goreng Spreadsheets le Dithulusi tse di sa Rulaganngwang di sa Lekana

Bakontraka ba le bantsi ba latela dintlha tsa CIDB mo spreadsheet, mo dipampiring kgotsa mo software e e tlwaelegileng ya accounting. Mokgwa oo o a phatloga fa o tshwanetse go bapisa boleng jwa porojeke le melelwane ya grade pele ga tender, go rulaganya tlhatloso go ya ka rekoto e e bonalang sentle, kgotsa go netefatsa gore grade le matlha a expiry a sub-contractors a tsamaisana le ditlhokego tsa konteraka. Ditokomane di felelela di phatlaletse, matlha a renewal a fosaega, mme dikopo tsa tlhatloso di tsaya nako e telele ka gonne bosupi bo thatafala go bo kokoanya. Tsamaiso ya kago e e agilweng ka boikaelelo e e tlhaloganyang CIDB grading mme e boloka data ya diporojeke le compliance mo lefelong le le lengwe e fokotsa diphatsa tseo. Go bona tshedimosetso e e oketsegileng ka taolo ya diporojeke le ditokomane, bona kaelo ya site diary le ditokomane tsa porojeke.

Kaelo Eno e Diretswe Bomang

Kaelo eno ya CIDB grading e diretswe bakagi ba bonno le ba kgwebo, property developers, le sub-contractors ba ba tlhokang go tlhaloganya kgotsa go tlhatlosa CIDB grade ya bone mo tirong ya puso. Go sa kgathalesege gore o mo Grade 1 mme o rulaganya tlhatloso ya ntlha, kgotsa o mo Grade 5 mme o lebile ditender tse dikgolo, metheo e e tshwanang e a dira: itse melelwane ya gago, aga rekoto ya tiro le bokgoni jwa ditjhelete, boloka ditokomane, mme o tsamaisane le B-BBEE le ditlhokego tse dingwe. NHBRC enrolment le mekgahlelo ya inspection di botlhokwa mo tirong ya bonno; CIDB grading yone e laola bogolo le mofuta wa diporojeke tsa puso tse o ka di latelang.

Dipotso Tse di Bodiwang Gantsi

Go tsaya nako e kae go tlhatlosa CIDB grade ya me?

Dikopo tsa tlhatloso gantsi di tsaya dibeke 4–8 go seka, fa ditokomane tsotlhe di feletse mme ditlhokego di fitlheletswe. Le fa go ntse jalo, nako ya go ipaakanyetsa tlhatloso e ka nna telele thata — o tshwanetse go aga rekoto ya tiro, bokgoni jwa ditjhelete, le ditsamaiso. Bakontraka ba bantsi ba tsaya dikgwedi 12–24 fa gare ga ditlhatloso, go ya ka pipeline ya diporojeke le lebelo la kgolo.

A nka nna le digrade tse di farologaneng mo dikarolong tse di farologaneng tsa tiro?

Ee. O ka nna le CIDB grades tse di farologaneng mo dikarolong tse di farologaneng tsa tiro. Sekai, o ka nna Grade 4 GB (General Building) mme wa nna Grade 2 EB (Electrical Engineering) fa o le mokontraka wa meago yo ka dinako dingwe a dirang tiro ya motlakase. Karolo nngwe le nngwe e beelwa grade ka thoko go ya ka rekoto le bokgoni mo lefelong leo.

Go direga eng fa ke tendera porojeke e e kwa godimo ga CIDB grade ya me?

Tender ya gago e tla ganwa ka bonako. Bareki ba puso ba lekola CIDB grade e le karolo ya tlhatlhobo ya ntlha ya eligibility, pele ga tlhatlhobo ya botegeniki kgotsa ya ditjhelete. Go tendera kwa godimo ga grade ya gago go senya nako le metswedi — kame tsotlhe netefatsa grade e e kwa tlase e e tlhokegang pele.

A ke tlhoka CIDB grade mo tirong ya private sector?

Nnyaa. CIDB grading e tlhokega fela mo tirong ya lekala la puso (bomasepala, mafapha a puso, dipalastatal). Bareki ba private sector ba ka santse ba kopa CIDB registration e le bosupi jwa semolao, mme ga se tshwanelo ya molao. Le fa go ntse jalo, bareki ba le bantsi ba private ba rata go bereka le bakontraka ba ba ngodisitsweng mo CIDB ka gonne e bontsha boitshepegi le compliance.

A nka fokotsa CIDB grade ya me?

Ee, mo maemong a mangwe. Fa bokgoni jwa gago jwa ditjhelete bo fokotsega thata, kgotsa fa o sa tlhole o fitlhelela ditlhokego, CIDB e ka fokotsa grade ya gago. O ka gape wa kopa downgrade fa o sa tlhole o batla go bereka mo gradeng e e kwa godimo. Le fa go ntse jalo, downgrade ga e tlwaelege — bakontraka ba bantsi ba batla go boloka kgotsa go tlhatlosa grade.

Ke tlhola jang CIDB grade ya me ya jaanong?

O ka tlhola CIDB grade ya gago mo setifikeiting sa registration ya gago, kgotsa ka go batla CIDB Register of Contractors mo inthaneteng kwa cidb.org.za. Grade ya gago e boetse e kwadilwe mo ditokomaneng tsotlhe tsa tender tse o di romelang.

Pharologanyo ke efe fa gare ga CIDB registration le CIDB grading?

Registration ke kgato ya ntlha — o ngodisa le CIDB gore o tsene mo rejisetareng ya bosetšhaba. Grading e latela morago ga registration — o fiwa grade (gantsi Grade 1 mo bakontrakeng ba basha) go ya ka bokgoni le rekoto ya tiro. O tshwanetse go ngodisiwa pele o ka fiwa grade, mme o tshwanetse go nna le grade pele o ka tendera mo tirong ya puso.

Bokhutlo

Go tlhaloganya CIDB grading go botlhokwa mo mokontrakeng mongwe le mongwe yo o batlang go bereka mo diporojekeng tsa puso kgotsa go godisa kgwebo. Grade ya gago e laola diporojeke tse o ka di tenderelang, bontsi jwa tiro jo o ka bo rwalang, le tshwanelo ya gago mo mefuteng e e farologaneng ya dikonteraka. Tsamaiso e naya tsela e e bonalang sentle go tswa Grade 1 (go fitlha R200,000) go ya Grade 9 (bokgoni jo bo sa lekanyediwang). Tlhatloso e ikaegile ka rekoto ya tiro, bokgoni jwa ditjhelete, ditsamaiso tse di siameng, le B-BBEE compliance.

Fa o batla go laola CIDB grading, go rulaganya ditlhatloso, le go boloka ditokomane tsotlhe tse di tlhokegang mo ditendereng le mo ditlhatlosong mo lefelong le le lengwe, bona kafa Wakha e thusang bakagi ba Aforika Borwa ka CIDB compliance le project management.


E kwadilwe ke

Wakha Team