Ilungelo Lokushiya Ootitshala eMzantsi Afrika: Isikhokelo sooMongameli
Ukulawula ukushiya kootitshala kungenye yeemisebenzi ezithatha ixesha elininzi nokulandela imithetho kubaphathi bezikolo nabasebenzi bokulawula. Ukusebenza ngelungelo elingalunganga kuza nengozi yezingxoxo zabasebenzi, iziphumo zokucikida, okanye ootitshala abacaphukileyo; ukulandela ukushiya kwii-spreadsheet umsebenzi uyanda ngalo naliphi icertificate sokugula neso sicelo sokushiya ngonyaka. Ilungelo lokushiya ootitshala eMzantsi Afrika lilawulwa yiivumelwano ze-PSCBC ne-ELRC, kwaye ukuqonda ngokucacileyo oko kusebenza esikolweni sakho akululo ngamaxesha onke.
Esi sikhokelo sibeka ilungelo lokushiya ootitshala eMzantsi Afrika ndawonye: ukushiya ngokugula, ukushiya ngonyaka, ukushiya umsebenzi womndeni, ukushiya ubele nokuzala, ukushiya ukufunda, nokushiya okukhethekileyo. Sihambelana ne-PSCBC Resolution 1 ka-2007, iivumelwano ze-ELRC, nomyalelo we-Basic Conditions of Employment Act (BCEA). Uza kufumana iintsuku zelungelo, imiqathango, neemfuno zokurekhoda ukuze ulawule ukushiya ngokufanelekileyo uze ulandele umthetho wabasebenzi.
Ukuqonda Iivumelwano ze-PSCBC ne-ELRC Zokushiya
Amalungelo okushiya ootitshala eMzantsi Afrika alawulwa ziivumelwano ezimbini ezinkulu zokuthetha:
PSCBC (Public Service Co-ordinating Bargaining Council): I-PSCBC Resolution 1 ka-2007 (ehlengiwe) icacisa izibonelelo zokushiya zabo bonke abasebenzi bakarhulumente, kubandakanya ootitshala abaqeshwe ngamasebe emfundo eeprovinsi.
ELRC (Education Labour Relations Council): I-ELRC ijongana neendaba zomkhakha wemfundo yaze yongeza iivumelwano ze-PSCBC ngezibonelelo ezithile zemfundo.
Basic Conditions of Employment Act (BCEA): I-BCEA inika amalungelo amancinci okushiya, kodwa abasebenzi bakarhulumente (kubandakanya ootitshala) bafumana izibonelelo ezininzi ngokweevumelwano zokuthetha.
Bonke ootitshala bezikolo zikarhulumente baphantsi kwale vumelwano. Ootitshala bezikolo zizimeleyo bakhuthelwe ziinkontileka zokuqeshwa, ezinokuthatha i-BCEA ephantsi okanye izibonelelo ezifanayo.
Ilungelo Lokushiya Ootitshala eMzantsi Afrika: Itafile Yeqonga Elikhawulezayo
| Uhlobo Lokushiya | Ilungelo | Imiqathango | Ukuthwala Ukuya | Iinkcukacha |
|---|---|---|---|---|
| Ukushiya Ngokugula | Iintsuku ezi-36 kwisikulungele esi-3 unyaka | Icertificate yegula iyafuneka emva kweentsuku ezi-2 ezilandelanayo | Iintsuku ezingasebenziswanga ziyandlala kwisikulungele | Isikulungele esitsha siqala njalo eminyakeni emi-3 |
| Ukushiya Ngonyaka | Iintsuku ezi-30 ngonyaka | Kuthathwa ngexesha leholide zesikolo | Kuya kuthi iintsuku ezi-15 zithwale ukuya | Kufuneka kuvunywe ngumongameli |
| Ukushiya Umsebenzi Womndeni | Iintsuku ezi-3 ngonyaka | Ngokugula/ukufa komndeni/ingozi | Akunakuthwalwa | Iintsuku ezingasebenziswanga ziyalahlekwa |
| Ukushiya Ubele | Iinyanga ezi-4 (iintsuku ezi-120) | Icertificate yegula iyafuneka | Akusebenzi | Kungaqala inyanga enye phambi kwexesha |
| Ukushiya Kokuzala | Iintsuku ezi-3 | Ukuzalwa/ukuthathwa kwengane | Akunakuthwalwa | Kufuneka kuthathwe ngaphakathi kweentsuku ezi-30 |
| Ukushiya Ukufunda | Ziyahluka | Kuya kuvunywa | Akusebenzi | Ngokuthi akuhlawulwa ngaphandle kokuba yinxalenye yophuhliso |
| Ukushiya Okukhethekileyo | Ziyahluka | Ukuvunywa ngokwecala | Akusebenzi | Ngeemeko eziphambili |
Ukushiya Ngokugula, Ngonyaka nangomndeni
Ilungelo Lokushiya Ngokugula
Ootitshala banelungelo leentsuku ezi-36 zokushiya ngokugula ezihlawulwayo kwisikulungele seminyaka emi-3 ngokwe-PSCBC Resolution 1 ka-2007. Oku kuninzi kunomda we-BCEA weentsuku ezi-30 kwisikulungele seminyaka emi-3.
Ukushiya Ngokugula Kusebenza Njani
Isikulungele seminyaka emi-3: Ukushiya ngokugula kusebenza kwisikulungele esijikelezayo seminyaka emi-3. Iintsuku ezingasebenziswanga ziyandlala ngaphakathi kwesikulungele kodwa azithwali—isikulungele siqala kabusha njalo eminyakeni emi-3.
Iizatifiketi zegula: Ziyafuneka ukuba ukushiya ngokugula kudlule iintsuku ezi-2 ezilandelanayo, kuthathwe kakhulu kunezihlandlo ezimbini kwiveki ezi-8, okanye umongameli acele enye (naseentsukwini ezingezi).
Imfuno zokurekhoda: Izikolo kufuneka zigcine irekhodi elinembileyo lokushiya konke ngokugula, kubandakanya iimini, ubude bemixa, neezatifiketi zegula. Ezi rekodi zibalulekile kucikido lweeprovinsi neezingxoxo zabasebenzi.
Iimeko Eziqhelekileyo
- Iintsuku ezi-3+ ezilandelanayo: Icertificate yegula iyafuneka
- Kakhulu kunezihlandlo ezi-2 kwiiveki ezi-8: Icertificate yegula iyafuneka
- Isikulungele siphelile: Umtitshala unokudinga ukusebenzisa ukushiya ngonyaka okanye acelé ukushiya okungahlawulwanga
Ilungelo Lokushiya Ngonyaka
Ootitshala banelungelo leentsuku ezi-30 zokushiya ngonyaka ngonyaka. Ngokungafaniyo nezinye iimfundo, ukushiya ngonyaka kootitshala ngokuthi kuthathwa ngexesha leholide zesikolo, njengoko ootitshala befanele ukuba bakhona ngexesha lesemester.
Imiqathango Yokushiya Ngonyaka
Ixesha: Kufuneka kuvunywe ngumongameli yaye ngokuthi kuthathwe ngexesha leholide zesikolo. Ukuthatha ukushiya ngexesha lesemester kudinga iimeko eziphambili nokuvunywa kweprovinsi.
Ukuthwala: Kuya kuthi iintsuku ezi-15 zithwale ukuya kunyaka olandelayo. Naluphi na ubude ngaphezu kwe-15 luyalahlekwa ngaphandle kokuba kukho iimeko eziphambili.
Intlawulo: Ihlawulwa ngomvuzo oqhelekileyo. Ukuba umtitshala uyeke umsebenzi okanye aye emhlabeni, ukushiya ngonyaka okungasebenziswanga kufuneka kuhlawulwe.
Ukurekhoda: Izikolo kufuneka zilandele amabhalansi okushiya ngonyaka, ukuvunywa, nokusetyenziswa, ngakumbi kootitshala abasondela ekuthini bayeke umsebenzi okanye bayeke umsebenzi.
Iindlela Ezilungileyo
Gcina iikalenda zokushiya ezinembileyo, uqhube izicelo ngokukhawulezayo, ukhumbuze ootitshala ngeemini zokulahlekwa. Iinkqubo zokulawula izikolo ngeedijithali zinokulandela amabhalansi ngokuzenzekelayo zinciphise ubulungisa.
Ukushiya Umsebenzi Womndeni
Ootitshala banelungelo leentsuku ezi-3 zokushiya umsebenzi womndeni ngonyaka ngokwe-BCEA Section 27. Esi sishiya sisezingxaki ezithile zomndeni.
Xa Ukushiya Umsebenzi Womndeni Kusebenza
Kungathathwa xa kukho ukugula okanye ukwenzakala kwengane, ukufa komnyeni okanye umntu osondelene nomndeni (umzali, ukhokho, umntwana, umzukulwana, umntakwabo), iyolo yegula yomntu womndeni edinga ukuba umtitshala abe khona, okanye ezinye iingozi zomndeni.
Imida ebalulekileyo: Iintsuku ezi-3 kuphela ngonyaka (azinganakuthwalwa), iintsuku ezingasebenziswanga ziyalahlekwa ekupheleni konyaka, ubungqina bunokufuneka, kwaye akunakusetyenziselwa ukulawula ingane ngokujwayelekileyo.
Ukurekhoda: Kufuneka kurekhodwe ngokwahlukeneyo kukushiya ngokugula nangonyaka ukuze kulandelwe iipatheni kwaye kuqinisekwe ukulandela.
Ukushiya Ubele, Kokuzala, Ukufunda nokukhethekileyo
Ukushiya Ubele
Ootitshala abangabo abafazi banelungelo leenyanga ezi-4 (iintsuku ezi-120) zokushiya ubele ezihlawulwayo ngokweevumelwano ze-PSCBC. Icertificate yegula iyafuneka, kwaye ukushiya kunokuqala ukuya kunyanga enye phambi kwexesha lokuzala. Umtitshala kufuneka azise umongameli ngokubhala ubuncinci iiveki ezi-4 phambi kwexesha lokuqala. Umvuzo opheleleyo uhlawulwa ngelo xesha. Ootitshala ababuya ekushiyeni ubele banelungelo lokubuya emsebenzini wabo, yaye izikolo kufuneka zenze izilungiso ezifanelekileyo zokuncelisa ukuba kucelwe.
Ukushiya Kokuzala
Ootitshala abangabo abadoda banelungelo leentsuku ezi-3 zokushiya kokuzala ezihlawulwayo xa umntwana wabo ezalwa okanye ethathwa. Kufuneka kuthathwe ngaphakathi kweentsuku ezi-30, akunakuthwalwa, kudinga ubungqina bokuzalwa/ukuthathwa, kwaye kwahlukile ekushiyeni umsebenzi womndeni. Amanye amaprovinsi anokunika ukushiya kokuzala okongezelelweyo—khangela iinkqubo zeprovinsi.
Ukushiya Ukufunda
Amalungelo okushiya ukufunda ayahluka ngokweenkqubo zeprovinsi. Ukushiya ukufunda okuvunyiweyo (okuphathelele indima yomtitshala) kunokunikelwa ngemvuzo ngokuvunywa komongameli neprovinsi. Ukushiya ukufunda okungavunywanga ngokuthi akuhlawulwa. Izicelo kufuneka zithunyelwe phambili ngobungqina bokubhalisa/ukubhalisa. Kungase kube phantsi kwezibophelelo zomsebenzi. Konke ukushiya ukufunda kufuneka kubhalwe ngemini, ubude bemixa, nemo yentlawulo.
Ukushiya Okukhethekileyo
Ukushiya okukhethekileyo kubandakanya iimeko eziphambili: ukubonakala enkundleni, amagcina ezenkolo, imisebenzi yeenyunyana zabasebenzi, okanye iingozi zomntu. Kunikelwa ngokugwebo lomongameli nesebe lemfundo leprovinsi. Icala ngalinye livavanywa ngokwahlukeneyo. Konke ukushiya okukhethekileyo kufuneka kubhalwe ngezizathu, ubude bemixa, negunya lokuvuma.
Ukurekhoda neemfuno Zokulandela
Ukurekhoda ukushiya ngokunembileyo kubalulekile ekulandeleni, ekubajethweni, nasebudlelwaneni nabasebenzi. Izikolo kufuneka zigcine irekhodi elibonisa:
Kumtitshala ngamnye: Iimini zesikulungele sokugula samanje namabhalansi, ibhalansi yokushiya ngonyaka nokusetyenziswa, ukushiya umsebenzi womndeni othathiweyo (ngonyaka), iimini zokushiya ubele/kokuzala, irekhodi lokushiya ukufunda nokukhethekileyo, nayo yonke imibhalo exhasayo.
Imfuno zokuxela: Amasebe emfundo eeprovinsi anokufuna iingxelo zokushiya zonyaka-nye okanye ngonyaka. Iirekhodi kufuneka zibekho kucikido, zikhusele izikolo ngexesha lezingxoxo zabasebenzi, zaze zazise ukucwangcisa abasebenzi ngebajethi.
Iindlela ezilungileyo: Sebenzisa iinkqubo zedijithali ukulandela ukushiya ngokuzenzekelayo uze ugcine irekhodi ekhuselekileyo, efunyanwayo. Qeqesha abasebenzi bokulawula, yenza ucikido oluqhelekileyo, uze ugcine irekhodi ubuncinci iminyaka emi-5 (okanye ngokweemfuno zeprovinsi).
Iinkqubo zokulawula izikolo zanamhlanje zinokulungisa ukulawula ukushiya ngokulandela zonke iintlobo zokushiya, ukubala amabhalansi ngokuzenzekelayo, ukukhiqiza iingxelo zokulandela, nokugcina irekhodi ledijithali ekhuselekileyo. Oko kunika abaphathi amanani okushiya anembileyo xa badinga wona kwaye kunciphisa umthwalo wokulawula.
Ukulawula Ukushiya Ngexesha Lemester Yezikolo
Ukushiya ngokugula: Akunakwaliwa ukuba kubhalwe ngokufanelekileyo. Iipatheni (umz. njalo ngoMvulo/ngoLwesihlanu) zinokufuna uphando.
Ukushiya ngonyaka ngexesha lesemester: Ngokuthi akuvunywanga ngaphandle kokuba kukho iimeko eziphambili. Kudinga ukuvunywa kweprovinsi.
Izilungiso zokumela: Izikolo kufuneka zilungise ukumela xa ootitshala bethatha ukushiya okuvunyiweyo, okuphazamisa ibajethi nokudinga ukucwangcisa phambili.
Ukusebenza okulungileyo: Iinkqubo zokushiya kufuneka zisebenze ngokungaguqukiyo kubo bonke ootitshala. Iinkqubo zokucalula zinokukhokela ezingxoxweni zabasebenzi.
Abaphathi abagcina irekhodi elicacileyo lokushiya baze basebenzise inqubo ngokungaguqukiyo banciphisa iingxoxo baze bagcine ixesha xa iingxelo zeprovinsi zifaneleke. Ngokuninzi ngokulawula imihla ngemihla nokulandela, bona isikhokelo senombolo ye-LURITS.
Isishwankathelo neeNdawo Zolandela
Ilungelo lokushiya ootitshala eMzantsi Afrika lilawulwa yiivumelwano ze-PSCBC ne-ELRC. Ootitshala bafumana iintsuku ezi-36 zokushiya ngokugula kwisikulungele seminyaka emi-3, iintsuku ezi-30 zokushiya ngonyaka ngonyaka, iintsuku ezi-3 zokushiya umsebenzi womndeni, iinyanga ezi-4 zokushiya ubele, neentsuku ezi-3 zokushiya kokuzala. Ukuqonda imiqathango neemfuno zokurekhoda ngokulungileyo kubalulekile ekulawuleni izikolo ngokufanelekileyo nokulandela umthetho wabasebenzi.
Ngokuninzi ngokulawula izikolo nokulandela, bona iinkokeli zethu ku-School Timetable CAPS Contact Time naku-SGB financial management.
Bona indlela i-Fundisa enceda ngayo izikolo zaseMzantsi Afrika ukulawula ukushiya kootitshala, ukuba khona, nokulandela i-DBE kwipulatifomu enye—phonononga i-Fundisa.
Imibuzo Ebuzwa Rhoqo
Ndingabala njani ibhalansi yokushiya ngokugula yomtitshala?
Ukushiya ngokugula kusebenza kwisikulungele esijikelezayo seminyaka emi-3. Ukubala ibhalansi, chaza umhla wokuqala wesikulungele samanje (iminyaka emi-3 ukusuka namhlanje), emva koko thabatha konke ukushiya ngokugula okuthathiweyo ukusuka kwiintsuku ezi-36. Umzekelo, ukuba isikulungele somtitshala saqala ngo-1 Januwari 2023 kwaye bathabathe iintsuku ezi-12 ukusuka apho, ibhalansi yabo yiintsuku ezi-24. Isikulungele siqala kabusha njalo eminyakeni emi-3, ngoko iintsuku ezingasebenziswanga azithwali kwisikulungele esitsha. Iinkqubo zokulawula izikolo ngeedijithali zinokubala oku ngokuzenzekelayo zinciphise iimpazamo zokwenza ngesandla.
Ingaba umtitshala angathatha ukushiya ngonyaka ngexesha lesemester?
Ngokuthi hayi. Ukushiya ngonyaka kootitshala kuhloselwe ukuthathwa ngexesha leholide zesikolo. Ukuthatha ukushiya ngonyaka ngexesha lesemester kudinga iimeko eziphambili (umz. ingozi yomndeni, ukunyangelwa kwegula) kwaye ngokuthi kudinga ukuvunywa kokubini ngumongameli nesebe lemfundo leprovinsi. Ukushiya okungagunyazwanga ngexesha lesemester kunokukhokela esinyathelweni sokuzilawula. Ukuba umtitshala udinga ixesha ngexesha lesemester ngezizathu zomntu, unokudinga ukusebenzisa ukushiya ngokugula (necertificate yegula) okanye acelé ukushiya okukhethekileyo, ngokuya ngeemeko.
Kwenzeka ntoni ukuba umtitshala agqibile ilungelo lakhe lokushiya ngokugula?
Ukuba umtitshala usebenzise zonke iintsuku ezi-36 kwisikulungele sakhe seminyaka emi-3 kwaye udinga ukushiya ngokugula okongezelelweyo, unamathuba amaninzi: (1) Lindela isikulungele siqale kabusha (ukuba kukufuphi kwiminyaka emi-3), (2) Sebenzisa ukushiya ngonyaka ukuba likho, (3) Cela ukushiya okungahlawulwanga (kuya kuvunywa), okanye (4) Kwimeko zokugula okubanzi okude, cela ukushiya ngokungabi nakho okanye ukunyangelwa kwegula (kuya kweenkqubo zeprovinsi nokuhlolwa kwegula). Izikolo kufuneka zisebenze nootitshala namasebe e-HR eeprovinsi ukufumana izisombululo ezifanelekileyo ngelixa ziqiqa ukuba imfundo yabafundi iyaqhubeka ingaphazanyiswanga.
Ingaba iintsuku zokushiya umsebenzi womndeni ziqala kabusha ekuqaleni konyaka wekalenda okanye owezimali?
Ukushiya umsebenzi womndeni kuqala kabusha ekuqaleni konyaka ngamnye wekalenda (1 Januwari). Ilungelo leentsuku ezi-3 alinakuthwalwa—nayiphi na iintsuku ezingasebenziswanga ziyalahlekwa ekupheleni konyaka. Oku kwahlukile ekushiyeni ngonyaka, apho iintsuku ezi-15 zinokuthwalwa. Izikolo kufuneka zikhumbuze ootitshala ukusebenzisa ukushiya umsebenzi womndeni ukuba kuyimfuneko phambi kokuphela konyaka, nangona kungasebenzelwa kuphela iingozi zomndeni ezifanelekileyo (ukugula kwengane, ukufa komndeni, njl.), hayi ngeenjongo zokujwayelekileyo.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team