Policy Yolawulo Lwezikolo eMzantsi Afrika: Isikhokelo ne-SASA
Oodirekti nama-SGB ngokuqhelekileyo bayalwa ukulinganisa ukulawula esikolweni namalungelo abafundi, bengaqiniseki ukuba iinkqubo zabo zihlangabezana neemfuno ze-SASA nezoMbumbulu. Ngaphandle kepolicy yolawulo lwezikolo eMzantsi Afrika ecacileyo, izikolo zinokujongana nokusebenzisa okungavumelani, iingxabano zabazali, nengozi yamaphutha kwiinkqubo zokumiswa okanye ukuphumiswa. Ipolicy yolawulo ethobela i-SASA ikhuselela amalungelo abafundi, inika ootitshala nabaphathi amanyathelo acacileyo okulandela, kwaye inciphisa ingozi yesemthethweni neyegama.
Esi silahlekiso sichaza indlela yokuphuhlisa nokuqeshisa policy yolawulo lwezikolo ethobela ii-SASA Sections 8–9, i-Constitution Section 12, ne-SACE Code of Professional Ethics. Siquka amanqanaba okungaphumeleli nempendulo, iindlela zokutshintsha ukohlwaywa ngokwayo (okukhalimayo), iinkqubo zokumiswa nokuphumisa, inkqubo efanelekileyo, nokugcina iirekhodi ukuze isikolo sakho sigcine indawo ekhuselekileyo ngelixa sihambelana nomthetho.
Yintoni Policy Yolawulo Lwezikolo eMzantsi Afrika?
Policy yolawulo lwezikolo yingxelo ebanzi echaza imigaqo, iinkqubo, neziphumo zokungaphumeleli kwabafundi. Isebenza njengeframework yokugcina ukulawula, ukukhuthaza ukuziphatha okulungileyo, nokuqinisekisa ukuthathelwa ngokulinganayo kwabafundi bonke. Phantsi kwe-SASA, yonke isikolo sikarhulumente kufuneka siphuhlise ikhodi yokuziphatha (equka iinkqubo zolawulo) ngokuthetha nabafundi, abazali, nootitshala.
Iinxenye ezibalulekileyo zepolicy yolawulo:
- Imigaqo ecacileyo: Iilindelo ezicacileyo zokuziphatha kwabafundi
- Amanqanaba okungaphumeleli: Ukuhlukaniswa kwezonyo ukusuka kuncinci ukuya kubalulekile
- Iziphumo: Amanyathelo olawulo aqhubekayo ahambelana nobunzima bokungaphumeleli
- Inkqubo efanelekileyo: Iinkqubo ezingenanto zokuphanda nokujongana neziqhelo
- Inkqubo yokucela uphinde uphonononge: Indlela yabafundi nabazali yokuchasa izigqibo
- Ukugcina iirekhodi: Inkqubo yokubhala phantsi iiziqhelo neenzo ezithathiweyo
Policy yolawulo ephuhliswe ngokulungileyo ikhuthaza ukuziphendulela, ivimbela ukohlwaywa okungaqondakali, ikhuselela amalungelo abafundi, kwaye iqinisekisa ukungaguquguquki kwezigqibo zolawulo kulo lonke isikolo.
Umgca Osemthethweni: I-SASA, i-Constitution, ne-SACE
Ukuqonda isiseko sesemthethweni solawulo lwezikolo kubalulekile ukuze uthobe kwaye ukhusele amalungelo abafundi.
South African Schools Act (SASA) Sections 8–9
Section 8: Ikhodi Yokuziphatha
I-SASA Section 8 ifuna yonke isikolo sikarhulumente samkele ikhodi yokuziphatha yabafundi. Le khodi kufuneka:
- Iphuhliswe ngokuthetha nabafundi, abazali, nootitshala
- Ihambelane ne-Constitution nomthetho osebenzayo wephondo
- Ichaze iinkqubo zolawulo neziphumo zokwaphula
- Iphononongwe minyaka ngeminyaka kwaye ihlaziywe xa kuyimfuneko
- Ifumaneke kubafundi bonke, abazali, nabasebenzi
Ikhodi yokuziphatha yenza isiseko sepolicy yakho yolawulo, iseka imigaqo neenkqubo ezilawula ukuziphatha kwabafundi.
Section 9: Ukumiswa Nokuphumisa
I-SASA Section 9 ilawula ukumiswa nokuphumisa abafundi:
- Ukumiswa: Ukususwa okuthatha ixesha esikolweni (ubuninzi iintsuku ezi-7) elindele uphando
- Ukuphumisa: Ukususwa okungapheliyo esikolweni (kufuneka imvume yomsebe wemfundo wephondo)
- Inkqubo efanelekileyo: Abafundi banelungelo lokuphendulwa phambi kokumiswa okanye ukuphumisa
- Iicelo zokuphonononga: Abafundi nabazali banokucela uphinde uphonononge izigqibo zokumiswa okanye ukuphumisa
Izikolo azinakumisa okanye ukuphumisa abafundi ngokungaqondakali—zonke izigqibo kufuneka zilandele iinkqubo ezifanelekileyo kwaye zigqitywe ngokungaphumeleli okubalulekileyo.
I-Constitution Section 12: Ilungelo Lokukhululeka Nokhuseleko
I-Constitution Section 12 ikhuselela ilungelo lomntu wonke lokukhululeka nokhuseleko lomntu, kuquka ilungelo:
- Lokungathatyathwa okanye ukohlwaywa ngendlela enobugwenxa, engabantu, okanye ehlaza
- Lokungaphathwa ngobunzima
Esi sikhuseleko soMbumbulu siyala ngokucacileyo ukohlwaywa ngokwayo ezikolweni. Nayiphi indlela yokohlwaywa ngokwayo iphula amalungelo abafundi asemthethweni kwaye ayilelanga.
I-SACE Code of Professional Ethics
I-South African Council for Educators (SACE) Code of Professional Ethics ifuna ootitshala:
- Bahloniphe ubuntu namalungelo abafundi
- Bagcine imida yobugcisa
- Basebenzise iindlela zolawulo ezifanelekileyo
- Bagweme ukohlwaywa ngokwayo okanye ukudekwa
- Balandele iipolicy zezikolo neemfuno zesemthethweni
Ootitshala abaphula i-SACE Code banokujongana nento yolawulo, kuquka ukumiswa okanye ukususwa emsebenzini.
Imigaqo Yephondo
Imisebe yemfundo yephondo inokukhupha imigaqo ezingeziweyo elawula ulawulo lwezikolo. Izikolo mazithobe zombini iimfuno zezwe (SASA) neephondo. Khangele iwebhusayithi yomsebe wemfundo wephondo lakho ukuze ubone imigaqo esebenzayo ephondo lakho.
Iindlela Zolawulo Ezivaliweyo Neendlela Zokutshintsha
Ezinye iindlela zolawulo zivaliwe ngokucacileyo phantsi komthetho waseMzantsi Afrika kwaye mazingasebenzi nakanjani ezikolweni.
Ukohlwaywa Ngokwayo
Ukohlwaywa ngokwayo kuvaliwe ngokupheleleyo ezikolweni zaseMzantsi Afrika. Oku kuquka:
- Ukubetha ngokwayo (ukushushu, ukutya, ukubetha)
- Ukuphoqa abafundi benze imisebenzi ebuhlungu ngokwayo
- Nayiphi indlela yamandla aphathekayo enjongo yayo ukubangela ubuhlungu okanye ukudekwa
Isiseko sesemthethweni sokuvala:
- I-Constitution Section 12 (ilungelo lokukhululeka nokhuseleko)
- I-SASA Section 10 (ukuvala ukohlwaywa ngokwayo)
- I-Children’s Act Section 110 (ukukhuselwa ekuhlukunyezweni)
- I-SACE Code of Professional Ethics
Iziphumo zokusebenzisa ukohlwaywa ngokwayo:
- Amacala obugeba (ukuhlasela)
- Into yolawulo ye-SACE (ukumiswa okanye ukususwa emsebenzini)
- Umthwalo womntu (iimantyi zabazali)
- Ungenelelo lomsebe wemfundo wephondo
Izikolo maziqinisekise ukuba bonke abasebenzi bayaqonda ukuba ukohlwaywa ngokwayo akulawulekanga kwaye kuya kubangela iziphumo ezibuhlungu.
Ezinye Iindlela Ezivaliweyo
Iindlela zolawulo ezingeziweyo ezivaliweyo ziquka:
- Ukudekwa: Ukudekwa esidlangalaleni, ukubizwa ngamagama, okanye ukuphathwa kubi
- Ukunqunywa kweemfuno zokuqala: Ukunqanda ukutya, amanzi, okanye ukufikelela kwiindlu zangasese
- Ukohlwaywa okugqithileyo: Iziphumo ezingalingani nokungaphumeleli
- Ukwahlula: Ukohlwaywa ngokusekelwe kwemveli, isini, inkolo, okanye ezinye iimpawu ezikhuselweyo
- Ukohlwaywa kweliqela: Ukohlwaywa koonke amaklasi okanye amaqela ngenxa yokungaphumeleli komnye
- Ukunqunywa imfundo: Ukuvimbela abafundi ukuba bangeni kumaklasi njengesohlwayo (ngaphandle kweenkqubo zokumiswa ezifanelekileyo)
Zonke iindlela zolawulo mazihloniphe ubuntu babafundi, zibe ngokweminyaka, zize zithobe amalungelo asemthethweni.
Amanqanaba Okungaphumeleli Neempendulo
Inkqubo yolawulo eqhubekayo ihlukanisa ukungaphumeleli ngamanqanaba ngokusekelwe kubunzima, neziphumo ezifanelekileyo kumanqanaba nganye. Oku kuqinisekisa ukungaguquguquki nokulingana ngelixa kuqinisekisa ukunyuka xa ukungaphumeleli kuqhubeka okanye kubaluleke ngakumbi.
Level 1: Ukungaphumeleli Okuncinci
Ukungaphumeleli okuncinci kuquka ukuziphatha okudikisa ukufunda kodwa okungabangeli ingozi yokhuseleko ebalulekileyo okanye kuphule imigaqo yesikolo ebalulekileyo.
Imizekelo:
- Ukuthetha ngexesha leklasi
- Ukungagqibi umsebenzi wasekhaya
- Ukwaphula iyunifom okuncinci
- Ukuzisa izinto ezivaliweyo (ii-toys, iiselfowuni ngexesha leklasi)
- Ukulahla inkunkuma
- Ukubaleka ezigwedini
- Ukungahloniphi ootitshala okanye abalingane okuncinci
Iimpendulo:
- Isilumkiso ngomlomo
- Isilumkiso esibhaliweyo (esirekhodiweyo kufayile yomfundi)
- Ukugcinwa (ixesha elandela isikolo elindelwe)
- Umsebenzi wesidlangala (ukucoca, ukulungisa)
- Indaba kubazali
- Isivumelwano sokuziphatha (uvumelwano lokuthuthukisa ukuziphatha)
Injongo: Lungisa ukuziphatha ngemfundo nolungiso oluthambileyo, uvimbele ukunyuka ukuya kokungaphumeleli okubaluleke ngakumbi.
Level 2: Ukungaphumeleli Okuphakathi
Ukungaphumeleli okuphakathi kuquka ukuziphatha okuphula imigaqo yesikolo ngokubaluleke ngakumbi okanye odikisa indawo yokufunda ngokubalulekileyo.
Imizekelo:
- Ukungaphumeleli okuncinci okuphindaphindiweyo (emva kwezilumkiso)
- Ukuziphatha okudikisayo eklasini
- Ukuchasa imiyalelo yootitshala
- Ukuxhaphaza (ngomlomo, ukugxeka abanye)
- Ukukopa kuvavanyweni okanye kumsebenzi
- Ukonakalisa impahla (ukonakalisa okuncinci)
- Ukushiya inkundla yesikolo ngaphandle kwemvume
- Ukusebenzisa ulwimi olungafanelekanga
- Ukuba nento ngaphandle kwemvume (okuncinci)
Iimpendulo:
- Isilumkiso esibhaliweyo esisemthethweni
- Ukugcinwa (okwandisiweyo okanye izihlandlo ezininzi)
- Umsebezi wesidlangala (iiyure eziandisiweyo)
- Ukulahlekelwa ziilungelo (iimidlalo, imisebenzi yangaphandle)
- Indibano nabazali iyafuneka
- Iplanu yenkxaso yokuziphatha
- Ukudluliselwa kumcebisincoko wesikolo okanye iinkonzo zenkxaso
- Ukumiswa esikolweni (ukususwa kumaklasi aqhelekileyo, iprogramu ehlala elindelwe)
Injongo: Jongana nokungaphumeleli ngokubalulekileyo ngelixa unika inkxaso ukuze abafundi bathuthukise ukuziphatha.
Level 3: Ukungaphumeleli Okubalulekileyo
Ukungaphumeleli okubalulekileyo kuquka ukuziphatha okubeka ingozi yokhuseleko, okuphula imigaqo yesikolo ebalulekileyo, okanye okunokuba neziphumo zesemthethweni.
Imizekelo:
- Ukulwa ngokwayo okanye ukuhlasela
- Ukuxhaphaza okubalulekileyo (okuqhubekayo, okubangela umonakalo)
- Ukuba nento (ixabiso elibalulekileyo)
- Ukonakalisa impahla (umonakalo obalulekileyo)
- Ukuba neziphathi (imikrozo, izixhobo zokudubula)
- Ukuba nokuyisebenzisa iiyobisi okanye utywala
- Ukuchasa okubalulekileyo okanye ukungathobeli
- Iingozi zobulali
- Ukuxhaphaza ngokwesini okanye ukuziphatha okungafanelekanga ngokwesini
- I-cyberbullying (amacala abalulekileyo)
- Ukungaphumeleli okuphakathi okuphindaphindiweyo naphezu kwongenelelo
Iimpendulo:
- Indibano yolawulo esemthethweni
- Ukumiswa (ukuya kwiintsuku ezi-7, elindele uphando)
- Ukudluliselwa kwiinkonzo zenkxaso zangaphandle (abasebenzi bezosheli, oogqirha beengqondo)
- Ukubandakanywa kwepolisa (ukuba kukho umonakalo wobugeba)
- Iplanu yongenelelo lokuziphatha (inxaso ebanzi)
- Ukulahlekelwa kuzo zonke iilungelo
- Umsebenzi wesidlangala (owandisiweyo, olindelwe)
- Ukubuyela esikolweni ngemeko (nemeko ezinzima)
Injongo: Jongana nokungaphumeleli okubalulekileyo ngokuzimisileyo ngelixa uqinisekisa inkqubo efanelekileyo nenkxaso efanelekileyo.
Level 4: Ukungaphumeleli Okubaluleke Kakhulu
Ukungaphumeleli okubaluleke kakhulu kuquka ukuziphatha okubeka ingozi yokhuseleko ngokukhawuleleyo, okuphula umthetho wobugeba, okanye okuphula ngokupheleleyo ukukhuseleka nokulawula kwesikolo.
Imizekelo:
- Ukuhlasela okubalulekileyo okubangela umonakalo
- Ukuba neziphathi zokudubula okanye izixhobo eziyingozi
- Ukuthengisa iiyobisi okanye ukusasaza
- Ukuhlukunyezwa ngokwesini okanye ukuziphatha okungafanelekanga ngokwesini okubalulekileyo
- Ukutshisa okanye ukonakalisa impahla okubalulekileyo
- Iingozi ngeziphathi
- Umsebenzi ohlobene neqela
- Ukungaphumeleli okubalulekileyo okuphindaphindiweyo naphezu kwongenelelo
- Ukuziphatha okubeka ubomi nabanye okanye ukukhuseleka engozini
Iimpendulo:
- Ukumiswa ngokukhawuleleyo (elindele uphando)
- Indibano yolawulo esemthethweni (nenkcazo yesemthethweni ukuba kuceliwe)
- Incebiso yokuphumisa (kufuneka imvume yomsebe wemfundo wephondo)
- Ukubandakanywa kwepolisa (kuphoqelekile kumonakalo wobugeba)
- Ukudluliselwa kwii-programu zemfundo zokutshintsha
- Iplanu yenkxaso ebanzi (ukuba umfundi ahlala esikolweni)
Injongo: Khuselela ukukhuseleka kwesikolo ngelixa uqinisekisa inkqubo efanelekileyo nokuphonononga zonke iinketho zenkxaso phambi kokuphumisa.
Itafile Yamanqanaba Okungaphumeleli
| Inqanaba | Imizekelo | Iimpendulo Eziqhelekileyo | Uphando Oluyafuneka |
|---|---|---|---|
| Level 1: Incinci | Ukuthetha eklasini, ukwaphula iyunifom okuncinci, umsebenzi wasekhaya ongagqibanga | Isilumkiso ngomlomo, isilumkiso esibhaliweyo, ukugcinwa, indaba kubazali | Okungaqhelekileyo (umfundisi ulawula) |
| Level 2: Ephakathi | Ukungaphumeleli okuncinci okuphindaphindiweyo, ukuziphatha okudikisayo, ukuxhaphaza okuncinci, ukukopa | Isilumkiso esisemthethweni, ukugcinwa okwandisiweyo, ukulahlekelwa ziilungelo, indibano nabazali, ukumiswa esikolweni | Esemthethweni (umphathi wecebo okanye umphathi ophantsi) |
| Level 3: Okubalulekileyo | Ukulwa ngokwayo, ukuxhaphaza okubalulekileyo, ukuba nento, ukonakalisa impahla, ukuba neeyobisi/utywala | Indibano yolawulo, ukumiswa (ukuya kwiintsuku ezi-7), ukudluliselwa kwenkxaso yangaphandle, ukubandakanywa kwepolisa ukuba kukho ubugeba | Esemthethweni (umphathi-mkhulu okanye ikomiti yolawulo) |
| Level 4: Okubaluleke Kakhulu | Ukuhlasela okubalulekileyo, iziphathi, ukuthengisa iiyobisi, ukuhlukunyezwa ngokwesini, ukutshisa, izingozi ngeziphathi | Ukumiswa ngokukhawuleleyo, indibano esemthethweni, incebiso yokuphumisa, ukubandakanywa kwepolisa kuphoqelekile | Esemthethweni (umphathi-mkhulu, ikomiti yolawulo, umsebe wephondo) |
Okubalulekileyo: Le tafile inika isikhokelo jikelele. Izikolo maziphuhlise iinkqubo ezicacileyo ezihambelana nemeko yazo nemigaqo yephondo.
Iindlela Zokutshintsha Ukohlwaywa Ngokwayo
Ekubeni ukohlwaywa ngokwayo kuvaliwe, izikolo mazisebenzise iindlela zolawulo zokutshintsha eziphumelelayo, ezihloniphekayo, nezithobela i-SASA neemfuno zoMbumbulu.
I-Positive Behavioural Interventions and Supports (PBIS)
I-PBIS yindlela ephambili egxile ekufundiseni nasekuqinisekiseni ukuziphatha okulungileyo endaweni yokohlwaya okungalungileyo.
Iinxenye ezibalulekileyo:
- Iilindelo ecacileyo: Fundisa ngokucacileyo ukuziphatha okulindelwe
- Ukuqinisekisa okulungileyo: Qaphela nokuphathisa ukuziphatha okulungileyo
- Iziphumo ezingaguquguqukiyo: Sebenzisa imigaqo ngokulinganayo nangokungaguquguqukiyo
- Izigqibo ezisekelwe kwidatha: Sebenzisa idatha yeziqhelo ukubona iipatheni nokulungisa iingenelelo
- Inkxaso yeenqanaba ezininzi: Nika amanqanaba okunyuka enkxaso ngokusekelwe kwemfuneko
Iinzuzo:
- Inciphisa ukungaphumeleli ngokuvimbela iingxaki phambi kokuba zenzeke
- Idala inkcubeko yesikolo elungileyo
- Ithuthukisa uncwadi lwabafundi nempumelelo yezifundo
- Yakha ubudlelwane phakathi kootitshala nabafundi
Iindlela ZokuBuyisela
Iindlela zokubuyisela zigxile ekulungiseni umonakalo nasekubuyiseleni ubudlelwane endaweni yokohlwaya aboni.
Iindlela eziqhelekileyo:
- Iindirongo zokubuyisela: Iingxoxo ezilungisweyo ezizisa ndawonye amalungu athintekileyo
- Ulamlo: Inkqubo ehlelekileyo yokusombulula ukungavumelani
- Iindibano zokubuyisela: Iindibano ezisemthethweni ezibandakanya abafundi, abazali, ootitshala, namalungu athintekileyo
- Umsebenzi wesidlangala: Umsebenzi onentsingiselo owenza umonakalo owenzekileyo
Iinzuzo:
- Inceda abafundi baqonde umphumela wezenzo zabo
- Yakha uzwelo nokuziphendulela
- Ilungisa ubudlelwane neenkxaxheba zesidlangala
- Inciphisa ukuphinda ukona
Iizivumelwano Zokuziphatha Neeplanu Zenkxaso
Kwabafundi abanokungaphumeleli okuqhubekayo, izivumelwano zokuziphatha neeplanu zenkxaso zinika iingenelelo ezakhiweyo.
Iinxenye:
- Iilindelo ecacileyo: Ukuziphatha okulindelwe ngokucacileyo
- Iziphumo: Iziphumo ezivumelwaneyo zokwaphula
- Inkxaso: Imithombo neengenelelo zokunceda umfundi aphumelele
- Ukuqwalasela: Ukuphonononga rhoqo nokuphonononga inkqubeko
- Iimbuyiselo: Ukuqinisekisa okulungileyo kokufezekisa iinjongo
Iinzuzo:
- Inika ukwakhiwa nokucaca
- Ibandakanya abafundi ekusekeni iinjongo
- Iqinisekisa ukulandela okuqhubekayo
- Ilandelela inkqubeko ngokuhamba kwexesha
Ukugcinwa Nomsebenzi Wesidlangala
Ukugcinwa okulindelwe nomsebenzi wesidlangala kunika iziphumo ngelixa ugcina abafundi baxhaphakele kwimisebenzi elungileyo.
Ukugcinwa:
- Ixesha elandela isikolo elindelwe -ithuba lokucinga nokugqiba umsebenzi olibalekileyo
- Kufuneka kube yemfundo, hayi isohlwayo
- Ubude obuninzi kufuneka bube ngokufanelekileyo (ngokwenziwa iiyure ezi-1–2)
Umsebenzi wesidlangala:
- Umsebenzi onentsingiselo owenza umonakalo owenzekileyo
- Imizekelo: ukucoca, ukulungisa, ukunceda abafundi abancinci, iiprojekthi zokuthuthukisa isikolo
- Kufuneka kube ngokweminyaka kwaye kulindelwe
- Inika ithuba lokunika ngokulungileyo
Ukulahlekelwa Ziilungelo
Ukususa iilungelo (iimidlalo, imisebenzi yangaphandle, iziqhelo zesikolo) kunokuba nempumelelo kukungaphumeleli okuphakathi.
Iikhokelo:
- Iilungelo ezisusiweyo kufuneka zihlobane nokungaphumeleli xa kunokwenzeka
- Ubude kufuneka bube ngokufanelekileyo kwaye uxelelwe ngokucacileyo
- Abafundi bafane ukuqonda indlela yokufumana kwakhona iilungelo
- Akufuneki ukunqanda ukufikelela kwemfundo ebalulekileyo
Ukumiswa Esikolweni
Ukumiswa esikolweni kususa abafundi kumaklasi aqhelekileyo kodwa kubagcina esikolweni kwiprogramu ehlala elindelwe.
Iinxenye:
- Indawo yokufunda ehlala elindelwe
- Umsebenzi wezifundo uyaqhubeka (umsebenzi unikezelwa)
- Inkxaso yokuziphatha nencebiso
- Iilindelo neejongo ecacileyo zokubuyela kumaklasi aqhelekileyo
- Ukuphonononga rhoqo nokulandela inkqubeko
Iinzuzo:
- Igcina ukusebenza kwemfundo
- Inika inkxaso eqinileyo
- Isusa umfundi endaweni eqhelekileyo okwesithathu
- Ivumela ukubuyela okwakhiweyo kumaklasi
Ukudluliselwa Kwenkxaso Yangaphandle
Kukungaphumeleli okubalulekileyo okanye okuqhubekayo, ukudlulisela abafundi kwiinkonzo zenkxaso zangaphandle kunokujongana neengxaki ezingaphantsi.
Iinkonzo zenkxaso:
- Abasebenzi bezosheli (iingxaki zomndeni, ukuphatheka kabi, ubuhlwempu)
- Oogqirha beengqondo (impilo yengqondo, iingxaki zokuziphatha)
- Abacebisi beeyobisi (iingxaki zeeyobisi/utywala)
- Ii-programu zokuthuthukisa abantu abatsha (izakhono zobomi, umentoring)
- Inkxaso yesemthethweni (ukuba kukho iingxaki zesemthethweni)
Iinzuzo:
- Ijongana neentsusa zokungaphumeleli
- Inika ubuchule obukhethekileyo
- Ixhasa abafundi nemindeni
- Inciphisa umthwalo kwimithombo yesikolo
Iinkqubo Zokumiswa Nokuphumisa
Ukumiswa yinyathelo lolawulo olubalulekileyo olususa umfundi esikolweni okwesithathu. I-SASA Section 9 ilawula iinkqubo zokumiswa, kwaye izikolo mazilandele iimfuno zinkqubo efanelekileyo ezinzima.
Ukumiswa
Ukumiswa kufuneka kuphela kusetyenziswe:
- Ukungaphumeleli okubalulekileyo (Level 3 okanye 4)
- Iingxaki zokhuseleko ngokukhawuleleyo (izingozi, iziphathi, ubulali)
- Ukungaphumeleli okuqhubekayo naphezu kwengenelelo
- Umonakalo wobugeba (ukuba nento, ukuhlasela, ukuba neeyobisi)
Ukumiswa akufuneki kusetyenziswe:
- Ukungaphumeleli okuncinci okanye okuphakathi (sebenzisa iindlela zokutshintsha)
- Iingxaki zempumelelo yezifundo
- Umonakalo wokuqala (ngaphandle kokuba kubaluleke kakhulu)
- Ukulula (ukususa abafundi “abanzima”)
Iimfuno Zenkqubo Efanelekileyo
Phambi kokumisa umfundi, izikolo mazi:
1. Phanda isiqhelo
- Qokelela amanani kuzo zonke iinxenye (umfundi, abafakazi, ootitshala)
- Phonononga ubungqina (izimvo, amaxwebhu, ubungqina obuphathekayo)
- Bhala phantsi iziphumo zophando
- Qinisekisa ukuba uphando lungenanto nolunzulu
2. Xelela umfundi nabazali
- Xelela umfundi nabazali ngokungaphumeleli okusolwayo
- Nika iinkcazo zesiqhelo nobungqina
- Chaza inkqubo yokumiswa namalungelo
- Nika ithuba lokuphendula phambi kwesigqibo
3. Yenza indibano yolawulo
- Biza indibano nomphathi-mkhulu okanye ikomiti yolawulo
- Vumela umfundi nabazali ukuba babe khona
- Yenza ubungqina uze uvume impendulo
- Cinga inkcazo yomfundi nemeko
- Yenza isigqibo ngokusekelwe kubungqina nepolicy yesikolo
4. Nika isigqibo esibhaliweyo
- Isaziso esibhaliweyo sesigqibo sokumiswa
- Izizathu zokumiswa
- Ubude bokumiswa
- Imeko yokubuyela
- Ulwazi lwenkqubo yokucela uphinde uphonononge
Ubude Nemeko Yokumiswa
Ubude obuninzi:
- I-SASA ivumela ukumiswa ukuya kwi iintsuku ezi-7 elindele uphando
- Ukumiswa okude ngakumbi kufuneka imvume yomsebe wemfundo wephondo
- Ukumiswa kufuneka kube mfushane ngangoko kunokwenzeka
Imeko yokubuyela:
- Ukugqiba ixesha lokumiswa
- Indibano nomphathi-mkhulu okanye ikomiti yolawulo
- Uvumelwano lwezilindelo zokuziphatha
- Ukugqiba nayiphi ingenelelo eyafuneka (ucebiso, umsebenzi wesidlangala)
- Indibano nabazali (ukuba iyafuneka)
Ngexesha lokumiswa:
- Umfundi akavumelekanga enkundleni yesikolo
- Umsebenzi wezifundo kufuneka unikezelwe (ukuze ungaphantsi)
- Iinkonzo zenkxaso zifanele zifumaneke (ucebiso, umsebenzi wosheli)
- Uncwadi oqhelekileyo nabazali
Inkqubo Yokumiswa
- Isiqhelo senzeka → Umfundisi uxelela umphathi-mkhulu
- Uphando → Qokelela amanani, ubungqina, izimvo
- Isaziso → Xelela umfundi nabazali ngokungaphumeleli okusolwayo
- Indibano → Yenza indibano yolawulo nenkqubo efanelekileyo
- Isigqibo → Umphathi-mkhulu okanye ikomiti isigqiba ngokumiswa
- Isaziso esibhaliweyo → Nika isaziso sokumiswa esibhaliweyo nezizathu
- Ixesha lokumiswa → Umfundi ukhonza ukumiswa (ukuya kwiintsuku ezi-7)
- Indibano yokubuyela → Dibana nomfundi nabazali phambi kokubuyela
- Ukubuyela esikolweni → Umfundi ubuyela nemeko evumelweyo
- Ukuqwalasela → Landelela ukuziphatha unike inkxaso
Inkqubo Yokucela Uphinde Uphonononge
Abafundi nabazali banokucela uphinde uphonononge izigqibo zokumiswa:
Iziseko zokucela uphinde uphonononge:
- Amaphutha enkqubo (inkqubo efanelekileyo ayilandelwanga)
- Isigqibo engalinganayo (isohlwayo asilingani nokungaphumeleli)
- Ubungqina obutsha (olunolwazi olungacatshangelwanga)
- Ukwahlula (ukuphathwa okungalinganayo)
Inkqubo yokucela uphinde uphonononge:
- Thumela isicelo esibhaliweyo kumphathi-mkhulu (kwiiintsuku ezi-7)
- Umphathi-mkhulu uphonononga isicelo aze anokuguqula isigqibo
- Ukuba isicelo saliwa, nyukisa ukuya kumsebe wemfundo wephondo
- Umsebe wephondo uphonononga aze enze isigqibo sokugqibela
Ukuphumisa
Ukuphumisa yinyathelo lolawulo olubalulekileyo kakhulu, olususa umfundi esikolweni ngokupheleleyo. Ukuphumisa kufuneka imvume yomsebe wemfundo wephondo kwaye kufuneka kuphela kusetyenziswe kumacala aqhelekileyo.
Xa Ukuphumisa Kufanelekile
Ukuphumisa kuphela kufuneka kuqwalaselwe:
- Ukungaphumeleli okubaluleke kakhulu (Level 4)
- Ukungaphumeleli okubalulekileyo okuphindaphindiweyo naphezu kwengenelelo
- Iingozi zokhuseleko ngokukhawuleleyo (iziphathi, ubulali obubalulekileyo)
- Umonakalo wobugeba (ukuhlasela okubalulekileyo, ukuthengisa iiyobisi, ukuhlukunyezwa ngokwesini)
- Ukwaphula okuphambili kwemigaqo neexabiso zesikolo
Ukuphumisa kufuneka kube yokugqibela emva kokuba zonke ezinye iingenelelo ziphelile.
Inkqubo Yokuphumisa
Isinyathelo 1: Uphando nendibano
- Yenza uphando olunzulu
- Bamba indibano yolawulo esemthethweni
- Vumela umfundi nabazali ukuba benze icala
- Cinga bonke ubungqina nemeko
- Yenza incebiso yokuphumisa
Isinyathelo 2: Incebiso ye-SGB
- I-SGB iphonononga iziphumo zendibano
- Icinga incebiso yokuphumisa
- Iyenza isigqibo sokucebisa ukuphumisa
- Ilungiselela ingxelo yencebiso yokuphumisa
Isinyathelo 3: Imvume yomsebe wephondo
- Thumela incebiso yokuphumisa kumsebe wemfundo wephondo
- Quka ingxelo yophando, imizuzu yendibano, ubungqina, impendulo yomfundi, incebiso ye-SGB
- Umsebe wephondo uphonononga icala
- Enza isigqibo sokugqibela (yamkela okanye alale ukuphumisa)
Isinyathelo 4: Ukuqeshisa
- Ukuba kuvunyiwe, umfundi uyaphumiswa
- Isikolo silungiselela ukudluliselwa kwiprogramu yemfundo yokutshintsha
- Nika iirekhodi zezifundo kwisikolo esintsha
- Gcina iirekhodi ukuze uzibhekise kuzo kwixesha elizayo
Iimfuno Zenkqubo Efanelekileyo
Ukuphumisa kufuneka inkqubo efanelekileyo ezinzima:
- Uphando olungenanto: Uphando olunzulu, olungachanisi
- Inkcazo yesemthethweni: Umfundi nabazali banokuba neenkcazo zesemthethweni
- Ilungelo lokuphendulwa: Ithuba elipheleleyo lokwenza icala
- Isigqibo esibhaliweyo: Isigqibo esibhaliweyo esinentsingiselo esinezizathu
- Inkqubo yokucela uphinde uphonononge: Ilungelo lokucela uphinde uphonononge kumsebe wephondo okanye kwiinkundla
Iindlela Zokutshintsha Ukuphumisa
Phambi kokuphumisa, izikolo maziqwalasele:
- Iiprogramu zemfundo zokutshintsha: Iiprogramu ezikhethekileyo zabafundi abaneengxaki zokuziphatha
- Ukudluliselwa kwesinye isikolo: Kungafaneleka ngaphezu kokuphumisa
- Inkxaso eqinileyo: Inkxaso yokuziphatha nezezifundo ebanzi
- Iingenelelo zokuphilisa: Ukujongana neengxaki ezingaphantsi (ukuphatheka kabi, impilo yengqondo)
Ukuphumisa kufuneka kuphela kwenzeke xa zonke iindlela zokutshintsha ziphelile kwaye umfundi ubeka ingozi eqhubekayo kukhuseleko okanye ngokupheleleyo akanakuxhaswa esikolweni.
Ukugcina Iirekhodi Nokuphuhlisa Policy
Ukugcina iirekhodi ngokuchanileyo kubalulekile ukuze ulawulo lwe-discipline lusebenze, uthobe esemthethweni, ulandele iipatheni zokungaphumeleli.
Oku Kufuneka Kubhalwe
Ukwenza ubungqina besiqhelo:
- Usuku, ixesha, nendawo yesiqhelo
- Abafundi ababandakanyekileyo (amagama, amabakala, amaklasi)
- Inkcazo yokungaphumeleli (inentsingiselo, iqiniso)
- Abafakazi (amagama nezimvo)
- Ubungqina (amaxwebhu, izithombe, ubungqina obuphathekayo)
- Izenzo ezithathiweyo (izilumkiso, iziphumo, iingenelelo)
- Okulandelayo okufunekayo (iindibano, inkxaso, ukuqwalasela)
Izenzo zolawulo:
- Uhlobo lwesenzo (isilumkiso, ukugcinwa, ukumiswa)
- Usuku lwesenzo
- Ubude (ukuba kusebenza)
- Imeko okanye imfuno
- Umntu owavumela isenzo
- Isaziso somfundi nabazali (usuku, indlela)
Iingenelelo zenkxaso:
- Ukudluliselwa kubacebisi, abasebenzi bezosheli, okanye iinkonzo zangaphandle
- Iizivumelwano zokuziphatha okanye iplanu zenkxaso
- Ukuqwalasela inkqubeko nokuphonononga
- Iziphumo nokusebenza
Iindlela Eziqhelekileyo Zokugcina Iirekhodi
Ubuphinde:
- Gcina ubuphinde obuqinileyo (abasebenzi abagunyaziweyo kuphela abafikelela iirekhodi)
- Gcina iirekhodi ngokhuselekileyo (iikabhinethi ezitshiyekileyo okanye iinkqubo ezinepassword)
- Thobela i-POPIA (Protection of Personal Information Act)
- Yabelana ngolwazi kuphela namalungu agunyaziweyo (abazali, umsebe wephondo, iinkundla ukuba kuyafuneka)
Ukuchaneka:
- Bhala amanani ngokungenanto (gwema iimvo okanye ukuqikelela)
- Sebenzisa ulwimi olucacileyo, olucacileyo
- Quka zonke iinkcazo ezifanelekileyo
- Hlaziya iirekhodi ngokukhawuleleyo emva kweziqhelo okanye izenzo
Ukugqiba:
- Bhala phantsi zonke iziqhelo (nokuba zincinci)
- Quka imbono yazo zonke iinxenye
- Gcina iirekhodi ngokwexesha
- Gcina amaxwebhu ankxaso (izimvo, ubungqina, uncwadi)
Ukugcina:
- Gcina iirekhodi ixesha elifunekayo (khangele imigaqo yephondo, ngokwenziwa iminyaka emi-3–5 emva kokuba umfundi eshiye isikolo)
- Gcina iirekhodi zamandulo ngokhuselekileyo
- Citsha iirekhodi ngokufanelekileyo xa ixesha lokugcina lidlulile
Iinkqubo Zokugcina Iirekhodi Zedijithali
Iinkqubo zolawulo lwezikolo zanamhlaji zinokulula ukugcina iirekhodi zolawulo: ukungena nokufumana ngokukhawuleleyo, iitimestamp ngokuzenzekelayo, ukukhangela ngumfundi okanye uhlobo lwesiqhelo, neengxelo ze-SGB okanye zokuthumela kumaphondo. Nayiphi inkqubo kufuneka ixhase ubuphinde nokugcina okuthobela i-POPIA.
Ukuphuhlisa Policy Yolawulo Yesikolo Sakho
Ukudala policy yolawulo ebanzi kufuna ukucwangcisa ngononophelo, uthetho, nokuhambelana ne-SASA neemfuno zephondo.
Isinyathelo 1: Sisekele Ikomiti Yokuphuhlisa Policy
Yenza ikomiti equka:
- Amalungu e-SGB (ngakumbi usihlalo namamele abazali)
- Umphathi-mkhulu nomphathi ophantsi
- Ootitshala (abamele amabakala/amabakala ahlukeneyo)
- Abamele abafundi (amalungu e-RCL)
- Abamele abazali (iimbono ezehlukeneyo)
- Abasebenzi benkxaso (abacebisi, abasebenzi bezosheli ukuba bafumaneka)
Indima yekomiti:
- Phonononga policy ekhoyo (ukuba isebenza)
- Phanda phandle iimfuno ze-SASA neendlela eziqhelekileyo
- Qulunqa idokumenti yepolicy
- Thetha nababanoxanduva
- Hlaziya ngokusekelwe kwempendulo
- Yenza policy yokugqibela ku-SGB ukuze ivunywe
Isinyathelo 2: Phonononga Iimfuno Zesemthethweni
Qinisekisa ukuba policy ithobela:
- I-SASA Sections 8–9: Ikhodi yokuziphatha neemfuno zokumiswa/ukuphumisa
- I-Constitution Section 12: Ukuvala ukohlwaywa ngokwayo
- Imigaqo yephondo: Khangele iimfuno zomsebe wemfundo wephondo
- I-SACE Code: Iethics yobugcisa kootitshala
- I-Children’s Act: Ukukhuselwa kwamalungelo abantwana
Isinyathelo 3: Chaza Amanqanaba Okungaphumeleli Neziphumo
Phuhlisa inkqubo yokuhlukanisa ecacileyo:
- Level 1 (Incinci): Imizekelo neempendulo
- Level 2 (Ephakathi): Imizekelo neempendulo
- Level 3 (Okubalulekileyo): Imizekelo neempendulo
- Level 4 (Okubaluleke Kakhulu): Imizekelo neempendulo
Qinisekisa ukuba iziphumo:
- Ziyaqhubeka: Nyuka ngokufanelekileyo
- Zilinganayo: Zihambelana nobunzima bokungaphumeleli
- Zingaguquguqukiyo: Zisetyenziswa ngokulinganayo kubafundi bonke
- Ziyimfundo: Znceda abafundi bafunde kumaphutha
Isinyathelo 4: Sisekele Iinkqubo Zenkqubo Efanelekileyo
Chaza iinkqubo:
- Uphando: Indlela iziqhelo ziphandwa ngayo
- Iindibano: Xa nantoni na iindibano zolawulo zenziwa nendlela
- Izigqibo: Ngubani owenza izigqibo nendlela
- Iicelo zokuphonononga: Inkqubo yokucela uphinde uphonononge izigqibo
- Iindaba: Indlela abafundi nabazali abaziswa ngayo
Isinyathelo 5: Phuhlisa Iindlela Zokutshintsha Ukohlwaywa Ngokwayo
Bhala phantsi iindlela zolawulo ezivunyiweyo:
- Iingenelelo zokuziphatha okulungileyo
- Iindlela zokubuyisela
- Iizivumelwano zokuziphatha neeplanu zenkxaso
- Ukugcinwa nomsebenzi wesidlangala
- Ukulahlekelwa ziilungelo
- Ukumiswa esikolweni
- Ukudluliselwa kwenkxaso yangaphandle
Qinisekisa ukuba bonke abasebenzi bayaqonda iindlela ezivaliweyo (ukohlwaywa ngokwayo, ukudekwa, njl.).
Isinyathelo 6: Yenza Iinkqubo Zokugcina Iirekhodi
Sisekele inkqubo:
- Ukubhala phantsi iziqhelo
- Ukubhala phantsi izenzo zolawulo
- Ukulandela iingenelelo zenkxaso
- Ukugcina ubuphinde
- Ukukhiqiza iingxelo
- Ukugcina iirekhodi
Isinyathelo 7: Thetha Nababanoxanduva
Uthetho luyafuneka phantsi kwe-SASA Section 8:
Thetha na:
- Abafundi: Iindibano ze-RCL, uphando, amaqela okuqwalasela
- Abazali: Iindibano zabazali, uphando, impendulo esibhaliweyo
- Ootitshala: Iindibano zabasebenzi, amaqela omsebenzi
- Abasebenzi benkxaso: Ingxelo ngeengenelelo nenkxaso
Inkqubo yothetho:
- Yabelana ngepolicy equlungiweyo
- Chaza amalungu abalulekileyo
- Qokelela impendulo neengxaki
- Phendula imibuzo nokucacisa ukuqondakala
- Hlaziya policy ngokusekelwe kwempendulo
- Gqiba policy ngenxelo yabanoxanduva
Isinyathelo 8: Vumela Uze Uqeshise
Uvumo lwe-SGB:
- Yenza policy yokugqibela ku-SGB
- I-SGB iphonononga ivumela policy
- Policy iba nguxwebhu lwesikolo olusemthethweni
Ukuqeshisa:
- Xelela bonke abanoxanduva (abafundi, abazali, abasebenzi) ngepolicy
- Nika ukuqeqesha kootitshala nabasebenzi benkxaso
- Bonisa policy ngokucacileyo (iwebhusayithi yesikolo, iibhodi zeendaba, iipaki zokungena)
- Qinisekisa ukuba bonke abasebenzi bayaqonda balandele policy
- Landelela ukuqeshisa ujongane neengxaki
Isinyathelo 9: Phonononga Nohlaziya
Ukuphonononga kwaminyaka:
- Phonononga policy minyaka ngeminyaka (kufuneka phantsi kwe-SASA)
- Hlola ukusebenza ubone ukuthuthukisa
- Hlaziya ngokusekelwe kushintsho lomthetho okanye iindlela eziqhelekileyo
- Thetha nababanoxanduva ngeentshintsho zicebiswayo
- Vumela uze uxelele ngeentshintsho
Iindlela Eziqhelekileyo Zokuqeshisa Iipolicy Zolawulo
Ukuqeshisa ngokufanelekileyo kuqinisekisa ukuba iipolicy zisebenza endaweni, hayi kuphela ephepheni.
Ukuqeqesha Nokwakha Amandla
Ukuqeqesha ootitshala:
- Qeqesha bonke ootitshala kwiinkqubo zepolicy
- Nika ukuphuhlisa okuqhubekayo kobugcisa
- Yabelana ngeendlela eziqhelekileyo neemeko
- Jongana neengxaki eziqhelekileyo nemibuzo
- Qinisekisa ukuqonda iimfuno zesemthethweni
Ukuqeqesha abasebenzi benkxaso:
- Qeqesha abacebisi, abasebenzi bezosheli, nabasebenzi benkxaso
- Qinisekisa bayaqonda iindima zabo kwinqubo yolawulo
- Nika imithombo neezixhobo zeengenelelo
Imfundo yabazali:
- Chaza policy kwiindibano zabazali
- Nika isishwankathelo esibhaliweyo ne-FAQ
- Khuthaza imibuzo ujongane neengxaki
- Yakha ukuqonda indlela yesikolo yolawulo
Ukungaguquguquki Nokulinganayo
Sebenzisa policy ngokungaguquguqukiyo:
- Imigaqo efanayo isebenza kubafundi bonke
- Ukungaphumeleli okufanayo kufumana iziphumo ezifanayo
- Gwema izigqibo ezingaqondakali okanye ezihlulayo
- Bhala phantsi zonke izigqibo nezizathu
Qinisekisa ukulinganayo:
- Phanda ngokunzulu phambi kokuthatha isenzo
- Nika umfundi ithuba lokuchaza
- Cinga imeko ngamnye
- Nika inkxaso ecaleni kweziphumo
Uncwadi
Uncwadi olucacileyo:
- Chaza imigaqo neelindelo ngokucacileyo
- Nika amaxwebhu epolicy abhaliweyo
- Sebenzisa ulwimi olufanelekileyo kweminyaka
- Guqulela kwiilwimi ezisetyenziswa esikolweni
- Yenza policy ifikeleleke (iwebhusayithi, ikopi ezishicilelweyo)
Iinkqubo ezingafihlekanga:
- Gcina abafundi nabazali bexeliwe
- Chaza izigqibo nezizathu
- Nika amathuba emibuzo
- Gcina iikhaneli zencwadi ezivulekileyo
Inkxaso Nongenelelo
Gxila enkxasweni:
- Jongana neentsusa zokungaphumeleli
- Nika iingenelelo ezifanelekileyo
- Sebenza nemindeni neenkonzo zangaphandle
- Landelela inkqubeko ulungise iingenelelo
Linganisa iziphumo nenkxaso:
- Iziphumo ziyafuneka ukuze kubekho ukuziphendulela
- Inkxaso inceda abafundi bathuthukise ukuziphatha
- Dibanisa zombini ukuze ulawulo lusebenze
Ukuqwalasela Nokuhlola
Landelela iziqhelo:
- Bhala phantsi zonke iziqhelo ngokulandelelanayo
- Hlalutya iipatheni neendlela
- Chonga abafundi abafuna inkxaso ezingeziweyo
- Landelela ukusebenza kweengenelelo
Hlola policy:
- Hlola ukuba policy ifezekisa iinjongo
- Chonga iindawo zokuthuthukisa
- Qokelela impendulo kubanoxanduva
- Yenza utshintsho njengoko kuyimfuneko
Iingxaki Eziqhelekileyo Neesisombululo
Ukuqeshisa iipolicy zolawulo ngokufanelekileyo kufuna ukujongana neengxaki eziqhelekileyo.
Ingxaki: Ukusebenzisa Okungavumelani
Ingxaki: Ootitshala abahlukeneyo basebenzisa imigaqo ngokwahlukeneyo, okubangela ukungalingani.
Iisisombululo:
- Nika ukuqeqesha ocacileyo kwiinkqubo zepolicy
- Sisekele iikhokelo zokwenza izigqibo
- Iindibano eziqhelekileyo ukuze sixoxe iimeko siqiniseke ukungaguquguquki
- Bhala phantsi zonke izigqibo ukuze uphonononge
Ingxaki: Ukungabikho Kwemithombo Yenkxaso
Ingxaki: Izikolo azinabo abacebisi, abasebenzi bezosheli, okanye iinkonzo zenkxaso zangaphandle.
Iisisombululo:
- Sebenzisana namalungu omphakathi
- Fikelela iinkonzo zenkxaso yomsebe wemfundo wephondo
- Qeqesha ootitshala ngezakhono zokuqala zencebiso nenkxaso
- Sebenzisa iiprogramu zenkxaso yabalingane
- Sebenzisa abazali nabavolontiya bomphakathi
Ingxaki: Ukuchasa Kwabazali
Ingxaki: Abazali abavumelani nezigqibo zolawulo okanye abaxhasi iipolicy zesikolo.
Iisisombululo:
- Xelela policy ngokucacileyo nangoko
- Chaza isizathu neemfuno zesemthethweni
- Bandakanya abazali ekuphuhliseni policy
- Nika amathuba okuxoxa nempendulo
- Yakha ubudlelwane nabazali
- Jongana neengxaki ngokukhawuleleyo nangokulinganayo
Ingxaki: Imida Yexesha
Ingxaki: Ukuphanda iziqhelo nokubamba iindibano kuthathela ixesha elibalulekileyo.
Iisisombululo:
- Lula iinkqubo xa kunokwenzeka
- Sebenzisa iinkqubo zedijithali ukuze unciphise umsebenzi wephepha
- Yabelana ngokufanelekileyo (umphathi ophantsi, iintsuku zecebo)
- Beka phambili iziqhelo ezibalulekileyo
- Qokelela iziqhelo ezifanayo ezincinci ukuze ube nempumelelo
Ingxaki: Abaphindi Ukona
Ingxaki: Abanye abafundi bayaqhubeka nokungaphumeleli naphezu kwengenelelo.
Iisisombululo:
- Andisa iingenelelo zenkxaso
- Dlulisa kubagcisa abangaphandle (oogqirha beengqondo, abasebenzi bezosheli)
- Phuhlisa iplanu zenkxaso ezipheleleyo
- Bandakanya imindeni ezingenelelo
- Cinga iiprogramu zemfundo zokutshintsha ukuba kufanelekile
- Bhala phantsi zonke iingenelelo ukuze uzibhekise kuzo kwixesha elizayo
Ukudala nokuqeshisa policy yolawulo lwezikolo eMzantsi Afrika ethobela i-SASA, i-Constitution, nemigaqo yephondo kubalulekile ukuze ugcine iindawo zokufunda ekhuselekileyo, ezilawulwayo ngelixa ukhusela amalungelo abafundi. Policy ephuhliswe ngokulungileyo inika imigaqo ecacileyo, iinkqubo ezingenanto, neziphumo ezifanelekileyo ngelixa igxila enkxasweni nasezingenelelo zokuziphatha okulungileyo. I-SASA Sections 8–9 ifuna iikhodi zokuziphatha neenkqubo zolawulo; ukohlwaywa ngokwayo kuvaliwe; kwaye inkqubo efanelekileyo, ukugcina iirekhodi, nokuphonononga minyaka ngeminyaka akuyikuchasana.
Ukuze ufumane ngakumbi ngolawulo nokuziphatha, bona isikhokelo setemplate yekhodi yokuziphatha yesikolo eMzantsi Afrika. Ukuze ulungise ukugcina iirekhodi zolawulo, ingxelo ye-SGB, nokwenza ubungqina obuthobela i-POPIA kwindawo enye, bona indlela i-Fundisa ixhasa ngayo izikolo zaseMzantsi Afrika.
Imibuzo Ebuzwa Rhoqo
Ingaba izikolo zingasasebenzisa ukohlwaywa ngokwayo ukuba abazali bavumelana?
Hayi. Ukohlwaywa ngokwayo kuvaliwe ngokupheleleyo ezikolweni zaseMzantsi Afrika nokuba abazali bavumelana. I-Constitution Section 12 ikhuselela ilungelo lomntu wonke lokukhululeka nokhuseleko, kwaye i-SASA Section 10 iyala ngokucacileyo ukohlwaywa ngokwayo. Uvumo lwabazali alugqibi amalungelo asemthethweni okanye umthetho wezwe. Izikolo ezisebenzisa ukohlwaywa ngokwayo zijongana namacala obugeba (ukuhlasela), into yolawulo ye-SACE, nomthwalo womntu. Izikolo mazisebenzise iindlela zolawulo zokutshintsha ezithobela i-SASA neemfuno zoMbumbulu.
Yintoni umahluko phakathi kokumiswa nokuphumisa?
Ukumiswa kukususwa okuthatha ixesha esikolweni (ubuninzi iintsuku ezi-7 phantsi kwe-SASA) elindele uphando okanye njengesiphumo solawulo. Abafundi babuyela esikolweni emva kwexesha lokumiswa, ngokuqhelekileyo nemeko (isivumelwano sokuziphatha, iplanu yenkxaso). Ukuphumisa kukususwa okungapheleleyo esikolweni kwaye kufuneka imvume yomsebe wemfundo wephondo. Ukuphumisa kufuneka kuphela kusetyenziswe kukungaphumeleli okubaluleke kakhulu (Level 4) emva kokuba zonke ezinye iingenelelo ziphelile. Izikolo mazilandele inkqubo efanelekileyo ezinzima kokubini ukumiswa nokuphumisa, kuquka uphando, iindibano, izigqibo ezibhaliweyo, neenkqubo zokucela uphinde uphonononge.
Indlela izikolo mazilawule ngayo abafundi abanemfuno yemfundo ekhethekileyo abaziphatha kakubi?
Abafundi abanemfuno yemfundo ekhethekileyo baneelungelo ezifanayo zenkqubo yolawulo ezingenanto, kodwa izikolo maziqwalasele iimfuno zabo neemeko ngamnye. Phambi kokuthatha isenzo solawulo, izikolo maziqwalasele ukuba umfundi wayeqonda imigaqo neziphumo, cinga ukuba ukungaphumeleli kuhlobene nokukhubazeka kwabo okanye iimfuno zenkxaso, qinisekisa ukuba inkxaso neendlela zokulungisa zisekhona, thetha nabasebenzi benkxaso (oogqirha beengqondo, abatherapisti, ootitshala beemfundo ekhethekileyo), kwaye ulungise iziphumo zibe zifanelekile kuqonda nomfundi namandla.
Izikolo mazigxile enkxasweni nasezingenelelo zokuziphatha okulungileyo endaweni yokohlwaya abafundi abanemfuno ekhethekileyo, ngelixa zigcina ukuziphendulela nokhuseleko.
Yeyiphi iirekhodi izikolo mazigcine kweziqhelo zolawulo?
Izikolo mazigcine iirekhodi echanileyo zeziqhelo zolawulo zonke: iinkcazo zeziqhelo (usuku, ixesha, indawo, inkcazo, amalungu abandakanyekileyo, abafakazi), iziphumo zophando (izimvo, ubungqina, iziphelo), izenzo zolawulo ezithathiweyo (izilumkiso, ukugcinwa, ukumiswa, iingenelelo zenkxaso), iindaba zabafundi nabazali (oomhla, iindlela, iimpendulo), iingenelelo zenkxaso (ukudluliselwa, ucebiso, iplanu zokuziphatha, inkqubeko), neecelo zokuphonononga (ukuba kukho, iziphumo). Iirekhodi kufuneka zigcinwe ngobuphinde, zigcinwe ngokhuselekileyo, zigcinwe ixesha elifunekayo (ngokwenziwa iminyaka emi-3–5 emva kokuba umfundi eshiye isikolo), zize zifumaneke kubanoxanduva abagunyaziweyo (abazali, umsebe wephondo, iinkundla ukuba kuyafuneka).
Iinkqubo zokugcina iirekhodi zedijithali zinokulula ukwenza ubungqina bolawulo kwaye zinceda ukuqinisekisa ukuthobela i-POPIA neemfuno zephondo.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team