Amakhodi Okukala CAPS Achazwa: Isikala Samaphuzu Ayi-7 Ezikoleni Zase-SA
Ukubhala amamaki kuphela uze uthole ukuthi amakhodi okukala awahambisani namabhande amaphesenti. Ukulungiselela ukucwaninga kwesifunda nokuthola amakhodi angahambisani kuzifundo. Abazali ngasemlonyeni wereport bebuza ukuthi i-Code 5 isho ini. Kubafundisi abaningi, ama-HoD kanye nabaphathi bezikole, amakhodi okukala e-CAPS ayiwona umthombo waminyaka yonke wokuphithizela nolawulo oluningi. I-Curriculum and Assessment Policy Statement (CAPS) isebenzisa isikala sokukala esivumelana nesikhathi samaphuzu ayi-7 ukukala ukusebenza kwabafundi ku-GET nase-FET, lawo makhodi avela ekhadini ngalinye lereport, adlulisa izinqumo zokukhushulwa futhi kufanele ahambisane nezimfuno ze-Department of Basic Education (DBE).
Lolu hlu lukunikeza amakhodi okukala e-CAPS achazwe: isikala samaphuzu ayi-7, amabhande amaphesenti, ukuthi i-Foundation Phase ihluke kanjani, nokuthi uwasebenzisa kanjani ngendlela efanele emakhadini ereport nangenqubomgomo yakho yokukala. Ukuze ubone ukubuka okuphelele kwezimfuno, bheka izimfuno zokukala ze-CAPS 2026.
Yini Amakhodi Okukala e-CAPS?
Amakhodi okukala e-CAPS yizinkomba zezinombolo (1–7) ezimelela amazinga okufunda abafundi ngokwenqubomgomo yokukala ye-Department of Basic Education. Ikhodi ngayinye ihambisana nobubanzi obuthile bamaphesenti nencazelo yokufinyelela, inikeza indlela ehlala ingaguquki yokuxhumana ngokusebenza kwabafundi kuzo zonke izikole zaseNingizimu Afrika.
Kungani kubalulekile: La makhodi ayaphoqeleka kukho konke ukukala okusemthethweni, amakhadi ereport, nokuthumela ukulandela i-DBE. Ukusebenzisa ngendlela engalungile kungaholela emarekhodini abafundi angalungile, izingxabano zokukhushulwa, nezinkinga zokulandela lapho kucwaningwa izifundazwe.
Isikala sokukala sivumelanisa ukukala kuzo zonke izifundo, kwenza kube lula kubazali, abafundisi kanye nezikhulu zezemfundo ukuqonda intuthuko yabafundi. Esikhundleni sokuthembela kuphela emaphesentini — angashintsha encazelweni phakathi kwezifundo nezikole — amakhodi anikeza izinga lokufinyelela elihambisanayo nelihambisana nezimfuno ze-CAPS.
Isikala Samaphuzu Ayi-7: Amakhodi Namabhande Amaphesenti
Isikala samaphuzu ayi-7 se-CAPS sisebenza kuzo zonke izifundo ku-GET Phase (Amabanga 4–9) nase-FET Phase (Amabanga 10–12). Ikhodi ngayinye imelela izinga lokufinyelela elithile elihambisana nobubanzi bamaphesenti nencazelo.
| Ikhodi | Izinga Lokufinyelela | Ububanzi Bamaphesenti | Incazelo |
|---|---|---|---|
| 7 | Ukufinyelela Okuphezulu Kakhulu | 80–100% | Ukusebenza okuhluke kakhulu, ukhombisa ukuqonda okuphelele |
| 6 | Ukufinyelela Okuhle Kakhulu | 70–79% | Izinga eliphezulu lokukwazi, ukhombisa ukuqonda okujulile |
| 5 | Ukufinyelela Okuningi | 60–69% | Ukusebenza okuhle, ukhombisa ukuqonda okuqinile |
| 4 | Ukufinyelela Okwanele | 50–59% | Ukusebenza okwanelayo, kuhlangabezana nezimfuno eziphansi |
| 3 | Ukufinyelela Okuphakathi | 40–49% | Ukuqonda okungaphela, ngaphansi kwesilinganiso esilindelwe |
| 2 | Ukufinyelela Okuyisisekelo | 30–39% | Ukuqonda okulinganiselwe, izikhala ezinkulu ekolweni |
| 1 | Akukafinyelelwa | 0–29% | Ubufakazi obunganele bokufunda, akuhlangabezani nezimfuno |
Ukuqonda Izinga Ngalinye Lekhodi
Ikhodi 7 (Ukufinyelela Okuphezulu Kakhulu): Abafundi abafinyelela 80–100% bakhombisa ubuchwepheshe obuhluke kakhulu esifundweni. Basebenzisa ngokungaguquki ulwazi ezimeni ezintsha, bakhombisa ukucabanga okubalulekile, futhi bedlula okulindelwe yikharikhulamu. Leli khodi likhombisa abafundi abaselungele izingqinamba eziphezulu futhi bangafaneleka emiklomelo yezifundo noma ukubonakala.
Ikhodi 6 (Ukufinyelela Okuhle Kakhulu): Abafundi abathola 70–79% bakhombisa ukukwazi okuphezulu nokuqonda okujulile. Bahlangabezana nazo zonke izimfuno futhi bakhombisa amakhono okusebenzisa aqinile. Leli zinga limelela ukusebenza ngaphezulu kwesilinganiso okufaneleka ukungena enyuvesi nasezinhlelweni ezincintisayo.
Ikhodi 5 (Ukufinyelela Okuningi): Ububanzi 60–69% bukhombisa ukusebenza okuhle nokuqonda okuqinile. Abafundi bahlangabezana nezimfuno zekharikhulamu futhi bangasebenzisa ulwazi ngosizo oluncane. Leli yizinga eliphansi elivame ukudingeka ukungena enyuvesi ezifundweni eziningi.
Ikhodi 4 (Ukufinyelela Okwanele): Abafundi abafinyelela 50–59% bahlangabezana nezimfuno eziphansi kodwa bangadinga usizo olwengeziwe. Leli khodi limelela ukusebenza okwanelayo okukhombisa ukuqonda okuyisisekelo. Ku-FET Phase, Ikhodi 4 ivame ukuba yizinga eliphansi lokukhushulwa ezifundweni ezithile.
Ikhodi 3 (Ukufinyelela Okuphakathi): Ububanzi 40–49% bukhombisa ukuqonda okungaphela nezikhala ekolweni. Abafundi bakhombisa ukuqonda okuthile kwemicabango kodwa baklwela ukusebenzisa. Leli zinga likhombisa ukuthi usizo olubalulekile luyadingeka.
Ikhodi 2 (Ukufinyelela Okuyisisekelo): Abafundi abathola 30–39% bakhombisa ukuqonda okulinganiselwe nezikhala ezinkulu ekolweni. Bakhombisa ukuqonda okuncane kwemicabango eyisisekelo futhi badinga ukungenelela okuqinile.
Ikhodi 1 (Akukafinyelelwa): Ububanzi 0–29% bukhombisa ubufakazi obunganele bokufunda. Abafundi abahlangabezani nezimfuno eziphansi futhi badinga ukungenelela nokusekelwa ngokusheshayo. Leli khodi livusa ukukala okwengeziwe nezinyathelo zokusekela.
I-Foundation Phase: Umehluko Wesikala Samaphuzu Ama-4
Umehluko obalulekile: I-Foundation Phase (Amabanga R–3) isebenzisa uhlelo lokukala oluhlukile. Esikhundleni sesikala samaphuzu ayi-7, ukukala kwe-Foundation Phase kusebenzisa isikala samaphuzu ama-4 namakhodi achazayo kunalezi zezinombolo.
| Ikhodi | Izinga Lokufinyelela | Incazelo |
|---|---|---|
| 4 | Kuhle Kakhulu | Umfundi udlula okulindelwe, ukhombisa ukuqonda okuqhubekayo |
| 3 | Kuhle | Umfundi uhlangabezana nokulindelwe, ukhombisa ukuqonda okuqinile |
| 2 | Kwanelisa | Umfundi uhlangabezana ngokungenana nokulindelwe, udinga usizo |
| 1 | Udinga Ukuthuthukiswa | Umfundi akahlangabezani nokulindelwe, udinga ukungenelela |
I-Foundation Phase igxile ekukaleni ukuthuthuka kunokukala okusekelwe emaphesentini. Abafundisi basebenzisa ukubuka, imisebenzi yokwenziwa nokukala okungakahleleki ukunquma amazinga okufinyelela. Amakhadi ereport ngokuvamile akhombisa amakhodi achazayo kunamaphesenti, ekhombisa ubunjalo bokuthuthuka bezemfundo zentsha.
Kungani umehluko: I-Foundation Phase ibeka phambili ukuthuthuka okuphelele, amakhono omphakathi, nokufunda okuyisisekelo/amanani kunokukala kwezemfundo okuyisemthethweni. Isikala samaphuzu ama-4 sihambisana nezigaba zokuthuthuka futhi sigwema ukubeka ingcindezi engakufanele kubafundi abancane.
Indlela Yokusebenzisa Amakhodi Okukala e-CAPS Emakhadini Ereport
Amakhadi ereport kufanele akhombise amakhodi okukala e-CAPS eduze namamaki amaphesenti nencazelo yokufinyelela. Nansi indlela yokuwasebenzisa ngendlela efanele:
Ulwazi Oludingekayo Emakhadini Ereport
- Imaki yephesenti: Isibalo sangempela (isb. 75%)
- Ikhodi yokukala: Ikhodi ye-CAPS ehambisanayo (isb. 6)
- Izinga lokufinyelela: Incazelo (isb. “Ukufinyelela Okuhle Kakhulu”)
- Amazwana ezifundo ezithile: Impendulo efuphi echazayo ehambisana nezinga lekhodi
Ukubala Amakhodi Kusuka Kumaphesenti
Ukuze unqume ikhodi efanele kusuka emakini ephesenti:
- Zungeza amaphesenti ngendlela efanele: Sebenzisa imithetho evamile yokuzungeza (0.5 nangaphezulu zizungeza phezulu)
- Uhlanganise nebhadi lephesenti: Thola ukuthi ubani ububanzi lapho iphesenti ingena khona
- Yabela ikhodi: Sebenzisa ikhodi ehambisana nalelo bubanzi
- Qinisekisa ukuvumelana: Qiniseka ukuthi zonke izifundo zisebenzisa indlela efanayo yokubala
Isibonelo: Umfundi uthola 68.5% ku-Mathematics. Ngemva kokuzungeza ku-69%, lokhu kungena kububanzi 60–69%, okuhambisana ne-Khodi 5 (Ukufinyelela Okuningi).
Amaphutha Avame Ukugwema
- Ukuzungeza okungahambisani: Ezinye izikole zizungeza phezulu, ezinye phansi — sakha inqubomgomo ecacile
- Ukusebenzisa amakhodi ngaphandle kwamaphesenti: Amakhadi ereport kufanele akhombise kokubili ukuze kube sobala
- Ukuhlanganisa isikala se-Foundation Phase ne-GET/FET: Qiniseka ukuthi usebenzisa isikala esifanele ngephase
- Ukungahambisisi amakhodi nencazelo: Ikhodi 6 kufanele isho njalo “Ukufinyelela Okuhle Kakhulu,” hhayi “Kuhle” noma amagama amanye
- Ukusebenzisa amakhodi ngendlela engalungile ukukhushulwa: Khumbula ukuthi izimfuno zokukhushulwa zingacacisa amakhodi aphansi, hhayi amaphesenti kuphela
Amakhodi Okukala e-CAPS Ezinqubomgomo Zokukala
Inqubomgomo yakho yokukala yesikole kufanele icacise ngokusemthethweni ukuthi amakhodi okukala asebenziswa kanjani. Lokhu kuqinisekisa ukuvumelana kuzo zonke izifundo futhi kuvikela isikole ngesikhathi sezingxabano noma ukucwaninga.
Okufanele Ukufake Enqubomgomini Yakho Yokukala
- Izincazelo zamakhodi: Incazelo ecacile yekhodi ngayinye nobubanzi bayo bamaphesenti
- Indlela yokubala: Ukuthi amaphesenti azungezwa futhi aguqulwa kanjani emakhodini
- Ukusebenziswa kwezifundo ezithile: Noma yiziphi izinguquko ezifundweni zokwenziwa, amaphrojekthi, noma amaphothifoliyo
- Izimfuno zokukhushulwa: Amakhodi aphansi adingekayo ukukhushulwa ezingeni ngalinye lebanga
- Inqubo yokukhalaza: Abafundi nabazali bangabuza kanjani ukunikezwa kwamakhodi
- Ukulandela i-DBE: Isixhumanisi semibhalo ye-CAPS nezimfuno zesifundazwe
Ukuhambisana Nezimfuno Ze-DBE
I-Department of Basic Education idinga zonke izikole zisebenzise amakhodi okukala e-CAPS ngokungaguquki. Inqubomgomo yakho yokukala kufanele ibhekise ku-CAPS Assessment Guidelines (imibhalo esemthethweni ye-DBE mayelana nokukala), noma yimaphi amasakaza okukala wesifundazwe asebenza esifundazweni sakho, izimfuno zokungena ze-SA-SAMS zamakhodi, ne-LURITS (Learner Unit Record Information and Tracking System) ukuze amakhodi ahambisane nedatha ethunyelwayo.
Izinhlelo zokulawula izikole ezisekela i-CAPS zingenza ngokuzenzakalelayo ukubala amakhodi kusuka emakini amaphesenti futhi zikhiqize amakhadi ereport ahlangabezana nezimfuno ze-DBE. Ukuze uthole ukuqondisa ngezinyathelo zokukhiqiza amakhadi ereport alandela umthetho, bheka CAPS report card generator.
Izibonelo Zokusebenza: Ukusebenzisa Amakhodi Okukala
Izibonelo ezilandelayo zikhombisa indlela yokuthola ikhodi yesikhathi nokuphuma kokukhushulwa kusuka emakini abalekile.
Isibonelo 1: Ukukala Kwestkhathi
Imiphumela ye-Mathematics yomfundi weBanga 10:
- Ukuhlolwa 1: 72% → Ikhodi 6
- Ukuhlolwa 2: 65% → Ikhodi 5
- Umsebenzi: 78% → Ikhodi 6
- I-Exam: 68% → Ikhodi 5
Isilinganiso sesikhathi: 70.75% → Kuzungezwe ku-71% → Ikhodi 6 (Ukufinyelela Okuhle Kakhulu)
Isibonelo 2: Iphothifoliyo Yesifundo
Ukukala kwephothifoliyo ye-English yomfundi weBanga 8:
- Isilinganiso semisebenzi yokubhala: 58% → Ikhodi 4
- Ukethula ngomlomo: 62% → Ikhodi 5
- Ukuqonda ukufunda: 55% → Ikhodi 4
Isilinganiso sephothifoliyo: 58.33% → Kuzungezwe ku-58% → Ikhodi 4 (Ukufinyelela Okwanele)
Isibonelo 3: Isinqumo Sokukhushulwa
Imiphumela yokugcina konyaka yomfundi weBanga 9:
- Ulimi Lasekhaya: 65% (Ikhodi 5) ✓
- Ulimi Olungezelelwe Lokuqala: 58% (Ikhodi 4) ✓
- I-Mathematics: 52% (Ikhodi 4) ✓
- I-Life Orientation: 71% (Ikhodi 6) ✓
- Ezinye izifundo ezine: Zonke Ikhodi 4 noma ngaphezulu ✓
Isimo sokukhushulwa: Sikhushulwe (kuhlangabezana nezimfuno zephansi zamakhodi)
SA-SAMS ne-DBE Compliance
Amakhodi okukala e-CAPS kufanele afakwe ku-SA-SAMS (South African School Administration and Management System) ukuze kulandelwe i-DBE. Lapho uvumelanisa idatha, qiniseka:
- Ukuqonda kwakhodi: Amakhodi ahambisana namamaki amaphesenti ngokwamabhande asemthethweni
- Ukuvumelana: Zonke izifundo zisebenzisa indlela efanayo yokubala
- Ukufika ngesikhathi: Amakhodi afakwa ngokusheshayo ngemva kokuqedwa kokukala
- Ukuqinisekisa: Ukucwaninga okuvamile kuqinisekisa ukuthi amakhodi ahambisana namamaki
Izinhlelo zokulawula izikole ezisekela i-CAPS zingasebenzisa amakhodi okukala kusuka emakini, zikhiqize amakhadi ereport alandela umthetho futhi zvumelanise idatha ne-SA-SAMS, zinciphise ukufaka ngesandla nengozi yokucwaninga.
Izinqubo Ezinhle Zokusebenzisa Amakhodi Okukala e-CAPS
- Qeqesha bonke abasebenzi: Qiniseka ukuthi abafundisi, ama-HoD nabaphathi bayaqonda uhlelo lwamakhodi
- Bhala inqubo yakho: Gcina izinqubo ezibhalwe ezi cacile zokubala amakhodi
- Ukucwaninga okuvamile: Buyekeza amakhadi ereport namarekhodi okukala ukuvumelana
- Ukuxhumana nabazali: Chaza amakhodi ngokucacile emihlanganweni yabazali
- Sebenzisa ubuchwepheshe: Sebenzisa izinhlelo ezenza ngokuzenzakalelayo ukubala amakhodi ukuze unciphise amaphutha
- Hlala uhlaziyiwe: Bheka amasakaza e-DBE noma yiziphi izinguquko ezimfuno zamakhodi okukala
Okugcina
Amakhodi okukala e-CAPS isikala samaphuzu ayi-7 esivumelana nesikhathi (1–7) esiguqula amamaki amaphesenti abe izinga lokufinyelela ukukala okuvumelanayo kuzo zonke izikole zaseNingizimu Afrika. Ikhodi ngayinye ihambisana nobubanzi obuthile bamaphesenti, kusukela ku-Khodi 1 (0–29%, Akukafinyelelwa) kuya ku-Khodi 7 (80–100%, Ukufinyelela Okuphezulu Kakhulu). I-Foundation Phase isebenzisa isikala samaphuzu ama-4 esichazayo; i-GET ne-FET zisebenzisa isikala samaphuzu ayi-7. Ukuqonda nokusebenzisa amakhodi okukala e-CAPS ngendlela efanele kubalulekile emakhadini ereport anembile, ukulandela i-DBE nokukala okulungile kwabafundi.
Ukuze ukhiqize amakhadi ereport alandela i-CAPS namakhodi okukala abalwe kusuka emakini yakho nedatha elungele SA-SAMS, bheka indlela i-Fundisa isekela ngayo izikole zaseNingizimu Afrika.
Imibuzo Evame Ukubuzwa
Umehluko ungakanani phakathi kwamakhodi okukala e-CAPS namamaki amaphesenti?
Amakhodi okukala e-CAPS (1–7) amazinga okufinyelela avumelana nesikhathi ahambisana nobubanzi bamaphesenti. Ngenkathi amamaki amaphesenti akhombisa isibalo sangempela (isb. 73%), amakhodi okukala anikeza incazelo yokufinyelela ehlala ingaguquki (isb. Ikhodi 6 = Ukufinyelela Okuhle Kakhulu, 70–79%). Amakhadi ereport kufanele akhombise kokubili: amaphesenti akhombisa ukusebenza okuqondile, kuyilapho amakhodi anikeza izinga lokufinyelela elivumelana nesikhathi ukuze kuqhathaniswe kuzo zonke izifundo nezikole.
Abafundi be-Foundation Phase basebenzisa yini isikala esifanayo samaphuzu ayi-7?
Cha. I-Foundation Phase (Amabanga R–3) isebenzisa isikala samaphuzu ama-4 esichazayo (Kuhle Kakhulu, Kuhle, Kwanelisa, Udinga Ukuthuthukiswa) kunalesi sezinombolo samaphuzu ayi-7. Lokhu kubonisa ubunjalo bokuthuthuka bezemfundo zentsha, lapho ukukala kugxile ekuthuthukeni okuphelele kunokukala kwezemfundo okuyisemthethweni. Isikala samaphuzu ayi-7 sisebenza ku-GET Phase (Amabanga 4–9) nase-FET Phase (Amabanga 10–12).
Ngingaguqula kanjani imaki yephesenti ibe yikhodi yokukala ye-CAPS?
Hlanganisa iphesenti nobubanzi buhambisanayo: 80–100% = Ikhodi 7, 70–79% = Ikhodi 6, 60–69% = Ikhodi 5, 50–59% = Ikhodi 4, 40–49% = Ikhodi 3, 30–39% = Ikhodi 2, 0–29% = Ikhodi 1. Zungeza amaphesenti usebenzisa imithetho evamile (0.5 nangaphezulu zizungeza phezulu) ngaphambi kokunikeza amakhodi. Isibonelo, 68.7% izungeza ku-69%, ewangena kububanzi 60–69%, ngakho iyi-Khodi 5.
Kwenzekani uma isilinganiso somfundi sigqama ngqo emngceleni (isb. 70%)?
Lapho iphesenti ingena ngqo emngceleni (njenge-70%), ingeyikhodi ephakeme. Ngakho 70% ihambisana ne-Khodi 6 (Ukufinyelela Okuhle Kakhulu, 70–79%), hhayi Ikhodi 5. Lokhu kusebenza nakweminye imingcele: 60% = Ikhodi 5, 50% = Ikhodi 4, 40% = Ikhodi 3, 30% = Ikhodi 2. Lokhu kuqinisekisa ukuthi abafundi bathola imbeko yokuhlangabezana nesilinganiso esiphansi salezi zinga lokufinyelela.
Itlolwe ngu
Fundisa Team