Boela kwa Blog
Ditataiso le Dithempleite clean audit checklist auditor-general municipal audit mfma grap

Khaledara ya Tekolo e Phepa 2026 | Dintlha tše 50 bakeng sa Ditšhelete tša Mmasepala

Dolobha Team 9 metsotso go buisa
Khaledara ya Tekolo e Phepa 2026 | Dintlha tše 50 bakeng sa Ditšhelete tša Mmasepala

Mo tekolong ya 2022-23, fela 34 ya mmmasepala e 257 ya Afrika Borwa di fihlile tekolo e phepa. Phapano magareng ga phetho e phepa le maikutlo a a nang le diletso goba a masiama gantsi ga e tokomano e le nngwe e e tlogetsweng; ke dinyaki tše dintši tše di fokologileng mo dikwalong tša ditšhelete, go latela, go bega ga tiro, le taolo ya ka gare. Go utlwisisa diphego tša tekolo ya mmasepala tša Auditor-General tše di sa fetogeng go thusa go lebisisa maatla mo dikarolong tše diphitlhelo di atelago.

Khaledara ya tekolo e phepa ya mmasepala bakeng sa 2026 ke e nngwe ya didirišwa tše di dirisiwagago thata setlhopha sa gago sa ditšhelete se ka di dirisa pele ga go kopana le Auditor-General. Dirisa khaledara e ya tekolo e phepa e e nang le dintlha tše 50 go netefatsa karolo e nngwe le e nngwe setlhopha sa tekolo se tla e leka, mme o e dirise dikgweding pele ga bofelo jwa ngwaga gore go se na se se siiweng go lebelo. Bakeng sa tsela e bophara le dikarolo tše Auditor-General e di lebisitsweng, bona tlhahiso ya rona go fihlela tekolo e phepa ya mmasepala. Bakeng sa motheo wa molao, bona dinyako tša go latela MFMA bakeng sa 2026.

1. Dikwalo tša Ditšhelete (Dintlha 1-15)

Dintlha tše di akaretsa boleng le go felela ga dikwalo tša gago tša ngwaga tša ditšhelete (AFS), go tsamaisana le mSCOA le GRAP, le direkoto tše di thekgago tše Auditor-General e tla di ikaegile.

  • 1. Lenaneo la akhaonto le tsamaisana ka bophara le thulaganyo ya jaanong ya dikarolo tša mSCOA le dikhoutu tša karolo; ga go na dikhoutu tše kgologolo goba tše di sa latelago di sa dirisiwa.
  • 2. Ditšhelete tšohle tše di tsenang tše di boteng di lemogiwa go ya ka GRAP 9 (Revenue from Exchange Transactions) le GRAP 23 (Revenue from Non-Exchange Transactions); ranolo magareng ga exchange le non-exchange e kwadilwe.
  • 3. Lenaneo la thepa le feletše, le tsamaisanwe le general ledger, mme le akaretsa thepa yohle e e boteng, mesebetsi le didirišwa ka ranolo e e nepileng le khoutu ya karolo.
  • 4. Tšhenyegelo ya thepa le amortisation di balwa go dirisa nako ya tiro e e siameng le mekgwa; nako ya tiro le mebalo ya tlogelo di sekasekitswe mme di kwadilwe.
  • 5. Dikwetego (mohl. tefelo ya maikhutso, dikopo tša molao, go busetsa) di lemogiwa mme di balwa go ya ka GRAP 19; dipalo le ditebego tše di thekgago di mo faeleng.
  • 6. Polelo ya molokoloko wa tšhelete e baakantswe go ya ka GRAP 2; molokoloko wa go šoma, go bea tšhelete, le go thekga o ranotsweng ka nepo mme o tsamaisana le polelo ya maemo a ditšhelete.
  • 7. Dinote tšohle tša go bolela tša AFS tše di hlokegileng di gona mme di feletše; melao ya akhaonto e bolelwa mme e dirisiwa ka tsela e tsamaelanego le dingwaga tše di fetileng.
  • 8. Didirišwa tša ditšhelete (tše di duediwang, ditebego, tše di dueditsweng, go adima) di ranolwa mme di balwa go ya ka GRAP 104; go fokotsega ga tše di duediwang (ditšhenyego tše di lebeletsiweng tša koloto) di dirisiwa mo go hlokegileng.
  • 9. Thepa e e sa ntshang tšhelete e sekasekitswe bakeng sa go fokotsega (GRAP 21) mo ditshupo di gona; ditšhenyego tša go fokotsega di lemogiwa mme di bolelwa.
  • 10. Thepa e e sa bonaleng (mohl. software) e lemogiwa mme e amortised go ya ka GRAP 102; go dirwa thepa vs tšhenyegelo e kwadilwe mme e tsamaisana.
  • 11. AFS e tsamaisana le general ledger e ka tlase le dipego tša Section 71 tša ngwaga; diphapano tše di boteng di hlalositswe mme di rarabolotswe.
  • 12. Dipalo tša go bapisa tša nako ya pele di bolelwa ka nepo mme go bolela gape go bolelwa go ya ka GRAP 3.
  • 13. Dikomiti le tše di ka bago di bolelwa mo dinoting mo go hlokegileng; dithopha tše di thekgago di bonagala bakeng sa tekolo.
  • 14. Ditiragalo le dipalo tša dikarolo tše amanago di bonagala, di balwa, mme di bolelwa go ya ka GRAP 20.
  • 15. Polelo ya tiro ya ditšhelete, polelo ya maemo a ditšhelete, le polelo ya diphetogo mo thepeng e neteng di feletše mme di cross-cast; dinote di kopana le dipego tša mathomo.

Bakeng sa tirisong e tseneletseng ya thulaganyo ya akhaonto, bona tlhahiso ya melao ya GRAP bakeng sa mmmasepala.

2. Go Latela (Dintlha 16-30)

Dintlha tše di akaretsa ditoro tša MFMA, taolo ya thomamo ya thekgo, go bega ga mSCOA, le matlhagatlhaga a go bega ga ngwaga tše Auditor-General e di lekiwago bakeng sa go latela.

  • 16. Bajaete ya ngwaga e thalamiwa mme e amogelwa ka nakong ya MFMA; bopaki bwa go thalamiwa le tsheo ya khanseleng bo mo faeleng.
  • 17. Tšhenyegelo e kwa tlase ga bajaete e e amogetsweng; virement e dirisitswe fela mo e letelwago ke MFMA le melao ya Treasury.
  • 18. Dipego tša kgwedi tša Section 71 di romilwe go National Treasury le treasury ya porofense e amanago ka nako bakeng sa kgwedi e nngwe le e nngwe ya ngwaga wa ditšhelete.
  • 19. Dipego tša Section 71 di baakantswe go tswa data e le nngwe le general ledger; go tsamaisanya magareng ga Section 71 le AFS go feletše mme go kwadilwe.
  • 20. Pego ya Section 72 ya naga e bogare e thalamiwa mo khanseleng mme e romilwe ka nakong e e laetsweng; pego e tsamaisana le direkoto tše di ka tlase.
  • 21. Molao wa taolo ya thomamo ya thekgo (SCM) le go abelwa maemo di gona, di tokafaditswe, mme di tsamaisana le Municipal Supply Chain Management Regulations.
  • 22. Thekgo yohle e e godimo ga ditekanyo tše di amanago e latetse tsamaiso e e hlokegileng (go bida ka phadisano, dikopelo, goba diphapano tše di amogetsweng); tokomano e feletše mme e filwe.
  • 23. Dikomiti tša go bida di thomilwe mme di šomile go ya ka melao ya SCM; minute le dintlhaloso tša kgahlego di bonagala.
  • 24. Lenaneo la dikontraka le sa fetogile; dikontraka tšohle tše di boteng di kwadilwe ka dikarolo, mebalo, le matšatši a bofelo.
  • 25. Tšhenyegelo e e sa laetsweng, e e sa tsamaelanego, le e e latlileng e bonagilwe, e begilwe go khanseleng, mme e addressitswe go ya ka dinyako tša MFMA.
  • 26. Ranolo ya mSCOA e dirisitswe ka tsela e tsamaelanego go ditšhelete tše di tsenang, tšhenyegelo, le dithalo tša balance sheet mo dipegong tša ngwaga le AFS.
  • 27. Melao ya taolo ya dikoloto le ya ba ba sa kgoneng e gona mme e dirisiwa; go kgobokanya ditšhelete tše di tsenang le go kwala di latela molao le bajaete.
  • 28. Mekgwa ya banking le ditebego e latela melao ya Treasury; ga go na di-akhaonto goba ditebego tše di sa laetsweng.
  • 29. Dikopano tša khanseleng le komiti ya khanseleng mo ditiragalo tša ditšhelete di amogetsweng di minute ka nepo; ditshwetso di latelwa go tirisong.
  • 30. Dithomelo tšohle tša molao le dithomelo tše di hlokegileng ke National Treasury goba treasury ya porofense bakeng sa ngwaga di romilwe ka nako.

3. Go Bega Tiro (Dintlha 31-40)

Dintlha tše di akaretsa Service Delivery and Budget Implementation Plan (SDBIP), Pego ya Tiro ya Ngwaga (APR), le bopaki Auditor-General e tla e kopang bakeng sa tlhahiso ya tiro.

  • 31. SDBIP e amogetswe mme e gatišitswe ka nakong e e laetsweng; e tsamaisana le bajaete e e amogetsweng le IDP.
  • 32. Ditshupo tšohle tša SDBIP di tlhalositswe hlakile, di ka balwa, mme di na le maikemisetso a a netefaditsweng bakeng sa ngwaga.
  • 33. Data ya tiro e kgobokanywa mme e kwadilwa ngwaga ka bophara; maikarabelo bakeng sa tshupo e nngwe le e nngwe a abilwe mme a kwadilwe.
  • 34. APR e baakantswe mme e bontsha tiro ya nnete kgatlhanong le SDBIP; maikemisetso le diteng di bolelwa hlakile mme di tsamaisana le SDBIP.
  • 35. Difaele tša bopaki di gona bakeng sa tshupo e nngwe le e nngwe e e boteng ya tiro; bopaki bo lekanego go thekga diteng tše di begiwago (mohl. dipego tša sampole, lenaneo, dikgatišo tša tsamaiso).
  • 36. Ga go na ditshupo tše di boteng tša tiro tše di tlhokegileng goba tše di sa begiweng mo APR; dintlhaloso bakeng sa go sa fihlela di fiwa mo go siameng.
  • 37. APR e sekasekitswe mme e amogetswe ke Molaodi wa Mmasepala mme e thalamiwa mo khanseleng ka nakong e e laetsweng.
  • 38. Tlhahiso ya tiro mo APR e tsamaisana goba e tsamaisana le dipego tše dingwe tša taolo tše di thekgago le tsamaiso.
  • 39. Netefatso ya boleng goba tlhatlhobo ya ka gare ya data ya tiro e dirilwe pele ga go feletša APR.
  • 40. Komiti ya tekolo e boleletswe APR le tsamaiso ya taolo ya tiro; dikgopolo efe goba efe di addressitswe.

4. Taolo ya Ka Gare (Dintlha 41-50)

Dintlha tše di akaretsa tikologo ya taolo: go kgaoganya ditoro, taolo ya IT, taolo, le tokomano tše Auditor-General e di sekasekago bakeng sa botala jwa boteng.

  • 41. Go kgaoganya ditoro bo kwadilwe mme bo dirisiwa bakeng sa ditsamaiso tše di nang le kotsi e kgolo (mohl. ditefelo, ditumo, go tsamaisanya, diphetogo tša data ya master); ga go na motho a le mongwe a laolang tsamaiso go tswa go thomo go ya bofelo mo go sa siameng.
  • 42. Go tsamaisanya ga banka go dirwa mme go sekasekiwa kgwedi e nngwe le e nngwe; dithoto tša go tsamaisanya di nyakisiwa mme di hlatlhiwa ka nakong e e dumelanego.
  • 43. Go tsamaisanya ga badueli le badueledi (go akaretsa ditefelo le badueli ba ditirelo) go dirwa mme go sekasekiwa; nako le go latela di kwadilwe.
  • 44. Taolo e jaanong ya IT (phihlelelo, taolo ya diphetogo, backup le go busetsa) e gona mme e kwadilwe; ditswao tša phihlelelo di sekasekiwa nako le nako.
  • 45. Komiti ya tekolo e thomilwe ka nepo, e kopana jaaka e hlokega, mme e na le tlhatlhobo e e kwadilweng ya tekolo ya ka gare, kotsi, le go bega ga ditšhelete.
  • 46. Lenaneo la kotsi le sa fetogile; dikotsi tše kgolo tša ditšhelete le tša tiro di bonagilwe, di sekasekitswe, mme di kopanngwe le taolo e e fokotsago.
  • 47. Rerero ya tekolo ya ka gare e diragaditswe; diphitlhelo di begilwe go komiti ya tekolo le taolo; diphitlhelo tše di boteng di na le merero ya tiro le beng le matšatši.
  • 48. Melao e kgolo (ditšhelete, SCM, taolo ya thepa, taolo ya dikoloto, le jalo) e kwadilwe, e amogetswe, e bolelwa, mme e bonagala go basebenti.
  • 49. Taolo ya tokomano le go fila (ea elektroniki goba hybrid) e rulagantswe gore bopaki bwa tekolo bo kgone go bonagala ka bonako; ga go na tokomano e kgolo e tlhokegileng goba e sa bonagaleng.
  • 50. Diphitlhelo tša ngwaga o fetileng tša Auditor-General le dintlha tša lengwalo la taolo di addressitswe; go lokisa go kwadilwe mme go kgone go bontshiwa go battekolo ba ngwaga o.

Go Dirisa Khaledara e ya Tekolo e Phepa

Dirisa khaledara e ya tekolo e phepa e le tokomano e e phelago: abela beng karolo e nngwe le e nngwe, di thale fa di netefaditswe, mme o oketse dinyaki efe goba efe pele tekolo e thoma. Go kopanya khaledara e e laelwago le go latela MFMA go nonofileng le tirisong e nepileng ya GRAP e baya mmasepala ya gago maemong a a nonofileng thata bakeng sa phego ya tekolo e phepa.

Bona gore Dolobha e thusa mmmasepala jang go ntsha dipego tša Section 71 le Section 72 tše di latelago mSCOA go tswa mohleng o le mongwe wa nnete mme o boloke dikwalo tša ditšhelete di tsamaisanego le khaledara — hlahloba platform.

E kwadilwe ke

Dolobha Team

Ikopanye le rona