Iimfuno zoHlolo lwe-CAPS 2026: Ikhokelo epheleleyo kubafundisi
Ukuhlala phezu kweemfuno zoHlolo lwe-CAPS 2026 kukungcinezelo oluqhubekayo kubafundisi abaninzi baseMzantsi Afrika nabaqhubi bezikolo. Ukuxabisa kuyahluka ngemeko nangomhlathi, ukubhala kufuneka kube nembile ukuze ku-DBE nokuqeqesha, kwaye iireport card kufuneka ziphume ngexesha. Ukusebenza ngokungalunganga kokuxabisa okanye ukusilela umsebenzi osemthethweni, amanani abafundi nezigqibo zokuphakanyiswa zisezingozini.
Eli khokelo licacisa oku funeka uyazi: iintlobo zokuhlola, ukuxabisa ngemeko, ukubhala nokubika, iikhowudi zokulinganisa, nokuqeqesha. Libhalelwe abafundisi, aboMhlathi woMhlathi, nabaqhubi abafuna ireferensi eci cacileyo yokusebenzisa uhlolo lwe-CAPS ngo-2026, namatafile asebenzayo neelinki kwikhokelo iikhowudi zokulinganisa ze-CAPS, ukudala ireport card, ne ixesha lokuxhumana ne-CAPS.
Yintoni uHlolo lwe-CAPS?
Uhlolo lwe-CAPS luhlaka lweSebe leMfundo eseSisiseko (DBE) lokuvavanya inkqubuko yomfundi kuzo zonke iimihlathi nemeko ngokuvumelana neemfuno zoHlolo lwe-CAPS 2026. Inkqubo idibanisa uhlolo oluqhubekayo (uvavanyo oluqhubekayo phakathi kokufundisa nokufunda) nohlolo olusemthethweni (iivavanyo ezicetyiswayo, iimviwo, namaprojekthi) ukuze inike umfanekiso opheleleyo wempumelelo yomfundi ngamnye.
Umgaqo wokuhlola we-CAPS ugxila ku:
- Uhlolo lokufunda: Kusebenzisa uhlolo ukuchonga izikhala size kuqondise ukufundisa
- Uhlolo lokufunda: Ukulinganisa oko abafundi abakufumene
- Uhlolo njengokufunda: Ukunceda abafundi baqonde inkqubuko yabo
- Ukulunga nokunemba: Ukuqinisekisa ukuba uhlolo luchaza ngokunembileyo amandla omfundi
- Ukuphandleka: Imigaqo eci cacileyo nempendulo kubafundi nabazali
Yonke imicimbi yokuhlola kufuneka ivumelane neecebo zokuhlola ze-CAPS ezithile kumhlathi, ezicacisa inani leemisebenzi esemthethweni, ukuxabisa kwazo, neentlobo zokuhlolo ezifanelekileyo kwibanga nangomhlathi ngamnye.
Iintlobo zoHlolo lwe-CAPS nokuXabisa ngemeko
I-CAPS iyazamkela iintlobo ezininzi zokuhlolo, enye nganye isebenza ngeenjongo ezahlukeneyo kumjikelo wokufundisa nokufunda.
Uhlolo oluQhubekayo (CASS)
Uhlolo oluqhubekayo (obizwa ngokuba yi-School-Based Assessment okanye SBA) lwenzeka kulo lonke ikota nonyaka. Lubandakanya:
- Imicimbi yaseklasini: Imisebenzi yemihla ngemihla, amaphepha omsebenzi, nemisebenzi esebenzayo
- Imisebenzi yasekhaya: Imisebenzi eqhelekileyo eqedwa ngaphandle kweklasi
- Ukuqwalasela okuqhelekileyo: Ukuqwalasela abafundisi phakathi kwezifundo
- Iintetho zomlomo: Iintetho, iingxoxo, neengxoxo zaseklasini
- Ukubonisa okuSebenzayo: Amavo esayensi, amaprojekthi obugcisa, imicimbi yemfundo yomzimba
- Amaprojekthi: Umsebenzi wophando okanye wobugcisa othatha amaveki amaninzi
Uhlolo oluqhubekayo luvumela abafundisi baqwalasele inkqubuko rhoqo, banikeze impendulo ngokukhawulelayo, size balungise iindlela zokufundisa ngokusekelwe kwemfuno zabafundi. Ngokuqhelekileyo lulinganisa 25% ukuya ku-75% yamakhiwo okugqibela, ngokusekelwe kwemeko nomhlathi.
Uhlolo oluSemthethweni
Uhlolo olusemthethweni luquka imisebenzi ecetyiswayo, eyilweyo ecebiswe ngaphambili kwaye ibhalwe ngokusemthethweni. Ezi zibandakanya:
- Iivavanyo: Uhlolo olubhaliweyo olubandakanya iingxaki okanye iiyunithi ezithile
- Iimviwo: Uhlolo olupheleleyo olubandakanya amacandelo amakhulu yekharityulam
- Iivavanyo ezilawulwayo: Iivavanyo ezibhaliweyo ngaphantsi kweemeko ezilawulwayo
- Uhlolo oluSebenzayo: Uvavanyo ngezandla kwimihlathi efana ne-Life Sciences, Technology, ne-Arts
- Amaprojekthi: Imisebenzi ebanzi neenkcukacha neexesha lokugqiba
- Uhlolo lomlomo: Imisebenzi yokuthetha eyilweyo kwiilwimi nezinye iimihlathi
Uhlolo olusemthethweni ngokuqhelekileyo luxabiswa ngaphezulu kuhlolo oluqhubekayo kwaye lusetyenziswa ukumisela izigqibo zokuphakanyiswa nenkqubuko.
Uhlolo lweDiagnostic
Uhlolo lweDiagnostic luchonga amandla nobuthathaka babafundi ekuqaleni komjikelo wokufunda. Lunceda abafundisi baqonde oko abafundi sele bekwaziyo size bacebe ukufundisa ngokulandela. Uhlolo lweDiagnostic ngokuqhelekileyo alubhalwa njengenxalenye yamakhiwo esemthethweni, kodwa luqondisa iindlela zokufundisa.
Uhlolo lweFormative
Uhlolo lweFormative lwenzeka phakathi kwenkqubo yokufunda ukuze lunikeze impendulo size luqondise ukufundisa. Ngokuqhelekileyo aluqhelekile kwaye alubhalwa rhoqo, kodwa lunceda abafundisi ukuchonga apho abafundi bafuna uncedo olongezelelweyo.
Uhlolo lweSummative
Uhlolo lweSummative luvavanya ukufunda ekupheleni kweyunithi, ikota, okanye unyaka. Lulinganisa oko abafundi abakufumene kwaye lubhalwa njengenxalenye yamakhiwo abo esemthethweni. Iivavanyo, iimviwo, namaprojekthi okugqibela yimeko zohlolo lweSummative.
Ukuxabisa ngemeko
Ukuxabisa uhlolo oluqhubekayo ngokuchasene nohlolo olusemthethweni luyahluka ngokukhulu kwiimeko. Abafundi beFoundation Phase bancamela kakhulu uhlolo oluqhubekayo, ngelixa abafundi be-FET banokuseka ngakumbi kwiivavanyo neemviwo ezisemthethweni. Ukuceba imisebenzi esemthethweni nexesha lokuxhumana kulula xa uyazi ukuxabisa okufunwayo; bona itheyibhile yesikolo nexesha lokuxhumana ne-CAPS ukuthi ungayivumelanisa njani itheyibhile yakho.
Foundation Phase (Amabanga R–3)
KuFoundation Phase, uhlolo lugxila ekuphuhliseni izakhono zesisiseko ngemicimbi esekwe kudlalo nokusebenzayo. Uhlolo oluqhubekayo ludlala indima enkulu, kunohlolo olusemthethweni oluncinci.
| Ibanga | Uhlolo oluQhubekayo | Uhlolo oluSemthethweni | Amanoti |
|---|---|---|---|
| Grade R | 100% | 0% | Lusekelwe ekuqwalaseleni, akukho iivavanyo esemthethweni |
| Grade 1 | 100% | 0% | Akukho iivavanyo esemthethweni kwikota yokuqala |
| Grade 2 | 100% | 0% | Akukho iivavanyo esemthethweni kwikota yokuqala |
| Grade 3 | 75% | 25% | Ivavanyo enye esemthethweni ngekota kwiilwimi neMathematics |
Iimfuno eziqala zeFoundation Phase:
- Uhlolo ngokuqhelekileyo lusekelwe ekuqwalaseleni nasekusebenzayo
- Akukho iivavanyo esemthethweni kuGrade R
- Grade 1 no-2 abanazo iivavanyo esemthethweni kwiTerm 1
- Grade 3 iza neyvavanyo enye esemthethweni ngekota kwiilwimi neMathematics
- Uhlolo lugxila ekuphuhliseni izakhono endaweni yolwazi lwokuqukethwe
- Abafundisi basebenzisa amachathi, iirubrik, namarekhodi okuqwalasela
Intermediate Phase (Amabanga 4–6)
I-Intermediate Phase iza nohlolo olusemthethweni oluninzi ngelixa igcina inxalenye eqinile yohlolo oluqhubekayo.
| Ibanga | Uhlolo oluQhubekayo | Uhlolo oluSemthethweni | Iivavanyo esemthethweni ngeKota |
|---|---|---|---|
| Grade 4 | 60% | 40% | 2 ngomhlathi |
| Grade 5 | 60% | 40% | 2 ngomhlathi |
| Grade 6 | 60% | 40% | 2 ngomhlathi |
Iimfuno eziqala zeIntermediate Phase:
- Iivavanyo ezimbini esemthethweni ngekota ngomhlathi kwiilwimi neMathematics
- Ivavanyo enye esemthethweni ngekota kweminye imihlathi
- Amaprojekthi nohlolo oluSebenzayo lubalwa njengohlolo olusemthethweni
- Uhlolo oluqhubekayo lubandakanya umsebenzi waseklasini, wasekhaya, nemisebenzi eqhelekileyo
- Iimviwo zokuphela konyaka ziziswa kuGrade 6
Senior Phase (Amabanga 7–9)
I-Senior Phase yandisa ukugxila kuhlolo olusemthethweni, ilungiselela abafundi esikolweni esiphezulu.
| Ibanga | Uhlolo oluQhubekayo | Uhlolo oluSemthethweni | Iivavanyo esemthethweni ngeKota |
|---|---|---|---|
| Grade 7 | 50% | 50% | 2–3 ngomhlathi |
| Grade 8 | 50% | 50% | 2–3 ngomhlathi |
| Grade 9 | 40% | 60% | 2–3 ngomhlathi |
Iimfuno eziqala zeSenior Phase:
- Iivavanyo ezimbini ukuya kwezintathu esemthethweni ngekota ngomhlathi
- Iimviwo zokuphela konyaka ziyimfuneko
- Amaprojekthi nohlolo oluSebenzayo ngumsebenzi wokuhlola esemthethweni
- Uhlolo oluqhubekayo lubandakanya izabelo, umsebenzi waseklasini, nowasekhaya
- Iimviwo zokuphela konyaka zeGrade 9 zibaluleke kakhulu kwinkqubuko
Further Education and Training Phase (Amabanga 10–12)
I-FET Phase inokuseko okuphezulu kuhlolo olusemthethweni, ebonisa ubunzima bemfundo obufuneka yiNational Senior Certificate (NSC).
| Ibanga | Uhlolo oluQhubekayo (SBA) | Uhlolo oluSemthethweni | Ivivo yoKuphela koNyaka |
|---|---|---|---|
| Grade 10 | 25% | 75% | Iqukethwe kulusemthethweni |
| Grade 11 | 25% | 75% | Iqukethwe kulusemthethweni |
| Grade 12 | 25% | 75% | Ivivo ye-NSC yokugqibela (75% yamaki omnyaka) |
Iimfuno eziqala ze-FET Phase:
- School-Based Assessment (SBA) ilinganisa 25% yamaki okugqibela
- Iivavanyo neemviwo esemthethweni zilinganisa 75% yamaki okugqibela
- Iimviwo zokugqibela zeGrade 12 zinika 75% kumaki wonyaka
- I-SBA ibandakanya iivavanyo, amaprojekthi, umsebenzi osebenzayo, nohlolo lomlomo
- Onke amaki e-SBA kufuneka aqeqeshwe ngaphakathi nangaphandle
- Amaki e-SBA athunyelwa ku-DBE ukuze aqinisekiswe
Iimfuno zoHlolo ezithile kumhlathi
Iimihlathi ehlukeneyo zineemfuno zokuhlolo ezithile ngokusekelwe kwemvelo nempumelelo yokufunda.
Iilwimi (Ulwimi lwaseKhaya noLwimi lokuQala olongezelelweyo)
Foundation Phase:
- Gxila ekufundeni ukufunda, ukubhala, ukulalela, nokuthetha
- Uhlolo oluqhubekayo ngemicimbi yokufunda, imisebenzi yokubhala, neentetho zomlomo
- Grade 3: Ivavanyo enye esemthethweni ngekota
Intermediate neSenior Phase:
- Iivavanyo ezimbini esemthethweni ngekota
- Uhlolo oluqhubekayo lubandakanya ukuqonda, ukubhala okubhaliweyo, imisebenzi yolwimi, nemisebenzi yomlomo
- Amaprojekthi anokubandakanya ukuphonononga iincwadi, imisebenzi yophando, okanye iiportfolio zokubhala okubhaliweyo
I-FET Phase:
- I-SBA ibandakanya iivavanyo ezimbini, iprojekthi enye, nohlolo lomlomo olunye ngekota
- Iimviwo esemthethweni zivavanya ukuqonda, ulwimi, uncwadi, nezakhiwo zokubhala
- Uhlolo lomlomo luyimfuneko kwaye lunika igalelo kumaki wokugqibela
IMathematics
Foundation Phase:
- Imicimbi esebenzayo, ngezandla esebenzisa izixhobo zokulungisa
- Uhlolo oluqhubekayo ngemicimbi yokuxazulula ingxaki
- Grade 3: Ivavanyo enye esemthethweni ngekota
Intermediate neSenior Phase:
- Iivavanyo ezimbini esemthethweni ngekota
- Uhlolo oluqhubekayo lubandakanya imisebenzi yokuxazulula ingxaki, uphando, nemicimbi esebenzayo
- Amaprojekthi anokubandakanya ulawulo lwedatha, uphando, okanye ukusebenza kwangempela
I-FET Phase:
- I-SBA ibandakanya iivavanyo, uphando, namaprojekthi
- Iimviwo esemthethweni zivavanya ukuxazulula ingxaki, ukucinga, neempawu zokusebenza
- Yonke imisebenzi kufuneka ibonise ukucinga kwemathematics oku cacileyo
INatural Sciences neTechnology
Foundation Phase:
- Uhlolo olusekelwe ekuqwalaseleni
- Imicimbi esebenzayo namavo
- Akukho iivavanyo esemthethweni
Intermediate neSenior Phase:
- Ivavanyo enye esemthethweni ngekota kunye nohlolo oluSebenzayo
- Uhlolo oluqhubekayo lubandakanya amavo, uphando, nemicimbi esebenzayo
- Amaprojekthi anokubandakanya uphando okanye imisebenzi yoyilo
I-FET Phase (Life Sciences, Physical Sciences):
- I-SBA ibandakanya iivavanyo, umsebenzi osebenzayo, namaprojekthi
- Uhlolo oluSebenzayo luyimfuneko
- Iimviwo esemthethweni zibandakanya ingcingane nomsebenzi osebenzayo
ISocial Sciences (History neGeography)
Foundation Phase:
- Ukuqwalasela nemicimbi esebenzayo
- Umsebenzi wemephu nemicimbi esekelwe kwimithombo
- Akukho iivavanyo esemthethweni
Intermediate neSenior Phase:
- Ivavanyo enye esemthethweni ngekota ngomhlathi
- Uhlolo oluqhubekayo lubandakanya imibuzo esekelwe kwimithombo, umsebenzi wemephu, nemisebenzi yophando
- Amaprojekthi anokubandakanya uphando lwembali okanye izifundo zejografi
I-FET Phase:
- I-SBA ibandakanya iivavanyo, imicimbi esekelwe kwimithombo, namaprojekthi yophando
- Iimviwo esemthethweni zivavanya ulwazi, uhlalutyo, nezakhiwo zokutolika
Life Skills / Life Orientation
Foundation Phase:
- Uhlolo olusekelwe ekuqwalaseleni
- Imicimbi esebenzayo nokubonisa
- Gxila ekuphuhliseni izakhono
Intermediate neSenior Phase:
- Uhlolo oluqhubekayo ngemicimbi esebenzayo namaprojekthi
- Uhlolo olunye olusemthethweni ngekota (lungase lusekelwe kwiprojekthi)
- Uhlolo lugxila kwizakhono, amaxabiso, nesiqhelo
I-FET Phase (Life Orientation):
- I-SBA ibandakanya amaprojekthi, izabelo, nemicimbi esebenzayo
- Uhlolo olusemthethweni lunokubandakanya iimviwo okanye uhlolo lwe-portfolio
- Uhlolo lubandakanya uphuhliso lomntu, impilo, nobuzwe
Ukubhala, Iikhowudi zokuLinganisa neeReport Card
Ukubhala nokubika amaki okuhlola ngokunembileyo kubalulekile ukulandela umthetho nokunxibelelana ngokufanelekileyo nabafundi nabazali.
Ukubhala amaki oHlolo
Inkqubo ezilungileyo zokubhala amaki:
- Sebenzisa iphepha lamaki eliqhelekileyo: Gcina iifomati zokubhala eziqhelekileyo kuzo zonke iimihlathi namabanga
- Bhala amaki ngokukhawulelayo: Faka amaki ngoko kugqitywa uhlolo ukuze ugweme iimpazamo
- Gcina amarekhodi obuqele: Gcina zombini ikopi yedijithali nephysical yeephepha lamaki
- Bhala amalanga okuhlola: Bhala xa uhlolo ngalunye lwenziwe
- Bandakanya amagama nabafundi neenombolo: Sebenzisa iinombolo zabafundi zokusemthethweni ukuze uchonge ngokunembileyo
- Bala amaphesenti ngokuchanekileyo: Qinisekisa ukuba ukuxabisa Kusetyenziswa ngokunembileyo xa kubalwa amaki eterm
Iimpazamo zokubhala eziqhelekileyo ongafanelekanga ukuzenza:
- Ukubala ukuxabisa okungalunganga
- Amaki okuhlola asileleyo
- Iinombolo zabafundi okanye amagama atyibilikisiweyo
- Iifomati zokungenisa amaki ezingavumelani
- Ukungabhali zonke iivavanyo ezifunekayo
Ukubala amaki eTerm noNyaka
Ukubala amaki eterm:
Kumihlathi emininzi, amaki eterm abalwa ngokuthi:
Amaki eTerm = (Uhlolo oluQhubekayo × uxabiso) + (Uhlolo oluSemthethweni × uxabiso)
Umzekelo (Grade 7 Mathematics, ukuxabisa 50/50):
Ukuba umfundi une:
- Isilinganiso sohlolo oluqhubekayo: 65%
- Isilinganiso sohlolo olusemthethweni: 72%
Amaki eterm = (65 × 0.50) + (72 × 0.50) = 32.5 + 36 = 68.5%
Ukubala amaki onyaka:
Amaki onyaka adibanisa amaki omabini amane eterm. Ngokuqhelekileyo:
- I-Term 1–3: Ngalinye linika igalelo elilinganayo (umz. 25% ngalinye)
- I-Term 4: Inokubandakanya ivivo yokuphela konyaka (iyahluka ngemeko)
Ku-FET Phase:
- I-SBA (I-Term 1–4): 25% yamaki okugqibela
- Ivivo yokuphela konyaka: 75% yamaki onyaka (Grade 12)
Iimfuno zeReport Card
Iireport card kufuneka zibandakanye:
- Ulwazi lomfundi: Igama, ibanga, iklasi, inombolo yomfundi
- Amaki omhlathi: Amaki eterm namaki ukusukela ekuqaleni konyaka
- Iikhowudi zokulinganisa: Iikhowudi zokulinganisa ze-CAPS (1–7) ngomhlathi ngamnye
- Amaki amaphesenti: Amaphesenti angempela afunyenwe
- Iingxelo: Iingxelo zabafundisi ngenkqubuko neendawo zokuphucula
- Ukuba bekho: Iintsuku ebezikhona nezingekho
- Indawo yokuphakanyiswa: Ngaba umfundi uphakanyiswe, ugcinwe, okanye unemeko
Iireport card kufuneka zinikezelwe:
- I-Term 1: Ekupheleni kwe-Apreli
- I-Term 2: Ekupheleni kwe-Juni
- I-Term 3: Ekupheleni kweSeptemba
- I-Term 4: Ekupheleni kwe-Novemba/Disemba
Ukuze ubone ulwazi olucacileyo ngokudala iireport card ezilandela i-CAPS, bona ikhokelo lethu ukudala ireport card ye-CAPS.
Iikhowudi zokuLinganisa ze-CAPS
I-CAPS isebenzisa isikali samanani ama-7 ukubonisa amanani empumelelo yabafundi. Ezi khowudi kufuneka zibonakale kuzo zonke iireport card kunye namaki amaphesenti.
| Ikhowudi yokuLinganisa | Uluhlu lwePhesenti | Inkcazo |
|---|---|---|
| 7 | 80–100% | Impumelelo ephakamileyo |
| 6 | 70–79% | Impumelelo ebalaseleyo |
| 5 | 60–69% | Impumelelo enkulu |
| 4 | 50–59% | Impumelelo ephakathi |
| 3 | 40–49% | Impumelelo eyaneleyo |
| 2 | 30–39% | Impumelelo yesisiseko |
| 1 | 0–29% | Ayikafikelelanga |
Amanoti abalulekileyo:
- Iikhowudi zokulinganisa zisekelwe kumaki amaphesenti, hayi amanani angacacanga
- Ipesenti elinye ngelinye lihlala lihambelana nekhowudi yokulinganisa enye
- Iikhowudi zokulinganisa kufuneka zibandakanywe kuzo zonke iireport card
- Izikolo azinakudala iikhowudi zokulinganisa ezilungelelanisiweyo
Ukuze ubone incazo epheleleyo yeekhowudi zokulinganisa nendlela yokusebenzisa, bona iikhowudi zokulinganisa ze-CAPS zichaziwe.
Ukuqeqesha nokuQinisekisa umGangatho
Ukuqeqesha kuqinisekisa ukuba uhlolo lulungile, luvumelana, noluvumelana neemfuno ze-CAPS kubafundisi, iimihlathi, nezikolo.
Ukuqeqesha ngaphakathi
Ukuqeqesha ngaphakathi kwenzeka phakathi kwesikolo kwaye kubandakanya:
- Ukuqeqesha komhlathi: Abafundisi abafundisa umhlathi ofanayo baphonononga uhlolo lomnye
- Ukuqeqesha kwebanga: Abafundisi abafundisa ibanga elifanayo baphonononga imigaqo yokuhlola
- Ukuqeqesha kwe-HoD: AboMhlathi woMhlathi baphonononga uhlolo kwimihlathi yabo
- Ukuqeqesha koLawulo: Ulawulo lwesikolo luphonononga iinkqubo zokuhlolo zizonke
Ukuqeqesha ngaphakathi kufuneka kuphonononge:
- Imicimbi yokuhlola ivumelana neemfuno ze-CAPS
- Ukumaka kuyaqhuba kwaye kulungile
- Ukuxabisa Kusetyenziswa ngokuchanekileyo
- Ukubhala kunembile
- Impendulo yakhiwe kwaye incedayo
Ukuqeqesha ngaphandle
Ukuqeqesha ngaphandle kubandakanya ukuphonononga ngabasebenzi ngaphandle kwesikolo:
- Ukuqeqesha komjikelo: Abalawuli bomjikelo okanye abaneli zokuhlola baphonononga uhlolo lwesikolo
- Ukuqeqesha kwesithili: Abasebenzi basesithili baqeqesha isampula yokuhlolo
- Ukuqeqesha kweephondo: Iimicimbi yeemfundo yephondo ziqeqesha uhlolo lwe-FET
- Ukuqeqesha kwe-DBE: Umcimbi wesizwe uqeqesha amaki e-SBA eGrade 12
Ukuqeqesha ngaphandle kwe-FET Phase:
- Onke amaki e-SBA eGrade 12 aqeqeshwa ngaphandle phambi kokuqinisekiswa
- Izikolo kufuneka zithumele amaportfolio e-SBA ukuqeqeshwa
- Abaqeqeshi bangaphandle baqinisekisa amaki banikeze impendulo
- Izikolo kufuneka ziphendule impendulo yokuqeqesha phambi kokuqinisekisa amaki
Inkqubo ezilungileyo zoKuqeqesha
- Cwangcisa iintlanganiso zokuqeqesha rhoqo: Cwangcisa ixesha ngekota nganye ukuqeqesha
- Sebenzisa amachathi okuqeqesha: Qinisekisa ukuba zonke iinxalenye ziphononongwa ngokulandelelwanayo
- Bhala izigqibo zokuqeqesha: Gcina amarekhodi zeengxoxo zokuqeqesha neziphumo
- Ninikeze impendulo yokuqeqesha: Yabelana ngempendulo nabafundisi ukuphucula inkqubo
- Landelela iingcebiso zokuqeqesha: Qinisekisa ukuba iingxaki ezichongiweyo ziyajongwa
Iimingeni zoHlolo eziqhelekileyo neeSombululo
Abafundisi nezikolo ngokuqhelekileyo babhekana nemingeni xa basebenzisa iimfuno zokuhlolo ze-CAPS. Nantsi iingxaki eziqhelekileyo neeSombululo zisebenzayo.
Ingxaki 1: Ukulawula imiSebenzi yoHlolo eMininzi
Ingxaki: Abafundisi balwa nokufaka yonke iivavanyo ezifunekayo kwikota ngelixa bagcina ixesha lokufundisa.
IeSombululo:
- Ceba iivavanyo ekuqaleni kweterm usebenzise icebo lokuhlola le-CAPS
- Dibanisa imicimbi yokuhlola apho kunokwenzeka (umz. iprojekthi ebandakanya impumelelo yokufunda ezininzi)
- Sebenzisa umsebenzi waseklasini njengohlolo oluqhubekayo endaweni yokudala imicimbi ehlukeneyo
- Ququzelela neminye imihlathi ukuze ugweme ukugcwala kwabafundi ngokuhlola
Ingxaki 2: Ukubala ukuXabisa ngokunembileyo
Ingxaki: Iimpazamo ekubaleni amaki axabiswayo ziholela kumaki eterm nowonyaka angalunganga.
IeSombululo:
- Sebenzisa amaphepha amaki anefomula ezakhiweyo
- Qinisekisa zonke izibalo phambi kokuqinisekisa amaki
- Sebenzisa isoftware yokuhlolo ebala amaki axabiswayo ngokwenzekelayo
- Yenza umhlobo aqinisekise izibalo zokuhlolo okubalulekileyo
Ingxaki 3: Ukusebenza ngokufanelekileyo koKubhala nokuBika
Ingxaki: Ukubhala nokubika ngesandla kuthatha ixesha kwaye kunokuba neempazamo.
IeSombululo:
- Sebenzisa iincwadi zamaki zedijithali okanye isoftware yolawulo lwesikolo
- Yenza iitemplate zemicimbi yokuhlolo eqhelekileyo
- Zenze ukudala ireport card ngokwenzekelayo apho kunokwenzeka
- Qeqesha abasebenzi bolawulo ngeenkqubo zokubhala eziphumeleyo
Ingxaki 4: Ukuqinisekisa ukuQeqesha okuVumelanayo
Ingxaki: Abafundisi abahlukeneyo basebenzisa imigaqo yokuhlolo ngokungavumelani.
IeSombululo:
- Phuhlisa iirubrik zokuhlolo zikwelizwe nemikhwa yokumaka
- Yenza iintlanganiso zokuqeqesha rhoqo phambi kokumaka
- Sebenzisa amaphepha e-exemplar ukusungula imigaqo yokumaka
- Ninikeze uphuhliso ngobuchule ngeenkqubo zokuhlola
Ingxaki 5: Ukuhlangabezana neXesha lokuBika
Ingxaki: Iireport card azikulungile ngexesha le-DBE.
IeSombululo:
- Misela ixesha lokugqiba langaphakathi lingaphambili kwexesha le-DBE
- Qala ukulungiselela ireport card kude nokuphela kweterm
- Sebenzisa iinkqubo zokubika ezenzekelayo apho kunokwenzeka
- Yabela ixesha esithile ukuqeda ireport card
Ukuceba uHlolo neTeknoloji
Ukuceba uhlolo ngokufanelekileyo kuqinisekisa ukuba zonke iimfuno ze-CAPS zihlangatyezelwe ngelixa kuxhaswa ukufundisa nokufunda.
Ukuceba uHlolo woNyaka ngeTerm
Ekuqaleni konyaka, izikolo kufuneka:
- Phonononga amacebo okuhlola e-CAPS: Qinisekisa ukuba yonke imihlathi ineecebo zokuhlola ezivumelana ne-CAPS
- Yenza ikhalenda yokuhlolo yesikolo: Cwangcisa zonke iivavanyo esemthethweni ukuze zigweme ukungqubana
- Yabela ixesha lokuhlola: Qinisekisa ixesha elaneleyo lokuhlola, ukumaka, nokuqeqesha
- Ceba inkqubo yokuqeqesha: Cwangcisa iintlanganiso zokuqeqesha ngaphakathi ngekota nganye
- Lungiselela izibonelelo zokuhlola: Qinisekisa ukuba zonke izixhobo neetemplate zilungile
Ukuceba uHlolo ngeTerm
Ekuqaleni kweterm nganye:
- Phonononga iimfuno zokuhlola ze-term: Hlola ukuba zeziphi iivavanyo ezifuneka kule term
- Cwangcisa iivavanyo esemthethweni: Misela amalanga eevavanyo neemviwo
- Ceba uhlolo oluqhubekayo: Chonga umsebenzi waseklasini nowasekhaya oya kubalwa njengokuhlola
- Lungiselela imicimbi yokuhlola: Phuhlisa okanye fumana imicimbi yokuhlola evumelana ne-CAPS
- Xelela abafundi nabazali: Xelela inkqubo yokuhlola neemfuno
Ukulungiselela phambi koHlolo
Phambi kokwenza uhlolo:
- Phonononga impumelelo yokufunda: Qinisekisa ukuba uhlolo lubandakanya impumelelo yokufunda ecebiswayo
- Lungiselela izibonelelo zokuhlola: Printa iivavanyo, lungiselela izibonelelo zokusebenzayo, misela iindawo
- Chaza kubafundi: Chaza iimfuno zokuhlola, imigaqo, neenqobo
- Cwangcisa uncedo: Ququzelela ukuqwalasela, ukunceda okukhethekileyo, okanye uncedo loteknoloji
- Hlola iimfuno zokuqeqesha: Qinisekisa ukuba imicimbi yokuhlola ilungile ukuqeqeshwa
ITeknoloji noLawulo loHlolo
Iinkqubo zolawulo lwesikolo zanamhlanje zinokuzenzekelisa ngokukhulu iinkqubo zokuhlolo ze-CAPS.
Iinzuzo zeSoftware yoHlolo
Ukubhala ngokufanelekileyo:
- Iincwadi zamaki zedijithali zisusa iimpazamo zokubala ngesandla
- Ukubala ukuxabisa okuzenzekelayo kuqinisekisa ukuchaneka
- Ukungenisa nokufumana amaki ngokukhawulelayo
- Ukudibanisa neenkqubo zolwazi lwabafundi
Ukubika okuzenzekelayo:
- Iireport card ziveliswa ngokwenzekelayo kwamaki abhaliweyo
- Iikhowudi zokulinganisa ze-CAPS zisetyenziswa ngokwenzekelayo ngokusekelwe kwamaphesenti
- Ukulungisa okuqhelekileyo kuzo zonke iireport card
- Ukudala iingxelo zenkqubuko ngokukhawulelayo
Unxaso lokuqeqesha:
- Ukwabelana ngokulula ngemicimbi yokuhlolo namaki ukuqeqeshwa
- Imigca yokuvavanya ebonisa ukuba ngubani ofake okanye aguqule amaki
- Amachathi okuqeqesha neenkqubo zomsebenzi
- Amarekhodi embali yezigqibo zokuqeqesha
Ukuqinisekisa ukulandela umthetho:
- Iimfuno zokuhlolo ze-CAPS ezakhiweyo
- Ukuqinisekisa okuzenzekelayo kokuxabisa kokuhlolo
- Izikhumbuzi zevavanyo ezileleyo
- Iingxelo ezibonisa indawo yokulandela umthetho
Ukukhetha iSoftware yoHlolo
Xa ukhetha isoftware yolawulo lwesikolo yokuhlolo, cinga:
- Ukuvumelana ne-CAPS: Ngaba ixhasa iimfuno zokuhlolo ze-CAPS?
- Kulula ukusebenzisa: Ngaba abafundisi banokusebenzisa ngaphandle koqeqesho oluninzi?
- Amandla okubika: Ngaba inokudala iireport card ezilandela i-CAPS?
- Ukudibanisa: Ngaba idibanisa ne-SA-SAMS okanye ezinye iinkqubo?
- Unxaso: Ngaba uqeqesho nomencedo loteknoloji uyafumaneka?
- Indleko: Ngaba ifikelelekayo kwiMbizo yesikolo sakho?
Ukuqonda nokusebenzisa iimfuno zoHlolo lwe-CAPS 2026 kubalulekile kuzo zonke izikolo zaseMzantsi Afrika. Uhlaka ludibanisa uhlolo oluqhubekayo novavanyo olusemthethweni, luqinisekisa ukuba abafundi bamkela impendulo eci cacileyo, lugcina izikolo zilandela i-DBE. Nokuba ungumfundisi oceba iivavanyo ze-term, uMhlathi woMhlathi oqeqeshayo amaki, okanye umlawuli oqinisekisa ukulandela umthetho, ukuxabisa okunembileyo, ukubhala nokudala ireport card kubalulekile kuyo yonke imeko.
Ukuze udale iireport card ezilandela i-CAPS kwamaki akho ngemizuzu, ubhale ukuxabisa ngokuchanekileyo ngemeko, ugcine ukuqeqesha kwindawo enye, bona indlela i-Fundisa exhasa ngayo izikolo zaseMzantsi Afrika nohlolo oluvumelana ne-CAPS, ulawulo lweendleko nokunxibelelana nabazali kwipulatifom enye.
Imibuzo Ebuzwa Rhoqo
Ngumahluko mni phakathi kohlolo oluqhubekayo nolusemthethweni ku-CAPS?
Uhlolo oluqhubekayo (obizwa ngokuba yi-School-Based Assessment) lubandakanya uvavanyo oluqhubekayo phakathi kokufundisa nokufunda, njengomsebenzi waseklasini, wasekhaya, iintetho zomlomo, nemicimbi esebenzayo. Lwenzeka kulo lonke ikota lunika impendulo eqhelekileyo kubafundi. Uhlolo olusemthethweni luquka imicimbi ecetyiswayo, eyilweyo njengeevavanyo, iimviwo, namaprojekthi ecebiswe ngaphambili kwaye ibhalwe ngokusemthethweni. Ukuxabisa phakathi kohlolo oluqhubekayo nolusemthethweni luyahluka ngemeko, neFoundation Phase incamela kakhulu uhlolo oluqhubekayo ne-FET Phase igxila kuhlolo olusemthethweni.
Mangaphi iivavanyo esemthethweni ezifunekayo ngekota ku-CAPS?
Inani leevavanyo esemthethweni ngekota lixhomekeke kwemeko nomhlathi:
- Foundation Phase: Grade R–2 abanazo iivavanyo esemthethweni; Grade 3 ine-vavanyo enye esemthethweni ngekota kwiilwimi neMathematics
- Intermediate Phase: Iivavanyo ezimbini esemthethweni ngekota kwiilwimi neMathematics; enye ngekota kweminye imihlathi
- Senior Phase: Iivavanyo ezimbini ukuya kwezintathu esemthethweni ngekota ngomhlathi
- I-FET Phase: Iivavanyo ezimbini esemthethweni ngekota kunye neemviwo zokuphela konyaka
Izikolo kufuneka zibheke amacebo okuhlola e-CAPS ezithile kumhlathi ukuze zifumane iimfuno eziqinisekileyo.
Ipesenti liphi lokuxabisa elinolulo hlolo oluqhubekayo kuGrade 12?
KuGrade 12 (I-FET Phase), School-Based Assessment (SBA) ilinganisa 25% yamaki okugqibela, ngelixa iivavanyo esemthethweni neevivo yokuphela konyaka zilinganisa 75%. Ivivo yokugqibela ye-NSC inika 75% kumaki wonyaka, ne-SBA inika eli 25% eliseleyo. Onke amaki e-SBA eGrade 12 kufuneka aqeqeshwe ngaphandle phambi kokuqinisekiswa.
Ndibalwa njani amaki eterm yomfundi ku-CAPS?
Ukuze ubale amaki eterm, sebenzisa amaphesenti okuxabisa kohlolo oluqhubekayo nolusemthethweni. Umzekelo, kuGrade 7 (ukuxabisa 50/50):
- Bala isilinganiso samaki onke ohlolo oluqhubekayo
- Bala isilinganiso samaki onke ohlolo olusemthethweni
- Sebenzisa ukuxabisa: (Isilinganiso soluqhubekayo × 0.50) + (Isilinganiso solusemthethweni × 0.50)
Qinisekisa ukuba usebenzisa ukuxabisa okuchanekileyo kwibanga nemeko esithile. Isoftware yokuhlolo inokuzenzekelisa ezi zibalo ukuze inciphise iimpazamo.
Zeziphi iikhowudi zokulinganisa ze-CAPS kwaye zisetyenziswa nini?
Iikhowudi zokulinganisa ze-CAPS zisikali samanani ama-7 (1–7) esibonisa amanani empumelelo ngokusekelwe kumaki amaphesenti:
- 7: 80–100% (Iphakamileyo)
- 6: 70–79% (Ibalaseleyo)
- 5: 60–69% (Enkulu)
- 4: 50–59% (Ephakathi)
- 3: 40–49% (Eyaneleyo)
- 2: 30–39% (Yasisiseko)
- 1: 0–29% (Ayikafikelelanga)
Iikhowudi zokulinganisa kufuneka zibonakale kuzo zonke iireport card kunye namaki amaphesenti. Zinika indlela eqhelekileyo yokunxibelelana ngamanani empumelelo kuzo zonke izikolo zaseMzantsi Afrika.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team