Molao wa Thuto ya Sekolo Afrika Borwa: Tao e Dumelelago le SASA

Dihlogo tša dikolo le SGB gantši di lwela go balansa taelo sekolong le ditokelo tša barutwana, di sa tsebe ge na mekgwa ya tšona e kopana le dinyakwa tša SASA le Molaotheo. Ntle le molao wa thuto ya sekolo Afrika Borwa o hlagilego, dikolo di ka lebana le tshepedišo e sa tshelanego, dikgokagano le batswadi le kotsi ya diphošo tša tshepedišo ditingwagong tša go thibela goba go kgaotšwa. Molao wa thuto o dumelelago le SASA o šireletša ditokelo tša barutwana, o fa barutiši le babusi dikgato tše di hlagilego tše di latelwego, mme o fokotša kotsi ya molao le ya leina.

Tao ye e hlalosa ka moo o hlagago le o šomišago molao wa thuto ya sekolo o dumelelago le SASA Section 8–9, Molaotheo Section 12 le SACE Code of Professional Ethics. E akaretša maemo a boitshwaro bjo bo sa lokego le dikarabo, ditšhupetšo tša kotlo ya mmele (e thibetšwego), mekgwa ya go thibela le go kgaotšwa, due process le go boloka direkoto gore sekolo sa gago se boloke tikologo e bolokegilego mola se duma go dumelelana.

Molao wa Thuto ya Sekolo ke Eng Afrika Borwa?

Molao wa thuto ya sekolo ke tokumente e feletšego yeo e hlalosago melao, mekgwa le ditlamorago bakeng sa boitshwaro bjo bo sa lokego bja barutwana. E šoma bjalo ka tšhupetšo ya go boloka taelo, go godiša boitshwaro bjo botlalo le go netefatša go swarwa ga barutwana bohle ka tekano. Go ya go SASA, sekolo sengwe le sengwe sa setšhaba se swanetše go bopa khoutu ya boitshwaro (e akaretšago mekgwa ya thuto) ka go rera le barutwana, batswadi le barutiši.

Dikarolo tše bohlokwa tša molao wa thuto: Melao e hlagilego; maemo a boitshwaro bjo bo sa lokego; ditlamorago; due process; tshepedišo ya go apela; go boloka direkoto.

Molao wa thuto o hlagilwego o godiša maikarabelo, o thibela kotlo e sa naganegego, o šireletša ditokelo tša barutwana mme o netefatša go tshelana dikgethong tša thuto sekolong ka moka.

Motheo wa Molao: SASA, Molaotheo le SACE

Go kwešiša motheo wa molao bakeng sa thuto ya sekolo go bohlokwa bakeng sa go dumelelana le go šireletša ditokelo tša barutwana.

South African Schools Act (SASA) Section 8–9

Section 8: Khoutu ya Boitshwaro – SASA Section 8 e nyaka sekolo sengwe le sengwe sa setšhaba go amogela khoutu ya boitshwaro bakeng sa barutwana. Khoutu ye e swanetše: go agiwa ka go rera le barutwana, batswadi le barutiši; go tshelana le Molaotheo le molao wa profense o šomišwago; go laetša mekgwa ya thuto le ditlamorago bakeng sa go robega; go hlahlobjwa ngwaga ye nngwe le ye nngwe; go humanega barutwana bohle, batswadi le basebi.

Section 9: Go Thibela le Go Kgaotšwa – SASA Section 9 e laola go thibela le go kgaotšwa ga barutwana: Go thibela: go tlošwa ga temporal go sekolo (matšatši a 7 kudu) go ema nyakišišo; Go kgaotšwa: go tlošwa ga bosafeleng (go nyaka tumelano ya lefapha la thuto la profense); Due process: barutwana ba na le tokelo ya go kwa pele go thibela goba go kgaotšwa; Diapelo: barutwana le batswadi ba kgona go apela dikgetho tša go thibela goba go kgaotšwa.

Molaotheo Section 12: Tokelo ya Kgololosego le Tšhireletso

Molaotheo Section 12 e šireletša tokelo ya motho e mongwe le e mongwe ya kgololosego le tšhireletso ya motho, go akaretša tokelo ya go se swarwe goba go otlwa ka tsela e bohodu, e sa mothong goba e degradago le go se bešwe bohloleng. Tšhireletso ye ya Molaotheo e thibela ka hlagilwego kotlo ya mmele dikolong. Mohlobo ofe goba ofe wa kotlo ya mmele o robega ditokelo tša barutwana tša Molaotheo mme o sa loke.

SACE Code of Professional Ethics

SACE Code of Professional Ethics e nyaka barutiši go: hlompha seriti le ditokelo tša barutwana; boloka mepelelano ya professionale; šomiša mekgwa ya thuto e lokilego; thibela kotlo ya mmele goba go nyenyefatša; latela melao ya sekolo le dinyakwa tša molao. Barutiši bao ba robego SACE Code ba ka lebana le tiro ya thuto, go akaretša go thibela goba go tlošwa professiong.

Melao ya Profense

Mafapha a thuto a profense a ka roma melao e eketšwego e laolang thuto ya sekolo. Dikolo di swanetše go dumelelana le dinyakwa tša national (SASA) le tša profense.

Mekgwa ya Thuto e Thibetšwego le Ditšhupetšo

Mekgwa e itšego ya thuto e thibetšwe ka hlagilwego go molao wa Afrika Borwa mme e swanetše go se šomišwe dikolong.

Kotlo ya Mmele

Kotlo ya mmele e thibetšwe ka botlalo dikolong tša Afrika Borwa. Seo se akaretša: go otla (go otla, go otla ka thapo, go otla); go gatelela barutwana go dira mešomo e bohloko; mohlobo ofe goba ofe wa matla a mmele o nyakago go baka bohloko goba go nyenyefatša. Motheo wa molao wa go thibela: Molaotheo Section 12; SASA Section 10; Children’s Act Section 110; SACE Code. Ditlamorago: Dinyatso tša semolao (assault); tiro ya SACE; maikarabelo a civil. Dikolo di swanetše go netefatša gore basebi bohle ba kwešiša gore kotlo ya mmele e sa loke mme e tla baka ditlamorago tše botona.

Mekgwa e Mengwe e Thibetšwego

Go akaretša: go nyenyefatša; go gana dinyakwa tša motheo; kotlo e fetago; kgethollo; kotlo ya setlhopha; go gana thuto (kantle le mekgwa ya go thibela).

Maemo a Boitshwaro bjo bo Sa Lokego le Dikarabo

Level 1: Boitshwaro bjo bo Sa Lokego bjo Fokolago – Mohlala: go bolela ka gare ga sehlopha, go se feletše mošomo wa gae, go robega uniform, go tliša dilo tše thibetšwego, go latlhela ditlakala, go kitima dikoridoring, go sa hlomphe barutiši. Dikarabo: Temošo ya lentsu, tempošo ya ngwalwa, go emišwa, tirelo ya setšhaba, tsebišo ya motswadi, kontraka ya boitshwaro.

Level 2: Boitshwaro bjo bo Sa Lokego bjo Magareng – Mohlala: boitshwaro bjo bo sa lokego bo latelago, tšhariso, go gana ditaelo, go gapega (lentsu), go utswa ditekanyetšo, go senya (go fokolago), go tloga sekolong ntle le tumelano, puo e sa lokego. Dikarabo: Temošo ya semmušo, go emišwa go oketšegilego, go lahlegelwa ke dithušo, kopano le motswadi e nyakega, mananeo a tšeo, go romelwa go molaedi, in-school suspension.

Level 3: Boitshwaro bjo bo Sa Lokego bjo Botona – Mohlala: go lwa, go gapega go botona, bosodu, go senya, go ba le dithulo, go ba le diritši goba alcohol, ditišinyo, go kgopiwa thobalano, cyberbullying. Dikarabo: Pitšišo ya thuto, go thibela (go fihla matšatši a 7), go romelwa go ditshepedi tša ka ntle, tseno ya maphodisa (ge e le nyatso ya semolao), mananeo a go tsenelela.

Level 4: Boitshwaro bjo bo Sa Lokego bjo Botona Kudu – Mohlala: go otla go botona, dithulo, go rekisa diritši, thobalano e botona, go fiša, ditišinyo ka dithulo. Dikarabo: Go thibela ka bonako, pitšišo ya semmušo, kgopelo ya go kgaotšwa, tseno ya maphodisa, go romelwa thutong e nngwe.

Ditšhupetšo tša Kotlo ya Mmele

PBIS (Positive Behavioural Interventions and Supports): Go ruta le go godiša boitshwaro bjo botlalo. Restorative practices: Go lokisa kotsi le go busetša dikamano. Dikontraka le Mananeo a Tšeo: Ditebelo tše hlagilego, ditlamorago, tšeo, go latela, go latela tšwelopele. Go Emišwa le Tirelo ya Setšhaba: Nako e latelwago ka morago ga sekolo; tirelo e direlago setšhaba. Go Lahlegelwa ke Dithušo: Go tloša dithušo (tša mabelo, ditiro tša sekolo). In-School Suspension: Go tlošwa dihlophong tša tlwaelego eupša go dula sekolong mananeong a alternative. Go Romelwa go Ditshepedi tša Ka Nthle: Basebi ba setšhaba, bagoki, balaeli ba tšomišo ya diritši, mananeo a tlhohlo.

Mekgwa ya Go Thibela le Go Kgaotšwa

Go thibela ke tekanyo e botona ya thuto e tlošago morutwana sekolong temporal. SASA Section 9 e laola mekgwa ya go thibela.

Go Thibela

Go thibela go swanetše go šomišwa feela bakeng sa: boitshwaro bjo bo sa lokego bjo botona (Level 3 goba 4); dikganyogo tša tšhireletso (ditišinyo, dithulo, bohlola); boitshwaro bo latelago ntle le go tsenelela; dinyatso tša semolao. Ga go swanetše go šomišwa bakeng sa: boitshwaro bjo fokolago goba bjo magareng; mathata a thuto; dinyatso tša mathomo (kantle le ge e le botona kudu); ka bonolo (go tloša barutwana ba “thatago”).

Dinyakwa tša Due Process

1. Nyakišiša tiro – Kgoboketša therešo go batho bohle; hlahloba bopaki; ngwala dipoelo. 2. Tsebiša morutwana le batswadi – Bolela ka boitshwaro bjo bo bolelwago; fa dintlha; hlalosa tshepedišo le ditokelo; fa monyetla wa go araba. 3. Dira pitšišo ya thuto – Boke pitšišo le hlogo goba komiti; dumella morutwana le batswadi; bontšha bopaki; nagana tlhalošo ya morutwana; thoma kgetho go theilwe bopaki le molao. 4. Fa kgetho ya ngwalwa – Tsebišo ya go thibela, mabaka, nako, maemo a go boa, tshepedišo ya go apela.

Nako le Maemo a Go Boa

Nako e kgolo: SASA e dumella go thibela go fihla matšatši a 7. Maemo a go boa: Go feletša nako ya go thibela; kopano le hlogo; tumelano ya ditebelo; go feletša go tsenelela; kopano le motswadi. Nakong ya go thibela: Morutwana a sa dumelwe sekolong; mošomo wa thuto o swanetše go fiwa; ditshepedi tša tšeo di humanega; puisano e tlwaelegilego le batswadi.

Tshepedišo ya Go Thibela

1. Tiro e direga → Morutiši o bega go hlogo. 2. Nyakišišo → Kgoboketša therešo, bopaki. 3. Tsebišo → Tsebiša morutwana le batswadi. 4. Pitšišo → Dira pitšišo ya thuto. 5. Kgetho → Hlogo goba komiti e thoma go thibela. 6. Tsebišo ya ngwalwa → Fana le mabaka. 7. Nako ya go thibela → Morutwana a šoma (go fihla matšatši a 7). 8. Kopano ya go boa → Kopana le morutwana le batswadi. 9. Go boa sekolong → Morutwana a boa le maemo. 10. Go latela → Latela boitshwaro le go fa tšeo.

Tshepedišo ya Go Apela

Mabaka a go apela: Diphošo tša tshepedišo; kgetho e sa lokego; bopaki bjo mpsha; kgethollo. Tshepedišo: 1. Romela apelo ya ngwalwa go hlogo (ka matšatši a 7). 2. Hlogo e hlahloba, e ka fetola. 3. Ge apelo e gannwa, eketša go lefapha la profense. 4. Lefapha le hlahloba le laetša kgetho ya mafelelo.

Go Kgaotšwa

Go kgaotšwa ke tekanyo e botona, e tlošago morutwana sekolong ka bosafeleng. Go nyaka tumelano ya lefapha la thuto la profense. Ge go lokile: Boitshwaro bjo botona (Level 4); boitshwaro bjo botona bo latelago; ditišinyo (dithulo, bohlola); dinyatso (go otla, go rekisa diritši, thobalano); go robega melao. Tshepedišo: 1) Nyakišišo le pitšišo; 2) Kgopelo ya SGB; 3) Tumelano ya lefapha la profense; 4) Tshepedišo. Due process: Nyakišišo e lokilego; legal representation; tokelo ya go kwa; kgetho ya ngwalwa; tokelo ya go apela. Ditšhupetšo: Mananeo a thuto e nngwe; go fetša sekolong se sengwe; tšeo e matla; go tsenelela.

Go Boloka Direkoto le Go Bopa Molao

Seo o swanetšego go se rekota: Letsatsi, nako, lefelo; barutwana; tlhalošo; bafaki; bopaki; ditiro tše di dirilwego; go latela. Mekgwa e botlalo: Lehlokong (POPIA); nepagalo; bokgoni; go boloka. Tshedimošo ya mehla ya taolo ya dikolo e ka otlolositša go boloka direkoto tša thuto.

Go Bopa Molao wa Thuto ya Sekolo sa Gago

Step 1: Thea komiti (SGB, hlogo, barutiši, barutwana, batswadi). Step 2: Hlahloba dinyakwa tša molao (SASA 8–9, Molaotheo 12, melao ya profense, SACE, Children’s Act). Step 3: Hlalosa maemo a boitshwaro le ditlamorago. Step 4: Thea mekgwa ya due process. Step 5: Bopa ditšhupetšo tša kotlo ya mmele. Step 6: Thea mekgwa ya go boloka direkoto. Step 7: Rera le ba amegago (SASA Section 8). Step 8: Amogela le go šomiša. Step 9: Hlahloba le go ntlafatša ngwaga ye nngwe le ye nngwe.

Mekgwa e Botlalo bakeng sa Tshepedišo

Thuto: Barutiši, basebi ba tšeo, batswadi. Go tshelana le tekano: Melao e tshelanego; dikgetho di rekotilwe. Puisano: Melao e hlagilego; tokumente; puo e lebane le mengwaga; go fetolelwa; phihlelo (webosaete, dikopi). Tšeo le go Tsenelela: Adresa mabaka a motheo; fa go tsenelela; šomiša le setšhaba. Go Latela le Go Lekola: Rekota ditiragalo; hlahloba mekgwa; kgoboketša maikutlo; fetola ge go nyakega.

Ditlelhohlo le Ditharollo

Go sa tshelana: Thuto e hlagilego, ditao, dikopano, go rekota. Go se na didirišwa tša tšeo: Go kopana le mekgwa ya setšhaba; phihlelo DBE; ruta barutiši; mananeo a peer; batswadi. Go gana ga batswadi: Bolela molao ka bonako; hlalosa melao; tsenya batswadi; araba dikganyogo. Nako e fokolago: Otlolositša mekgwa; šomiša tshedimošo ya dijithale; abelana; bega mathata a botona. Ba go latela go otla: Oketša go tsenelela; roma go ba bangwe; bopa mananeo; tsenya malapa; nagana thuto e nngwe.

Go bopa le go šomiša molao wa thuto ya sekolo Afrika Borwa o dumelelago le SASA, Molaotheo le melao ya profense go bohlokwa bakeng sa go boloka tikologo ya go ithuta e bolokegilego le e laetšego mola o šireletša ditokelo tša barutwana. Molao o hlagilwego o fa melao e hlagilego, mekgwa e lokilego le ditlamorago tše di lokilego mola o gatelela tšeo le go tsenelela ga boitshwaro bjo botlalo. SASA Section 8–9 e nyaka dikhoutu tša boitshwaro le mekgwa ya thuto; kotlo ya mmele e thibetšwe; due process, go boloka direkoto le hlahlobo ya ngwaga ke tše di sa kgoneng go fetolwa.

Bakeng sa taolo le khoutu ya boitshwaro, bona school code of conduct template South Africa. Go otlolositša go boloka direkoto tša thuto, pego ya SGB le dokumente e dumelelago le POPIA go lefelo le tee, bona ka moo Fundisa e thekago dikolo tša Afrika Borwa.

Dipotšišo tše di Botšišwago Gantši

Na dikolo di sa kgona go šomiša kotlo ya mmele ge batswadi ba dumela?

Aowa. Kotlo ya mmele e thibetšwe ka botlalo dikolong tša Afrika Borwa go sa šetše tumelano ya batswadi. Molaotheo Section 12 e šireletša tokelo ya motho e mongwe le e mongwe ya kgololosego le tšhireletso, mme SASA Section 10 e thibela kotlo ya mmele ka hlagilwego. Tumelano ya batswadi ga e fetole ditokelo tša Molaotheo goba molao wa naga. Dikolo tšeo di šomišago kotlo ya mmele di lebana le dinyatso (assault), tiro ya SACE le maikarabelo a civil.

Phapano ke efe magareng ga go thibela le go kgaotšwa?

Go thibela ke go tlošwa temporal go sekolo (matšatši a 7 kudu go SASA) go ema nyakišišo goba bjalo ka ditlamorago. Barutwana ba boa sekolong ka morago ga nako ya go thibela. Go kgaotšwa ke go tlošwa ka bosafeleng mme go nyaka tumelano ya lefapha la thuto la profense. Go swanetše go šomišwa feela bakeng sa boitshwaro bjo botona (Level 4) ka morago ga go hwetša tše dingwe tsohle.

Dikolo di swanetše go laola bjang barutwana ba dinyakwa tše kgethilwego tša thuto bao ba dirago boitshwaro bjo bo sa lokego?

Barutwana ba dinyakwa tše kgethilwego ba na le ditokelo tše tshelanego tša due process, eupša dikolo di swanetše go nagana dinyakwa le maemo a bona. Pele go thoma tiro ya thuto: lekola ge na morutwana a kwešišitše melao le ditlamorago; nagana ge na boitshwaro bo amana le bokgoni goba dinyakwa tša tšeo; netefatša gore tšeo le dithulaganyo di le gona; rera le basebi (bagoki, barutiši ba dinyakwa tše kgethilwego); fetola ditlamorago go lebana le morutwana. Dikolo di swanetše go lebanya tšeo le go tsenelela ga boitshwaro bjo botlalo go na le kotlo bakeng sa barutwana ba dinyakwa tše kgethilwego, mola di boloka maikarabelo le tšhireletso.

Direkoto dife tšeo dikolo di swanetšego go di boloka bakeng sa ditiragalo tša thuto?

Dikolo di swanetše go boloka direkoto tše nepagetšego tša ditiragalo tša thuto tsohle: dintlha tša tiro (letsatsi, nako, lefelo, tlhalošo, ba amegago, bafaki); dipoelo tša nyakišišo; ditiro tša thuto tše di dirilwego; tsebišo ya morutwana le batswadi; go tsenelela (dikgopelo, go laela, mananeo, tšwelopele); diapelo (ge go le gona, diphetho). Direkoto di swanetše go bolokwa lehlokong, go bolokwa ka tšhireletso, go bolokwa nako e laetšwego (gantši 3–5 ngwaga ka morago ga morutwana a tloga), mme di humanegi go ba amegago (batswadi, lefapha la profense, dikgoro ge go nyakega). Tshedimošo ya go boloka direkoto ka dijithale e ka otlolositša dokumente ya thuto mme e thusa go netefatša go dumelelana le POPIA le dinyakwa tša profense.