GCC 2015 vs GCC 2025: Seo se Fetogago go Tefo

SAICE General Conditions of Contract (GCC) e laola bontši bja mošomo wa diporo Afrika Borwa. Ka 2025 e hweditše kgatišo ya yona ya mathomo ye mpsha go tloga ka 2015. Go mokontraka wa diporo, se se ama tšhelete. SAICE e re go thongwa ga GCC 2025 go tlišitše diphetogo tše bohlokwa tše 129. Tše mmalwa tša tšona di fetola kamoo o fago tsebišo ka gona, kamoo o tsogago ka gona le seo o ka se dirago ge tefo e diega. Ge sehlopha sa gago sa kgwebo se tšwela pele ka mekgwa ya 2015 konterakeng ya 2025, o kotsing ya go lahlegelwa ke tšhelete yeo o bego o swanetše go e hwetša.

Tlhahlo ye e hlalosa seo se fetogilego magareng a GCC 2015 le GCC 2025 moo se amago tšhelete ya gago. E akaretša ditaelo le diphetogo, ditsogo, tefo ye e diegilego le setifiketi sa tefo. Ke kakaretšo ya mošomo bakeng sa balaodi ba dikonteraka le bahlahli ba ditshenyegelo (quantity surveyors, QSs). Ga se keletšo ya molao. Pele o ithekga ka karolo ya konteraka, lekola mantšu a yona a nnete tokomaneng ya semmušo ya SAICE GCC 2025 le datha ya konteraka ya gago.

Ke ka Lebaka la Eng GCC 2025 e le Bohlokwa go Tšhelete ya Gago?

Bontši bja diphetogo tša GCC 2025 di wela godimo ga mošomo wa kgwebo wa kgwedi le kgwedi wo QS ya gago e šetšego e o dira. Ditaelo bjale di swanetše go ngwalwa, ditsogo di sepela ka dinako tše pedi tše di arogilego gomme ditokelo tša tefo ye e diegilego di bonagala kudu. Phetogo ye nngwe le ye nngwe e putsa mokontraka yo a nago le direkoto tše di hlwekilego tše di nago le matšatši, gomme e otla yo a ithekgilego ka kgopolo.

SAICE e hlalosa kgatišo ye mpsha e le ye bonolo, ye e kwagalago gabotse le ye e rulagantšwego kaone. Dikarolo di ngwadilwe gape, di nomorilwe gape gomme di sehlopheditšwe ka tsela ye e kwagalago. Maikemišetšo ke dikgohlano tše dinyenyane le sebaka se sennyane sa go ngangišana.

Ge go dirwa, konteraka e letela maitshwaro a go laolega kudu go wena. Dihlopha tšeo di nago le direkoto tše di hlwekilego tše di nago le matšatši di tla holega. Dihlopha tšeo di šomago ka kgopolo di tla lahlegelwa ke ditsogo tšeo di bego di ka di fenya.

Dikarolo tše tharo di bohlokwa kudu go tefo:

kamoo taelo, gomme ka fao phetogo, e fiwago ka gona;
kamoo tsogo e tsebišwago ka gona gomme ka morago e hlalošwe ka botlalo;
seo o ka se dirago ge mong wa mošomo a lefa morago ga nako.

E nngwe le e nngwe e fetola mokgwa wo dihlopha tša lefelo le tša kgwebo di bego di o swere mengwaga ye lesome.

Ke Eng seo se Fetogilego Magareng a GCC 2015 le GCC 2025?

Go tefo, diphetogo tše kgolo ke ditaelo tše di ngwadilwego fela, dinako tše di arogilego tša tsebišo ya tsogo le tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo, karolo ye mpsha ya temošo ya pele, ditokelo tše di bonagalago kudu mabapi le tefo ye e diegilego le kgato ye mpsha ya mathomo ya dikgohlano. Tafola ye e lego ka fase e di bea ka mantšu a bonolo. E šomiše bjalo ka lenaneo la go lekola, ke moka o netefatše ntlha ye nngwe le ye nngwe kgahlanong le sengwalwa sa semmušo le datha ya konteraka ya gago.

Karolo	GCC 2015	GCC 2025
Ditaelo le diphetogo	E se gagaletše kudu mabapi le sebopego sa taelo	Ditaelo di ka fiwa fela ka go ngwalwa, ka fao phetogo e nyaka taelo ye e ngwadilwego
Ditsogo	Tsebišo le tsogo di swarwa ka melao ye tee	Nako ya tsebišo ya tsogo le nako ya tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo bjale di a fapana
Mellwane ya nako (time bars)	Tsebišo ya morago ga nako e be e ka thibela tsogo	Mellwane ya nako e ka phenkgišwa, eupša ga o swanela go ithekga ka seo
Temošo ya pele	Ga go na tshepedišo ya semmušo ya temošo ya pele	Karolo ye mpsha ya temošo ya pele: lehlakore le lengwe le le lengwe le lemoša le lengwe ka mathata ao a ka amago nako goba ditshenyegelo
Tefo ye e diegilego	Ditokelo tša go emiša ge go sa lefšwe	Ditokelo tše di bonagalago kudu tša go emiša goba go fediša ge go sa lefšwe, le tswala ye e phagamego ya tefo ye e diegilego (e begilwe e le sekgahla se se beilwego (prescribed rate) gotee le 3%)
Go phethwa	Letšatši la go phethwa leo le swanetšego (due completion date)	Letšatši la go phethwa ga sebjalebjale leo le swanetšego (due practical completion date)
Dikgohlano	Tshepedišo ya ditsogo le dikgohlano, ke moka adjudication, arbitration goba kgoro ya tsheko	Tharollo ya ka khutšo ye e thušwago (facilitated amicable settlement) ke kgato ya mathomo, gomme go gatelelwa kudu dipoto tša dikgohlano (dispute boards)

Mokgwa o bonolo. Konteraka ye mpsha e nyaka gore tšohle di ngwalwe, di dirwe ka nako gomme di thekgwe ka bohlatse. Ke ditaba tše dibotse go mokontraka yo a nago le maitshwaro a go laolega. Go yo a sa itshwarego gabotse go a tura.

GCC 2025 e Fetola Bjang Diphetogo?

Phetogo ye e ka go lahlegelago ke tšhelete kudu ke molao wa ditaelo: ka fase ga GCC 2025, ditaelo di ka fiwa fela ka go ngwalwa. Phetogo e nyaka taelo, ka fao kgopelo ya molomo lefelong ga e sa le motheo wo o tiilego wa go lefšwa. Kgopela taelo ka go ngwalwa pele mošomo o thoma, nako le nako.

Phetogo ke phetošo ya mešomo yeo e laelwago ke moemedi wa mong wa mošomo (enjenere goba motho yo mongwe yo a boletšwego ka gare ga datha ya konteraka).

Go sehlopha sa gago sa lefelo, tšea se bjalo ka molao wo o sa kobegego. O se ke wa aga phetogo godimo ga taelo ya molomo gomme wa lokiša dipampiri ka morago. Ge go se na taelo ye e ngwadilwego, mošomo o ka no se balwe bjalo ka phetogo. Seo se ra mošomo wo o ka no se lefelwego wona.

Ge moemedi wa lefelo a amogela kgopelo ya molomo, kgato ye e bolokegilego ke go e kgopela ka go ngwalwa pele mošomo o thoma. Ngwala kgopelo, letšatši le motho yo a e filego. Ge phetogo e diegiša le mešomo, boloka rekoto ya tiego kgauswi le taelo. O tla nyaka tšohle tše pedi go thekga tsogo efe goba efe ya koketšo ya nako (extension of time) ka fase ga konteraka.

GCC 2025 e Fetola Bjang Mellwane ya Nako ya Ditsogo?

GCC 2025 e bea nako e tee bakeng sa tsebišo ya tsogo le e nngwe bakeng sa tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo, ka fao tiragalo ye nngwe le ye nngwe bjale e na le mellwane ye mebedi ya nako yeo o swanetšego go e ngwala dayaring. Dinako tša nnete di karolong ye e amegago ya konteraka ya gago. Mellwane ya nako e ka phenkgišwa ka fase ga kgatišo ye mpsha, eupša tsebišo ya morago ga nako e sa le tsela ya kapejana ya go lahlegelwa ke tsogo ye botse.

Sa pele o fa tsebišo ye e ngwadilwego ya gore o ikemišeditše go tsoga. Ka morago, ka gare ga nako ya bobedi, o romela tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo ye e beetšwego theko. Lekola dinako tšohle tše pedi konterakeng ye nngwe le ye nngwe.

O se ke wa rulaganya o ithekgile ka go phenkgiša molelwane wa nako. Go tura nako le tšhelete, gomme o sa ka lahlegelwa.

Karabo ya kgonthe ga se ya fetoga. Tsebiša e sa le ka pela le ka go ngwalwa. Aga tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo godimo ga direkoto tšeo o di dirilego ka nako yeo. Tsogo ye e kgobokeditšwego go tšwa kgopolong dikgwedi ka morago e be e dula e fokola. Ka fase ga GCC 2025, gape go na le kgonagalo ye kgolo ya gore e be ya morago ga nako.

Teko ye bonolo. Tšea phetogo goba tiragalo ya tiego ya mafelelo konterakeng ya gago ya bjale. Lekola matšatši a mabedi: letšatši leo o filego tsebišo ye e ngwadilwego, le letšatši leo tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo e bego e swanetše go romelwa ka lona. Ge direkoto tša gago di sa kgone go araba ka bobedi, dinako tše mpsha di tla go swara o sa itokišetša.

Ditokelo tša Gago ke Dife mabapi le Tefo ye e Diegilego ka Fase ga GCC 2025?

GCC 2025 e fa bakontraka ditokelo tše di bonagalago kudu tša go emiša goba go fediša ge go sa lefšwe, gomme dipego tša go thongwa ga yona di bea tswala ya tefo ye e diegilego go sekgahla se se beilwego gotee le 3%. Ditokelo tše di thuša fela ge o ka hlatsela gore setifiketi se sengwe le se sengwe se be se swanetše go lefšwa neng le gore se lefilwe neng. Latela dikgato tša tsebišo tša konteraka ka nepagalo.

Mošomong wa mananeokgoparara a setšhaba, tefo ye e diegilego gantši ke kotsi ya nnete, ka fao ditokelo tše di bohlokwa. Ka fase ga GCC 2015, tswala ya tefo ye e diegilego e be e balwa ka sekgahla sa prime overdraft sa panka ya mokontraka.

Go emiša le go fediša di latela dikgato tša tsebišo le dinako tša go leta tše di beilwego konterakeng. Tswala e ithekgile ka gore tefo e be e swanetše go dirwa neng. Go QS ya gago, se se ra gore rekoto ya tefo e swanetše go hlweka le go ba ya sebjalebjale. O swanetše go bontšha gore setifiketi se sengwe le se sengwe se be se swanetše go lefšwa neng, se lefilwe neng le gore ke eng seo se bego se sa kolotwa.

Pele o emiša goba o fediša, latela dikgato tša nnete tša tsebišo tša konteraka. Hwetša keletšo ya molao ge o sa kgonthišege. Tsebišo ye e tlogelago kgato e ka fokodiša boemo bja gago.

Na o sa latela disetifiketi, diphetogo le matšatši a ditsogo ka dispredšhiti? Sakha e boloka tekanyo le tšwelopele, disetifiketi tša tefo le taolo ya konteraka, dayari ya lefelo le ditokomane tša porojeke ka gare ga software e tee ya cloud yeo e agetšwego bakontraka ba diporo ba Afrika Borwa: bona pontšho ya sehlagišwa.

Setifiketi sa Tefo se se Hlwekilego se na le Eng?

Ka fase ga kgatišo efe goba efe, setifiketi sa tefo se se hlwekilego se bontšha mošomo wo o lekantšwego, diphetogo, phetošo ya theko le didirišwa tše di lego lefelong, go ntšhitšwe retention le disetifiketi tša pele, gomme go na le tokomane ka morago ga mothaladi o mongwe le o mongwe. Moemedi wa mong wa mošomo o netefatša seo o ka se hlatselago. Tše dingwe ka moka di letela kgwedi ye e latelago goba di fetoga kgohlano. Tlhahlo ya rena ya tshepedišo ya setifiketi sa tefo sa GCC e akaretša modikologo wa kgwedi le kgwedi le mellwane ya wona ya nako.

Mohlala wo o lego ka fase o bontšha setifiketi sa nakwana sa tlwaelo konterakeng ya diporo ye e lekanywago gape. Dipalo ke tša mohlala. Ditšhelete ga di akaretše VAT ntle le ge go boletšwe. Tšhireletšo, go akaretša ge eba retention e a šoma, sekgahla sa yona le mollwane wa yona, e bjalo ka ge e beilwe ka gare ga datha ya konteraka.

Mothaladi	Seo o se nyakago ka morago ga wona	Palo ya mohlala
Mošomo wo o lekantšwego go fihla bjale	Bontši bjo bo lekantšwego gape ka chainage le ka karolo, bjo bo dumeletšwego le enjenere wa lefelo (resident engineer)	R12,400,000
Diphetogo go fihla bjale	Taelo ye e ngwadilwego bakeng sa selo se sengwe le se sengwe, se beetšwe theko ka ditefelo tše di dumeletšwego goba tše di beilwego	R860,000
Phetošo ya theko ya konteraka	Fomula ya phetošo le dinomoro tše di beilwego ka gare ga datha ya konteraka	R310,000
Didirišwa tše di lego lefelong	Dinoto tša go tliša le bohlatse bja bong, moo konteraka e dumelelago tefo	R450,000
Boleng bja palomoka go fihla bjale	Palomoka ya methaladi ye mene ye e lego ka godimo	R14,020,000
Ntšha retention (10%, mohlala)	Sekgahla le mollwane go tšwa datheng ya konteraka	R1,402,000
Ntšha disetifiketi tša pele	Ditšhelete tša neto tšeo di šetšego di netefaditšwe	R9,750,000
Tšhelete ye e swanetšego go lefšwa setifiketing se	Boleng bja palomoka go ntšhitšwe retention le disetifiketi tša pele	R2,868,000
VAT ya 15%	Tax invoice ye e nepagetšego	R430,200
Palomoka ye e lefšwago go akaretša VAT	Tšhelete ye e swanetšego go lefšwa gotee le VAT	R3,298,200

Lebelela mothaladi wa diphetogo. Ka mekgwa ya kgale, sehlopha se be se ka akaretša taelo ya molomo ka gare ga R860,000 yeo gomme sa ngangišana ka yona ka morago. Ka fase ga GCC 2025, ntšha selo sefe goba sefe seo se se nago taelo ye e ngwadilwego. Se bušetše ge taelo e šetše e le gona.

Matšatši a nyaka tlhokomelo ye e swanago. Matšatši a mabedi a laola ditokelo tša gago tša tswala le tša go emiša: letšatši leo tefo e bego e swanetše go dirwa ka lona le letšatši leo e lefilwego ka lona. Ngwala ka bobedi bakeng sa setifiketi se sengwe le se sengwe.

Retention le yona e nyaka tlhokomelo ye e swanago. Latela tšhelete ye e swerwego setifiketing se sengwe le se sengwe le mollwane wo o lego ka gare ga datha ya konteraka. Latela gape dintlha tša go lokollwa, gantši ge mošomo o phethwa ka sebjalebjale (practical completion) le mafelelong a nako ya diphošo (defects period). Konterakeng ye telele ya setšhaba, retention yeo go se nago yo a e latelago gantši e lokollwa morago ga nako, goba ga e lokollwe le gatee.

Seo o Swanetšego go se Dira pele ga Setifiketi sa Gago se se Latelago

Go tloga mekgweng ya GCC 2015 go ya go GCC 2025 bontši ke taba ya maitshwaro a go laolega ao sehlopha sa gago se ka thomago go a dira bjale. Netefatša gore ke kgatišo efe ye e laolago konteraka ye nngwe le ye nngwe, emiša go šoma ka ditaelo tša molomo, ngwala dinako tšohle tše pedi tša tsogo dayaring gomme o ngwale letšatši la go swanela go lefšwa le la go lefšwa la setifiketi se sengwe le se sengwe. Ga go le se tee sa tše seo se nyakago software ye mpsha go thoma, fela sehlopha seo se ngwalago dilo ka letšatši leo.

Šomiša lenaneo le le kopana la go lekola:

Lekola gore ke kgatišo efe ye e laolago konteraka ye nngwe le ye nngwe. O se ke wa no nagana. Bala datha ya konteraka.
Emiša go šoma ka ditaelo tša molomo. Kgopela taelo ye e ngwadilwego pele mošomo o thoma.
Šomiša ditemošo tša pele. Lemoša moemedi wa mong wa mošomo ka go ngwala gang ge o bona kotsi ya nako goba ya ditshenyegelo.
Ngwala dinako tše pedi tša tsogo dayaring ka thoko bakeng sa tiragalo ye nngwe le ye nngwe: sa pele tsebišo, ke moka tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo.
Ngwala letšatši la go swanela go lefšwa le letšatši la go lefšwa la setifiketi se sengwe le se sengwe.
Boloka rekoto ye e phelago, ye e nago le matšatši, ya ditaelo, ditsogo, disetifiketi le ditefo. O se ke wa e aga lefsa mafelelong a kgwedi.
Lekola karolo ye nngwe le ye nngwe yeo o ithekgilego ka yona kgahlanong le tokomane ya semmušo ya SAICE GCC 2025.

Software ya diporo yeo e agetšwego dikonteraka tša Afrika Borwa, bjalo ka Sakha, e boloka rekoto ye ya kgwebo lefelong le tee. Matšatši le bohlatse bjo dinako tše mpsha di bo nyakago di ngwalwa ge mošomo o dirwa. Konteraka e bea melao. Direkoto tša gago di go dumelela go e šomiša.

Dipotšišo tšeo di Botšišwago Gantši

GCC 2025 ke eng?

GCC 2025 ke kgatišo ya bone ya SAICE General Conditions of Contract for Construction Works. SAICE e e thomile ka 2025 bjalo ka kgatišo ya mathomo ye mpsha go tloga ka GCC 2015. Ke konteraka ya maemo ya mošomo wa diporo le wa mananeokgoparara Afrika Borwa, gomme CIDB e a e thekga.

Phetogo ye kgolo kudu go tloga go GCC 2015 mabapi le tefo ke efe?

Molao wa ditaelo. Ka fase ga GCC 2025, ditaelo di ka fiwa fela ka go ngwalwa. Ka fao phetogo e nyaka taelo ye e ngwadilwego pele o ka ithekga ka go lefšwa ka yona. Kgatišo ye gape e arola dinako tša ditsogo gomme e fa ditokelo tše di bonagalago kudu mabapi le tefo ye e diegilego.

Na GCC 2025 e fetola mellwane ya nako ya ditsogo?

Ee. Nako ya tsebišo ya tsogo le nako ya tsogo ye e hlalošitšwego ka botlalo bjale di a fapana. Di ngwale ka bobedi dayaring bakeng sa tiragalo ye nngwe le ye nngwe. Mellwane ya nako e ka phenkgišwa, eupša o se ke wa ithekga ka seo. Tsebiša e sa le ka pela le ka go ngwalwa.

Ditokelo tše mpsha mabapi le tefo ye e diegilego ke dife?

GCC 2025 e fa ditokelo tše di bonagalago kudu tša go emiša mešomo goba go fediša ge go sa lefšwe. Dipego tša go thongwa ga yona gape di bea tswala ya tefo ye e diegilego go sekgahla se se beilwego gotee le 3%. Dikgato tša nnete tša tsebišo le dinako tša go leta di ka gare ga konteraka, ka fao di lekole pele o dira selo.

Na se ke keletšo ya molao?

Aowa. Se ke kakaretšo ya mošomo bakeng sa dihlopha tša dikonteraka le tša kgwebo. Ka mehla lekola mantšu a nnete kgahlanong le tokomane ya semmušo ya SAICE GCC 2025 le datha ya konteraka ya gago. Hwetša keletšo ya molao moo go nyakegago.

Taba ya Mafelelong

GCC 2025 e putsa seo bakontraka ba diporo ba babotse ba šetšego ba se tšeela godimo: tšohle di ngwadilwe, di dirilwe ka nako gomme di thekgilwe ka bohlatse. Ditaelo tša molomo ga di sa amogelwa. Sešupanako sa ditsogo se sepela ka dikarolo tše pedi. Tefo ye e diegilego e go fa ditokelo tše di bonagalago kudu, eupša fela ge matšatši a gago le disetifiketi di hlwekile. Bakontraka bao ba tlago go tšwa ka pele ke bao ba bolokago rekoto ya kgwebo ye e lego ya sebjalebjale go lekana go ka dira ka yona. Seo se ra letšatši leo taelo e fiwago ka lona goba tefo e swanelago go dirwa ka lona, e sego kgwedi ka morago.

Ditlhahlo tše di amanago: