Imidzingo Yekuhlola CAPS 2026: Umhlahlandlela Ogcwele
Ukugcina imidzingo yekuhlola CAPS 2026 kuyingcindezi njalo kubafundzisi labanyenti baseNingizimu Afrika nabasebenti besikolo. Ukusebenta kuhluka ngesigaba nesifundvo, kubhala kufanele kube lacophelele nge-DBE nekulinganiswa, nemakhadi emibiko kufanele aphume ngesikhathi. Uma usenta ukusebenta kuphosisa noma uphutela umsebenti losemtsetfweni, emamaki ebafundzi netincumo tekukhulisa tingasengozini.
Loluhla lucacisa lokudzingekako: tinhlobo tekuhlola, ukusebenta ngesigaba, kubhala nekubika, tikhodi tekulinganisa, nekulinganiswa. Lubhaliwe kubafundzisi, Tinhloko Temnyango, nabasebenti labadzinga sibonelo lesobala sokwenta kuhlola kwe-CAPS ngo-2026, netatafula letisebentayo nemakhonkco emahla ndlela tikhodi tekulinganisa CAPS, kukhipha emakhadi emibiko, ne sikhathi sekuchumana ne-CAPS.
Yini Kuhlola Kwe-CAPS?
Kuhlola kwe-CAPS kunguhlelo lweMnyango WeMfundvo Leyisisekelo (DBE) lokuhlola intfutfuko yebafundzi kuyo yonkhe imifundvo nemagaba ngokuvumelana nemidzingo yekuhlola CAPS 2026. Tinhlelo tihlanganisa kuhlola kuqhubeka (kuhlola kuqhubeka ngesikhathi kufundzisa nekufunda) nekuhlola lokusemtsetfweni (tivivinyo letihlelekile, tivivinyo, nemaphrojekthi) ukuze kunikeze sitfombe lesigcwele semphumela yemfundzi ngayinye.
Umtsetfo wekuhlola kwe-CAPS ugcizelela:
- Kuhlola ukuze kufundze: Kusebentisa kuhlola ukuze kukhiphe tikhala futsi kuhole kufundzisa
- Kuhlola lokufundviwe: Kulinganisa lokubafundzi labakutholile
- Kuhlola njengenkambo yekufunda: Kusita bafundzi bakuqonde intfutfuko yabo
- Kulunga nekucophelela: Kuqinisekisa kutsi kuhlola kubonisa ngempela amandla ebafundzi
- Kutiphatsa: Imibandzela lesobala nempendvulo kubafundzi nebatali
Tonkhe imisebenti yekuhlola kufanele ivumelane necebo lekuhlola le-CAPS lesetindzaweni, lelicacisa tinombolo yemisebenti losemtsetfweni, ukusebenta kwato, netinhlobo tekuhlola lefanele libanga nesifundvo ngasinye.
Tinhlobo Tekuhlola Kwe-CAPS Nokusebenta Ngesigaba
CAPS iyemukela tinhlobo tekuhlola letinyenti, ngayinye isebentela tinjongo letihlukene emjikelezweni wekufundzisa nekufunda.
Kuhlola Kuqhubeka (CASS)
Kuhlola kuqhubeka (lokubita ngekutsi School-Based Assessment noma SBA) kwenteka wonkhe umnyaka netemu. Kufaka:
- Imisebenti yekilasi: Imisebenti yensuku zonkhe, amaphepha emisebenti, nemisebenti yokusebentayo
- Lokunikezelwe ekhaya: Imisebenti lejwayelekile legcwalisiwe ngaphandle kwesikhathi sekilasi
- Kubuka lokungakahleleki: Bafundzisi babuka ngesikhathi semifundvo
- Tinkulumo: Tinkulumo, tinkhulumo-mpikiswano, nezingxoxo zekilasi
- Kubonisa ngokusebentayo: Tivivinyo tesayensi, emaphrojekthi ebuciko, imisebenti yemfundvo yemzimba
- Emaphrojekthi: Ucwaningo lolubanzi noma imisebenti yebuciko lehlanganisa emaviki lamanyenti
Kuhlola kuqhubeka kuvumela bafundzisi kulawula intfutfuko njalo, kunika impendvulo ngokusheshayo, nekulungisa tindlela tekufundzisa ngesekelwe imidzingo yebafundzi. Ngokuvamile kubala 25% kuya ku-75% wemaki yekugcina, kuncike sigaba nesifundvo.
Kuhlola Lokusemtsetfweni
Kuhlola lokusemtsetfweni kufaka imisebenti lehlelekile, lehlanganisiwe lehlelwe phambili futsi ibhaliwe ngendlela lesemtsetfweni. Lokufaka:
- Tivivinyo: Kuhlola lokubhaliwe lokumboza tihloko noma tigaba letincike
- Tivivinyo: Kuhlola lokugcwele lokumboza tingcenye letinkulu tekharikhulamu
- Tivivinyo lekulawulwa: Tivivinyo letibhaliwe ngaphansi kwemibandzela lekulawulwa
- Kuhlola ngokusebentayo: Kuhlola ngesandla emifundvweni njenge-Life Sciences, Technology, ne-Arts
- Emaphrojekthi: Imisebenti lebanzi nemibandzela lesobala netikhathi sekugcina
- Kuhlola ngemlomo: Imisebenti yekukhuluma lehlanganisiwe eTilwimini neminye imifundvo
Kuhlola lokusemtsetfweni kuvame ukusebenta kakhulu kunekuhlola kuqhubeka futsi kusebentiswa ukuze kunconwe kukhulisa netincumo tentfutfuko.
Kuhlola Kwe-Diagnostic
Kuhlola kwe-diagnostic kukhipha amandla nebuthakathaka bebafundzi ekucaleni komjikelezwe wekufunda. Kusita bafundzisi bakuqonda lokubafundzi basebe bayati futsi bahlele kufundzisa ngokuvumelana. Kuhlola kwe-diagnostic akubhalwa kuvamile njengengcenye yemaki losemtsetfweni, kodvwa kunika tindlela tekufundzisa.
Kuhlola Kwe-Formative
Kuhlola kwe-formative kwenteka ngesikhathi senqubo yekufunda ukuze kunikeze impendvulo futsi kuhole kufundzisa. Kuvame ukuba lokungakahleleki futsi akubhalwa tonkhe sikhatsi, kodvwa kusita bafundzisi bakhiphe lapho bafundzi badzinga usito lwelokunye.
Kuhlola Kwe-Summative
Kuhlola kwe-summative kuhlola ekugcineni kwesigaba, termu, noma unyaka. Kulinganisa lokubafundzi labakutholile futsi kubhalwa njengengcenye yemamaki abo losemtsetfweni. Tivivinyo, tivivinyo, nemaphrojekthi ekugcina yibonelo lekuhlola kwe-summative.
Ukusebenta Ngesigaba
Ukusebenta kwekuhlola kuqhubeka kune lokusemtsetfweni kuhluka kakhulu emagabeni. Bafundzi be-Foundation Phase bathembela kakhulu ekuhloleni kuqhubeka, kantsi bafundzi be-FET bane sigcizelelo lesikhulu etivivinyweni losemtsetfweni nasekuhloleni. Kuhlela imisebenti losemtsetfweni nesikhathi sekuchumana kulula uma wayati ukusebenta lokudzingekako; bona ikhalenda yesikolo nesikhathi sekuchumana ne-CAPS indlela yekulungisa ikhalenda yakho.
Sigaba Sesisisekelo (Grades R–3)
Ku-Foundation Phase, kuhlola kugcina ekutfutfukiseni tikhono letisisisekelo ngekudlala nangemisebenti yokusebentayo. Kuhlola kuqhubeka kuyinhloko, nekuhlola lokusemtsetfweni kuncane.
| Ibanga | Kuhlola Kuqhubeka | Kuhlola Lokusemtsetfweni | Tgetulu |
|---|---|---|---|
| Grade R | 100% | 0% | Ngekubuka, akukho tivivinyo losemtsetfweni |
| Grade 1 | 100% | 0% | Akukho tivivinyo losemtsetfweni termu yekucala |
| Grade 2 | 100% | 0% | Akukho tivivinyo losemtsetfweni termu yekucala |
| Grade 3 | 75% | 25% | Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics |
Imidzingo leyinhloko ye-Foundation Phase:
- Kuhlola ikakhulukati ngekubuka nangokusebentayo
- Akukho tivivinyo losemtsetfweni ku-Grade R
- Grade 1 ne-2 abanato tivivinyo losemtsetfweni ku-Term 1
- Grade 3 isungula tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics
- Kuhlola kugcina ekutfutfukiseni tikhono kunelwati lwetemu
- Bafundzisi basebentisa tichopho, tikhodi, nemarekhodi ekubuka
Sigaba Sephakathi (Grades 4–6)
Intermediate Phase isungula kuhlola lokusemtsetfweni lokunyenti ngenkathi igcina ingcenye yekuhlola kuqhubeka lenamandla.
| Ibanga | Kuhlola Kuqhubeka | Kuhlola Lokusemtsetfweni | Tivivinyo Losemtsetfweni Ngetemu |
|---|---|---|---|
| Grade 4 | 60% | 40% | 2 ngesifundvo |
| Grade 5 | 60% | 40% | 2 ngesifundvo |
| Grade 6 | 60% | 40% | 2 ngesifundvo |
Imidzingo leyinhloko ye-Intermediate Phase:
- Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo (Tilwimi neMathematics)
- Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eminye imifundvo
- Emaphrojekthi nekuhlola ngokusebentayo kubala njengekuhlola lokusemtsetfweni
- Kuhlola kuqhubeka kufaka umsebenti wekilasi, ekhaya, nemisebenti leungakahleleki
- Tivivinyo tekugcina unyaka tisiswa ku-Grade 6
Sigaba Lesiphakeme (Grades 7–9)
Senior Phase yandzisa sigcizelelo sekuhlola lokusemtsetfweni, ilungisa bafundzi esikoleni lesiphakeme.
| Ibanga | Kuhlola Kuqhubeka | Kuhlola Lokusemtsetfweni | Tivivinyo Losemtsetfweni Ngetemu |
|---|---|---|---|
| Grade 7 | 50% | 50% | 2–3 ngesifundvo |
| Grade 8 | 50% | 50% | 2–3 ngesifundvo |
| Grade 9 | 40% | 60% | 2–3 ngesifundvo |
Imidzingo leyinhloko ye-Senior Phase:
- Tivivinyo letimbili kuya kuletsi-3 losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo
- Tivivinyo tekugcina unyaka kuyadingeka
- Emaphrojekthi nekuhlola ngokusebentayo imisebenti yekuhlola losemtsetfweni
- Kuhlola kuqhubeka kufaka lokunikezelwe, umsebenti wekilasi, nekhaya
- Tivivinyo tekugcina unyaka ku-Grade 9 tibalulekile kakhulu ekukhulisweni
Sigaba Se-FET (Grades 10–12)
Sigaba se-FET sine sigcizelelo lesikhulu sekuhlola lokusemtsetfweni, kubonisa buchwepheshe lobudzingekako be-National Senior Certificate (NSC).
| Ibanga | Kuhlola Kuqhubeka (SBA) | Kuhlola Lokusemtsetfweni | Tivivinyo Tekugcina Unyaka |
|---|---|---|---|
| Grade 10 | 25% | 75% | Ifakiwe lokusemtsetfweni |
| Grade 11 | 25% | 75% | Ifakiwe lokusemtsetfweni |
| Grade 12 | 25% | 75% | Tivivinyo tekugcina NSC (75% wemaki wonyaka) |
Imidzingo leyinhloko ye-Sigaba se-FET:
- School-Based Assessment (SBA) kubala 25% wemaki yekugcina
- Tivivinyo nekuhlola lokusemtsetfweni kubala 75% wemaki yekugcina
- Tivivinyo tekugcina Grade 12 tinikela 75% emakini wonyaka
- SBA kufaka tivivinyo, emaphrojekthi, umsebenti wokusebentayo, nekuhlola ngemlomo
- Wonkhe emamaki e-SBA kufanele alinganiswe ngaphakathi nangaphandle
- Emamaki e-SBA athunyelwa ku-DBE ukuze aqinisekiswe
Imidzingo Yekuhlola Lesetindzaweni
Imifundvo letehlukene inemidzingo yekuhlola letehlukene ngesekelwe imvelo netiphumelo tekufunda.
Tilwimi (Home Language ne-First Additional Language)
Foundation Phase:
- Kugcina etikhonweni tekufunda, kubhala, tekulalela, nekukhuluma
- Kuhlola kuqhubeka ngekufunda, imisebenti yekubhala, netinkulumo ngemlomo
- Grade 3: Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu
Intermediate ne-Senior Phase:
- Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu
- Kuhlola kuqhubeka kufaka kukuqonda, kubhala lokucabange, imisebenti yetilwimi, nemisebenti ngemlomo
- Emaphrojekthi angafaka ukuhlola tincwadzi, ucwaningo, noma emaphothifoliyo ekubhala
Sigaba se-FET:
- SBA kufaka tivivinyo letimbili, iphrojekthi leye, nekuhlola ngemlomo ngetemu
- Tivivinyo losemtsetfweni kuhlola kukuqonda, tilwimi, tincwadzi, netikhono tekubhala
- Kuhlola ngemlomo kuyadingeka futsi kunikela emakini yekugcina
Mathematics
Foundation Phase:
- Imisebenti yokusebentayo, yemandla ngetinsita tekusebentisa
- Kuhlola kuqhubeka ngekuxazulula tinkinga
- Grade 3: Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu
Intermediate ne-Senior Phase:
- Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu
- Kuhlola kuqhubeka kufaka imisebenti yekuxazulula tinkinga, ucwaningo, nemisebenti yokusebentayo
- Emaphrojekthi angafaka kulawula idatha, ucwaningo, noma kusebentisa emhlabeni wangempela
Sigaba se-FET:
- SBA kufaka tivivinyo, ucwaningo, nemaphrojekthi
- Tivivinyo losemtsetfweni kuhlola kuxazulula tinkinga, kucabanga, netikhono tekusebentisa
- Wonkhe umsebenti kufanele ubonise kucabanga kwemathematics lacacile
Natural Sciences ne-Technology
Foundation Phase:
- Kuhlola ngekubuka
- Imisebenti yokusebentayo netivivinyo
- Akukho tivivinyo losemtsetfweni
Intermediate ne-Senior Phase:
- Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu kanye nekuhlola ngokusebentayo
- Kuhlola kuqhubeka kufaka tivivinyo, ucwaningo, nemisebenti yokusebentayo
- Emaphrojekthi angafaka ucwaningo noma imisebenti yekuklama
Sigaba se-FET (Life Sciences, Physical Sciences):
- SBA kufaka tivivinyo, umsebenti wokusebentayo, nemaphrojekthi
- Kuhlola ngokusebentayo kuyadingeka
- Tivivinyo losemtsetfweni kufaka theory nezingcenye zokusebentayo
Social Sciences (History ne-Geography)
Foundation Phase:
- Kubuka nemisebenti yokusebentayo
- Umsebenti wemephu nebase-based
- Akukho tivivinyo losemtsetfweni
Intermediate ne-Senior Phase:
- Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo
- Kuhlola kuqhubeka kufaka imibuto lebase-base, umsebenti wemephu, nemisebenti yocwaningo
- Emaphrojekthi angafaka ucwaningo lwemlandvo noma tifundvo temephu
Sigaba se-FET:
- SBA kufaka tivivinyo, imisebenti lebase-base, nemaphrojekthi ocwaningo
- Tivivinyo losemtsetfweni kuhlola lwati, ukuhlaziya, netikhono tekuchaza
Life Skills / Life Orientation
Foundation Phase:
- Kuhlola ngekubuka
- Imisebenti yokusebentayo nekubonisa
- Kugcina ekutfutfukiseni tikhono
Intermediate ne-Senior Phase:
- Kuhlola kuqhubeka ngekumisebenti yokusebentayo nemaphrojekthi
- Kuhlola lokusemtsetfweni lokodvwa ngetemu (kungaba ngephrojekthi)
- Kuhlola kugcina etikhonweni, emagugu, nasekucabeni
Sigaba se-FET (Life Orientation):
- SBA kufaka emaphrojekthi, lokunikezelwe, nemisebenti yokusebentayo
- Kuhlola lokusemtsetfweni kungafaka tivivinyo noma kuhlola emaphothifoliyo
- Kuhlola kumboza intfutfuko yemuntfu, kuphila, nekuba sicitizi
Kubhala, Tikhodi Tekulinganisa Nemakhadi Emibiko
Kubhala nekubika emamaki ekuhlola ngendlela lacophelele kubalulekile ekutiphatseni nasekuchumiseni ngemphumelelo nebafundzi nebatali.
Kubhala Emamaki Ekuhlola
Imikhuba lehle yekubhala kuhlola:
- Sebentisa iphepha lemaki lejwayelekile: Gcina tifomati tekubhala letivumelanako emifundvweni nemabangeni
- Bhala emamaki ngokusheshayo: Faka emamaki ngesikhathi kuhlola sekugciliwe ukuze ugweme emaphutsa
- Gcina emarekhodi labuyela: Gcina emakhophi edijithali neyemtimba emaphepheni emamaki
- Bhala emalanga ekuhlola: Bhala ngesikhathi kuhlola ngakunye kwenteka
- Faka emagama nenombolo zebafundzi: Sebentisa tinombolo zebafundzi letisemtsetfweni ukuze uqinisekise kukhomba
- Bala amaphesenti ngendlela lefanele: Qinisekisa kutsi ukusebenta kusebentiswa ngendlela lefanele ngesikhathi kubalwa emamaki termu
Emaphutsa avame ekubhaleni ukuze ugweme:
- Kubala ukusebenta kuphosisa
- Emamaki ekuhlola lawenteka
- Tinombolo noma emagama ebafundzi lokushintjwe
- Tifomati tekufaka emamaki letingavumelani
- Ukungabhali konke kuhlola lokudzingekako
Kubala Emamaki Etemu Nonyaka
Kubala emaki wetemu:
Eminye imifundvo, emaki wetemu kubalwa ngekutsi:
Emaki Wetemu = (Kuhlola Kuqhubeka × Ukusebenta) + (Kuhlola Lokusemtsetfweni × Ukusebenta)
Isibonelo (Grade 7 Mathematics, ukusebenta 50/50):
Uma umfundzi ane:
- Isilinganiso sekuhlola kuqhubeka: 65%
- Isilinganiso sekuhlola lokusemtsetfweni: 72%
Emaki wetemu = (65 × 0.50) + (72 × 0.50) = 32.5 + 36 = 68.5%
Kubala emaki wonyaka:
Emaki wonyaka uhlanganisa emamaki etemu te-4. Ngokuvamile:
- Termu 1–3: Ngayinye inikela ngokulinganayo (njengobe 25% ngayinye)
- Termu 4: Kungafaka tivivinyo tekugcina unyaka (kuhluka ngesigaba)
Ku-Sigaba se-FET:
- SBA (Termu 1–4): 25% wemaki yekugcina
- Tivivinyo tekugcina unyaka: 75% wemaki yekugcina (Grade 12)
Imidzingo Yemakhadi Emibiko
Emakhadi emibiko kufanele afake:
- Lwati lwemfundzi: Igama, ibanga, ikilasi, inombolo yemfundzi
- Emamaki emifundvo: Emamaki wetemu nemamaki wonyaka kuya kwanamuhla
- Tikhodi tekulinganisa: Tikhodi tekulinganisa te-CAPS (1–7) ngesifundvo ngasinye
- Emamaki ngamaphesenti: Amaphesenti langempela lafinyelelwe
- Tincumo: Tincumo tabafundzisi ngentfutfuko netindzaweni tekutfutfukisa
- Kuba khona: Emalanga akhona noma angekho
- Isimo sekukhulisa: Kungabe umfundzi ukhuliswa, agcinwa, noma ngemibandzela
Emakhadi emibiko kufanele akhiphe:
- Termu 1: Ekugcineni kwa-April
- Termu 2: Ekugcineni kwa-June
- Termu 3: Ekugcineni kwa-September
- Termu 4: Ekugcineni kwa-November/December
Ukuze ubone lwati lolugcwele ekukhipheni emakhadi emibiko lavumelana ne-CAPS, bona umhlahlandlela wetfu kukhipha emakhadi emibiko e-CAPS.
Tikhodi Tekulinganisa Te-CAPS
CAPS isebentisa sikala semaphoyinti la-7 ukuze kubonise tizinga tekuthola. Letikhodi kufanele zivele emakhadini onkhe emibiko eceleni kwemamaki ngamaphesenti.
| Ikhodi Yekulinganisa | Uhla Lwamaphesenti | Incazelo |
|---|---|---|
| 7 | 80–100% | Kuthola lokuphakeme |
| 6 | 70–79% | Kuthola lokuhle |
| 5 | 60–69% | Kuthola lokuningi |
| 4 | 50–59% | Kuthola lokulinganako |
| 3 | 40–49% | Kuthola lokwanele |
| 2 | 30–39% | Kuthola lokusisekelo |
| 1 | 0–29% | Akukho kutholwa |
Tgetulu lebalulekile:
- Tikhodi tekulinganisa zisekelwe emakini ngamaphesenti, hhayi emakini langempela
- Ipesenti lefanako njalo lihambisana nekhodi lefanako yekulinganisa
- Tikhodi tekulinganisa kufanele zifakwe emakhadini onkhe emibiko
- Masikole angakwazi ukudala tikhodi tekulinganisa letikushintjwe
Ukuze ubone incazelo legcwele yetikhodi tekulinganisa nendlela yekusebentisa, bona tikhodi tekulinganisa te-CAPS kuchazwe.
Kulinganisa Nekucophelela Kwenani
Kulinganiswa kuqinisekisa kutsi kuhlola kulungile, kuvumelana, futsi kuvumelana nemidzingo ye-CAPS kubafundzisi, imifundvo, nemasikolo.
Kulinganisa Kwangaphakathi
Kulinganisa kwangaphakathi kwenteka ngaphakathi kwesikolo futsi kufaka:
- Kulinganisa kwesifundvo: Bafundzisi labafundzisa sifundvo lesifanako bahlola kuhlola kwabo
- Kulinganisa libanga: Bafundzisi labafundzisa libanga lefanako bahlola tizinga tekuhlola
- Kulinganisa kwe-HoD: Tinhloko teminyango tihlola kuhlola emifundvweni yato
- Kulinganisa kulawula: Kulawula kwesikolo kuhlola tonkhe imikhuba yekuhlola
Kulinganisa kwangaphakathi kufanele kuhlole:
- Imisebenti yekuhlola ivumelana nemidzingo ye-CAPS
- Kubala kuvumelana futsi kulungile
- Ukusebenta kusebentiswa ngendlela lefanele
- Kubhala kucophelele
- Impendvulo yakha futsi isita
Kulinganisa Kwangaphandle
Kulinganisa kwangaphandle kufaka kuhlolwa ngabasebenti labangaphandle kwesikolo:
- Kulinganisa sekhethe: Abalungisi besekhethe noma abeluleki bemtfundo bahlola kuhlola kwesikolo
- Kulinganisa sesifundza: Abasebenti besifundza balinganisa sampula yekuhlola
- Kulinganisa sesifundza: Iminyango yemfundvo yesifundza ilinganisa kuhlola kwe-FET
- Kulinganisa kwe-DBE: Umnyango welive ulinganisa emamaki e-SBA e-Grade 12
Kulinganisa kwangaphandle ku-Sigaba se-FET:
- Wonkhe emamaki e-Grade 12 e-SBA alinganiswa ngaphandle ngaphambi kwekuqinisekisa
- Masikole kufanele athumele emaphothifoliyo e-SBA ekulinganisweni
- Abalinganisi bangaphandle baqinisekisa emamaki futsi banike impendvulo
- Masikole kufanele aphendvule impendvulo yekulinganiswa ngaphambi kwekuqinisekisa emamaki
Imikhuba Lehle Yekulinganisa
- Hlela imihlangano yekulinganisa njalo: Beka sikhathi ngetemu ngayinye ekulinganisweni
- Sebentisa tichopho tekulinganisa: Qinisekisa kutsi tonkhe tingcenye kuhlolwa ngendlela lehlelekile
- Bhala tincumo zekulinganisa: Gcina emarekhodi ezingxoxo zekulinganisa nemiphumela
- Nika impendvulo yekulinganisa: Yabelana nempendvulo nebafundzisi ukuze batfutfukise umkhuba
- Landzela tincomo tekulinganisa: Qinisekisa kutsi tinkinga letikhiphiwe ziphatfwa
Tinselele Tekuhlola Levame Netisisombululo
Bafundzisi nemasikolo kuvame kubhekana netinselele ngesikhathi basebentisa imidzingo yekuhlola ye-CAPS. Nasi lokujwayelekile netisisombululo letisebentayo.
Inselele 1: Kulawula Imisebenti Yekuhlola Lemyenti
Inkinga: Bafundzisi badzabukela ukufaka konke kuhlola lokudzingekako termu ngenkathi bagcina sikhathi sekufundzisa.
Tisisombululo:
- Hlela kuhlola ekucaleni kwetemu usebentisa icebo lekuhlola le-CAPS
- Hlanganisa imisebenti yekuhlola lapho kungenzeka (njengobe iphrojekthi lembaza tiphumelo tekufunda letinyenti)
- Sebentisa umsebenti wekilasi njengekuhlola kuqhubeka kunekudala imisebenti letehlukile
- Sebentisana neminye imifundvo ukuze ugweme ukugcwalisa kwehlola kubafundzi
Inselele 2: Kubala Ukusebenta Ngendlela Lacophelele
Inkinga: Emaphutsa ekubaleni emakini lasetindzaweni kuholela emakini wetemu nenyaka laphosisako.
Tisisombululo:
- Sebentisa amaphepha emamaki ane-formula lelakhiwe
- Hlola kabili konke kubala ngaphambi kwekuqinisekisa emamaki
- Sebentisa software yekuhlola lebalela emamaki lasetindzaweni ngelishwa
- Cela umlingani aqinisekise kubala kwekuhlola lokubalulekile
Inselele 3: Kusebenta Ngemphumelelo Ekubhaleni Nasekubikeni
Inkinga: Kubhala ngesandla nekubika kudla sikhathi futsi kuba nophutsa.
Tisisombululo:
- Sebentisa emabhuku emamaki edijithali noma software yekulawula kwesikolo
- Dala tifomati temisebenti yekuhlola lejwayelekile
- Shayela ukukhipha emakhadi emibiko lapho kungenzeka
- Cobela abasebenti babasebentisi ngetinhlelo tekubhala ngemphumelelo
Inselele 4: Kuqinisekisa Kuvumelana Kwekulinganisa
Inkinga: Bafundzisi labehlukene basebentisa tizinga tekuhlola ngendlela lengavumelani.
Tisisombululo:
- Tfutfukise tikhodi tekuhlola nemihlahlandlela yekubala yesikolo
- Yenta imihlangano yekulinganisa njalo ngaphambi kwekubala
- Sebentisa emaskripti letibonelo ukuze usungule tizinga tekubala
- Nika intfutfuko yebuchwepheshe emikhubeni yekuhlola
Inselele 5: Kuhlangabezana Nesikhathi Sekugcina Sekubika
Inkinga: Emakhadi emibiko awalungile ngesikhathi sekugcina se-DBE.
Tisisombululo:
- Seta emalanga ekugcina angaphakathi ngaphambi kwemalanga ekugcina e-DBE
- Cala kulungisa emakhadi emibiko kudze ngaphambi sekugcina termu
- Sebentisa tinhlelo tekubika lokushayelwe lapho kungenzeka
- Beka sikhathi lesicacile sekugcwalisa emakhadi emibiko
Kuhlela Kuhlola Nebuchwepheshe
Kuhlela kuhlola ngemphumelelo kuqinisekisa kutsi konke imidzingo ye-CAPS ihlangabezelwe ngenkathi kusekela kufundzisa nekufunda.
Kuhlela Kuhlola Kwonyaka Nangetermu
Ekucaleni kwonyaka, masikole kufanele:
- Hlola emacebo ekuhlola e-CAPS: Qinisekisa kutsi yonke imifundvo inemacebo ekuhlola avumelana ne-CAPS
- Dala ikhalenda yekuhlola yesikolo: Hlela konke kuhlola lokusemtsetfweni ukuze ugweme kungqubuzana
- Yabela sikhathi sekuhlola: Qinisekisa sikhathi lesanele sekuhlola, kubala, nekulinganisa
- Hlela uhlelo lwekulinganisa: Hlela imihlangano yekulinganisa kwangaphakathi ngetemu ngayinye
- Lungisa tinsita tekuhlola: Qinisekisa kutsi tonkhe tinsita netifomati tilungile
Kuhlela Kuhlola Kwetemu
Ekucaleni kwetemu ngayinye:
- Hlola imidzingo yekuhlola yetemu: Hlola kutsi yini kuhlola lokufanele kule termu
- Hlela kuhlola lokusemtsetfweni: Seta emalanga etivivinyo nekuhlola
- Hlela kuhlola kuqhubeka: Khipha umsebenti wekilasi nekhaya lokuzobala kuhlola
- Lungisa imisebenti yekuhlola: Tfutfukise noma thole imisebenti yekuhlola avumelana ne-CAPS
- Chumana nebafundzi nebatali: Chumana uhlelo lwekuhlola nemidzingo
Kulungisa Ngaphambi Kwekuhlola
Ngesikhathi kuhlola:
- Hlola tiphumelo tekufunda: Qinisekisa kutsi kuhlola kumboza tiphumelo tekufunda letihloselwe
- Lungisa tinsita tekuhlola: Printa tivivinyo, lungisa tinsita yokusebentayo, seta tindzawo
- Chazela bafundzi: Chaza imidzingo yekuhlola, imibandzela, nelokulindzelwe
- Hlela usito: Hlela kulawula, lokunikezelwe lokukhethekile, noma usito lwetekinoloji
- Hlola imidzingo yekulinganisa: Qinisekisa kutsi imisebenti yekuhlola ilungile ekulinganisweni
Buchwepheshe Nekulawula Kuhlola
Tinhlelo tekulawula kwesikolo lesimanje tingasheshisa kakhulu tinhlelo zekuhlola ze-CAPS.
Tinzuzo Te-Software Yekuhlola
Kubhala ngemphumelelo:
- Emabhuku emamaki edijithali asusa emaphutsa ekubala ngesandla
- Kubala ukusebenta lokushayelwe kuqinisekisa kucophelela
- Ukufaka nekubuyisa emamaki ngokusheshayo
- Kuhlanganiswa netinhlelo telwati lwemfundzi
Kubika ngelishwa:
- Emakhadi emibiko akhiwa ngelishwa kulokubhaliwe
- Tikhodi tekulinganisa te-CAPS tisebentiswa ngelishwa ngesekelwe amaphesenti
- Ukulungisa lokuvumelanako kuyo yonkhe emakhadi emibiko
- Ukukhipha imibiko yentfutfuko ngokusheshayo
Sekela kulinganisa:
- Kulula ukwabelana imisebenti yekuhlola nemamaki ekulinganisweni
- Umlandvo wekucwaningo lobonisa ngubani ofake noma ashintjise emamaki
- Tichopho tekulinganisa netinhlelo
- Emarekhodi lamlandvo wetincumo zekulinganisa
Kuqinisekisa kutiphatsa:
- Imidzingo yekuhlola ye-CAPS lelakhiwe
- Kuqinisekiswa ngelishwa ukusebenta kwekuhlola
- Tikhumbuzo kwekuhlola lokwenteka
- Imibiko lebonisa isimo sekutiphatsa
Ukukheta Software Yekuhlola
Ngesikhathi ukheta software yekulawula kwesikolo yekuhlola, cabanga:
- Kuvumelana ne-CAPS: Ingabe isekela imidzingo yekuhlola ye-CAPS?
- Kulula ukusebentisa: Ingabe bafundzisi bangayisebentisa ngaphandle kweucobelelwano lolubanzi?
- Amandla ekubika: Ingabe ingakhipha emakhadi emibiko lavumelana ne-CAPS?
- Kuhlanganiswa: Ingabe ihlanganisa ne-SA-SAMS noma tinhlelo letinye?
- Sekela: Ucobelelwano nekusekela kwetekinoloji kutholakala?
- Indleko: Ingabe itfolakala budjeti yesikolo sakho?
Ukuqonda nekubeka imidzingo yekuhlola CAPS 2026 kubalulekile masikoleni onkhe aseNingizimu Afrika. Uhlaka ulinganisa kuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni, uqinisekisa kutsi bafundzi bafola impendvulo lesobala, futsi agcina masikolo avumelana ne-DBE. Kungabe ungumfundzisi lohlela kuhlola kwetemu, Sihloko Semnyango lolinganisayo emamaki, noma umcondzisi loqinisekisayo kutiphatsa, ukusebenta lokucophelele, kubhala nekukhipha emakhadi emibiko kubalulekile sigaba ngasinye.
Ukuze ukhiphe emakhadi emibiko avumelana ne-CAPS kulokubhaliwe emaminithini, ubhale ukusebenta ngendlela lefanele ngesigaba, futsi ugcine kulinganisa endaweni leye, bona indlela i-Fundisa isita ngayo masikole aseNingizimu Afrika ngekuhlola kuvumelana ne-CAPS, kulawula imali nekuchumana nebatali etinhlelweni letinye.
Imibuto Levame Ukubutwa
Umehluko uphi phakathi kwekuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni ku-CAPS?
Kuhlola kuqhubeka (lokubita ngekutsi School-Based Assessment) kufaka kuhlola kuqhubeka ngesikhathi kufundzisa nekufunda, njengomsebenti wekilasi, ekhaya, tinkulumo ngemlomo, nemisebenti yokusebentayo. Kwenteka wonkhe termu futsi kunika impendvulo lejwayelekile ebafundzi. Kuhlola lokusemtsetfweni kufaka imisebenti lehlelekile lehlanganisiwe njengetivivinyo, tivivinyo, nemaphrojekthi lehlelwe phambili futsi ibhaliwe ngendlela lesemtsetfweni. Ukusebenta phakathi kwekuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni kuhluka ngesigaba, ne-Foundation Phase ithembela kakhulu ekuhloleni kuqhubeka kantsi Sigaba se-FET sigcizelela kuhlola lokusemtsetfweni.
Kangaka tivivinyo losemtsetfweni kudzingeka ngetemu ku-CAPS?
Tinombolo yetivivinyo losemtsetfweni ngetemu kuncike sigaba nesifundvo:
- Foundation Phase: Grade R–2 abanato tivivinyo losemtsetfweni; Grade 3 ine tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics
- Intermediate Phase: Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics; lesodvwa ngetemu eminye imifundvo
- Senior Phase: Tivivinyo letimbili kuya kuletsi-3 losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo
- Sigaba se-FET: Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu kanye netivivinyo tekugcina unyaka
Masikole kufanele abuke emacebo ekuhlola e-CAPS lesetindzaweni ukuze bathole imidzingo leticacile.
Ipesenti liphi lekuhlola kuqhubeka ku-Grade 12?
Ku-Grade 12 (Sigaba se-FET), School-Based Assessment (SBA) kubala 25% wemaki yekugcina, kantsi kuhlola lokusemtsetfweni netivivinyo tekugcina unyaka kubala 75%. Tivivinyo tekugcina NSC tinikela 75% emakini wonyaka, SBA inikela 25% lasele. Wonkhe emamaki e-Grade 12 e-SBA kufanele alinganiswe ngaphandle ngaphambi kwekuqinisekisa.
Ngibala kanjani emaki wetemu wemfundzi ku-CAPS?
Ukuze ubale emaki wetemu, sebentisa amaphesenti ekusebenta kwekuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni. Isibonelo, ku-Grade 7 (ukusebenta 50/50):
- Bala isilinganiso semamaki onkhe ekuhlola kuqhubeka
- Bala isilinganiso semamaki onkhe ekuhlola lokusemtsetfweni
- Sebentisa ukusebenta: (Isilinganiso sekuhlola kuqhubeka × 0.50) + (Isilinganiso sekuhlola lokusemtsetfweni × 0.50)
Qinisekisa kutsi usebentisa ukusebenta lokulungile libanga nesigaba. Software yekuhlola ingashayela lokubala ukuze inciphise emaphutsa.
Yini tikhodi tekulinganisa te-CAPS futsi tisebentiswa nini?
Tikhodi tekulinganisa te-CAPS sikala semaphoyinti la-7 (1–7) lesibonisa tizinga tekuthola ngesekelwe emakini ngamaphesenti:
- 7: 80–100% (Kuphakeme)
- 6: 70–79% (Kuhle)
- 5: 60–69% (Kuningi)
- 4: 50–59% (Kulinganako)
- 3: 40–49% (Kwanele)
- 2: 30–39% (Kusisekelo)
- 1: 0–29% (Akukho kutholwa)
Tikhodi tekulinganisa kufanele zivele emakhadini onkhe emibiko eceleni kwemamaki ngamaphesenti. Tiniketa indlela lejwayelekile yekuchumana tizinga tekuthola masikoleni onkhe aseNingizimu Afrika.
Ibhalwe ngu
Fundisa Team