Buyela kuBhulogi

Imidzingo Yekuhlola CAPS 2026: Umhlahlandlela Ogcwele

Fundisa Team 14 imizuzu kufundza
Imidzingo Yekuhlola CAPS 2026: Umhlahlandlela Ogcwele

Ukugcina imidzingo yekuhlola CAPS 2026 kuyingcindezi njalo kubafundzisi labanyenti baseNingizimu Afrika nabasebenti besikolo. Ukusebenta kuhluka ngesigaba nesifundvo, kubhala kufanele kube lacophelele nge-DBE nekulinganiswa, nemakhadi emibiko kufanele aphume ngesikhathi. Uma usenta ukusebenta kuphosisa noma uphutela umsebenti losemtsetfweni, emamaki ebafundzi netincumo tekukhulisa tingasengozini.

Loluhla lucacisa lokudzingekako: tinhlobo tekuhlola, ukusebenta ngesigaba, kubhala nekubika, tikhodi tekulinganisa, nekulinganiswa. Lubhaliwe kubafundzisi, Tinhloko Temnyango, nabasebenti labadzinga sibonelo lesobala sokwenta kuhlola kwe-CAPS ngo-2026, netatafula letisebentayo nemakhonkco emahla ndlela tikhodi tekulinganisa CAPS, kukhipha emakhadi emibiko, ne sikhathi sekuchumana ne-CAPS.

Yini Kuhlola Kwe-CAPS?

Kuhlola kwe-CAPS kunguhlelo lweMnyango WeMfundvo Leyisisekelo (DBE) lokuhlola intfutfuko yebafundzi kuyo yonkhe imifundvo nemagaba ngokuvumelana nemidzingo yekuhlola CAPS 2026. Tinhlelo tihlanganisa kuhlola kuqhubeka (kuhlola kuqhubeka ngesikhathi kufundzisa nekufunda) nekuhlola lokusemtsetfweni (tivivinyo letihlelekile, tivivinyo, nemaphrojekthi) ukuze kunikeze sitfombe lesigcwele semphumela yemfundzi ngayinye.

Umtsetfo wekuhlola kwe-CAPS ugcizelela:

  • Kuhlola ukuze kufundze: Kusebentisa kuhlola ukuze kukhiphe tikhala futsi kuhole kufundzisa
  • Kuhlola lokufundviwe: Kulinganisa lokubafundzi labakutholile
  • Kuhlola njengenkambo yekufunda: Kusita bafundzi bakuqonde intfutfuko yabo
  • Kulunga nekucophelela: Kuqinisekisa kutsi kuhlola kubonisa ngempela amandla ebafundzi
  • Kutiphatsa: Imibandzela lesobala nempendvulo kubafundzi nebatali

Tonkhe imisebenti yekuhlola kufanele ivumelane necebo lekuhlola le-CAPS lesetindzaweni, lelicacisa tinombolo yemisebenti losemtsetfweni, ukusebenta kwato, netinhlobo tekuhlola lefanele libanga nesifundvo ngasinye.

Tinhlobo Tekuhlola Kwe-CAPS Nokusebenta Ngesigaba

CAPS iyemukela tinhlobo tekuhlola letinyenti, ngayinye isebentela tinjongo letihlukene emjikelezweni wekufundzisa nekufunda.

Kuhlola Kuqhubeka (CASS)

Kuhlola kuqhubeka (lokubita ngekutsi School-Based Assessment noma SBA) kwenteka wonkhe umnyaka netemu. Kufaka:

  • Imisebenti yekilasi: Imisebenti yensuku zonkhe, amaphepha emisebenti, nemisebenti yokusebentayo
  • Lokunikezelwe ekhaya: Imisebenti lejwayelekile legcwalisiwe ngaphandle kwesikhathi sekilasi
  • Kubuka lokungakahleleki: Bafundzisi babuka ngesikhathi semifundvo
  • Tinkulumo: Tinkulumo, tinkhulumo-mpikiswano, nezingxoxo zekilasi
  • Kubonisa ngokusebentayo: Tivivinyo tesayensi, emaphrojekthi ebuciko, imisebenti yemfundvo yemzimba
  • Emaphrojekthi: Ucwaningo lolubanzi noma imisebenti yebuciko lehlanganisa emaviki lamanyenti

Kuhlola kuqhubeka kuvumela bafundzisi kulawula intfutfuko njalo, kunika impendvulo ngokusheshayo, nekulungisa tindlela tekufundzisa ngesekelwe imidzingo yebafundzi. Ngokuvamile kubala 25% kuya ku-75% wemaki yekugcina, kuncike sigaba nesifundvo.

Kuhlola Lokusemtsetfweni

Kuhlola lokusemtsetfweni kufaka imisebenti lehlelekile, lehlanganisiwe lehlelwe phambili futsi ibhaliwe ngendlela lesemtsetfweni. Lokufaka:

  • Tivivinyo: Kuhlola lokubhaliwe lokumboza tihloko noma tigaba letincike
  • Tivivinyo: Kuhlola lokugcwele lokumboza tingcenye letinkulu tekharikhulamu
  • Tivivinyo lekulawulwa: Tivivinyo letibhaliwe ngaphansi kwemibandzela lekulawulwa
  • Kuhlola ngokusebentayo: Kuhlola ngesandla emifundvweni njenge-Life Sciences, Technology, ne-Arts
  • Emaphrojekthi: Imisebenti lebanzi nemibandzela lesobala netikhathi sekugcina
  • Kuhlola ngemlomo: Imisebenti yekukhuluma lehlanganisiwe eTilwimini neminye imifundvo

Kuhlola lokusemtsetfweni kuvame ukusebenta kakhulu kunekuhlola kuqhubeka futsi kusebentiswa ukuze kunconwe kukhulisa netincumo tentfutfuko.

Kuhlola Kwe-Diagnostic

Kuhlola kwe-diagnostic kukhipha amandla nebuthakathaka bebafundzi ekucaleni komjikelezwe wekufunda. Kusita bafundzisi bakuqonda lokubafundzi basebe bayati futsi bahlele kufundzisa ngokuvumelana. Kuhlola kwe-diagnostic akubhalwa kuvamile njengengcenye yemaki losemtsetfweni, kodvwa kunika tindlela tekufundzisa.

Kuhlola Kwe-Formative

Kuhlola kwe-formative kwenteka ngesikhathi senqubo yekufunda ukuze kunikeze impendvulo futsi kuhole kufundzisa. Kuvame ukuba lokungakahleleki futsi akubhalwa tonkhe sikhatsi, kodvwa kusita bafundzisi bakhiphe lapho bafundzi badzinga usito lwelokunye.

Kuhlola Kwe-Summative

Kuhlola kwe-summative kuhlola ekugcineni kwesigaba, termu, noma unyaka. Kulinganisa lokubafundzi labakutholile futsi kubhalwa njengengcenye yemamaki abo losemtsetfweni. Tivivinyo, tivivinyo, nemaphrojekthi ekugcina yibonelo lekuhlola kwe-summative.

Ukusebenta Ngesigaba

Ukusebenta kwekuhlola kuqhubeka kune lokusemtsetfweni kuhluka kakhulu emagabeni. Bafundzi be-Foundation Phase bathembela kakhulu ekuhloleni kuqhubeka, kantsi bafundzi be-FET bane sigcizelelo lesikhulu etivivinyweni losemtsetfweni nasekuhloleni. Kuhlela imisebenti losemtsetfweni nesikhathi sekuchumana kulula uma wayati ukusebenta lokudzingekako; bona ikhalenda yesikolo nesikhathi sekuchumana ne-CAPS indlela yekulungisa ikhalenda yakho.

Sigaba Sesisisekelo (Grades R–3)

Ku-Foundation Phase, kuhlola kugcina ekutfutfukiseni tikhono letisisisekelo ngekudlala nangemisebenti yokusebentayo. Kuhlola kuqhubeka kuyinhloko, nekuhlola lokusemtsetfweni kuncane.

IbangaKuhlola KuqhubekaKuhlola LokusemtsetfweniTgetulu
Grade R100%0%Ngekubuka, akukho tivivinyo losemtsetfweni
Grade 1100%0%Akukho tivivinyo losemtsetfweni termu yekucala
Grade 2100%0%Akukho tivivinyo losemtsetfweni termu yekucala
Grade 375%25%Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics

Imidzingo leyinhloko ye-Foundation Phase:

  • Kuhlola ikakhulukati ngekubuka nangokusebentayo
  • Akukho tivivinyo losemtsetfweni ku-Grade R
  • Grade 1 ne-2 abanato tivivinyo losemtsetfweni ku-Term 1
  • Grade 3 isungula tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics
  • Kuhlola kugcina ekutfutfukiseni tikhono kunelwati lwetemu
  • Bafundzisi basebentisa tichopho, tikhodi, nemarekhodi ekubuka

Sigaba Sephakathi (Grades 4–6)

Intermediate Phase isungula kuhlola lokusemtsetfweni lokunyenti ngenkathi igcina ingcenye yekuhlola kuqhubeka lenamandla.

IbangaKuhlola KuqhubekaKuhlola LokusemtsetfweniTivivinyo Losemtsetfweni Ngetemu
Grade 460%40%2 ngesifundvo
Grade 560%40%2 ngesifundvo
Grade 660%40%2 ngesifundvo

Imidzingo leyinhloko ye-Intermediate Phase:

  • Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo (Tilwimi neMathematics)
  • Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eminye imifundvo
  • Emaphrojekthi nekuhlola ngokusebentayo kubala njengekuhlola lokusemtsetfweni
  • Kuhlola kuqhubeka kufaka umsebenti wekilasi, ekhaya, nemisebenti leungakahleleki
  • Tivivinyo tekugcina unyaka tisiswa ku-Grade 6

Sigaba Lesiphakeme (Grades 7–9)

Senior Phase yandzisa sigcizelelo sekuhlola lokusemtsetfweni, ilungisa bafundzi esikoleni lesiphakeme.

IbangaKuhlola KuqhubekaKuhlola LokusemtsetfweniTivivinyo Losemtsetfweni Ngetemu
Grade 750%50%2–3 ngesifundvo
Grade 850%50%2–3 ngesifundvo
Grade 940%60%2–3 ngesifundvo

Imidzingo leyinhloko ye-Senior Phase:

  • Tivivinyo letimbili kuya kuletsi-3 losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo
  • Tivivinyo tekugcina unyaka kuyadingeka
  • Emaphrojekthi nekuhlola ngokusebentayo imisebenti yekuhlola losemtsetfweni
  • Kuhlola kuqhubeka kufaka lokunikezelwe, umsebenti wekilasi, nekhaya
  • Tivivinyo tekugcina unyaka ku-Grade 9 tibalulekile kakhulu ekukhulisweni

Sigaba Se-FET (Grades 10–12)

Sigaba se-FET sine sigcizelelo lesikhulu sekuhlola lokusemtsetfweni, kubonisa buchwepheshe lobudzingekako be-National Senior Certificate (NSC).

IbangaKuhlola Kuqhubeka (SBA)Kuhlola LokusemtsetfweniTivivinyo Tekugcina Unyaka
Grade 1025%75%Ifakiwe lokusemtsetfweni
Grade 1125%75%Ifakiwe lokusemtsetfweni
Grade 1225%75%Tivivinyo tekugcina NSC (75% wemaki wonyaka)

Imidzingo leyinhloko ye-Sigaba se-FET:

  • School-Based Assessment (SBA) kubala 25% wemaki yekugcina
  • Tivivinyo nekuhlola lokusemtsetfweni kubala 75% wemaki yekugcina
  • Tivivinyo tekugcina Grade 12 tinikela 75% emakini wonyaka
  • SBA kufaka tivivinyo, emaphrojekthi, umsebenti wokusebentayo, nekuhlola ngemlomo
  • Wonkhe emamaki e-SBA kufanele alinganiswe ngaphakathi nangaphandle
  • Emamaki e-SBA athunyelwa ku-DBE ukuze aqinisekiswe

Imidzingo Yekuhlola Lesetindzaweni

Imifundvo letehlukene inemidzingo yekuhlola letehlukene ngesekelwe imvelo netiphumelo tekufunda.

Tilwimi (Home Language ne-First Additional Language)

Foundation Phase:

  • Kugcina etikhonweni tekufunda, kubhala, tekulalela, nekukhuluma
  • Kuhlola kuqhubeka ngekufunda, imisebenti yekubhala, netinkulumo ngemlomo
  • Grade 3: Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu

Intermediate ne-Senior Phase:

  • Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu
  • Kuhlola kuqhubeka kufaka kukuqonda, kubhala lokucabange, imisebenti yetilwimi, nemisebenti ngemlomo
  • Emaphrojekthi angafaka ukuhlola tincwadzi, ucwaningo, noma emaphothifoliyo ekubhala

Sigaba se-FET:

  • SBA kufaka tivivinyo letimbili, iphrojekthi leye, nekuhlola ngemlomo ngetemu
  • Tivivinyo losemtsetfweni kuhlola kukuqonda, tilwimi, tincwadzi, netikhono tekubhala
  • Kuhlola ngemlomo kuyadingeka futsi kunikela emakini yekugcina

Mathematics

Foundation Phase:

  • Imisebenti yokusebentayo, yemandla ngetinsita tekusebentisa
  • Kuhlola kuqhubeka ngekuxazulula tinkinga
  • Grade 3: Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu

Intermediate ne-Senior Phase:

  • Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu
  • Kuhlola kuqhubeka kufaka imisebenti yekuxazulula tinkinga, ucwaningo, nemisebenti yokusebentayo
  • Emaphrojekthi angafaka kulawula idatha, ucwaningo, noma kusebentisa emhlabeni wangempela

Sigaba se-FET:

  • SBA kufaka tivivinyo, ucwaningo, nemaphrojekthi
  • Tivivinyo losemtsetfweni kuhlola kuxazulula tinkinga, kucabanga, netikhono tekusebentisa
  • Wonkhe umsebenti kufanele ubonise kucabanga kwemathematics lacacile

Natural Sciences ne-Technology

Foundation Phase:

  • Kuhlola ngekubuka
  • Imisebenti yokusebentayo netivivinyo
  • Akukho tivivinyo losemtsetfweni

Intermediate ne-Senior Phase:

  • Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu kanye nekuhlola ngokusebentayo
  • Kuhlola kuqhubeka kufaka tivivinyo, ucwaningo, nemisebenti yokusebentayo
  • Emaphrojekthi angafaka ucwaningo noma imisebenti yekuklama

Sigaba se-FET (Life Sciences, Physical Sciences):

  • SBA kufaka tivivinyo, umsebenti wokusebentayo, nemaphrojekthi
  • Kuhlola ngokusebentayo kuyadingeka
  • Tivivinyo losemtsetfweni kufaka theory nezingcenye zokusebentayo

Social Sciences (History ne-Geography)

Foundation Phase:

  • Kubuka nemisebenti yokusebentayo
  • Umsebenti wemephu nebase-based
  • Akukho tivivinyo losemtsetfweni

Intermediate ne-Senior Phase:

  • Tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo
  • Kuhlola kuqhubeka kufaka imibuto lebase-base, umsebenti wemephu, nemisebenti yocwaningo
  • Emaphrojekthi angafaka ucwaningo lwemlandvo noma tifundvo temephu

Sigaba se-FET:

  • SBA kufaka tivivinyo, imisebenti lebase-base, nemaphrojekthi ocwaningo
  • Tivivinyo losemtsetfweni kuhlola lwati, ukuhlaziya, netikhono tekuchaza

Life Skills / Life Orientation

Foundation Phase:

  • Kuhlola ngekubuka
  • Imisebenti yokusebentayo nekubonisa
  • Kugcina ekutfutfukiseni tikhono

Intermediate ne-Senior Phase:

  • Kuhlola kuqhubeka ngekumisebenti yokusebentayo nemaphrojekthi
  • Kuhlola lokusemtsetfweni lokodvwa ngetemu (kungaba ngephrojekthi)
  • Kuhlola kugcina etikhonweni, emagugu, nasekucabeni

Sigaba se-FET (Life Orientation):

  • SBA kufaka emaphrojekthi, lokunikezelwe, nemisebenti yokusebentayo
  • Kuhlola lokusemtsetfweni kungafaka tivivinyo noma kuhlola emaphothifoliyo
  • Kuhlola kumboza intfutfuko yemuntfu, kuphila, nekuba sicitizi

Kubhala, Tikhodi Tekulinganisa Nemakhadi Emibiko

Kubhala nekubika emamaki ekuhlola ngendlela lacophelele kubalulekile ekutiphatseni nasekuchumiseni ngemphumelelo nebafundzi nebatali.

Kubhala Emamaki Ekuhlola

Imikhuba lehle yekubhala kuhlola:

  1. Sebentisa iphepha lemaki lejwayelekile: Gcina tifomati tekubhala letivumelanako emifundvweni nemabangeni
  2. Bhala emamaki ngokusheshayo: Faka emamaki ngesikhathi kuhlola sekugciliwe ukuze ugweme emaphutsa
  3. Gcina emarekhodi labuyela: Gcina emakhophi edijithali neyemtimba emaphepheni emamaki
  4. Bhala emalanga ekuhlola: Bhala ngesikhathi kuhlola ngakunye kwenteka
  5. Faka emagama nenombolo zebafundzi: Sebentisa tinombolo zebafundzi letisemtsetfweni ukuze uqinisekise kukhomba
  6. Bala amaphesenti ngendlela lefanele: Qinisekisa kutsi ukusebenta kusebentiswa ngendlela lefanele ngesikhathi kubalwa emamaki termu

Emaphutsa avame ekubhaleni ukuze ugweme:

  • Kubala ukusebenta kuphosisa
  • Emamaki ekuhlola lawenteka
  • Tinombolo noma emagama ebafundzi lokushintjwe
  • Tifomati tekufaka emamaki letingavumelani
  • Ukungabhali konke kuhlola lokudzingekako

Kubala Emamaki Etemu Nonyaka

Kubala emaki wetemu:

Eminye imifundvo, emaki wetemu kubalwa ngekutsi:

Emaki Wetemu = (Kuhlola Kuqhubeka × Ukusebenta) + (Kuhlola Lokusemtsetfweni × Ukusebenta)

Isibonelo (Grade 7 Mathematics, ukusebenta 50/50):

Uma umfundzi ane:

  • Isilinganiso sekuhlola kuqhubeka: 65%
  • Isilinganiso sekuhlola lokusemtsetfweni: 72%

Emaki wetemu = (65 × 0.50) + (72 × 0.50) = 32.5 + 36 = 68.5%

Kubala emaki wonyaka:

Emaki wonyaka uhlanganisa emamaki etemu te-4. Ngokuvamile:

  • Termu 1–3: Ngayinye inikela ngokulinganayo (njengobe 25% ngayinye)
  • Termu 4: Kungafaka tivivinyo tekugcina unyaka (kuhluka ngesigaba)

Ku-Sigaba se-FET:

  • SBA (Termu 1–4): 25% wemaki yekugcina
  • Tivivinyo tekugcina unyaka: 75% wemaki yekugcina (Grade 12)

Imidzingo Yemakhadi Emibiko

Emakhadi emibiko kufanele afake:

  1. Lwati lwemfundzi: Igama, ibanga, ikilasi, inombolo yemfundzi
  2. Emamaki emifundvo: Emamaki wetemu nemamaki wonyaka kuya kwanamuhla
  3. Tikhodi tekulinganisa: Tikhodi tekulinganisa te-CAPS (1–7) ngesifundvo ngasinye
  4. Emamaki ngamaphesenti: Amaphesenti langempela lafinyelelwe
  5. Tincumo: Tincumo tabafundzisi ngentfutfuko netindzaweni tekutfutfukisa
  6. Kuba khona: Emalanga akhona noma angekho
  7. Isimo sekukhulisa: Kungabe umfundzi ukhuliswa, agcinwa, noma ngemibandzela

Emakhadi emibiko kufanele akhiphe:

  • Termu 1: Ekugcineni kwa-April
  • Termu 2: Ekugcineni kwa-June
  • Termu 3: Ekugcineni kwa-September
  • Termu 4: Ekugcineni kwa-November/December

Ukuze ubone lwati lolugcwele ekukhipheni emakhadi emibiko lavumelana ne-CAPS, bona umhlahlandlela wetfu kukhipha emakhadi emibiko e-CAPS.

Tikhodi Tekulinganisa Te-CAPS

CAPS isebentisa sikala semaphoyinti la-7 ukuze kubonise tizinga tekuthola. Letikhodi kufanele zivele emakhadini onkhe emibiko eceleni kwemamaki ngamaphesenti.

Ikhodi YekulinganisaUhla LwamaphesentiIncazelo
780–100%Kuthola lokuphakeme
670–79%Kuthola lokuhle
560–69%Kuthola lokuningi
450–59%Kuthola lokulinganako
340–49%Kuthola lokwanele
230–39%Kuthola lokusisekelo
10–29%Akukho kutholwa

Tgetulu lebalulekile:

  • Tikhodi tekulinganisa zisekelwe emakini ngamaphesenti, hhayi emakini langempela
  • Ipesenti lefanako njalo lihambisana nekhodi lefanako yekulinganisa
  • Tikhodi tekulinganisa kufanele zifakwe emakhadini onkhe emibiko
  • Masikole angakwazi ukudala tikhodi tekulinganisa letikushintjwe

Ukuze ubone incazelo legcwele yetikhodi tekulinganisa nendlela yekusebentisa, bona tikhodi tekulinganisa te-CAPS kuchazwe.

Kulinganisa Nekucophelela Kwenani

Kulinganiswa kuqinisekisa kutsi kuhlola kulungile, kuvumelana, futsi kuvumelana nemidzingo ye-CAPS kubafundzisi, imifundvo, nemasikolo.

Kulinganisa Kwangaphakathi

Kulinganisa kwangaphakathi kwenteka ngaphakathi kwesikolo futsi kufaka:

  1. Kulinganisa kwesifundvo: Bafundzisi labafundzisa sifundvo lesifanako bahlola kuhlola kwabo
  2. Kulinganisa libanga: Bafundzisi labafundzisa libanga lefanako bahlola tizinga tekuhlola
  3. Kulinganisa kwe-HoD: Tinhloko teminyango tihlola kuhlola emifundvweni yato
  4. Kulinganisa kulawula: Kulawula kwesikolo kuhlola tonkhe imikhuba yekuhlola

Kulinganisa kwangaphakathi kufanele kuhlole:

  • Imisebenti yekuhlola ivumelana nemidzingo ye-CAPS
  • Kubala kuvumelana futsi kulungile
  • Ukusebenta kusebentiswa ngendlela lefanele
  • Kubhala kucophelele
  • Impendvulo yakha futsi isita

Kulinganisa Kwangaphandle

Kulinganisa kwangaphandle kufaka kuhlolwa ngabasebenti labangaphandle kwesikolo:

  1. Kulinganisa sekhethe: Abalungisi besekhethe noma abeluleki bemtfundo bahlola kuhlola kwesikolo
  2. Kulinganisa sesifundza: Abasebenti besifundza balinganisa sampula yekuhlola
  3. Kulinganisa sesifundza: Iminyango yemfundvo yesifundza ilinganisa kuhlola kwe-FET
  4. Kulinganisa kwe-DBE: Umnyango welive ulinganisa emamaki e-SBA e-Grade 12

Kulinganisa kwangaphandle ku-Sigaba se-FET:

  • Wonkhe emamaki e-Grade 12 e-SBA alinganiswa ngaphandle ngaphambi kwekuqinisekisa
  • Masikole kufanele athumele emaphothifoliyo e-SBA ekulinganisweni
  • Abalinganisi bangaphandle baqinisekisa emamaki futsi banike impendvulo
  • Masikole kufanele aphendvule impendvulo yekulinganiswa ngaphambi kwekuqinisekisa emamaki

Imikhuba Lehle Yekulinganisa

  1. Hlela imihlangano yekulinganisa njalo: Beka sikhathi ngetemu ngayinye ekulinganisweni
  2. Sebentisa tichopho tekulinganisa: Qinisekisa kutsi tonkhe tingcenye kuhlolwa ngendlela lehlelekile
  3. Bhala tincumo zekulinganisa: Gcina emarekhodi ezingxoxo zekulinganisa nemiphumela
  4. Nika impendvulo yekulinganisa: Yabelana nempendvulo nebafundzisi ukuze batfutfukise umkhuba
  5. Landzela tincomo tekulinganisa: Qinisekisa kutsi tinkinga letikhiphiwe ziphatfwa

Tinselele Tekuhlola Levame Netisisombululo

Bafundzisi nemasikolo kuvame kubhekana netinselele ngesikhathi basebentisa imidzingo yekuhlola ye-CAPS. Nasi lokujwayelekile netisisombululo letisebentayo.

Inselele 1: Kulawula Imisebenti Yekuhlola Lemyenti

Inkinga: Bafundzisi badzabukela ukufaka konke kuhlola lokudzingekako termu ngenkathi bagcina sikhathi sekufundzisa.

Tisisombululo:

  • Hlela kuhlola ekucaleni kwetemu usebentisa icebo lekuhlola le-CAPS
  • Hlanganisa imisebenti yekuhlola lapho kungenzeka (njengobe iphrojekthi lembaza tiphumelo tekufunda letinyenti)
  • Sebentisa umsebenti wekilasi njengekuhlola kuqhubeka kunekudala imisebenti letehlukile
  • Sebentisana neminye imifundvo ukuze ugweme ukugcwalisa kwehlola kubafundzi

Inselele 2: Kubala Ukusebenta Ngendlela Lacophelele

Inkinga: Emaphutsa ekubaleni emakini lasetindzaweni kuholela emakini wetemu nenyaka laphosisako.

Tisisombululo:

  • Sebentisa amaphepha emamaki ane-formula lelakhiwe
  • Hlola kabili konke kubala ngaphambi kwekuqinisekisa emamaki
  • Sebentisa software yekuhlola lebalela emamaki lasetindzaweni ngelishwa
  • Cela umlingani aqinisekise kubala kwekuhlola lokubalulekile

Inselele 3: Kusebenta Ngemphumelelo Ekubhaleni Nasekubikeni

Inkinga: Kubhala ngesandla nekubika kudla sikhathi futsi kuba nophutsa.

Tisisombululo:

  • Sebentisa emabhuku emamaki edijithali noma software yekulawula kwesikolo
  • Dala tifomati temisebenti yekuhlola lejwayelekile
  • Shayela ukukhipha emakhadi emibiko lapho kungenzeka
  • Cobela abasebenti babasebentisi ngetinhlelo tekubhala ngemphumelelo

Inselele 4: Kuqinisekisa Kuvumelana Kwekulinganisa

Inkinga: Bafundzisi labehlukene basebentisa tizinga tekuhlola ngendlela lengavumelani.

Tisisombululo:

  • Tfutfukise tikhodi tekuhlola nemihlahlandlela yekubala yesikolo
  • Yenta imihlangano yekulinganisa njalo ngaphambi kwekubala
  • Sebentisa emaskripti letibonelo ukuze usungule tizinga tekubala
  • Nika intfutfuko yebuchwepheshe emikhubeni yekuhlola

Inselele 5: Kuhlangabezana Nesikhathi Sekugcina Sekubika

Inkinga: Emakhadi emibiko awalungile ngesikhathi sekugcina se-DBE.

Tisisombululo:

  • Seta emalanga ekugcina angaphakathi ngaphambi kwemalanga ekugcina e-DBE
  • Cala kulungisa emakhadi emibiko kudze ngaphambi sekugcina termu
  • Sebentisa tinhlelo tekubika lokushayelwe lapho kungenzeka
  • Beka sikhathi lesicacile sekugcwalisa emakhadi emibiko

Kuhlela Kuhlola Nebuchwepheshe

Kuhlela kuhlola ngemphumelelo kuqinisekisa kutsi konke imidzingo ye-CAPS ihlangabezelwe ngenkathi kusekela kufundzisa nekufunda.

Kuhlela Kuhlola Kwonyaka Nangetermu

Ekucaleni kwonyaka, masikole kufanele:

  1. Hlola emacebo ekuhlola e-CAPS: Qinisekisa kutsi yonke imifundvo inemacebo ekuhlola avumelana ne-CAPS
  2. Dala ikhalenda yekuhlola yesikolo: Hlela konke kuhlola lokusemtsetfweni ukuze ugweme kungqubuzana
  3. Yabela sikhathi sekuhlola: Qinisekisa sikhathi lesanele sekuhlola, kubala, nekulinganisa
  4. Hlela uhlelo lwekulinganisa: Hlela imihlangano yekulinganisa kwangaphakathi ngetemu ngayinye
  5. Lungisa tinsita tekuhlola: Qinisekisa kutsi tonkhe tinsita netifomati tilungile

Kuhlela Kuhlola Kwetemu

Ekucaleni kwetemu ngayinye:

  1. Hlola imidzingo yekuhlola yetemu: Hlola kutsi yini kuhlola lokufanele kule termu
  2. Hlela kuhlola lokusemtsetfweni: Seta emalanga etivivinyo nekuhlola
  3. Hlela kuhlola kuqhubeka: Khipha umsebenti wekilasi nekhaya lokuzobala kuhlola
  4. Lungisa imisebenti yekuhlola: Tfutfukise noma thole imisebenti yekuhlola avumelana ne-CAPS
  5. Chumana nebafundzi nebatali: Chumana uhlelo lwekuhlola nemidzingo

Kulungisa Ngaphambi Kwekuhlola

Ngesikhathi kuhlola:

  1. Hlola tiphumelo tekufunda: Qinisekisa kutsi kuhlola kumboza tiphumelo tekufunda letihloselwe
  2. Lungisa tinsita tekuhlola: Printa tivivinyo, lungisa tinsita yokusebentayo, seta tindzawo
  3. Chazela bafundzi: Chaza imidzingo yekuhlola, imibandzela, nelokulindzelwe
  4. Hlela usito: Hlela kulawula, lokunikezelwe lokukhethekile, noma usito lwetekinoloji
  5. Hlola imidzingo yekulinganisa: Qinisekisa kutsi imisebenti yekuhlola ilungile ekulinganisweni

Buchwepheshe Nekulawula Kuhlola

Tinhlelo tekulawula kwesikolo lesimanje tingasheshisa kakhulu tinhlelo zekuhlola ze-CAPS.

Tinzuzo Te-Software Yekuhlola

Kubhala ngemphumelelo:

  • Emabhuku emamaki edijithali asusa emaphutsa ekubala ngesandla
  • Kubala ukusebenta lokushayelwe kuqinisekisa kucophelela
  • Ukufaka nekubuyisa emamaki ngokusheshayo
  • Kuhlanganiswa netinhlelo telwati lwemfundzi

Kubika ngelishwa:

  • Emakhadi emibiko akhiwa ngelishwa kulokubhaliwe
  • Tikhodi tekulinganisa te-CAPS tisebentiswa ngelishwa ngesekelwe amaphesenti
  • Ukulungisa lokuvumelanako kuyo yonkhe emakhadi emibiko
  • Ukukhipha imibiko yentfutfuko ngokusheshayo

Sekela kulinganisa:

  • Kulula ukwabelana imisebenti yekuhlola nemamaki ekulinganisweni
  • Umlandvo wekucwaningo lobonisa ngubani ofake noma ashintjise emamaki
  • Tichopho tekulinganisa netinhlelo
  • Emarekhodi lamlandvo wetincumo zekulinganisa

Kuqinisekisa kutiphatsa:

  • Imidzingo yekuhlola ye-CAPS lelakhiwe
  • Kuqinisekiswa ngelishwa ukusebenta kwekuhlola
  • Tikhumbuzo kwekuhlola lokwenteka
  • Imibiko lebonisa isimo sekutiphatsa

Ukukheta Software Yekuhlola

Ngesikhathi ukheta software yekulawula kwesikolo yekuhlola, cabanga:

  1. Kuvumelana ne-CAPS: Ingabe isekela imidzingo yekuhlola ye-CAPS?
  2. Kulula ukusebentisa: Ingabe bafundzisi bangayisebentisa ngaphandle kweucobelelwano lolubanzi?
  3. Amandla ekubika: Ingabe ingakhipha emakhadi emibiko lavumelana ne-CAPS?
  4. Kuhlanganiswa: Ingabe ihlanganisa ne-SA-SAMS noma tinhlelo letinye?
  5. Sekela: Ucobelelwano nekusekela kwetekinoloji kutholakala?
  6. Indleko: Ingabe itfolakala budjeti yesikolo sakho?

Ukuqonda nekubeka imidzingo yekuhlola CAPS 2026 kubalulekile masikoleni onkhe aseNingizimu Afrika. Uhlaka ulinganisa kuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni, uqinisekisa kutsi bafundzi bafola impendvulo lesobala, futsi agcina masikolo avumelana ne-DBE. Kungabe ungumfundzisi lohlela kuhlola kwetemu, Sihloko Semnyango lolinganisayo emamaki, noma umcondzisi loqinisekisayo kutiphatsa, ukusebenta lokucophelele, kubhala nekukhipha emakhadi emibiko kubalulekile sigaba ngasinye.

Ukuze ukhiphe emakhadi emibiko avumelana ne-CAPS kulokubhaliwe emaminithini, ubhale ukusebenta ngendlela lefanele ngesigaba, futsi ugcine kulinganisa endaweni leye, bona indlela i-Fundisa isita ngayo masikole aseNingizimu Afrika ngekuhlola kuvumelana ne-CAPS, kulawula imali nekuchumana nebatali etinhlelweni letinye.

Imibuto Levame Ukubutwa

Umehluko uphi phakathi kwekuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni ku-CAPS?

Kuhlola kuqhubeka (lokubita ngekutsi School-Based Assessment) kufaka kuhlola kuqhubeka ngesikhathi kufundzisa nekufunda, njengomsebenti wekilasi, ekhaya, tinkulumo ngemlomo, nemisebenti yokusebentayo. Kwenteka wonkhe termu futsi kunika impendvulo lejwayelekile ebafundzi. Kuhlola lokusemtsetfweni kufaka imisebenti lehlelekile lehlanganisiwe njengetivivinyo, tivivinyo, nemaphrojekthi lehlelwe phambili futsi ibhaliwe ngendlela lesemtsetfweni. Ukusebenta phakathi kwekuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni kuhluka ngesigaba, ne-Foundation Phase ithembela kakhulu ekuhloleni kuqhubeka kantsi Sigaba se-FET sigcizelela kuhlola lokusemtsetfweni.

Kangaka tivivinyo losemtsetfweni kudzingeka ngetemu ku-CAPS?

Tinombolo yetivivinyo losemtsetfweni ngetemu kuncike sigaba nesifundvo:

  • Foundation Phase: Grade R–2 abanato tivivinyo losemtsetfweni; Grade 3 ine tivivinyo lesodvwa losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics
  • Intermediate Phase: Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu eTilwimini neMathematics; lesodvwa ngetemu eminye imifundvo
  • Senior Phase: Tivivinyo letimbili kuya kuletsi-3 losemtsetfweni ngetemu ngesifundvo
  • Sigaba se-FET: Tivivinyo letimbili losemtsetfweni ngetemu kanye netivivinyo tekugcina unyaka

Masikole kufanele abuke emacebo ekuhlola e-CAPS lesetindzaweni ukuze bathole imidzingo leticacile.

Ipesenti liphi lekuhlola kuqhubeka ku-Grade 12?

Ku-Grade 12 (Sigaba se-FET), School-Based Assessment (SBA) kubala 25% wemaki yekugcina, kantsi kuhlola lokusemtsetfweni netivivinyo tekugcina unyaka kubala 75%. Tivivinyo tekugcina NSC tinikela 75% emakini wonyaka, SBA inikela 25% lasele. Wonkhe emamaki e-Grade 12 e-SBA kufanele alinganiswe ngaphandle ngaphambi kwekuqinisekisa.

Ngibala kanjani emaki wetemu wemfundzi ku-CAPS?

Ukuze ubale emaki wetemu, sebentisa amaphesenti ekusebenta kwekuhlola kuqhubeka nekuhlola lokusemtsetfweni. Isibonelo, ku-Grade 7 (ukusebenta 50/50):

  1. Bala isilinganiso semamaki onkhe ekuhlola kuqhubeka
  2. Bala isilinganiso semamaki onkhe ekuhlola lokusemtsetfweni
  3. Sebentisa ukusebenta: (Isilinganiso sekuhlola kuqhubeka × 0.50) + (Isilinganiso sekuhlola lokusemtsetfweni × 0.50)

Qinisekisa kutsi usebentisa ukusebenta lokulungile libanga nesigaba. Software yekuhlola ingashayela lokubala ukuze inciphise emaphutsa.

Yini tikhodi tekulinganisa te-CAPS futsi tisebentiswa nini?

Tikhodi tekulinganisa te-CAPS sikala semaphoyinti la-7 (1–7) lesibonisa tizinga tekuthola ngesekelwe emakini ngamaphesenti:

  • 7: 80–100% (Kuphakeme)
  • 6: 70–79% (Kuhle)
  • 5: 60–69% (Kuningi)
  • 4: 50–59% (Kulinganako)
  • 3: 40–49% (Kwanele)
  • 2: 30–39% (Kusisekelo)
  • 1: 0–29% (Akukho kutholwa)

Tikhodi tekulinganisa kufanele zivele emakhadini onkhe emibiko eceleni kwemamaki ngamaphesenti. Tiniketa indlela lejwayelekile yekuchumana tizinga tekuthola masikoleni onkhe aseNingizimu Afrika.


Ibhalwe ngu

Fundisa Team