Tlhahiso ya Pego ya Kgwedi ya Section 71 | Go Latela MFMA bakeng sa Mmmasepala

Section 71 ke e nngwe ya ditoro tše di botlhokwa thata — le tše di palelwang gantsi — tša go bega bakeng sa mmmasepala ya Afrika Borwa. Dithomelo tše di lateago goba tše di sa felele di tlisa diphitlhelo tša Auditor-General, tlhatlhobo ya National Treasury, le tšenyo ya leina. Le fa go le bjalo, ga go na tlhahiso e le nngwe, e e dirisiwago e e hlalosang thempleiti ya pego ya Section 71 ka puo e e bonolo bakeng sa ba-CFO ba mmasepala le babaedi ba ditšhelete ba ba swanetšego go e dira ka nepo kgwedi e nngwe le e nngwe.

Tlhahiso e akaretsa gore pego ya Section 71 ke eng, se e swanetšego go akarediwa, tsela ya go e baakanya kgato ka kgato, diphoso tše di tlwaelegileng tše di tlhagisang diphitlhelo tša tekolo, le khaledara e e dirisiwagago ya go baakanya. Bakeng sa kontekete e bophara ya molao wa ditšhelete tša mmasepala, bona kakaretso ya dinyako tša go latela MFMA. Bakeng sa thopha e feletseng ya Section 71, Section 72, le matlhagatlhaga a mangwe a MFMA, bona khaledara ya go bega MFMA 2026-27.

Pego ya Section 71 ke eng?

Pego ya Section 71 ke polelo ya kgwedi ya bajaete mmasepala yohle kwa Afrika Borwa e swanetšego go e roma go meia le go National Treasury. Ga e pego ya ka gare; ke ponalo ya molao e e bontshago gore mmasepala e dira jang kgatlhanong le bajaete ya yona e e amogetsweng.

Motheo wa Molao

Toro e tla go Section 71 ya Municipal Finance Management Act (MFMA), Molao 56 wa 2003. MFMA ke molao o mogolo o laolang taolo ya ditšhelete tša mmasepala. Section 71 e hloka mosepadi wa akhaonto (molaodi wa mmasepala) go roma polelo ka foromo e e laetsweng ka matlhagatlhaga a thata. Foromo le diteng tše di nepileng di bontshiweng mo Municipal Budget and Reporting Regulations (MBRR) le dikhampolara tše amanago tša National Treasury.

Ke Mang Yo o Swanetšego go Roma?

Mosepadi wa akhaonto — mo tirong, molaodi wa mmasepala — o ikarabela ka molao bakeng sa thomelo. Mo mmmasepaleng yo mantši, CFO goba molaodi wa ditšhelete o kopanya pego mme molaodi wa mmasepala a e saene pele ga e romiwa. Pego e swanetše go ya go bamamogedi ba babedi: meia (goba khanseleng) le National Treasury.

Khutso le Matlhagatlhaga

Dipego tša Section 71 ke tša kgwedi. Mosepadi wa akhaonto o swanetše go roma polelo ka matšatši a 10 a go šoma morago ga bofelo jwa kgwedi e nngwe le e nngwe. Mohlala, pego bakeng sa January e swanetše go romiwa ka letšatši la bolesome la go šoma morago ga 31 January. Go tlhoka matlhagatlhaga a ke mohlodi o le mongwe wa diphitlhelo tše di tlwaelegileng tša tekolo mme e thibelwa thata ka tsamaiso e e hlakileng.

Pego ya Section 71 e Swanetše go Akarediwa Eng?

MBRR le National Treasury di laela diteng le foromo. Mo tirong, thempleiti ya gago ya pego ya Section 71 e swanetše go akarediwa tše di latelago.

Ditšhelete tše di Tsenang ya Nnete vs Bajaete (ka Mohlodi)

Ditšhelete tše di tsenang di swanetše go begiwa ka mohlodi (mohl. ditefelo tša thepa, ditefelo tša ditirelo, ditlhohlo, ditšhelete tše dingwe tše di tsenang) ka dipalo tša bajaete le nnete bakeng sa kgwedi le ngwaga go fihla jaanong. Seo se leta National Treasury le khanseleng go bona gore na go kgobokanya ditšhelete tše di tsenang go latela. Ditefelo tša thepa le ditefelo tša ditirelo (metsi, motlakase, tlhweko, dithoto tše di latlileng) gantsi di dira karolo e kgolo ya ditšhelete tše di tsenang tša beng; ditlhohlo le ditlhohlo go tswa puso ya naga le ya porofense di swanetše go bontshiwa e ikgethile. Phapano e boteng kgatlhanong le bajaete e swanetše go hlaloswa karolong ya pego ya pego.

Tšhenyegelo ya Nnete vs Bajaete (ka Vote)

Tšhenyegelo ya go šoma e swanetše go begiwa ka vote (lefapha goba nomoro ya vote) ka bajaete le nnete bakeng sa kgwedi le ngwaga go fihla jaanong. Tšhenyegelo e swanetše go tsamaisana le thulaganyo ya bajaete e e amogetsweng — ke ka ntlha yang mSCOA chart of accounts e e siameng e le botlhokwa bakeng sa go bega ga Section 71 ka nepo. Bakeng sa tlhakiso e bophara ya Municipal Standard Chart of Accounts, bona tlhahiso ya rona ya gore mSCOA ke eng. Mepo, thekgo e kgolo (mohl. motlakase, metsi), le ditshenyego tše dingwe tša tiro di begiwa kwa tlase ga di-vote tše di amanago. Diphapano (go feta tšhenyegelo goba go fokotsega) di swanetše go hlaloswa mo di le boteng.

Tšhenyegelo ya Nnete ya Thepa vs Bajaete

Tšhenyegelo ya thepa (thepa, thoto) e swanetše go bontshiwa e ikgethile go tswa go tšhenyegelo ya go šoma, ka vote goba projeke, ka bajaete le nnete ya kgwedi le ngwaga go fihla jaanong. Go fokotsega goba go feta tšhenyegelo ya thepa gantsi ke seo National Treasury le Auditor-General di se lebisitšego; mmmasepala yo mantši di loana go dira tšhenyegelo ya bajaete ya thepa ka nako; pego ya Section 71 e e bonala ka bonako gore khanseleng le National Treasury di kgone go addressa matlhagatlhaga goba go abela tšhelete gape.

Maemo a Tšhelete le Tebego

Pego e swanetše go bontsha maemo a mmasepala a tšhelete le tebego bofelo jwa kgwedi. Se se akaretsa dipalo tša banka le ditebego, mme se dirisiwa go latela tšhelete e e gona le dinyako tša go adima.

Tlhatlhobo ya Nako ya Badueli le Badueledi

Tlhatlhobo ya nako ya badueli (banang ba dueditsweng mmasepala le nako e kae) le tlhatlhobo ya nako ya badueledi (banang mmasepala e ba dueditseng le nako e kae) di hlokega. Di thekga tlhatlhobo ya go kgobokanya ditšhelete tše di tsenang le tsela ya go duedisa.

Go Bega Tirelo

Ditshupo tša tirelo goba ditšweletso di ka hlokega jaaka di laetswe ke National Treasury — mohl. dipalo tša tirelo e e motlhofo tše di kopanego le bajaete. Sekaseka dikhampolara tše di sa fetogeng bakeng sa lenaneo le le nepileng.

Dinyako tša Foromo: C Schedule

Foromo e tseneletseng e bontshiweng mo C Schedule ya MBRR (le diphetogo efe goba efe mo dikhampolarong). C Schedule e tlhalosa tafole, dikholomo, le dithalo. National Treasury e ka ntsha dikhampolara tše di tokafatsang goba di hlakisang foromo; ke tiro ya mosepadi wa akhaonto go dirisa paka e e jaanong. Tsamaiso ya gago ya ditšhelete e swanetše go kgona go ntsha dipego tše di bapang le thulaganyo e; fa e sa kgone, o tla dirisa nako e thata kgwedi e nngwe le e nngwe go aga polelo ka seatla mme o na le kotsi ya diphoso tša go kwala.

Tlhahiso e e Tseneletseng ya Go Baakanya Section 71

Dirisa tsamaiso e kgwedi e nngwe le e nngwe go fokotsa diphoso le go diragatsa matlhagatlhaga.

Kgato 1: Tswala Kgwedi

Netefatsa gore ditiragalo tšohle tša kgwedi di kwadilwe mme go tsamaisanya go feletše (banka, badueli, badueledi, di-akhaonto tša suspense). Pego ya Section 71 e swanetše go theilwe data e e tswaletsweng, e e tsamaisanego. Go dira pego mo data e e sa felele ke mohlodi o o tlwaelegileng wa go bolela gape le dipotso tša tekolo.

Kgato 2: Dira Dipego tša Bajaete vs Nnete go tswa Tsamaisong ya Gago ya Ditšhelete

Ntsha ditšhelete tše di tsenang ka mohlodi le tšhenyegelo ka vote (go šoma le thepa) go tswa tsamaisong ya gago ya ditšhelete, ka bajaete le nnete bakeng sa kgwedi le ngwaga go fihla jaanong. Fa tsamaiso ya gago e tsamaisana le mSCOA mme e baakantswe bakeng sa go bega ga mmasepala, kgato e e swanetše go ntsha ditšweletso tše di tsamaisanego le C Schedule.

Kgato 3: Kopanya Tlhatlhobo ya Nako ya Badueli le Badueledi

Ntsha dipego tša tlhatlhobo ya nako bakeng sa badueli (koloto e e sa duediweng ya baabi le e dingwe) le badueledi (ditefelo tše di sa dueditsweng). Tlala dikarolo tša nako tše di laetsweng (mohl. jaanong, matšatši a 30, a 60, a 90, go feta 90) jaaka di laetswe ke thempleiti.

Kgato 4: Baakanya Polelo ya Maemo a Tšhelete

Kopanya maemo a bofelo jwa kgwedi a tšhelete le tebego go tswa go go tsamaisanya ga banka le lenaneo la ditebego. Netefatsa gore dipalo di kopane le general ledger.

Kgato 5: Oketsa Dinote tša Tlhahiso bakeng sa Diphapano tše di Boteng

Mo diteng di fapane thata le bajaete (go fokotsega ga ditšhelete tše di tsenang, go feta tšhenyegelo, goba go fokotsega), oketsa dinote tše khutšoanyane tša tlhahiso. National Treasury le Auditor-General di lebeletse mabaka a diphapano tše di boteng; go tlhoka dintlhaloso ke phitlhelo e e atelelang ya tekolo.

Kgato 6: Tlhatlhobo ya CFO le Go Saena

CFO (goba e lekanego) o swanetše go sekaseka draft ya pego bakeng sa go felela, go tsamaisana, le nepagalo. Fa a kgotsofala, molaodi wa mmasepala (mosepadi wa akhaonto) o saena. Pego e romiwa moemong wa mosepadi wa akhaonto.

Kgato 7: Roma go Meia le go National Treasury

Roma pego go bobedi meia (goba khanseleng) le National Treasury. Thomelo go National Treasury e dirwa ka portal ya go bega ya puso ya selegae (goba tsamaiso e e laetsweng jaanong ke Treasury). Go roma go e nngwe fela ya bamamogedi ba babedi ke go thulana Section 71 mme di tla phušiwa ke Auditor-General.

Bakeng sa e lekanego ya naga e bogare ya tsamaiso e, bona tlhahiso ya rona ya Section 72 mid-year report.

Diphoso tše di Tlwaelegileng tša Section 71 tše di Tlhagisang Diphitlhelo tša Auditor-General

Dipego tša Auditor-General di gatelela gape mefuta e le nngwe ya phoso. Go thibela tše di tla baya mmasepala ya gago maemong a a nonofileng bofelo jwa ngwaga mme di thekga tekolo e phepa ya mmasepala.

Dithomelo tše di lateago. Go roma morago ga matšatši a 10 a go šoma ke go thulana tota ga Section 71 mme go begiwa gantsi ke AG. Rerela go tswala bofelo jwa kgwedi le khaledara ya go bega gore pego ya Section 71 e baakantšwe mme e romiwe ka matlhagatlhaga. Dikhanseleng tše dintši di seta matlhagatlhaga a ka gare (mohl. letšatši la 8) go letela buffer bakeng sa go saena le go tsaya portal.

Data e sa felele. Dithopha tše di tlhokegileng, dikarolo tše di siego, goba tlhatlhobo ya nako e e tlogetsweng di tlisa maikutlo a a nang le diletso goba diphitlhelo. Dirisa khaledara (bona kwa tlase) go netefatsa gore karolo yohle e e laetsweng ya C Schedule e feletše. Sekaseka gore ga go na tafole goba kholomo e siiweng mo data e gona.

Go sa tsamaisana magareng ga dipalo tša kgwedi le tša ngwaga. Dipalo mo dipegong tša gago tša Section 71 di swanetše go tsamaisanya le dikwalo tša gago tša ngwaga tša ditšhelete. Diphapano tše di sa hlalositsweng di bontsha go tsamaisanya gabotlana goba data e sa tsamaelanego mme di tlisa tlhoko ya AG. Dira go tsamaisanya magareng ga kakaretso ya dipalo tša kgwedi tša Section 71 le AFS pele ga bofelo jwa ngwaga go bona le go lokisa diphoso ka bonako.

Go tlhoka dintlhaloso tša diphapano. Diphapano tše di boteng kwa ntle ga dintlhaloso ke phitlhelo e e atelelang. Noto e khutšoanyane bakeng sa phapano e nngwe le e nngwe e e boteng (ditšhelete tše di tsenang goba tšhenyegelo) e fokotsa kotsi ya tekolo mme e tokafatsa ponalo. Tlhalosa “boteng” mo molaong wa gago (mohl. go feta 5% goba 10% ya bajaete bakeng sa thalo eo) mme kwala mabaka (mohl. matlhagatlhaga a tlhohlo, projeke e e lateago, ditshenyego tše di godimo tša thekgo e kgolo).

Go roma go mamogedi a le mongwe fela. Molao o hloka thomelo go bobedi meia le National Treasury. Go roma go Treasury fela, goba go meia fela, ke go sa latela. Mmmasepala e nngwe e roma go meia mathomo (bakeng sa tlhahiso go khanseleng) e be go Treasury; tše dingwe di dira bobedi ka letšatši le le nngwe. Tsela efe, bobedi ba swanetše go amogela pego.

Go Automate jang Go Bega Section 71

Mmmasepala yo mantši ba sa kopanye pego ya Section 71 ka go ntsha data go tswa go dikwalo tše dintši tša spreadsheets goba tsamaiso tše kgologolo mme ba tlale C Schedule ka seatla. Tsela eo e na le kotsi ya diphoso mme e dira gore matlhagatlhaga a matšatši a 10 e be botlhoko go diragatsa ka tsela e tsamaelanego. Kgwedi e nngwe le e nngwe, basebenti ba kwala dipalo gape, ba oketsa kotsi ya diphoso tša go fetola mme ba dirisa nako e e neng e ka dirisiwa mo tlhatlhosong le dintlhaloso tša diphapano.

Tsamaiso e e jaanong ya taolo ya ditšhelete tša mmasepala e ka ntha C Schedule ka boithaopo go tswa data e bohloko ya general ledger le bajaete. Fa lenaneo la gago la akhaonto le thulaganyo ya bajaete di tsamaisana le mSCOA le foromo e e laetsweng ya go bega, tsamaiso e ka ntsha draft ya ditšhelete tše di tsenang, tšhenyegelo, tšhelete, le dipego tša tlhatlhobo ya nako tše di bapang tota le thempleiti ya Section 71. Basebenti ba ditšhelete ba lebega tlhatlhobo, dintlhaloso tša diphapano, le go saena kwa ntle ga go thapa gape ka seatla. Automation e dira gore go be bonolo go dira diteko tša “what if” pele ga bofelo jwa kgwedi (mohl. draft tše ka bonako go bona data e tlhokegileng goba dithalo tše di abetsweng gabotlana). Fa o sekaseka software bakeng sa mmasepala ya gago, batla ditharollo tše di thekgang Section 71 (le go bega ga Section 72 naga e bogare) e sa le gare.

Khaledara ya Go Baakanya Section 71

Dirisa khaledara e kgwedi e nngwe le e nngwe pele ga thomelo.

• Go tswala bofelo jwa kgwedi go feletše; ditiragalo tšohle di kwadilwe bakeng sa kgwedi e e begiwago
• Go tsamaisanya ga banka di dirilwe mme di saeniwe
• Go tsamaisanya ga badueli le badueledi (le suspense) di sekasekitswe mme di hlatlhiwa mo go siameng
• Pego ya ditšhelete tše di tsenang vs bajaete e ntshitšwe (ka mohlodi, kgwedi le YTD)
• Pego ya tšhenyegelo ya go šoma vs bajaete e ntshitšwe (ka vote, kgwedi le YTD)
• Pego ya tšhenyegelo ya thepa vs bajaete e ntshitšwe (ka vote/projeke, kgwedi le YTD)
• Polelo ya maemo a tšhelete le tebego e baakantswe mme e kopantšwe le GL
• Tlhatlhobo ya nako ya badueli e feletše ka foromo e e laetsweng
• Tlhatlhobo ya nako ya badueledi e feletše ka foromo e e laetsweng
• Ditshupo tša tirelo / ditšweletso di feletše fa di hlokega
• Tafole tšohle tša C Schedule di tlaletswe mme di sekasekitswe
• Dinote tša tlhahiso di oketsitswe bakeng sa diphapano tšohle tše di boteng
• Tlhatlhobo ya CFO e feletše
• Go saena ga molaodi wa mmasepala (mosepadi wa akhaonto) go amogetswe
• Pego e romilwe go meia (goba khanseleng)
• Pego e romilwe go National Treasury ka portal e e laetsweng
• Thomelo e feletše ka matšatši a 10 a go šoma morago ga bofelo jwa kgwedi

Dithuso

• MFMA le MBRR: National Treasury — MFMA bakeng sa Molao le Municipal Budget and Reporting Regulations. MBRR e na le C Schedule le diforomo tše amanago tša go bega.
• Dikhampolara le dithempleitše: National Treasury e ntsha dikhampolara tše di tokafatsang dinyako tša go bega goba di hlakisa matlhagatlhaga. Portal ya go bega ya puso ya selegae e boloka ditaelo tše sa fetogeng tša thomelo le, mo go siameng, dithempleitše goba dintlhaloso tša tsamaiso.
• Tlhahiso ya tekolo: Auditor-General South Africa (AGSA) e gatiša dipego tše jaanong mo pusong ya selegae le dipego tša tekolo tša mmasepala e nngwe le e nngwe. Go sekaseka diphitlhelo tša AG mo Section 71 porofenseng ya gago goba mmmasepaleng e e tšoanago di thusa go thibela dinyaki tše di tšoanago.

Go bona pego ya kgwedi ya Section 71 ka nepo kgwedi e nngwe le e nngwe ke motheo wa taolo e ponalego, e latelago ya ditšhelete tša mmasepala. Ka tsamaiso e e hlakileng, khaledara e e tsamaelanego, le — mo go kgonagalego — go bega go automate go tswa tsamaisong ya gago ya ditšhelete, setlhopha sa gago se kgona go diragatsa matlhagatlhaga, go fokotsa kotsi ya tekolo, mme go fa khanseleng le National Treasury tlhahiso e di e hlokago.

Bona gore Dolobha e thusa mmmasepala jang go ntsha dipego tša Section 71 le Section 72 go tswa mohleng o le mongwe wa nnete, kwa ntle ga go thapa gape go dikwalo tša spreadsheets — hlahloba platform.