Template ya Code of Conduct ya Tikolo Afrika-Dzonga | Xitiviso xa SASA
Vathori na SGBs va tlhela va tirhisa malembe ku thala kumbe ku hluvula template ya code of conduct ya tikolo Afrika-Dzonga matikolo ya nga yi tirhisa, ku fikela va kuma leswaku mila yi nga twisisiki, due process yi lahlekeriwe, kumbe xiphepha a xi lulamangi na SASA Sections 8 na 9. Ku yi endla hi ku nga lulamisi ku vumba xikongomelo xa nawu, tidyondzo to nga ringaniki na swi-phikizano na vatswari. Matikolo yo tala ma tirha ku sukela eka switemplate swa malembe kumbe va hlanganisa swikhemu kumbe ku hava xisekelo xa nawu xo tala.
Template ya code of conduct ya SASA-compliant yi tivela switirho swa vadyondzi swa nawu swa ximfumo hikuva yi nyika vatirhi swilaveki swo tala eka mafambelo, switirho na mafambelo ya tidyondzo. Xitiviso lexi xi nyika xitiviso xa template na swikhemu eka switirho swa vadyondzi, switirho, mafambelo ya tidyondzo, due process na ku endla wo khomeka eka mintlawa ya tikolo yo hambanahambana. Xi hlamusela xikhemu xin’we na xin’we xi fanele ku katsa hi SASA Sections 8 na 9, xi referensa swiprinciple swa ximfumo swa le xikarhi na xi nyika swintlhaviso swa implementation.
Code of Conduct ya Tikolo yi Rini hi SASA?
Code of conduct ya tikolo i xiphepha xa policy xo tsariwa lexi tiyisaka mila, swilaveki na mafambelo eka mafambelo ya vadyondzi, tidyondzo na switirho eka xikolo. Hi South African Schools Act (Act 84 wa 1996), nhlangano wun’we na wun’we wa xikolo xa public (SGB) wu fanele ku amukela code of conduct leyi lulamaka na SASA requirements na Constitution ya Afrika-Dzonga.
SASA Section 8(1) yi lava leswaku xikolo xin’we na xin’we xa public xi amukela code of conduct eka vadyondzi emuva ka ku vulavula na vadyondzi, vatswari na vadyondzisi. Code wu fanele ku ringana na Constitution na nawu wa profinsi lowu tirhaka, naswona wu fanele ku phatlalatiwa eka tindzimi ta ofisi leyi tirhisiwaka eka xikolo.
SASA Section 8(2) yi hlamusela leswaku code of conduct wu fanele ku katsa mafambelo ya due process, ku katsa switirho swo vuleriwa, switirho swo phikizana na switirho swo tivisiwa hi swikhemu eka tona. Leswo ku tiyisa leswaku mafambelo ya tidyondzo ya hlomula switirho swa vadyondzi swa nawu eka vukosi, ku ringana na mafambelo ya taolo yo lulamileka.
Code of conduct wu tiseketela swikongomelo swo tala: wu tivela switirho swa vadyondzi, wu tiyisa swilaveki swo tala eka mafambelo, wu nyika mafambelo ya tidyondzo yo lulamileka, wu tiyisa ku ringana eka tinhlamulo ta tidyondzo, na wu vumba ndhawu ya dyondzo yo tiyisekeke, yo hlomulaka.
Xisekelo xa Nawu: SASA, Constitution na Swilaveki swa Profinsi
Ku twisisa xisekelo xa nawu xa code of conduct requirements xi tiseketela matikolo ku vumba swipolicy swa compliant, swi tirhaka.
Swiprinciple swa Constitution
Constitution ya Afrika-Dzonga (1996) yi tiyisa switirho swa xisekelo leswi faneleke ku kombisiwa eka matikolo ya code of conduct:
- Section 9 (Equality): Vadyondzi hinkwavo va fanele ku treatiwa hi ku ringana, ku nga hava ku katsa hi raisi, xikati, relijoni kumbe swin’wana swa tivelo
- Section 10 (Dignity): Vadyondzi va na switirho swo va na vukosi, lebyi vula tidyondzo ti fanele ku va na vukosi na ku nga bihi
- Section 12 (Freedom na Security): Vadyondzi va na switirho swo nga hava matimba na tidyondzo ta xihloka, ta vanhu kumbe ta ku ehleketela
- Section 14 (Privacy): Vadyondzi va na switirho swa privacy, ku katsa ku tivela rito ra munhu
- Section 28 (Switirho swa Vana): Vana va na switirho swo tivela ku bihiwa, ku saleriwa, ku bihiwa kumbe ku ehleketelwa
- Section 33 (Just Administrative Action): Mafambelo ya tidyondzo ma fanele ku va ya nawu, ya reasonable na ya procedurally fair
SASA Requirements
SASA Section 8 yi lave leswaku matikolo ya code of conduct ma fanele:
- Ku amukiwa hi SGB emuva ka ku vulavula na vadyondzi, vatswari na vadyondzisi
- Ku ringana na Constitution na nawu wa profinsi
- Ku phatlalatiwa eka tindzimi ta ofisi leti tirhisiwaka eka xikolo
- Ku katsa mafambelo ya due process (switirho swo vuleriwa, swo phikizana, swo tivisiwa hi swikhemu)
SASA Section 9 yi vulavula mafambelo ya suspension na expulsion, yi lava leswaku:
- Suspension yi nga endliwa kambe emuva ka ku vuleriwa ko lulamileke
- Expulsion wu lava approval ku sukela eka Head of Department (HOD) wa xandla xa dyondzo xa profinsi
- Vadyondzi va na switirho swo phikizana tinhlamulo ta suspension kumbe expulsion
- Dyondzo yin’wana yi fanele ku hlengeletiwa loko ku na suspension kumbe expulsion
Swi nga Fambelaneki swa Profinsi
Xandla xin’we na xin’we xa dyondzo xa profinsi xi nga va na swilaveki swin’wana kumbe switiviso swa code of conduct. Matikolo ma fanele ku vulavula na swipolicy na switiviso swa xandla xa dyondzo xa profinsi xa tona loko va thala kumbe va lavisisa matikolo ya code of conduct. Swiprofinsi swo tala swi nyika matikolo ya code of conduct ya template kumbe swilaveki swo khomeka eka swikhemu swo khomeka.
Swikhemu swa Kukaka eka Template ya Wena ya Code of Conduct ya Tikolo Afrika-Dzonga
Template ya code of conduct ya comprehensive wu fanele ku katsa swikhemu leswi landzelaka, xin’we na xin’we xi vulavula SASA requirements na best practices.
Section 1: Preamble na Xikongomelo
Leswi u faneleke ku katsa:
- Mission na swintlhaviso swa xikolo: Statement yo fupi ya mission ya dyondzo ya xikolo na swintlhaviso swa xisekelo
- Xikongomelo xa code: Ku hlamusela hikokwalaho ka code leyi kona na leswi yi lavaka ku fikelela
- Xisekelo xa nawu: Referense eka SASA Section 8, Constitution na swilaveki swa profinsi
- Scope: Loyi code wu applyaka eka yena (vadyondzi hinkwavo, vatirhi, vavuyeri) na loko wu applya (eka xikolo, loko ku na mafambelo ya xikolo, ku famba ku sukela/ku ya exikolweni)
Xikombiso xa mila:
“Code of conduct leyi yi amukiwe hi School Governing Body hi ku ringana na Section 8 ya South African Schools Act (Act 84 wa 1996) na Constitution ya Afrika-Dzonga. Yi applya eka vadyondzi hinkwavo lava nghenisiwaka eka [School Name] naswona yi laula mafambelo eka xikolo, loko ku na mafambelo ya xikolo, na loko va famba ku sukela/ku ya exikolweni. Code wu lava ku vumba ndhawu ya dyondzo yo tiyisekeke, yo hlomulaka leyi tiyisaka switirho swa vadyondzi swa nawu huku yi tiyisa swilaveki swo tala eka mafambelo na switirho.”
Section 2: Switirho swa Vadyondzi
Leswi u faneleke ku katsa:
Section leyi yi fanele ku vula hi ku olova switirho swa vadyondzi swa nawu na swa nawu, ku tiyisa leswaku va twisisa tindlela ta tona ta ku tivela:
- Switirho swo dyondza: Ku kuma dyondzo ya khwality ku nga hava ku katsa
- Switirho swo va na vukosi: Ku treatiwa hi vukosi na ku tivela tidyondzo to nga bihi
- Switirho swo ringana: Ku treatiwa hi ku ringana hi ku nga hava raisi, xikati, relijoni, ku pfumala kumbe swin’wana swa tivelo
- Switirho swo vulavula: Ku kombisa swipimo hi migingiriko yo lulamileke
- Switirho swa privacy: Ku tivela rito ra munhu na swilaveki swa privacy
- Switirho swa mafambelo ya taolo yo lulamileka: Mafambelo yo lulamileka eka tidyondzo
- Switirho swo vuleriwa: Ndzhaku yo kombisa ndlela ya tona eka mafambelo ya tidyondzo
- Switirho swo phikizana: Mafambelo yo phikizana tinhlamulo ta tidyondzo
- Switirho swa vutiyiseki: Ku tivela matimba, ku khwathisa na ku bihiwa
Xikombiso xa mila:
“Vadyondzi hinkwavo eka [School Name] va na switirho leswi landzelaka, swi tiveriwe hi Constitution ya Afrika-Dzonga na SASA:
-
Switirho swo Dyondza: Mudyondzi un’we na un’we u na switirho swo kuma dyondzo ya khwality ku nga hava ku katsa hi raisi, xikati, relijoni, ku pfumala kumbe socio-economic status.
-
Switirho swa Vukosi: Vadyondzi va na switirho swo treatiwa hi vukosi na vukosi. Mafambelo ya tidyondzo ma ta va na vukosi naswona a ma nga katsi swi treatiwa swo bihaka kumbe swo ehleketelaka.
-
Switirho swo Ringana: Vadyondzi hinkwavo va ringana emahlweni ka nawu naswona va fanele ku treatiwa hi ku lulamileka na ku ringana, ku nga hava ku katsa ko nga lulamangi.
-
Switirho swa Mafambelo ya Taolo yo Lulamileka: Vadyondzi va na switirho swa mafambelo ya taolo ya nawu, ya reasonable na ya procedurally fair, ku katsa mafambelo ya tidyondzo ya ku vuleriwa na ku phikizana.
-
Switirho swa Vutiyiseki: Vadyondzi va na switirho swo dyondza eka ndhawu yo tiyisekeke, ku nga hava matimba, ku khwathisa, ku bihiwa kumbe ku bihiwa.”
Section 3: Switirho swa Vadyondzi
Leswi u faneleke ku katsa:
Section leyi yi tiyisa swilaveki swo tala eka mafambelo ya vadyondzi na switirho:
- Switirho ta dyondzo: Ku va eka xikolo, ku va na nkarhi, ku hetisa msebenti, vukosi eka dyondzo
- Switirho ta mafambelo: Vukosi eka van’wana, vukosi eka swa munhu, mila na mafambelo yo lulamileka
- Switirho ta vutiyiseki: Ku landzela mila ya vutiyiseki, ku reporta swiyimo swo kunga, ku nga tisi swixambelo kumbe swidrugi
- Switirho ta mindzanga: Ku tisa ndhawu ya xikolo leyi tlangaka, vukosi eka ku hambanahambana, ku nghena hi ndlela yo akaka
- Switirho ta digital: Ku tirhisa thekinoloji hi ndlela yo lulamileka, cyber-safety, vukosi eka van’wana online
Xikombiso xa mila:
“Hi ku va na switirho, ku na switirho. Vadyondzi hinkwavo eka [School Name] va lindzelaka ku:
-
Switirho ta Dyondzo:
- Va eka xikolo hi xirho na hi nkarhi
- Hetisa misebenti yinkwavo na tidyondzo hi matimba ya wena
- Tisa swikomiti na swixambelo leswi laviwaka exikolweni
- Hlomula ndhawu ya dyondzo naswona u nga phatlazi dyondzo ya van’wana
-
Switirho ta Mafambelo:
- Treata vadyondzi hinkwavo, vadyondzisi na vatirhi hi vukosi na vukosi
- Tirhisa mila na mafambelo yo lulamileka nkarhi hinkwavo
- Hlomula swa xikolo na swa van’wana
- Landzela mila ya xikolo na swileriso ku sukela eka vatirhi va va na vume
-
Switirho ta Vutiyiseki:
- Landzela mila hinkwayo ya vutiyiseki na mafambelo
- Reporta swiyimo swo kunga, ku khwathisa kumbe swi songo exikolweni hi ku olova
- U nga tisi swixambelo, swidrugi, malwadi kumbe swin’wana swo kungaka exikolweni
- U nga endli matimba, ku lwa kumbe ku songa
-
Switirho ta Mindzanga:
- Tisa ndhawu ya xikolo leyi tlangaka, leyi katsaka hinkwavo
- Hlomula ku hambanahambana na treata vadyondzi hinkwavo hi ku ringana
- Nghena hi ndlela yo akaka eka mafambelo ya xikolo
- Kombisa xikolo hi ndlela yo tlangaka eka mindzanga”
Section 4: Mafambelo yo Sirheleriweke na Swi-offence
Leswi u faneleke ku katsa: Swikhemu swo hlamuselaka mafambelo yo sirheleriweke na leswi nga vanga tidyondzo. Swi fanele ku va specific ku enelela xitiviso kambe flexible ku katsa swiyimo swo nga tiviwa.
Xikombiso xa mila:
“Mafambelo lawa landzelaka ma sirheleriwe naswona swi nga vanga tidyondzo:
Swi-offence swo Kukaka (swi nga vanga suspension kumbe expulsion): matimba, ku thava, kumbe ku lwa; ku va na kumbe ku tirhisa swixambelo, swidrugi kumbe malwadi; ku tiba kumbe ku onakisa swa xikolo kumbe swa munhu; ku khwathisa ko kukaka, ku bihiwa kumbe ku songa; swi songo matimba kumbe ku bihiwa; ku bihiwa hi xikati kumbe misconduct; ku phatlaza mafambelo ya xikolo ko kukaka.
Swi-offence swo Xivangelo (swi nga vanga detention, community service kumbe suspension): ku phatlaza swiklasa kumbe mafambelo ya xikolo; mafambelo yo nga hlomulangi eka vadyondzisi kumbe vatirhi; ku khwathisa kumbe ku bihiwa (a swi ri matimba); ku cheata, ku copya kumbe ku copya; ku va a nga vi exikolweni hi vume; ku landzela swileriso.
Swi-offence swo Fupi (swi nga vanga swikhumbuto, detention kumbe swindlela swo n’wana): ku late kumbe ku va a nga vi exikolweni hi vume; ku phatlaza mila ya uniform; misebenti ya xikolo leyi nga hetisiwa; ku phatlaza kumbe ku vulavula eklasini; ku tirhisa swixambelo ta mobile eklasini.”
Section 5: Mafambelo ya Tidyondzo na Due Process
Leswi u faneleke ku katsa: Process ya ku lava, switirho swo tivisiwa hi swikhemu, switirho swo vuleriwa, process ya ku endla tinhlamulo, switirho swo phikizana, tidyondzo ya progressive, swindlela swo hambanahambana.
Xikombiso xa mila: Mafambelo ya tidyondzo hinkwayo eka [School Name] ma lulamana na SASA Section 8(2) naswona ma tiyisa switirho swa vadyondzi swa due process: ku lava, ku tivisiwa hi swikhemu, ku vuleriwa, ku endla tinhlamulo, ku phikizana, progressive discipline na swindlela swo hambanahambana (restorative justice, counselling, community service).
Section 6: Mafambelo ya Suspension na Expulsion
Leswi u faneleke ku katsa: Section leyi yi fanele ku lulamana na SASA Section 9. Suspension yi nga endliwa kambe emuva ka ku vuleriwa ko lulamileke; maximum 5 masiku ya xikolo. Expulsion wu lava approval ya HOD. Dyondzo yin’wana yi fanele ku hlengeletiwa. Process ya ku phikizana yi fanele ku vuriwa.
Section 7: Swi nga Ehleketeliwa swo Kukaka
Leswi u faneleke ku katsa: Vadyondzi lava nga pfumala—swigwelo swo lulamileke, swilaveki swa xiteketeko; swinhlamulo swo ringana na malembe; ku hlomula mindzanga yo hambanahambana; ku kuma counselling, social workers; ku tivela rito hi ku ya hi POPIA.
Section 8: Implementation na Ku Lavisisa
Leswi u faneleke ku katsa: Siku ra ku tirha, ndlela yo abelana code eka vadyondzi na vatswari, ku dyondzisa vatirhi na vadyondzi, process ya ku lavisisa hi lembe na ku vulavula na stakeholders, mafambelo ya ku hluvula.
Ku Endla Template ya Wena ya Code of Conduct wo Khomeka eka Mintlawa ya Tikolo
Loko xisekelo xi sala xi ringana, matikolo ya code of conduct ma fanele ku endliwa wo khomeka ku kombisa context, swintlhaviso na swiphiqo swa xikolo xin’we na xin’we.
Matikolo ya Primary (Foundation na Intermediate Phase)
Ku endla wo khomeka: mila yo olovisiwaka, swikhemu swo vonaka, xikongomelo eka mafambelo yo tlangaka, ku nghena ka vatswari, mila ya playground.
Matikolo ya High (Senior na FET Phase)
Ku endla wo khomeka: mafambelo yo tala, academic integrity, digital citizenship, ku prepara career, mila ya vuxaka.
Matikolo ya Special Needs
Ku endla wo khomeka: swigwelo swa individual, xiteketeko xa mafambelo, swindlela swo hambanahambana eka vadyondzi lava nga pfumala ku vulavula, swi nga ehleketeliwa swa sensory, swi nga ehleketeliwa swa medical.
Best Practices eka Ku Implementa Code of Conduct ya Wena
Loko u na code of conduct ya comprehensive, ku yi implementa hi ndlela yi tirhaka i xikukaka.
Vuxokoxoko na Ku Abela
- Swifomara swo tala: pepa, digital, swifomara swo olovisiwaka eka malembe yo hambanahambana
- Tindzimi to tala: tiyisa leswaku yi kona eka tindzimi hinkwato leti tirhisiwaka eka xikolo
- Minkhonghelo ya vatswari: endla minkhonghelo ku hlamusela code na ku arisa swibuto
- Ku orientata vadyondzi: nkarhi eka sungula wa lembe
- Swikhumbuto swa xirho: referensa code hi xirho, a wu riki loko ku na swiphiqo feela
Ku Dyondzisa na Ku Tisa Capacity
- Ku dyondzisa vatirhi: tiyisa leswaku vadyondzisi na vatirhi hinkwavo va twisisa code, mafambelo na switirho swa tona
- Ku applya ku ringana: dyondzisa vatirhi ku applya code ku ringana na ku lulamileka
- Documentation: dyondzisa vatirhi eka documentation yo lulamileka ya swi-endliweke na tidyondzo
- Swixambelo swa xiteketeko: tiyisa vatirhi va tiva loko na ndlela yo referensa vadyondzi eka swixambelo swa xiteketeko
Ku Monitor na Ku Kala
- Track swi-endliweke: tisa marekhodo ya tidyondzo na swi-endliweke
- Lavisisa swindlela: lavisisa hi xirho ku kuma swikhemu leswi lava xiteketeko
- Vutomi bya stakeholder: hlengeleta vutomi bya vadyondzi, vatswari na vatirhi eka effectiveness ya code
- Endla swi nga hundziwa: endla swi nga hundziwa hi ku ya hi experience na swiyimo swo nga hundziwa
Ku Hlanganisa na Mabisistemu ya Taolo ya Tikolo
Mabisistemu ya taolo ya tikolo ya masiku ma nga olovisa implementation ya code of conduct: marekhodo ya digital, swifambo swa automated, tireporto, vuxokoxoko na vatswari, ku hlanganisa na swixambelo swa xiteketeko.
Fundisa yi tisa marekhodo ya tidyondzo hi digital, yi tisa marekhodo yo tiyisekeke ya swi-endliweke, swi-endliweke na swixambelo swa xiteketeko. Sisiteme yi endla tireporto ta tidyondzo eka minkhonghelo ya SGB, yi track swindlela hi nkarhi, na yi tiyisa documentation yo lulamileka ku compliance na swi-phikizano. Vonani swifambo swa Fundisa swa taolo ya tidyondzo ku vona ndlela marekhodo ya digital ma tiseketelaka implementation ya code of conduct.
Swi nga Endliwa ku Pfumala
Loko u thala kumbe u implementa code of conduct, pfumalani swi nga endliwa leswi:
1. Mila yo nga twisisiki: Tirhisa mila yo khomeka, yo tala leyi vadyondzi na vatirhi va nga yi twisisaka
2. Ku saleriwa due process: Tiyisa mafambelo hinkwavo ma lulamana na SASA Section 8(2) ya due process
3. Ku ringana hinkwavo: Endla code wo khomeka eka context, malembe na mindzanga ya xikolo xa wena
4. Ku tisa xikongomelo eka tidyondzo feela: Katsa swilaveki swo tlangaka na swixambelo swa xiteketeko, a wu riki swi-endliweke feela
5. Ku applya ku nga ringaniki: Dyondzisa vatirhi ku applya code ku ringana na ku lulamileka eka vadyondzi hinkwavo
6. Vuxokoxoko lebyi nga hetiseki: Tiyisa code yi vuxokiwa hi ku hetiseka eka stakeholders hinkwavo, a wu riki ku fileka feela
7. Ku hava ku lavisisa: Lavisisa na ku hluvula code hi xirho ku kombisa swi nga hundziwa eka nawu, context ya xikolo kumbe best practices
8. Ku saleriwa swixambelo swa xiteketeko: Hlanganisa swixambelo swa xiteketeko na swi-intervention, a wu riki swi-endliweke ta tidyondzo feela
The Bottom Line
Template ya code of conduct ya tikolo Afrika-Dzonga ya comprehensive, ya SASA-compliant matikolo ya nga yi tiyela yi kukaka eka xikolo xin’we na xin’we xa public. Yi tivela switirho swa vadyondzi swa nawu huku yi tiyisa swilaveki swo tala, mafambelo yo lulamileka na ndhawu ya dyondzo yo tiyisekeke. Hi ku landzela xitiviso lexi na ku xi endla wo khomeka eka context ya xikolo xa wena, u nga vumba code of conduct leyi tiseketelaka vadyondzi, vatswari na vatirhi huku u tisa compliance yo hetiseke na SASA na Constitution.
Swi nga tala:
- SASA Section 8 yi lava xikolo xin’we na xin’we xa public xi amukela code of conduct emuva ka ku vulavula na stakeholders
- Due process requirements (SASA Section 8(2)) ma fanele ku katsa switirho swo vuleriwa, swo phikizana na swo tivisiwa hi swikhemu
- Switirho swa Constitution swi fanele ku vuriwa hi ku olova naswona swi tiveriwe eka mafambelo ya tidyondzo hinkwako
- Ku endla wo khomeka i xikukaka — adapta template eka malembe, context na swintlhaviso swa xikolo xa wena
- Implementation yi lava vuxokoxoko lebyi tirhaka, ku dyondzisa na ku applya ku ringana
- Ku lavisisa hi xirho ku tiyisa code yi sala yi relevant na yi lulamileka na nawu wo nga hundziwa
Ku tala eka mafambelo ya tidyondzo na policy, vonani xitiviso xa hina eka school discipline policy in South Africa. Ku tivela privacy ya vadyondzi eka marekhodo ya tidyondzo, vonani POPIA compliance for schools.
Vonani ndlela Fundisa yi tiseketelaka matikolo ya Afrika-Dzonga ku laula marekhodo ya vadyondzi, documentation ya tidyondzo na tireporto ya SGB eka platform yin’we eka Fundisa.
Swibuto swo Vutisiwa ka Xirho
Xana ku na phambano yihi eka code of conduct na discipline policy?
Code of conduct i xiphepha xo taleke lexi tiyisaka switirho swa vadyondzi, switirho, swilaveki eka mafambelo na mafambelo ya tidyondzo. Discipline policy hi xitalo i xiphepha xo tiyiselaka mafambelo ya tidyondzo yo khomeka, swi-endliweke na due process requirements. Matikolo yo tala ma hlanganisa leswi eka xiphepha xin’we xa code of conduct ya comprehensive, huku man’wana ma tisa swiphepha swo hambanahambana kambe swi ringanaka. Hi SASA Section 8, matikolo ma fanele ku va na code of conduct leyi katsaka mafambelo ya tidyondzo, hikuva phambano yi tlhela yi ri ya xikongomelo ku tlula swilaveki swo hambanahambana.
Xana matikolo ma nga tirhisa corporal punishment eka code of conduct ya tona?
Ee. Corporal punishment yi sirheleriwe eka matikolo ya Afrika-Dzonga hi South African Schools Act na Constitution. Section 10 ya SASA yi sirhelera corporal punishment hi ku olova, na Constitutional Court yi tiyisile leswaku corporal punishment yi phikizana na switirho swa vadyondzi swa vukosi na ku nga va na matimba. Matikolo ya code of conduct ma fanele ku nga katsi corporal punishment tanihi tidyondzo. Matikolo ma fanele ku tirhisa tidyondzo tin’wana leti hlomulaka, leti ringanaka na malembe naswona leti lulamaka na switirho swa nawu.
Matikolo ma fanele ku lavisisa code of conduct kangani?
SASA yi nga hlamusi frequency ya ku lavisisa ya mandatory, kambe best practice i ku lavisisa code of conduct hi lembe. Ku lavisisa hi lembe ku pfumela matikolo ku kala effectiveness ya code, ku katsa vutomi bya stakeholders, ku hluvula mafambelo hi ku ya hi experience, na ku tiyisa compliance na swi nga hundziwa eka nawu kumbe swipolicy swa profinsi. Matikolo ma fanele ku lavisisa code loko ku na swi nga hundziwa swikukaka eka context ya xikolo, swi-endliweke swikukaka leswi kombisaka migingiriko, kumbe ku hluvula SASA kumbe swilaveki swa profinsi. Process ya ku lavisisa yi fanele ku katsa ku vulavula na vadyondzi, vatswari na vadyondzisi, leyi laviwaka hi SASA Section 8.
Xana swi endliwa njhani loko mutswari a nga lavi ku signa code of conduct?
Matikolo ma nga katsi ku katsa kumbe ku katsa vadyondzi hi ku ya hi ku nga lavi mutswari ku signa code of conduct, hikuva leswo ku ta phikizana na switirho swa mudyondzi swo dyondza. Kambe matikolo ma nga lava vatswari ku amukela ku kuma code na ku hlamusela leswaku hi ku nghenisa ngwana wa tona, vatswari na vadyondzi va lindzelaka ku lulamana na code. Matikolo ma fanele ku vulavula na vatswari lava nga lavi ku signa ku twisisa swiphiqo swa tona na ku swi addressa. Loko vatswari va na swiphiqo swa nawu eka swikhemu swo khomeka, matikolo ma fanele ku ehleketela loko swi nga lava ku hluvuriwa. Code of conduct wu applya eka vadyondzi hinkwavo lava nghenisiwaka hikuva vatswari va signa kumbe va nga signi, kambe implementation leyi tirhaka yi lava vuxaka na ku twisisa ka vatswari.
Yi tsariwile hi
Fundisa Team