Xana Quantity Surveyor u Endla Yini? Gayidi ya Afrika-Dzonga

Eka phurojekthi ya vuaki, quantity surveyor i munhu loyi a hlayisaka leswaku mali yi tshembeka. Architect u dizayina xakiwa. Injiniya u tiyisisa leswaku xi yima xi tiyile. Kontraka u xi aka. Quantity surveyor (QS) u xi pima, u xi veka nxavo naswona u lawula ntsengo wa xona, ku sukela eka xiringanyeto xo sungula ku fikela eka final account. Loko ntirho lowu wu endliwa kahle, u hlayisa marhengu ya wena. Loko wu siyiwa eka nkateko, ku tlula ka ntsengo ku fika tanihi ku hlamarisa.

Gayidi leyi yi hlamusela leswi quantity surveyor a swi endlaka siku na siku, laha a tshamaka kona eka phurojekthi, ndlela leyi valuation ya n’hweti yi tirhaka ha yona, ndlela leyi ntirho lowu wu hambanaka ha yona na wa estimator kumbe wa architect, na ndlela yo tiva loko u n’wi lava. Yi tsariwele vahluvukisi, tikontraka na vaxavi lava tshamaka va twa “vutisa QS” naswona va lava ku tiva leswi swi vulaka swona.

Leswi Quantity Surveyor a Swi Endlaka

Quantity surveyor u fambisa xiphemu xa ntsengo na xa bindzu xa phurojekthi evuton’wini bya yona hinkwabyo. Hi ku tirha, ntirho lowu wu hundzuka mintirho leyi phindhaphindhekaka eka phurojekthi yin’wana ni yin’wana:

Ku ringanyeta na feasibility. Nyika nhlayo ya ka ha ri emahlweni leyi nga sirheleriwaka ya leswi phurojekthi yi nga ta durha swona, ku nga si va na munhu loyi a tibohaka.
Bills of quantities (BOQ). Pima mintirho eka tidirowini ivi u yi hundzula yi va bill leyi hlamuselaka xilo xin’wana ni xin’wana, leyi tikontraka ti yi vekaka nxavo eka thendara.
Ku xava na swivumelwano. Tsundzuxa hi xivumbeko xa xivumelwano, pimanisa ti-thendara ivi u veka nxavo wa makhombo.
Ku pima na valuation. Pima ntirho lowu endliweke esayitini ivi u wu veka nxavo eka hakelo ya n’hweti.
Ti-variation na swikombelo. Veka nxavo wa ku cinca ivi u kambela swikombelo, leswaku xiyimo xa bindzu xi tshama xi lulamile.
Ku lawula ntsengo na swiviko. Landzelela ntsengo lowu tibohiweke na wa xiviri eku pimanisiwa na bajeti, ivi u ringanyeta ntsengo wo hetelela.
Final account. Pfumelelana hi nxavo wo hetelela wa xivumelwano loko ntirho wu herile.

Hi ku olova, QS i munhu loyi mulawuri a n’wi rhingelaka ku vutisa leswaku, “Xana ha ha ta kuma marhengu ya hina?”

Laha QS a Tshamaka kona: Kontraka, Consultant kumbe Muhluvukisi

Vito rin’we ra ntirho ri katsa swiyimo swinharhu swo hambana, kutani swa laveka ku tiva leswaku u vula xihi. Va avelana vutshila lebyi fanaka kambe va tirhela vanhu vo hambana.

Xiyimo	Loyi va n’wi tirhelaka	Leswi va kongomisaka eka swona
QS wa kontraka	Kontraka wa vuaki	Ku hakeriwa: ku veka nxavo wa ti-thendara, ku pima ntirho, ku nghenisa swikombelo swa hakelo swi ri na vumbhoni lebyi tiyeke
QS wa xiprofexinali (PQS)	Muxavi kumbe muhluvukisi	Switsundzuxo swa ntsengo leswi tiyimeleke: feasibility, BOQ, ti-valuation leti lulameke, vulawuri bya xivumelwano, swiviko eka muhakeri wa mali
QS wa le ndzeni wa muhluvukisi	Bindzu ra nhluvukiso	Xiyimo xa mali: ntsengo wo hetisisa eka yunit yin’wana ni yin’wana, bajeti eku pimanisiwa na ntsengo wa xiviri, feasibility eka tiphurojekthi hinkwato

Tiphurojekthi to tala ti na ti-QS timbirhi leti langutanaka n’hweti yin’wana ni yin’wana. QS wa kontraka u kombisa leswi akiweke. PQS wa muxavi u swi kambela ivi a tsundzuxa leswi swi faneleke ku hakeriwa. Ku lwisana loku ka pfuna. Ku hlayisa tinhlayo ti lulamile eka matlhelo hinkwawo mambirhi.

QS eka Phurojekthi Hinkwayo

Ndlela yo olova yo twisisa ntirho lowu i ku landzelela mali ku sukela eka mianakanyo ku fikela eka ku nyiketa. QS u na ntirho eka xiyimo xin’wana ni xin’wana:

Feasibility. Misava yi nga si xaviwa, QS u nyika xiringanyeto xa ntsengo xa ka ha ri emahlweni leswaku muhluvukisi a kota ku kambela loko tinhlayo ti tirha.
Dizayini na BOQ. Loko tidirowini ti ya emahlweni, QS u pima mintirho ivi a tsala bill of quantities.
Thendara na ku nyikiwa ka ntirho. QS u pimanisa ti-thendara hi ndlela leyi fanaka ivi a tsundzuxa hi xivumbeko xa xivumelwano, ku fana na JBCC, NEC kumbe GCC.
Vuaki. N’hweti yin’wana ni yin’wana, QS u pima ntirho lowu heleke, u veka nxavo wa ti-variation ivi a lunghiselela valuation ya hakelo. Xivumelwano xi vula leswaku retention leyi khomiwaka i mali yo tani hi kwihi.
Ku lawula ntsengo. Hi nkarhi hinkwawo wa vuaki, QS u landzelela ntsengo eku pimanisiwa na bajeti ivi a ringanyeta ntsengo wo hetisisa. Ku tlula ka ntsengo ku humelela tanihi xitsundzuxo xa ka ha ri emahlweni, ku nga ri ku hlamarisa emakumu. Gayidi ya hina malunghana na ku sivela ku tlula ka ntsengo wa vuaki yi katsa swivangelo leswi tolovelekeke.
Final account. Loko ntirho wu herile, QS u pfumelelana na tlhelo rin’wana hi nxavo wo hetelela wa xivumelwano.

Xikambelo xo hatlisa. Loko u nga swi koti ku hlamula leswaku “Xana leswi swi durhe ku fikela kwihi, ku sale ku tirhisa ku fikela kwihi, naswona xana ha ha ri eka marhengu?” eka vhiki rin’wana ni rin’wana, u na xivandla lexi quantity surveyor a xi tatisaka.

Ndlela leyi Valuation ya N’hweti yi Tirhaka ha Yona

Valuation ya n’hweti hi yona laha QS a hundzulaka nhluvukiso wa sayiti wu va mali ya hakelo. Hi lexi xikombiso xo olova xa phurojekthi ya tindlu leyi nga na retention ya 10% na VAT ya 15%:

Layini	Mali
Ntirho lowu heleke ku fikela sweswi (wu pimiwile esayitini)	R4,200,000
Swilo leswi nga esayitini	R150,000
Nxavo hinkwawo ku fikela sweswi	R4,350,000
Susa retention (10%)	R435,000
Nxavo lowu saleke ku fikela sweswi	R3,915,000
Susa mali leyi tiyisisiweke khale	R2,970,000
Mali leyi faneleke n’hweti leyi (handle ka VAT)	R945,000
VAT ya 15%	R141,750
Hinkwayo leyi faneleke n’hweti leyi	R1,086,750

Layini yin’wana ni yin’wana yi lava vumbhoni. QS u hlayisa mapimelo, swifaniso swa sayiti, ti-variation leti pfumeleriweke na ti-delivery note endzhaku ka tinhlayo. Handle ka vumbhoni lebyi, tlhelo rin’wana ri ta tsema xikombelo. Phesente ya retention na masiku ya ku yi humesa swi huma eka xivumelwano, kutani minkarhi hinkwayo kambela contract data ematshan’weni yo anakanya nhlayo. Gayidi ya hina ya ti-certificate ta hakelo ya nhluvukiso eAfrika-Dzonga yi hlamusela nkarhi hinkwawo wa ti-certificate.

QS, Estimator kumbe Architect: I Mani a Endlaka Yini

Mintirho leyi yinharhu yi tala ku pfilunganyiwa, kutani hi leyi ndlela yo olova. Estimator u veka nxavo wa ntirho, hakanyingi eka kontraka, ku hlula thendara. Quantity surveyor na yena u endla sweswo. Kutani QS u rhwala ntsengo eka vuaki hinkwabyo: ku pima, ti-variation, ti-valuation na final account. Architect u dizayina xakiwa. Eka tiphurojekthi to tala ta JBCC, architect u tlhela a va principal agent loyi a lawulaka xivumelwano. Principal agent a nga tlhela a va QS kumbe project manager.

Ntirho	Ntirho lowukulu	Loko va tirha ngopfu
Estimator	Ku veka nxavo wa ntirho ku hlula thendara	Xivumelwano xi nga si sayiniwa
Quantity surveyor	Ku lawula ntsengo ku sukela eka xiringanyeto ku fikela eka final account	Ku sukela eka feasibility ku fikela eka final account
Architect	Ku dizayina xakiwa na hakanyingi ku lawula xivumelwano	Ku sukela eka mianakanyo ku fikela loko ntirho wu hela

Architect u na dizayini. Estimator u na nxavo wa thendara. QS u na mali ku sukela eku sunguleni ku fikela emakumu.

Xiyimo xa Afrika-Dzonga

Quantity surveying eAfrika-Dzonga yi landzela swivumelwano, swiyimo na milawu ya laha kaya. QS lonene wa SA u tiva:

Swivumbeko swa swivumelwano. JBCC yi tolovelekile eka ntirho wa swakiwa. NEC na GCC swi tolovelekile eka ntirho wa civil na wa switirhisiwa swa tiko. Xin’wana ni xin’wana xi na milawu ya xona ya ti-valuation, retention na ti-variation. Gayidi ya hina leyi pimanisaka swivumelwano swa JBCC, NEC na GCC yi kombisa ku hambana.
Swiyimo swa ku pima. Ti-bill ta swakiwa hi ntolovelo ti lunghiseleriwa hi ku ya hi ASAQS Standard System of Measuring Building Work, leswaku nhlayo yi vula nchumu wun’we eka un’wana ni un’wana loyi a nghenisaka thendara.
Huvo ya xiprofexinali. Quantity Surveying Profession Act 49 ya 2000 yi simeke South African Council for the Quantity Surveying Profession (SACQSP), leyi tsarisaka ti-quantity surveyor. Association of South African Quantity Surveyors (ASAQS) i nhlangano wa xiprofexinali lowu vanhu va nghenaka eka wona hi ku tirhandzela.
Milawu yin’wana. Ku hlela ka CIDB ku tirha eka ntirho wa mfumo. Milawu ya NHBRC yi tirha eka tindlu letintshwa. VAT na retention na swona swi khumba tinhlayo leti QS a ti lawulaka.

Hi yona mhaka leyi muprofexinali wa ntsengo loyi a dyondzeke etikweni rin’wana a lavaka nkarhi ku dyondza swivumelwano na swiyimo swa laha kaya a nga si teka phurojekthi ya Afrika-Dzonga.

Ndlela yo Tiva Loko u n’wi Lava

Leswi kombisaka loko u lava QS a hi vukulu bya phurojekthi. I swiphemu swingani leswi famba-fambaka eka mali ya wena. Hi ntiyiso u n’wi lava loko:

U lomba mali hi phurojekthi, naswona muhakeri wa mali u lava leswaku ntsengo wu sayiniwa hi munhu loyi a tiyimeleke a nga si humesa mali.
Ku cinca ka muxavi kumbe ka dizayini ku tala, naswona a wu tiyiseki leswaku ku cinca kun’wana ni kun’wana ku vekiwile nxavo, ku pfumeleriwile naswona mali yi vuyile.
U fambisa tiphurojekthi to tlula yin’we naswona a wu koti ku pimanisa ntsengo eka tona hi ndlela leyi fanaka.
Mali leyi tiyisisiweke yi tshama yi wela ehansi ka xiringanyeto xa wena, naswona a wu koti ku vula xivangelo.

Eka ntirho lowutsongo wa phurayivhete lowu nga na nxavo lowu tiyeke na ku cinca kutsongo, kontraka a nga lawula ntsengo handle ka QS wa nkarhi hinkwawo. Hambi swi ri tano, vo tala va tirhisa QS eka BOQ na final account.

Ku Tirha Kahle na Quantity Surveyor wa Wena

QS u antswa ntsena hi ku ya hi mahungu lawa a ma kumaka. Vahluvukisi na tikontraka va nga endla leswaku ntirho lowu wu tirha kahle ngopfu hi mikhuva yo hlayanyana:

Nghenisa QS ka ha ri emahlweni. Switsundzuxo swa ntsengo eka feasibility swi ponisa mali yo tala ku tlula ku lawula ntsengo hi nkarhi wa vuaki.
Pfumela ku cinca hi ku tsala. Variation leyi nga riki na xileriso lexi tsariweke yi tika ku vekiwa nxavo naswona swi tika ngopfu ku vuyisa mali ya yona.
Avelana tirhekhodo ta sayiti vhiki rin’wana ni rin’wana. QS u lava dayari, swifaniso swa nhluvukiso na ti-delivery note ku veka nxavo wa ntirho hi ndlela leyi lulameke.
Pfumelelanani hi xivumbeko xin’we xa xiviko xa ntsengo. Tirhisa xivumbeko lexi fanaka n’hweti yin’wana ni yin’wana, leswaku swi olova ku vona ku cinca.
Hlayisa xihlovo xin’we xa ntiyiso. Tibajeti, ti-variation na ti-valuation swi fanele ku tshama eka sisitema yin’we, ku nga ri eka ti-spreadsheet ta ntlhanu.

Mintlawa yo tala ya QS sweswi yi tirhisa software ku hlayisa BOQ, ti-variation, ti-valuation na ntsengo wo hetisisa eka rhekhodo yin’we. Switirhisiwa swa Afrika-Dzonga ku fana na Wakha swi seketela ti-certificate ta hakelo ta JBCC, NEC na GCC na bajeti eku pimanisiwa na ntsengo wa xiviri hi Rand. Software yi seketela QS. A yi siveli vuavanyisi bya yena. Ku kuma vuxokoxoko bya switirhisiwa, vona gayidi ya hina ya software ya quantity surveying eAfrika-Dzonga.

Mhaka ya Makumu

Quantity surveyor u hlayisa leswaku mali ya phurojekthi yi tshembeka, ku sukela eka xiringanyeto xo sungula xa feasibility, eka valuation yin’wana ni yin’wana ya n’hweti na ku cinca kun’wana ni kun’wana, ku fikela eka final account. Eka tiphurojekthi ta Afrika-Dzonga, leti nga na swivumelwano swa JBCC, NEC na GCC, milawu ya CIDB na NHBRC na marhengu lama tsongo ya vahakeri va mali, ntirho lowu wu sirhelela marhengu lawa u ma hleleke. Swivutiso leswi QS a swi hlamulaka a swi cinci: xana leswi swi durhe ku fikela kwihi, ku sale yini, naswona xana ha ha landzela pulani?

Swivutiso Leswi Vutisiwaka Hi Ku Tala

Xana quantity surveyor i yini?

Quantity surveyor i muprofexinali wa vuaki loyi a lawulaka ntsengo wa phurojekthi ku sukela eku sunguleni ku fikela emakumu. U ringanyeta ntsengo, u lunghiselela bill of quantities, u veka nxavo wa ntirho eka hakelo, u veka nxavo wa ku cinca ivi a pfumelelana hi final account. EAfrika-Dzonga, ti-quantity surveyor ta xiprofexinali ti tsarisa eka SACQSP.

Xana quantity surveyor u fana na estimator?

E-e, kambe mintirho leyi yi hlangana. Estimator u veka nxavo wa ntirho ku hlula thendara. Quantity surveyor na yena u endla sweswo, kutani a rhwala ntsengo eka vuaki hinkwabyo: ku pima, ti-variation, ti-valuation na final account. QS un’wana ni un’wana u kota ku ringanyeta. A hi estimator un’wana ni un’wana loyi a endlaka ntirho hinkwawo wa QS.

Xana ndzi lava quantity surveyor eka phurojekthi leyitsongo?

Loko u lomba mali hi phurojekthi, u ri na ku cinca ko tala kumbe u lava ti-valuation ta n’hweti leti tiyisisiweke, nhlamulo hi ntolovelo i ina. Leswi kombisaka i ndlela leyi mali yi rharhanganeke ha yona, ku nga ri vukulu bya hansi. Hambi ku ri yindlu yin’we leyi nga na tihakelo ta n’hweti na ku cinca yi nga lahlekeriwa hi marhengu handle ka ku lawula ntsengo kahle.

Xana QS u na tidyondzo tihi eAfrika-Dzonga?

Ti-quantity surveyor to tala ta Afrika-Dzonga ti na digiri leyi amukeriweke ya quantity surveying. Ku tirha tanihi muprofexinali, ti tsarisa eka South African Council for the Quantity Surveying Profession (SACQSP). To tala ti tlhela ti va swirho swa ASAQS.

Ku hambana i yini exikarhi ka QS wa kontraka na QS wa muxavi?

QS wa kontraka u tirha ku vuyisa ntsengo wa kontraka na ku hakeriwa. QS wa xiprofexinali wa muxavi (PQS) u nyika switsundzuxo leswi tiyimeleke ivi a tsundzuxa nxavo lowu lulameke eka muxavi. Eka tiphurojekthi to tala hinkwavo vambirhi va kona, naswona ku lwisana exikarhi ka vona ku hlayisa leswaku valuation yi tshembeka.

Swihloko leswi fambelanaka na leswi: