Quantity Surveyor o Dira Eng? Kaelo ya Aforika Borwa

Mo porojekeng ya kago, quantity surveyor ke motho yo o tshegetsang madi a ikanyega. Motlhami wa dikago o thadisa kago. Moenjenere o netefatsa gore e a ema. Kontraka e e aga. Quantity surveyor (QS) o e lekanya, o e beela tlhwatlhwa, mme o laola ditshenyegelo tsa yone, go tswa mo estimate ya ntlha go ya final account. Fa tiro eno e dirwa sentle, o boloka poelo ya gago. Fa e tlogelwa go tshono, ditshenyegelo tse di fetang bajete di goroga e le kgakgamatso.

Kaedi eno e tlhalosa se quantity surveyor a se dirang letsatsi le letsatsi, kwa a nnang teng mo porojekeng, kafa valuation ya kgwedi e dirang ka teng, kafa tiro ya gagwe e farologanang ka teng le ya estimator kgotsa ya motlhami wa dikago, le kafa o ka itseng ka teng gore o a mo tlhoka. E kwaletswe batlhabolodi, dikontraka le bareki ba ba nnang ba utlwa “botsa QS” mme ba batla go itse gore seo se raya eng.

Se Quantity Surveyor a se Dirang

Quantity surveyor o tsamaisa lehlakore la ditshenyegelo le la kgwebo la porojeke mo botshelong jwa yone jotlhe. Tota, tiro e na le ditiro di le mmalwa tse di boelediwang mo porojekeng nngwe le nngwe:

Estimate le feasibility. Naya palo ya ntlha e e ka sireletsegang ya gore porojeke e tla tura bokae, pele ope a ikgolega.
Bills of quantities (BOQ). Lekanya ditiro go tswa mo dithadisong mme o di fetole bili e e kwadilweng ka dintlha e dikontraka di e beelang tlhwatlhwa bakeng sa tender.
Theko le dikonteraka. Gakolola ka mofuta wa konteraka, bapisa di-tender mme o beele dikotsi tlhwatlhwa.
Tekanyo le valuation. Lekanya tiro e e dirilweng mo lefelong mme o e beele boleng bakeng sa tuelo ya kgwedi.
Diphetogo le dikleimi. Beela diphetogo tlhwatlhwa mme o sekaseke dikleimi, gore boemo jwa kgwebo bo nne bo siame.
Taolo ya ditshenyegelo le dipego. Sala morago ditshenyegelo tse di ikgoleditsweng le tsa nnete kgatlhanong le bajete, mme o akanye ditshenyegelo tsa bofelo.
Final account. Dumelana ka boleng jwa bofelo jwa konteraka fa tiro e weditswe.

Ka bokhutshwane, QS ke motho yo motsamaisi a mo leletsang go botsa, “A re sa ntse re tla dira poelo ya rona?”

Kwa QS a Nnang Teng: Kontraka, Mogakolodi kgotsa Motlhabolodi

Leina le le lengwe la tiro le akaretsa ditulo di le tharo tse di farologaneng, ka jalo go botlhokwa gore o bua ka efe. Ba na le bokgoni jo bo tshwanang mme ba direla batho ba ba farologaneng.

Setulo	Ba direla mang	Se ba se lebileng
QS wa kontraka	Kontraka ya kago	Go duelwa: go beela di-tender tlhwatlhwa, go lekanya tiro, go romela dikopo tsa tuelo ka bosupi jo bo tiileng
QS wa porofešenale (PQS)	Moreki kgotsa motlhabolodi	Kgakololo e e ikemetseng ya ditshenyegelo: feasibility, BOQ, di-valuation tse di siameng, tsamaiso ya konteraka, dipego go mofani wa madi
QS wa ka fa gare wa motlhabolodi	Kgwebo ya tlhabololo	Boemo jwa madi: ditshenyegelo go wetsa ka yuniti, bajete kgatlhanong le ditshenyegelo tsa nnete, feasibility mo diporojekeng tsotlhe

Diporojeke tse dintsi di na le di-QS di le pedi tse di lebaganang kgwedi le kgwedi. QS wa kontraka o tlisa se se agilweng. PQS wa moreki o se tlhatlhoba mme o atlenegisa se se tshwanetseng go duelwa. Kgatelelo eo e a thusa. E tshegetsa dipalo di siame mo mahlakoreng a mabedi.

QS mo Porojekeng Yotlhe

Tsela e e bonolo go gaisa ya go tlhaloganya tiro eno ke go sala madi morago go tswa mo kakanyong go ya kwa go neelaneng. QS o na le tiro mo kgatong nngwe le nngwe:

Feasibility. Pele lefatshe le rekwa, QS o naya estimate ya ntlha ya ditshenyegelo gore motlhabolodi a leke gore a dipalo di a dira.
Thadiso le BOQ. Fa dithadiso di ntse di gola, QS o lekanya ditiro mme o kwala bill of quantities.
Tender le kabo. QS o bapisa di-tender ka tsela e e lekalekanang mme o gakolola ka mofuta wa konteraka, jaaka JBCC, NEC kgotsa GCC.
Kago. Kgwedi nngwe le nngwe, QS o lekanya tiro e e weditsweng, o beela diphetogo tlhwatlhwa mme o baakanya valuation ya tuelo. Konteraka e swetsa gore retention e kana kang e tshwarwa.
Taolo ya ditshenyegelo. Mo nakong yotlhe ya kago, QS o sala ditshenyegelo morago kgatlhanong le bajete mme o akanya ditshenyegelo go wetsa. Go feta bajete go bonala e le tlhagiso ya ntlha, e seng kgakgamatso kwa bokhutlong. Kaedi ya rona ka go thibela go feta ga ditshenyegelo tsa kago e tlhalosa mabaka a a tlwaelegileng.
Final account. Fa tiro e weditswe, QS o dumelana le lehlakore le lengwe ka boleng jwa bofelo jwa konteraka.

Teko e e bonako. Fa o sa kgone go araba “Se se turile bokae go fitlha jaanong, go setse bokae go dirisiwa, mme a re sa ntse re le mo poelong?” mo bekeng nngwe le nngwe, o na le phatlha e quantity surveyor a e tlatsang.

Kafa Valuation ya Kgwedi e Dirang ka Teng

Valuation ya kgwedi ke kwa QS a fetolang tswelelopele ya lefelo go nna madi a tuelo. Sekai se se nolofaditsweng sa porojeke ya matlo e e nang le retention ya 10% le VAT ya 15%:

Mola	Madi
Tiro e e weditsweng go fitlha jaanong (e lekantswe mo lefelong)	R4,200,000
Didirisiwa mo lefelong	R150,000
Boleng jo bo feletseng go fitlha jaanong	R4,350,000
Go ntsha retention (10%)	R435,000
Boleng jo bo setseng go fitlha jaanong	R3,915,000
Go ntsha madi a a netefaditsweng pele	R2,970,000
Madi a a tshwanetseng go duelwa kgwedi eno (kwa ntle ga VAT)	R945,000
VAT ya 15%	R141,750
Palogotlhe e e tshwanetseng go duelwa kgwedi eno	R1,086,750

Mola mongwe le mongwe o tlhoka bosupi. QS o boloka ditekanyo, ditshwantsho tsa lefelo, diphetogo tse di dumeletsweng le di-delivery note kwa morago ga dipalo. Kwa ntle ga bosupi joo, lehlakore le lengwe le tla fokotsa kleimi. Diphesente tsa retention le matlha a go e lokolola di tswa mo konterakeng, ka jalo ka metlha tlhatlhoba dintlha tsa konteraka go na le go akanya palo. Kaedi ya rona ya ditifikeiti tsa tuelo ya tswelelopele mo Aforika Borwa e tlhalosa potologo yotlhe ya setifikeiti.

QS, Estimator kgotsa Motlhami wa Dikago: Ke Mang yo o Dirang Eng

Ditiro tseno tse tharo gantsi di a tlhakatlhakanngwa, ka jalo fano ke tlhaloso e e bonolo. Estimator o beela tiro tlhwatlhwa, gantsi bakeng sa kontraka, go fenya tender. Quantity surveyor le ene o dira jalo. Morago ga moo QS o tsamaisa ditshenyegelo mo kagong yotlhe: tekanyo, diphetogo, di-valuation le final account. Motlhami wa dikago o thadisa kago. Mo diporojekeng tse dintsi tsa JBCC, motlhami wa dikago gape o dira jaaka principal agent yo o tsamaisang konteraka. Principal agent le ene e ka nna QS kgotsa project manager.

Tiro	Tiro e kgolo	Fa ba dira thata
Estimator	Go beela tiro tlhwatlhwa go fenya tender	Pele konteraka e saenwa
Quantity surveyor	Go laola ditshenyegelo go tswa estimate go ya final account	Go tswa feasibility go ya final account
Motlhami wa dikago	Go thadisa kago, gantsi le go tsamaisa konteraka	Go tswa mo kakanyong go ya go weleng

Motlhami wa dikago ke mong wa thadiso. Estimator ke mong wa tlhwatlhwa ya tender. QS ke mong wa madi go tswa kwa tshimologong go ya kwa bokhutlong.

Boemo jwa Aforika Borwa

Quantity surveying mo Aforika Borwa e latela dikonteraka, ditekanyetso le melao ya selegae. QS yo o siameng wa SA o itse:

Mefuta ya dikonteraka. JBCC e tlwaelegile mo tirong ya kago ya dikago. NEC le GCC di tlwaelegile mo tirong ya civil le ya mafaratlhatlha. Nngwe le nngwe e na le melao ya yone ya di-valuation, retention le diphetogo. Kaedi ya rona e e bapisang dikonteraka tsa JBCC, NEC le GCC e bontsha dipharologano.
Ditekanyetso tsa tekanyo. Gantsi dibili tsa dikago di baakanngwa go ya ka ASAQS Standard System of Measuring Building Work, gore bontsi bo raye selo se se tshwanang go mongwe le mongwe yo o dirang tender.
Lekgotla la porofešene. Quantity Surveying Profession Act 49 of 2000 e tlhomile South African Council for the Quantity Surveying Profession (SACQSP), e e kwadisang di-quantity surveyor. Association of South African Quantity Surveyors (ASAQS) ke mokgatlho wa porofešene o go nna leloko la one e leng boithaopo.
Melao e mengwe. Kgeleso ya CIDB e dira mo tirong ya puso. Melao ya NHBRC e dira mo matlong a mašha. VAT le retention le tsone di ama dipalo tse QS a di laolang.

Ke ka moo setswerere sa ditshenyegelo se se katisitsweng kwa nageng e nngwe se tlhokang nako ya go ithuta dikonteraka le ditekanyetso tsa selegae pele se tsaya porojeke ya Aforika Borwa.

Kafa o ka Itseng ka Teng gore o Tlhoka QS

Se se swetsang gore a o tlhoka QS ga se bogolo jwa porojeke. Ke gore madi a gago a na le dikarolo di le kae tse di tsamayang. Ruri o a mo tlhoka fa:

O adima madi kgatlhanong le porojeke, mme mofani wa madi o batla go saena go go ikemetseng ga ditshenyegelo pele a lokolola madi.
Diphetogo tsa moreki kgotsa tsa thadiso di diragala gantsi, mme ga o tlhomamise gore nngwe le nngwe e beetswe tlhwatlhwa, e dumeletswe mme e duetswe.
O tsamaisa diporojeke di feta nngwe mme ga o kgone go bapisa ditshenyegelo tsa tsone ka tsela e e tshwanang.
Madi a a netefaditsweng a nna a le kwa tlase ga estimate ya gago, mme ga o itse gore ke eng.

Mo tirong e nnye ya poraefete e e nang le tlhwatlhwa e e tsepameng le diphetogo di se kae, kontraka e ka laola ditshenyegelo kwa ntle ga QS wa nako e e tletseng. Le fa go ntse jalo, ba bantsi ba dirisa QS bakeng sa BOQ le final account.

Go Dira Sentle le Quantity Surveyor wa Gago

QS o siame fela jaaka tshedimosetso e a e amogelang. Batlhabolodi le dikontraka ba ka dira gore tiro eno e dire sentle thata ka mekgwa e le mmalwa:

Tsenya QS ka bonako. Kgakololo ya ditshenyegelo ka nako ya feasibility e boloka madi a mantsi go feta taolo ya ditshenyegelo ka nako ya kago.
Dumela diphetogo ka go kwala. Phetogo e e se nang taelo e e kwadilweng e thata go e beela tlhwatlhwa mme e thata le go feta go e busetsa.
Abelana ka direkoto tsa lefelo beke le beke. QS o tlhoka buka ya letsatsi, ditshwantsho tsa tswelelopele le di-delivery note go beela tiro boleng ka tshiamo.
Dumelana ka sebopego se le sengwe sa pego ya ditshenyegelo. Dirisa sebopego se se tshwanang kgwedi le kgwedi, gore mekgwa e bonolo go e bona.
Boloka motswedi o le mongwe wa boammaaruri. Dibajete, diphetogo le di-valuation di tshwanetse go nna mo sistimeng e le nngwe, e seng mo di-spreadsheet di le tlhano.

Ditlhopha tse dintsi tsa QS jaanong di dirisa software go boloka BOQ, diphetogo, di-valuation le ditshenyegelo go wetsa mo rekotong e le nngwe. Didirisiwa tsa Aforika Borwa tse di jaaka Wakha di tshegetsa ditifikeiti tsa tuelo tsa JBCC, NEC le GCC le bajete kgatlhanong le ditshenyegelo tsa nnete ka Rand. Software e tshegetsa QS. Ga e tseye sebaka sa katlholo ya gagwe. Go bona dintlha tsa didirisiwa, bona kaedi ya rona ya software ya quantity surveying mo Aforika Borwa.

Mafoko a Bokhutlo

Quantity surveyor o tshegetsa madi a porojeke a ikanyega, go tswa mo estimate ya ntlha ya feasibility, ka valuation nngwe le nngwe ya kgwedi le phetogo nngwe le nngwe, go ya final account. Mo diporojekeng tsa Aforika Borwa, tse di nang le dikonteraka tsa JBCC, NEC le GCC, melao ya CIDB le NHBRC le melelwane e e tiileng ya bafani ba madi, tiro eno e sireletsa poelo e o e rulaganyeditseng. Dipotso tse QS a di arabang ga di fetoge: se se turile bokae, go setse bokae, mme a re sa ntse re latela leano?

Dipotso tse di Botsiwang Gantsi

Quantity surveyor ke eng?

Quantity surveyor ke setswerere sa kago se se laolang ditshenyegelo tsa porojeke go tswa kwa tshimologong go ya kwa bokhutlong. O dira estimate ya ditshenyegelo, o baakanya bill of quantities, o beela tiro boleng bakeng sa tuelo, o beela diphetogo tlhwatlhwa mme o dumelana ka final account. Mo Aforika Borwa, di-quantity surveyor tsa porofešenale di ikwadisa le SACQSP.

A quantity surveyor o tshwana le estimator?

Nnyaa, mme ditiro tsa bone di a kopana. Estimator o beela tiro tlhwatlhwa go fenya tender. Quantity surveyor le ene o dira jalo, morago o tsamaisa ditshenyegelo mo kagong yotlhe: tekanyo, diphetogo, di-valuation le final account. QS mongwe le mongwe a ka dira estimate. Ga se estimator mongwe le mongwe yo o dirang tiro yotlhe ya QS.

A ke tlhoka quantity surveyor bakeng sa porojeke e nnye?

Fa o adima madi kgatlhanong le porojeke, o na le diphetogo gantsi kgotsa o tlhoka di-valuation tsa kgwedi tse di netefaditsweng, karabo gantsi ke ee. Se se swetsang ke gore madi a raraane go le kana kang, e seng bogolo jwa bodilo. Le ntlo e le nngwe e e nang le dituelo tsa kgwedi le diphetogo e ka latlhegelwa ke poelo kwa ntle ga taolo e e siameng ya ditshenyegelo.

QS o na le dithuto dife mo Aforika Borwa?

Bontsi jwa di-quantity surveyor tsa Aforika Borwa di na le degree e e amogetsweng ya quantity surveying. Go dira jaaka porofešenale, di ikwadisa le South African Council for the Quantity Surveying Profession (SACQSP). Di le dintsi gape ke maloko a ASAQS.

Pharologano ke eng magareng ga QS wa kontraka le QS wa moreki?

QS wa kontraka o dira go busetsa ditshenyegelo tsa kontraka le go duelwa. PQS wa moreki o naya kgakololo e e ikemetseng mme o atlenegisa boleng jo bo siameng bakeng sa moreki. Mo diporojekeng tse dintsi ba ba babedi ba teng, mme kgatelelo magareng ga bone e tshegetsa valuation e ikanyega.

Ditlhogo tse di amanang: