JBCC kgotsa NEC kgotsa GCC: Ke Efe ka 2026?

Foromo e e phoso ya konteraka, mme o ipaya mo kotsing ya ditiego tsa dituelo, disetifikeiti tse di ganediwang le go kgaolwa mo tender. Mo Afrika Borwa, ditlhopha tse tharo tsa dikonteraka di busa: JBCC (Joint Building Contracts Committee), NEC (New Engineering Contract) le GCC (General Conditions of Contract). Nngwe le nngwe e direla makala a a farologaneng, e abela kotsi ka tsela e e farologaneng, mme e dirisa ditsamaiso tse di farologaneng tsa tuelo. Bakonteraka le batlhami ba le bantsi ba tsena mo dikgotlhang, dituelong tse di diegang le go fetisa tekanyetsokabo fela ka gonne ba sa tsamaisa konteraka le porojeke kgotsa moreki.
Kaedi eno e bapisa JBCC kgatlhanong le NEC kgatlhanong le GCC dikonteraka mo maemong a Afrika Borwa: leng go dirisa nngwe le nngwe, ka moo disetifikeiti tsa tuelo le diphetogo di dirang ka teng mo tsamaisong nngwe le nngwe, le ka moo o ka di tsamaisang kwa ntle ga go nwela mo di-spreadsheet.
Ke ka Ntlha Yang go Tlhopha Foromo ya Konteraka go le Botlhokwa
Foromo ya konteraka e o e tlhophang e baya motheo wa ka moo porojeke ya gago e tla laolwang ka teng, ka moo dikgotlhang di tla rarabololwang ka teng, le ka moo dituelo di tla elelang ka teng. Fa o dira phoso, o tla lebana le:
- Ditiego tsa dituelo, Dikonteraka tse di farologaneng di na le ditsamaiso tse di farologaneng tsa disetifikeiti tsa tuelo. Go dirisa foromo e e phoso go ka baka tlhakatlhakano le ditiego.
- Go gola ga dikgotlhang, Konteraka nngwe le nngwe e na le mekgwa e e farologaneng ya tharabololo ya dikgotlhang. Dingwe di na le kganetsano thata, tse dingwe di dirisanya thata.
- Kabo e e phoso ya kotsi, Dikonteraka di abela kotsi ka tsela e e farologaneng. Go dirisa konteraka e e sa tsamaisaneng le mofuta wa porojeke ya gago go ka go tlogela o le mo kotsing.
- Mathata a go ikobela melao, Diporojeke tsa lekala la puso gantsi di pateletsa diforomo tse di rileng tsa dikonteraka. Go dirisa e e phoso go ka kgaola tender ya gago.
Mo Afrika Borwa, go tlhopha konteraka ga se fela ka ga se o se ratang, gantsi go laolwa ke mofuta wa porojeke, lekala la moreki le ditlhokego tsa melao. Go tlhaloganya dikgoreletso tseno go go thusa go tlhopha konteraka e e siameng le go e laola sentle.
Kakaretso ya Dikonteraka tsa Kago tsa Afrika Borwa
Pele re tsena mo papisong, fano ke kakaretso ya bonako ya setlhopha sengwe le sengwe sa dikonteraka le kwa se dirisiwang teng mo mmarakeng wa Afrika Borwa.
JBCC: Selekanyo sa Lekala la Poraefete
Setlhopha sa Joint Building Contracts Committee (JBCC) ke foromo ya konteraka e e dirisiwang thata mo lekaleng la poraefete la Afrika Borwa. Se diretswe ditiro tsa kago, kago ya bonno, kgwebo le intaseteri, mme se ratiwa ke batlhami ba dithoto, bareki ba poraefete le bakonteraka ba ba dirang mo diporojekeng tsa poraefete.
Dikonteraka tse dikgolo tsa JBCC:
- Principal Building Agreement (PBA): konteraka e kgolo ya ditiro tsa kago, e e diretsweng diporojeke tse di raraaneng tse di tsayang go feta dikgwedi di le robongwe kgotsa tse di nang le contract sum e e fetang R5 million
- Minor Works Agreement: konteraka e e nolofaditsweng bakeng sa diporojeke tse di bonolo tse di sa feteng dikgwedi di le robongwe mme di sa fete R5 million
- Nominated/Selected Subcontract Agreement, Bakeng sa go laola di-subcontractor mo diporojekeng tsa JBCC
Kwa JBCC e dirisiwang teng:
- Ditlhabololo tsa bonno tsa poraefete
- Diporojeke tsa kago ya kgwebo
- Kago ya intaseteri
- Diporojeke tsa tlhabololo ya dithoto
- Mafaratlhatlha a lekala la poraefete (fa go sa pateletswe ka tsela e nngwe)
Karolo ya mmaraka: JBCC e busa ditiro tsa kago tsa lekala la poraefete, ka karolo ya mmaraka e e akanyediwang go 60–70% mo diporojekeng tsa kago tsa poraefete.
NEC: Selekanyo sa Lekala la Puso le sa Engineering
Setlhopha sa New Engineering Contract (NEC) se ntse se ratiwa thata mo lekaleng la puso la Afrika Borwa le mo diporojekeng tsa engineering. Se ne sa tlhamiwa kwa UK kwa tshimologong, mme NEC4 e amogetswe ke di-parastatal le dimetro tse dikgolo tsa Afrika Borwa bakeng sa mafaratlhatlha le ditiro tsa engineering.
Dikonteraka tse dikgolo tsa NEC:
- NEC4 Engineering and Construction Contract (ECC), Konteraka e kgolo ya ditiro tsa engineering le kago
- NEC4 Professional Services Contract (PSC), Bakeng sa bagakolodi le ditirelo tsa boitseanape
- NEC4 Term Service Contract, Bakeng sa dikonteraka tsa tlhokomelo le ditirelo tse di tswelelang
Kwa NEC e dirisiwang teng:
- Diporojeke tsa ditsela tsa SANRAL
- Mafaratlhatlha a motlakase a Eskom
- Diporojeke tsa diterena le maemakepe a Transnet
- Diporojeke tsa mafaratlhatlha a dimetro (City of Cape Town, City of Johannesburg)
- Mafaratlhatlha a metsi (Rand Water, bomasepala)
- Diporojeke tsa engineering tse di tlhokang tirisanommogo
Karolo ya mmaraka: NEC e gola ka bonako mo lekaleng la puso, bogolo mo diporojekeng tsa mafaratlhatlha le engineering. E akanyediwa go emela 20–30% ya dikonteraka tsa lekala la puso.
GCC: Selekanyo sa Puso
General Conditions of Contract for Construction Works (GCC) e gatisiwa ke South African Institution of Civil Engineering (SAICE). Mafapha a bosetšhaba le a porofense le bomasepala ba le bantsi ba e tlhalosa bakeng sa ditiro tsa puso, bogolo dikonteraka tsa civil le engineering. cidb Standard for Uniformity in Construction Procurement e e bontsha mo diforomong tse di tlwaelegileng tse bareki ba puso ba ka di dirisang, mmogo le JBCC, NEC le FIDIC.
Dikgatiso tse dikgolo tsa GCC:
- GCC 2015, kgatiso e e santseng e kwadilwe mo dikonterakeng di le dintsi tsa puso tse di tsamaang
- GCC 2025, kgatiso e ntšhwa ya SAICE e e simolotsweng ka 2025, ka melao e e tiileng go feta ka ga ditaelo tse di kwadilweng, dikleime le tuelo e e diegileng
Disetifikeiti tsa tuelo tsa GCC bontsi ke kgang ya mokonteraka wa civil. Setlhagiswa sa rona sa kgaitsadi Sakha se di akaretsa ka botlalo: bona tsamaiso ya setifikeiti sa tuelo sa GCC, disetifikeiti tsa tuelo tsa GCC 2015 kgatlhanong le GCC 2025 le kaedi e e atologileng ya software ya civil engineering mo Afrika Borwa.
Kwa GCC e dirisiwang teng:
- Diporojeke tsa mafapha a puso ya bosetšhaba
- Ditiro tsa puso ya porofense
- Diporojeke tsa masepala (fa go sa dirisiwe NEC)
- Diporojeke tsa setso tsa measure-and-value
Karolo ya mmaraka: GCC e santse e busa mo diporojekeng tsa mafapha a puso, e emela ka nna 40–50% ya dikonteraka tsa lekala la puso, le fa NEC e ntse e tsaya sebaka.
Papiso e e Tseneletseng: JBCC kgatlhanong le NEC kgatlhanong le GCC
Go tlhaloganya dipharologano magareng ga diforomo tseno tsa dikonteraka go go thusa go tlhopha e e siameng le go e laola sentle. Fano ke papiso e e bapileng ya dintlha tse di botlhokwa.
Mekgwa ya Tuelo
Tsamaiso ya Tuelo ya JBCC:
JBCC e dirisa tsamaiso ya setso ya disetifikeiti tsa tuelo tsa nakwana. Principal agent (architect kgotsa quantity surveyor) o ntsha disetifikeiti tsa tuelo tsa nakwana kgwedi le kgwedi, a netefatsa tiro e e feditsweng go fitlha gompieno. Dituelo gantsi:
- Di ntshiwa kgwedi le kgwedi go ya ka tiro e e feditsweng
- Di akaretsa retention (gantsi 5–10%)
- Di akaretsa diphetogo le diphetolo
- Di duelwa mo malatsing a le 14–21 morago ga setifikeiti se ntshiwa
Tsamaiso ya tuelo ya JBCC e bonolo mme e ka nna bonya fa disetifikeiti di sa ntshiwe ka nako. Bakonteraka ba ikaegile ka go ntshiwa ga disetifikeiti ka nako bakeng sa cash flow.
Tsamaiso ya Tuelo ya NEC:
NEC e dirisa tsamaiso ya tuelo e e theilweng mo ditirong (activity-based) kgotsa mo target cost, go ya ka kgetho ya konteraka e e tlhophilweng. Dituelo gantsi:
- Di theilwe mo ditirong tse di feditsweng kgotsa mo diphesenteng tsa target cost
- Di akaretsa tsamaiso ya early warning bakeng sa go fetisa ditshenyegelo go go ka diragalang
- Megato ya tuelo e e tlang gantsi (gantsi gabedi ka kgwedi)
- Mokgwa wa tirisanommogo o o nang le kotsi e e abelanwang
Tsamaiso ya tuelo ya NEC e diretswe go nna bonako le go dirisanya thata, ka ditsamaiso tsa early warning tse di thusang go thibela dikgotlhang pele di gola.
Tsamaiso ya Tuelo ya GCC:
GCC e dirisa tsamaiso ya setso ya tuelo ya measure-and-value, e e tshwanang le JBCC mme e na le dipharologano dingwe:
- Disetifikeiti tsa tuelo tsa kgwedi go ya ka tiro e e lekantsweng
- Retention gantsi 5–10%
- Tuelo mo malatsing a le 30 a setifikeiti (go le go leele go feta JBCC)
- Tsamaiso ya semmuso thata ya go lekanya
Dituelo tsa GCC di ka nna bonya ka ntlha ya ditlhokego tsa semmuso tsa go lekanya le dipeelo tse ditelele tsa tuelo.
Kabo ya Kotsi
Kabo ya Kotsi ya JBCC:
JBCC e latela mokgwa wa setso wa kabo ya kotsi:
- Kotsi ya mokonteraka: Botswerere jwa tiro, didirisiwa, ditiego tsa nako (ntle le fa di letlelesega), go fetisa ditshenyegelo
- Kotsi ya moreki: Diphoso tsa thulaganyo (fa moreki a neela thulaganyo), force majeure, maemo a mmu (fa a sa senolwa)
- Kotsi e e abelanwang: Diphetogo, ditiego tse di bakilweng ke moreki kgotsa moemedi
JBCC e lekalekane go le gonnye mme e ka nna le kganetsano fa dikgotlhang di tlhaga, ka gonne kabo ya kotsi gantsi e tlhalosiwa ka thata.
Kabo ya Kotsi ya NEC:
NEC e dirisa mokgwa wa tirisanommogo thata wa go abelana kotsi:
- Tsamaiso ya early warning, Ditlhopha tsoopedi di tshwanetse go itsise ka mathata a a ka diragalang
- Compensation events, Ditiragalo tse di tlhalositsweng tse di simololang diphetolo tsa nako le ditshenyegelo
- Kotsi e e abelanwang, Kgatelelo e kgolo mo go rarabololeng mathata mmogo
- Bopepeneneng, Dipuisano tse di bulegileng thata le go abelana kotsi
NEC e diretswe go fokotsa dikgotlhang ka early warning le tirisanommogo, le fa e tlhoka taolo ya konteraka e e mafolofolo thata. Mo tirong ya civil le mafaratlhatlha, compensation events di tsamaisa bontsi jwa dikleime tsa NEC; kaedi ya Sakha ya NEC compensation events mo Afrika Borwa e tlhalosa dikitsiso le di-time bar.
Kabo ya Kotsi ya GCC:
GCC e latela mokgwa wa setso o o bayang kotsi e ntsi mo mokonterakeng:
- Kotsi ya mokonteraka: Bontsi jwa dikotsi tsa porojeke, go akaretsa maemo a mmu, ditiego tsa loapi, go fetisa ditshenyegelo
- Kotsi ya moreki: E lekanyeditswe, bogolo diphoso tsa thulaganyo le force majeure
- Tsamaiso ya semmuso, Tlhaloso e e tiileng ya dipeelo tsa konteraka
GCC e tle e abele mokonteraka kotsi e ntsi, e e ka dirang gore e nne thata mo bakonterakeng mme e naya bareki tlhomamo e kgolo.
Tharabololo ya Dikgotlhang
Tharabololo ya Dikgotlhang ya JBCC:
JBCC e dirisa tsamaiso ya setso ya tharabololo ya dikgotlhang:
- Tshwetso ya Principal Agent, Tshwetso ya ntlha ya principal agent
- Adjudication, E ka isa dikgotlhang kwa adjudication
- Arbitration, Tharabololo ya bofelo ka arbitration
- Kgotlatshekelo, E ka ya kwa dikgotlatshekelong fa arbitration e palelwa
Tsamaiso e ka nna bonya mme e nne le kganetsano, dikgotlhang gantsi di gola go ya kwa arbitration kgotsa kgotlatshekelong.
Tharabololo ya Dikgotlhang ya NEC:
NEC e na le tsamaiso e e rulaganeng thata ya tharabololo ya dikgotlhang:
- Early warning, Mathata a lemogwa go sa le gale ka tsamaiso ya temoso
- Tshwetso ya Project Manager, Tshwetso ya ntlha ya project manager
- Adjudication, Dikgotlhang di isiwa kwa adjudication (e bonako go feta arbitration)
- Arbitration/Kgotlatshekelo, Tharabololo ya bofelo fa go tlhokega
Tsamaiso ya early warning ya NEC e thusa go thibela dikgotlhang, mme adjudication gantsi e bonako go feta arbitration.
Tharabololo ya Dikgotlhang ya GCC:
GCC e dirisa tsamaiso ya semmuso ya tharabololo ya dikgotlhang:
- Tshwetso ya Engineer, Tshwetso ya ntlha ya engineer
- Dispute Adjudication Board, E ka dirisa DAB bakeng sa dikgotlhang
- Arbitration, Tharabololo ya bofelo ka arbitration
- Kgotlatshekelo, E ka ya kwa dikgotlatshekelong
Tsamaiso ya GCC ke ya semmuso mme e ka nna bonya, dikgotlhang gantsi di tlhoka arbitration.
Ditiriso tse di Tlwaelegileng
JBCC e Siametse:
- Ditlhabololo tsa bonno tsa poraefete
- Diporojeke tsa kago ya kgwebo
- Tlhabololo ya dithoto (go tloga ka kgonagalo go ya kwa go neeleng)
- Diporojeke kwa moreki a batlang konteraka ya setso e e tlhaloganngwang sentle
- Ditiro tsa kago (e seng engineering/mafaratlhatlha)
- Diporojeke tse di nang le tiro e e phepa le diphetogo di le mmalwa tse di solofetsweng
NEC e Siametse:
- Diporojeke tsa mafaratlhatlha a lekala la puso
- Ditiro tsa engineering (ditsela, dibororo, mafaratlhatlha a metsi)
- Diporojeke tse di tlhokang tirisanommogo
- Diporojeke tse di raraaneng tse di nang le kgonagalo e kgolo ya diphetogo
- Diporojeke kwa early warning le taolo ya kotsi di leng botlhokwa pele
- Diporojeke tsa mafaratlhatlha tsa di-parastatal le dimetro
GCC e Siametse:
- Diporojeke tsa mafapha a puso (tse di pateletswang)
- Diporojeke tsa setso tsa measure-and-value
- Diporojeke kwa mokgwa wa semmuso, wa setso o tlhokegang
- Ditiro tsa lekala la puso tse di pateletswang ke CIDB
- Diporojeke tse di nang le tiro e e phepa le go raraana go go lekanyeditsweng
- Mafaratlhatlha a puso kwa GCC e tlhalositsweng
Mefuta ya Diporojeke
Mefuta ya Diporojeke ya JBCC:
- Matlo a bonno le di-complex
- Meago ya diofisi tsa kgwebo
- Mafelo a mabenkele
- Diwarehouse tsa intaseteri
- Diporojeke tsa tlhabololo ya dithoto
- Dintšhwafatso tsa meago le fit-out
Mefuta ya Diporojeke ya NEC:
- Kago le tokafatso ya ditsela
- Kago ya dibororo
- Mafaratlhatlha a metsi le metsi a a leswe
- Mafaratlhatlha a motlakase
- Mafaratlhatlha a diterena
- Mafaratlhatlha a maemakepe
- Diporojeke tsa engineering tse di tlhokang tirisanommogo
Mefuta ya Diporojeke ya GCC:
- Diporojeke tsa kago tsa puso
- Mafaratlhatlha a masepala
- Mafaratlhatlha a porofense
- Diporojeke tsa mafapha a bosetšhaba
- Ditiro tsa kago tsa setso
- Diporojeke tsa lekala la puso tse di laolwang ke CIDB
Tafole ya Papiso: JBCC kgatlhanong le NEC kgatlhanong le GCC
| Karolo | JBCC | NEC | GCC |
|---|---|---|---|
| Tiriso e Kgolo | Ditiro tsa kago tsa lekala la poraefete | Engineering/mafaratlhatlha a lekala la puso | Diporojeke tsa mafapha a puso |
| Karolo ya Mmaraka | 60–70% lekala la poraefete | 20–30% lekala la puso | 40–50% lekala la puso |
| Makgetlho a Tuelo | Disetifikeiti tsa kgwedi | Gabedi ka kgwedi (gantsi) | Disetifikeiti tsa kgwedi |
| Dipeelo tsa Tuelo | Malatsi a le 14–21 | E farologana ka kgetho | Malatsi a le 30 |
| Motheo wa Tuelo | Tiro e e feditsweng (lump sum) | Ditiro/target cost | Measure and value |
| Retention | 5–10% e e tlwaelegileng | E farologana ka kgetho | 5–10% e e tlwaelegileng |
| Kabo ya Kotsi | Ya setso e e lekalekaneng | Tirisanommogo/e e abelanwang | E bayang kotsi e ntsi mo mokonterakeng |
| Tharabololo ya Dikgotlhang | Adjudication → Arbitration | Early warning → Adjudication | DAB → Arbitration |
| Tsamaiso ya Diphetogo | Di-variation order tsa semmuso | Compensation events | Di-variation order tsa semmuso |
| Tsamaiso ya Early Warning | Nnyaa | Ee (e pateletswa) | Nnyaa |
| Mokgwa wa Tirisanommogo | Wa magareng | O mogolo | O monnye |
| Go Raraana | Ga magareng | Go gogolo | Ga magareng |
| Boleng jo bo Tlwaelegileng jwa Porojeke | R500K – R100M+ | R10M – R1B+ | R1M – R500M+ |
| E Siametse | Diporojeke tsa kago tsa poraefete | Mafaratlhatlha/engineering a puso | Ditiro tsa mafapha a puso |
| Tsamaiso ya Konteraka | Principal Agent | Project Manager | Engineer |
| Go Okediwa ga Nako | Ditiego tse di letlelesegang | Compensation events | Dikleime tsa extension of time |
Leng go Dirisa Konteraka Efe
Dirisa JBCC Fa:
- O dira mo lekaleng la poraefete, JBCC ke selekanyo sa ditiro tsa kago tsa poraefete
- Porojeke ya gago ke porojeke ya kago, Meago ya bonno, kgwebo kgotsa intaseteri
- O batla konteraka e e tlhaloganngwang sentle, JBCC e itsege mo bontsing jwa bakonteraka ba Afrika Borwa
- Moreki wa gago o rata mokgwa wa setso, Bareki ba le bantsi ba poraefete ba phuthologile ka JBCC
- O dira tlhabololo ya dithoto, JBCC e dira sentle mo diporojekeng tsa tlhabololo
- Tiro ya porojeke e phepa go le gonnye, JBCC e dira sentle go gaisa fa diphetogo di lekanyeditswe
Diporojeke tsa sekai: Tlhabololo ya estate ya bonno, moago wa diofisi tsa kgwebo, lefelo la mabenkele, kago ya warehouse.
Dirisa NEC Fa:
- O direla di-parastatal kgotsa dimetro, SANRAL, Eskom, Transnet, City of Cape Town, City of Johannesburg gantsi di pateletsa NEC
- Porojeke ya gago ke mafaratlhatlha kgotsa engineering, Ditsela, dibororo, mafaratlhatlha a metsi, diporojeke tsa motlakase
- O tlhoka tirisanommogo, Tsamaiso ya early warning ya NEC e rotloetsa tirisanommogo
- Porojeke ya gago e na le kgonagalo e kgolo ya diphetogo, NEC e samagana le diphetogo ka compensation events
- O batla dituelo tse di bonako, Megato ya tuelo ya NEC gantsi e tla gantsi
- Taolo ya kotsi e botlhokwa pele, Tsamaiso ya early warning ya NEC e thusa go laola dikotsi pele ga nako
Diporojeke tsa sekai: Tokafatso ya tsela ya SANRAL, substation ya Eskom, mafaratlhatlha a metsi a metro, mafaratlhatlha a diterena.
Dirisa GCC Fa:
- O direla mafapha a puso, GCC gantsi e pateletswa mo diporojekeng tsa puso ya bosetšhaba/porofense
- Porojeke ya gago e laolwa ke CIDB, GCC e tlhokwa mo diporojekeng di le dintsi tsa CIDB
- O dira tiro ya setso ya measure-and-value, GCC e siametse diporojeke tsa setso tsa go lekanya
- Moreki wa gago o tlhalosa GCC, Bareki bangwe ba pateletsa GCC go nna le go tshwana
- O phuthologile ka kotsi e ntsi mo mokonterakeng, GCC e abela bakonteraka kotsi e ntsi
- Ditsamaiso tsa semmuso di a tlhokega, GCC e naya tsamaiso ya konteraka ya semmuso, ya setso
Diporojeke tsa sekai: Porojeke ya kago ya puso, mafaratlhatlha a masepala, ditiro tsa ditsela tsa porofense, kago ya lefapha la bosetšhaba.
Disetifikeiti tsa Tuelo ka fa Tlase ga Mofuta mongwe le mongwe wa Konteraka
Go tlhaloganya ka moo disetifikeiti tsa tuelo di dirang ka teng ka fa tlase ga foromo nngwe le nngwe ya konteraka go botlhokwa thata bakeng sa cash flow. Bakeng sa dikgato tse di kgethegileng tsa JBCC, bona kaedi ya rona ya setifikeiti sa tuelo sa JBCC. Bakeng sa kakaretso e e atologileng, bona disetifikeiti tsa tuelo ya tswelelopele mo Afrika Borwa. Fa tlase ke ka moo tsamaiso nngwe le nngwe e samaganang le netefatso ka teng.
Disetifikeiti tsa Tuelo tsa JBCC
Tsamaiso:
- Tekanyetso ya boleng ya kgwedi, Mokonteraka o romela kleime ya kgwedi ya tiro e e feditsweng
- Tlhatlhobo ya Principal Agent, Principal Agent (architect kgotsa QS) o sekaseka tiro mme o ntsha Interim Payment Certificate (IPC)
- Diteng tsa setifikeiti, IPC e akaretsa:
- Tiro e e feditsweng go fitlha gompieno
- Didirisiwa tse di mo lefelong
- Go ntshiwa ga retention (gantsi 5–10%)
- Dituelo tsa pele
- Palo ya net e e tshwanetseng go duelwa
- Tuelo, Moreki o duela mo malatsing a le 14–21 morago ga setifikeiti se ntshiwa
- Setifikeiti sa bofelo, Morago ga practical completion, Final Payment Certificate e a ntshiwa
Dintlha tse dikgolo:
- Disetifikeiti di ntshiwa kgwedi le kgwedi
- Retention e golololwa ka dikgato (halofo ka practical completion, halofo kwa bofelong jwa defects liability period)
- Diphetogo di akarediwa mo disetifikeiting fa di dumeletswe
- Dipeelo tsa tuelo: malatsi a le 14–21 go tloga ka go ntshiwa ga setifikeiti
Dikgwetlho:
- Ditiego fa Principal Agent a sa ntshe disetifikeiti ka nako
- Dikgotlhang ka tekanyetso ya boleng di ka diegisa dituelo
- Retention e ka tshwara cash flow e ntsi
Disetifikeiti tsa Tuelo tsa NEC
Tsamaiso:
- Go fetsa ditiro, Mokonteraka o fetsa ditiro (kgotsa o fitlhelela mekgabiso ya target cost)
- Tlhatlhobo ya Project Manager, Project Manager o sekaseka tiro e e feditsweng
- Setifikeiti sa tuelo, Project Manager o ntsha setifikeiti sa tuelo (gantsi gabedi ka kgwedi)
- Diteng tsa setifikeiti, Di akaretsa:
- Boleng jwa ditiro tse di feditsweng
- Phesente ya target cost (fa e le Option C/D)
- Retention (fa e dira)
- Dituelo tsa pele
- Palo ya net e e tshwanetseng go duelwa
- Tuelo, Moreki o duela mo pakeng ya tuelo e e tlhalositsweng mo konterakeng
- Akhaonto ya bofelo, Akhaonto ya bofelo e baakanngwa morago ga go fetsa
Dintlha tse dikgolo:
- Megato ya tuelo e e tlang gantsi (gantsi gabedi ka kgwedi)
- Motheo wa ditiro kgotsa wa target cost
- Tsamaiso ya early warning e thusa go thibela dikgotlhang tsa dituelo
- Mokgwa wa tirisanommogo o fokotsa ditiego
Dikgwetlho:
- E raraane go e tsamaisa (e tlhoka go sala morago ditiro)
- E tlhoka go nna teng ka mafolofolo ga Project Manager
- Dikgetho tsa target cost di tlhoka go sala morago ditshenyegelo
Disetifikeiti tsa Tuelo tsa GCC
Tsamaiso:
- Go lekanya ga kgwedi, Engineer o lekanya tiro e e feditsweng mo kgweding
- Setifikeiti sa Engineer, Engineer o ntsha setifikeiti sa tuelo sa kgwedi
- Diteng tsa setifikeiti, Di akaretsa:
- Boleng jwa tiro e e lekantsweng
- Didirisiwa tse di mo lefelong
- Go ntshiwa ga retention (gantsi 5–10%)
- Dituelo tsa pele
- Palo ya net e e tshwanetseng go duelwa
- Tuelo, Moreki o duela mo malatsing a le 30 morago ga setifikeiti se ntshiwa
- Setifikeiti sa bofelo, Morago ga go fetsa, Final Payment Certificate e a ntshiwa
Dintlha tse dikgolo:
- Tsamaiso ya semmuso ya go lekanya
- Disetifikeiti tsa kgwedi
- Retention e golololwa ka dikgato
- Dipeelo tsa tuelo: malatsi a le 30 (go le go leele go feta JBCC)
Dikgwetlho:
- Dipeelo tsa tuelo tse di bonya (malatsi a le 30)
- Go lekanya ga semmuso go ka tsaya nako
- Dikgotlhang ka go lekanya di ka diegisa dituelo
Ke ka Ntlha Yang Di-spreadsheet le Didirisiwa tse di sa Golaganang di Palelwa
Go tsamaisa dikonteraka tsa JBCC, NEC le GCC ka di-spreadsheet le software ya accounting e e akaretsang go tlhola kotsi e e ka tilwang. Konteraka nngwe le nngwe e na le dibopego tse di farologaneng tsa disetifikeiti, dipeelo tsa tuelo, le melao ya diphetogo kgotsa ya compensation events. Go tshwara diporojeke di le dintsi tsa mefuta e e farologaneng ya dikonteraka mo Excel go isa kwa diphosong tsa difomula, matlha a go golola retention a a tlhaetsweng, le disetifikeiti tse di sa tsamaisaneng le ditlhokego tsa konteraka. Didirisiwa tsa software ya kago tsa US kgotsa Europe ga se gantsi di tshegetsa diforomo tsa dikonteraka tsa SA ka tlholego; di akanya dibopego le mareo a a farologaneng a dituelo. Bakeng sa bakonteraka le batlhami ba ba dirang tiro ya poraefete (JBCC) le ya puso (NEC kgotsa GCC) ka bobedi, tsamaiso e le nngwe ya software e e tlhaloganyang mefuta yotlhe e meraro ya dikonteraka e fokotsa diphoso mme e boloka cash flow e bonala.
Dipotso tse di Botswang Gantsi
A nka dirisa JBCC bakeng sa porojeke ya lekala la puso?
Gantsi, nnyaa. Diporojeke tsa lekala la puso gantsi di pateletsa NEC (bakeng sa di-parastatal le dimetro) kgotsa GCC (bakeng sa mafapha a puso). Le fa go ntse jalo, diporojeke dingwe tse dinnye tsa lekala la puso kgotsa diporojeke tse di nang le ditlhokego tse di rileng di ka letla JBCC. Ka metlha tlhatlhoba dikwalo tsa tender, di tla tlhalosa foromo ya konteraka e e tlhokwang.
Pharologano ke efe magareng ga JBCC Principal Building Agreement le Minor Works Agreement?
Principal Building Agreement (PBA) ke konteraka e e feletseng ya JBCC, e e diretsweng diporojeke tse di raraaneng tse di tsayang go feta dikgwedi di le robongwe kgotsa tse di nang le contract sum e e fetang R5 million. E akaretsa dipeelo tse di feletseng tsa diphetogo, go okediwa ga nako le tharabololo ya dikgotlhang. Minor Works Agreement ke phetolelo e e nolofaditsweng bakeng sa diporojeke tse di bonolo tse di sa feteng dikgwedi di le robongwe mme di sa fete R5 million, ka ditsamaiso tse di nolofaditsweng, kwa ntle ga boikarabelo jwa thulaganyo mo mokonterakeng, mme kwa ntle ga di-subcontractor tsa nominated kgotsa selected.
Ke ka ntlha yang di-parastatal di rata NEC go feta GCC?
Di-parastatal tse di jaaka SANRAL, Eskom le Transnet di rata NEC ka gonne:
- Mokgwa wa tirisanommogo, Tsamaiso ya early warning ya NEC e rotloetsa tirisanommogo mme e fokotsa dikgotlhang
- Taolo e e botoka ya kotsi, Tsamaiso ya early warning e thusa go lemoga le go laola dikotsi pele ga nako
- Dituelo tse di bonako, Megato ya tuelo e e tlang gantsi e tokafatsa cash flow ya mokonteraka
- Selekanyo sa boditšhabatšhaba, NEC e dirisiwa lefatshe ka bophara, e naya bakonteraka ba boditšhabatšhaba go tshwana
- Go tenegela, NEC e naya dikgetho di le dintsi tsa dikonteraka (lump sum, target cost, cost reimbursable) go tsamaisana le mefuta e e farologaneng ya diporojeke
A nka fetola diforomo tsa konteraka fa porojeke e le mo gare?
Nnyaa. Fa konteraka e sena go saenwa, o tlamiwa ke foromo eo ya konteraka ka nako yotlhe ya porojeke. Go fetola diforomo tsa konteraka fa porojeke e le mo gare go ka tlhoka go fedisa konteraka e e leng teng le go tsena mo e ntšhwa, mme seo ga se gantsi se kgonega kgotsa se atlenegisiwa. Tlhopha foromo ya gago ya konteraka ka kelotlhoko kwa tshimologong ya porojeke.
Ke itse jang gore ke dirise foromo efe ya konteraka?
Foromo ya konteraka gantsi e tlhalositswe mo dikwalong tsa tender kgotsa mo tlhalosong ya porojeke. Bakeng sa kago ya lekala la poraefete, JBCC ke selekanyo; bakeng sa mafaratlhatlha a lekala la puso, tlhatlhoba gore a moreki o pateletsa NEC kgotsa GCC. Fa o sa tlhomamise, botsa ramolao wa molao wa kago kgotsa quantity surveyor yo o itseng diforomo tsa dikonteraka tsa Afrika Borwa.
Go diragala eng fa ke dirisa foromo e e phoso ya konteraka?
Go dirisa foromo e e phoso ya konteraka go ka nna le ditlamorago tse di masisi:
- Go kgaolwa mo tender, Di-tender tsa lekala la puso gantsi di kgaola ditender tse di sa dirisang foromo ya konteraka e e tlhalositsweng
- Ditiego tsa dituelo, Foromo e e phoso ya konteraka e ka baka tlhakatlhakano le ditiego tsa dituelo
- Dikotsi tsa dikgotlhang, Diforomo tsa dikonteraka di abela kotsi ka tsela e e farologaneng, go dirisa e e phoso go ka go tlogela o le mo kotsing
- Mathata a go ikobela melao, Bareki ba puso ba baya foromo ya konteraka mo tender data, mme tender ka dipeelo tse dingwe e ka nna non-responsive
Ka metlha dirisa foromo ya konteraka e e tlhalositsweng mo dikwalong tsa tender kgotsa tumalano ya porojeke.
A Wakha e tshegetsa diforomo tsotlhe tse tharo tsa dikonteraka?
Ee. Wakha e tshegetsa go ntsha disetifikeiti tsa tuelo tsa JBCC, NEC le GCC, taolo ya diphetogo le ditsamaiso tsa tsamaiso ya konteraka mo tsamaisong e le nngwe, ka dibopego tsa disetifikeiti tse di kgethegileng tsa konteraka nngwe le nngwe.
Bokhutlo
Go tlhopha foromo e e siameng ya konteraka, JBCC kgatlhanong le NEC kgatlhanong le GCC, go botlhokwa thata mo phethagatsong ya porojeke mo Afrika Borwa. JBCC e busa kago ya lekala la poraefete; NEC e gola mo mafaratlhatlheng a puso le engineering; GCC e santse e le foromo e e tlwaelegileng ya ditiro tsa civil tsa mafapha a puso le bomasepala. Nngwe le nngwe e abela kotsi le ditsamaiso tsa tuelo ka tsela e e farologaneng. Go tsamaisa konteraka le porojeke le moreki go thibela ditiego tsa dituelo, dikgotlhang le go kgaolwa mo tender.
Laola disetifikeiti tsa tuelo tsa JBCC, NEC le GCC, retention le diphetogo go tswa mo tsamaisong e le nngwe ya software e e diretsweng kago ya Afrika Borwa. Bona ka moo Wakha e tshegetsang mefuta yotlhe e meraro ya dikonteraka.
Ditlhogo tse di amanang:
Tlogela go dira se ka seatla
Wakha
SaaS ya taolo ya kago bakeng sa batlhabolodi ba Aforika Borwa.
E kwadilwe ke