JBCC vs NEC vs GCC: Yeyiphi Ikhontrakthi ka-2026?

Uhlobo lwekhontrakthi olungalunganga, kwaye ubeka emngciphekweni ukulibaziseka kweentlawulo, izatifikethi eziphikiswayo nokukhutshwa ethendeni. EMzantsi Afrika, iiseti ezintathu zeekhontrakthi zezona ziphambili: JBCC (Joint Building Contracts Committee), NEC (New Engineering Contract) ne-GCC (General Conditions of Contract). Nganye isebenzela amacandelo ahlukeneyo, yaba umngcipheko ngokwahlukileyo, kwaye isebenzisa iinkqubo zentlawulo ezahlukeneyo. Oonokontraka nabaphuhlisi abaninzi bangena kwiingxabano, iintlawulo ezifike emva kwexesha nokugqithiswa kweendleko nje kuba abazange bahambelanise ikhontrakthi neprojekthi okanye nomthengi.
Esi sikhokelo sithelekisa iikhontrakthi ze-JBCC vs NEC vs GCC kwimeko yaseMzantsi Afrika: nini ukusebenzisa nganye, indlela izatifikethi zentlawulo notshintsho ezisebenza ngayo phantsi kwenkqubo nganye, nendlela yokuzilawula ungatshoni kwii-spreadsheet.
Kutheni Ukukhetha Uhlobo Lwekhontrakthi Kubalulekile
Uhlobo lwekhontrakthi olukhethayo lubeka isiseko sendlela iprojekthi yakho eza kulawulwa ngayo, indlela iingxabano eziza kusonjululwa ngayo nendlela iintlawulo eziza kuhamba ngayo. Ukuba uyenza kakubi, uya kujongana:
- Nokulibaziseka kweentlawulo, Iikhontrakthi ezahlukeneyo zineenkqubo ezahlukeneyo zezatifikethi zentlawulo. Ukusebenzisa uhlobo olungalunganga kunokudala ukudideka nokulibaziseka.
- Nokunyuka kweengxabano, Ikhontrakthi nganye ineendlela ezahlukeneyo zokusombulula iingxabano. Ezinye zinentshabalala ngakumbi, ezinye zinentsebenziswano ngakumbi.
- Nokwabiwa okungalunganga komngcipheko, Iikhontrakthi zaba umngcipheko ngokwahlukileyo. Ukusebenzisa ikhontrakthi engahambelaniyo nohlobo lweprojekthi yakho kunokukushiya usemngciphekweni.
- Nemiba yokuthobela, Iiprojekthi zecandelo likarhulumente zihlala zinyanzelisa iifom ezithile zekhontrakthi. Ukusebenzisa engalunganga kunokukhupha ithenda yakho.
EMzantsi Afrika, ukukhetha ikhontrakthi akukokukhetha nje, kuhlala kumiselwa luhlobo lweprojekthi, icandelo lomthengi neemfuno zemithetho. Ukuqonda le miqobo kukunceda ukhethe ikhontrakthi efanelekileyo kwaye uyilawule ngempumelelo.
Isishwankathelo Seekhontrakthi Zolwakhiwo ZaseMzantsi Afrika
Phambi kokungena kuthelekiso, nanku umbono okhawulezayo weseti nganye yekhontrakthi nalapho isetyenziswa khona kwimarike yaseMzantsi Afrika.
I-JBCC: Umgangatho weCandelo Labucala
Iseti ye-Joint Building Contracts Committee (JBCC) lolona hlobo lwekhontrakthi lusetyenziswa kakhulu kwicandelo labucala laseMzantsi Afrika. Yenzelwe imisebenzi yokwakha, ulwakhiwo lwezindlu, lorhwebo nolwezoshishino, kwaye ithandwa ngabaphuhlisi bepropati, abathengi babucala noonokontraka abasebenza kwiiprojekthi zabucala.
Iikhontrakthi eziphambili ze-JBCC:
- Principal Building Agreement (PBA): ikhontrakthi ephambili yemisebenzi yokwakha, eyenzelwe iiprojekthi ezintsonkothileyo ezithatha ngaphezu kweenyanga ezilithoba okanye ezinexabiso lekhontrakthi elingaphezu kwe-R5 million
- Minor Works Agreement: ikhontrakthi eyenziwe lula yeeprojekthi ezilula ezingagqithi kwiinyanga ezilithoba nezingagqithi kwi-R5 million
- Nominated/Selected Subcontract Agreement, Yokulawula ii-subcontractor phantsi kweeprojekthi ze-JBCC
Apho i-JBCC isetyenziswa khona:
- Uphuhliso lwezindlu lwabucala
- Iiprojekthi zokwakha zorhwebo
- Ulwakhiwo lwezoshishino
- Iiprojekthi zophuhliso lwepropati
- Iziseko zophuhliso zecandelo labucala (apho kungamiselwanga ngenye indlela)
Isabelo semarike: I-JBCC iyalawula imisebenzi yokwakha yecandelo labucala, ngesabelo semarike esiqikelelwa kwi-60–70% kwiiprojekthi zolwakhiwo zabucala.
I-NEC: Umgangatho weCandelo Likarhulumente noBunjineli
Iseti ye-New Engineering Contract (NEC) iya isanda ukuthandwa kwicandelo likarhulumente laseMzantsi Afrika nakwiiprojekthi zobunjineli. Ekuqaleni yaphuhliswa e-UK, i-NEC4 yamkelwe ngamaqumrhu amakhulu karhulumente (parastatals) nee-metro zaseMzantsi Afrika kwimisebenzi yeziseko zophuhliso nobunjineli.
Iikhontrakthi eziphambili ze-NEC:
- NEC4 Engineering and Construction Contract (ECC), Ikhontrakthi ephambili yemisebenzi yobunjineli nolwakhiwo
- NEC4 Professional Services Contract (PSC), Yabacebisi neenkonzo zobungcali
- NEC4 Term Service Contract, Yeekhontrakthi zogcino neenkonzo eziqhubekayo
Apho i-NEC isetyenziswa khona:
- Iiprojekthi zeendlela ze-SANRAL
- Iziseko zophuhliso zombane ze-Eskom
- Iiprojekthi zikaloliwe nezamazibuko ze-Transnet
- Iiprojekthi zeziseko zophuhliso zee-metro (City of Cape Town, City of Johannesburg)
- Iziseko zophuhliso zamanzi (Rand Water, oomasipala)
- Iiprojekthi zobunjineli ezifuna ukusebenzisana
Isabelo semarike: I-NEC ikhula ngokukhawuleza kwicandelo likarhulumente, ngakumbi kwiiprojekthi zeziseko zophuhliso nobunjineli. Kuqikelelwa ukuba imele i-20–30% yeekhontrakthi zecandelo likarhulumente.
I-GCC: Umgangatho kaRhulumente
I-General Conditions of Contract for Construction Works (GCC) ipapashwa yi-South African Institution of Civil Engineering (SAICE). Amasebe esizwe nawephondo noomasipala abaninzi bayichaza kwimisebenzi kawonke-wonke, ikakhulu iikhontrakthi zobunjineli bomphakathi nezobunjineli. I-cidb Standard for Uniformity in Construction Procurement iyidwelisa phakathi kweefom eziqhelekileyo ezinokusetyenziswa ngabathengi bakarhulumente, ecaleni kwe-JBCC, NEC ne-FIDIC.
Iinguqulelo eziphambili ze-GCC:
- GCC 2015, uhlelo olusabhalwe kwiikhontrakthi ezininzi zikawonke-wonke eziqhubekayo
- GCC 2025, uhlelo olutsha lwe-SAICE olwaphehlelelwa ngo-2025, olunemithetho engqongqo ngakumbi ngemiyalelo ebhaliweyo, amabango nentlawulo efike emva kwexesha
Izatifikethi zentlawulo ze-GCC ikakhulu ziyinkxalabo yonokontraka wobunjineli bomphakathi. Imveliso yethu engudade iSakha iyazigubungela ngokunzulu: bona inkqubo yesatifikethi sentlawulo se-GCC, izatifikethi zentlawulo ze-GCC 2015 vs GCC 2025 nesikhokelo esibanzi se-software yobunjineli bomphakathi eMzantsi Afrika.
Apho i-GCC isetyenziswa khona:
- Iiprojekthi zamasebe karhulumente wesizwe
- Imisebenzi karhulumente wephondo
- Iiprojekthi zikamasipala (apho kungasetyenziswa i-NEC)
- Iiprojekthi zesiqhelo ze-measure-and-value
Isabelo semarike: I-GCC isaphambili kwiiprojekthi zamasebe karhulumente, imele malunga ne-40–50% yeekhontrakthi zecandelo likarhulumente, nangona i-NEC ifumana indawo.
Uthelekiso Oluneenkcukacha: JBCC vs NEC vs GCC
Ukuqonda umahluko phakathi kwezi fom zekhontrakthi kukunceda ukhethe efanelekileyo kwaye uyilawule ngempumelelo. Nanku uthelekiso ecaleni kwenye lwezinto eziphambili.
Iindlela Zentlawulo
Inkqubo Yentlawulo ye-JBCC:
I-JBCC isebenzisa inkqubo yesiqhelo yezatifikethi zentlawulo zethutyana. I-principal agent (umyili wezakhiwo okanye i-quantity surveyor) ikhupha izatifikethi zentlawulo zethutyana inyanga nganye, iqinisekisa umsebenzi ogqityiweyo ukuza kuthi ga ngoku. Iintlawulo ngokuqhelekileyo:
- Zikhutshwa inyanga nganye ngokusekelwe kumsebenzi ogqityiweyo
- Ziquka i-retention (ngokuqhelekileyo i-5–10%)
- Zibandakanya utshintsho nohlengahlengiso
- Zihlawulwa ngaphakathi kweentsuku ezili-14–21 emva kokukhutshwa kwesatifikethi
Inkqubo yentlawulo ye-JBCC ilula kodwa inokucotha ukuba izatifikethi azikhutshwa ngokukhawuleza. Oonokontraka bathembele ekukhutshweni kwezatifikethi ngexesha ukuze babe nemali ejikelezayo.
Inkqubo Yentlawulo ye-NEC:
I-NEC isebenzisa inkqubo yentlawulo esekelwe kwimisebenzi okanye kwi-target cost, ngokuxhomekeke kwi-option yekhontrakthi ekhethiweyo. Iintlawulo ngokuqhelekileyo:
- Zisekelwe kwimisebenzi egqityiweyo okanye kwiipesenti ze-target cost
- Ziquka inkqubo yesilumkiso sangethuba yokugqithiswa kweendleko okunokwenzeka
- Imijikelo yentlawulo ehlala ikhawuleza (ngokuqhelekileyo emva kweeveki ezimbini)
- Indlela yentsebenziswano enomngcipheko owabelwanayo
Inkqubo yentlawulo ye-NEC yenzelwe ukukhawuleza nokusebenzisana ngakumbi, iinkqubo zesilumkiso sangethuba zincedisa ukuthintela iingxabano phambi kokuba zinyuke.
Inkqubo Yentlawulo ye-GCC:
I-GCC isebenzisa inkqubo yesiqhelo yentlawulo ye-measure-and-value, efana ne-JBCC kodwa inomahluko othile:
- Izatifikethi zentlawulo zenyanga ezisekelwe kumsebenzi olinganisiweyo
- I-retention ngokuqhelekileyo i-5–10%
- Intlawulo ngaphakathi kweentsuku ezingama-30 emva kwesatifikethi (inde kune-JBCC)
- Inkqubo yokulinganisa esesikweni ngakumbi
Iintlawulo ze-GCC zinokucotha ngenxa yeemfuno zokulinganisa ezisesikweni nemiqathango yentlawulo emide.
Ukwabiwa Komngcipheko
Ukwabiwa Komngcipheko kwi-JBCC:
I-JBCC ilandela imodeli yesiqhelo yokwaba umngcipheko:
- Umngcipheko kanokontraka: Ubugcisa, izixhobo, ukulibaziseka kwexesha (ngaphandle kokuba kunesizathu esamkelekileyo), ukugqithiswa kweendleko
- Umngcipheko womthengi: Iimpazamo zoyilo (ukuba umthengi unikezela ngoyilo), i-force majeure, iimeko zomhlaba (ukuba azichazwanga)
- Umngcipheko owabelwanayo: Utshintsho, ukulibaziseka okubangelwe ngumthengi okanye iarhente
I-JBCC ilungelelene kakuhle kodwa inokuba nentshabalala xa kuvela iingxabano, kuba ukwabiwa komngcipheko kuhlala kutolikwa ngokungqongqo.
Ukwabiwa Komngcipheko kwi-NEC:
I-NEC isebenzisa indlela yentsebenziswano ngakumbi yokwabelana ngomngcipheko:
- Inkqubo yesilumkiso sangethuba, Omabini amaqela kufuneka azise ngeengxaki ezinokwenzeka
- Ii-compensation events, Iziganeko ezichaziweyo eziqalisa uhlengahlengiso lwexesha neendleko
- Umngcipheko owabelwanayo, Ugxininiso olungakumbi ekusombululeni iingxaki ngentsebenziswano
- Ukungafihli, Unxibelelwano oluvulekileyo nokwabelana ngomngcipheko
I-NEC yenzelwe ukunciphisa iingxabano ngesilumkiso sangethuba nokusebenzisana, nangona ifuna ulawulo lwekhontrakthi olusebenzayo ngakumbi. Kumsebenzi wobunjineli bomphakathi neziseko zophuhliso, ii-compensation events ziqhuba uninzi lwamabango e-NEC; isikhokelo seSakha see-NEC compensation events eMzantsi Afrika sichaza izaziso nee-time bar.
Ukwabiwa Komngcipheko kwi-GCC:
I-GCC ilandela imodeli yesiqhelo yomngcipheko ebeka umthwalo omkhulu kunokontraka:
- Umngcipheko kanokontraka: Uninzi lwemingcipheko yeprojekthi, kuquka iimeko zomhlaba, ukulibaziseka ngenxa yemozulu, ukugqithiswa kweendleko
- Umngcipheko womthengi: Umncinci, ikakhulu iimpazamo zoyilo ne-force majeure
- Inkqubo esesikweni, Ukutolikwa okungqongqo kwemiqathango yekhontrakthi
I-GCC ithanda ukwaba umngcipheko omkhulu kunokontraka, nto leyo enokuyenza ibe nzima koonokontraka kodwa inike ukuqiniseka okungakumbi kubathengi.
Ukusonjululwa Kweengxabano
Ukusonjululwa Kweengxabano kwi-JBCC:
I-JBCC isebenzisa inkqubo yesiqhelo yokusombulula iingxabano:
- Isigqibo se-Principal Agent, Isigqibo sokuqala se-principal agent
- Adjudication, Ingathunyelwa kwi-adjudication kwiingxabano
- Arbitration, Isisombululo sokugqibela nge-arbitration
- Litigation, Ingaya eenkundleni ukuba i-arbitration iyasilela
Inkqubo inokucotha kwaye ibe nentshabalala, iingxabano zihlala zinyuka ziye kwi-arbitration okanye kwi-litigation.
Ukusonjululwa Kweengxabano kwi-NEC:
I-NEC inenkqubo ecwangciswe ngakumbi yokusombulula iingxabano:
- Isilumkiso sangethuba, Iingxaki zichongwa kwangethuba ngenkqubo yesilumkiso
- Isigqibo se-Project Manager, Isigqibo sokuqala se-project manager
- Adjudication, Iingxabano zithunyelwa kwi-adjudication (ikhawuleza kune-arbitration)
- Arbitration/Litigation, Isisombululo sokugqibela ukuba kuyimfuneko
Inkqubo yesilumkiso sangethuba ye-NEC incedisa ukuthintela iingxabano, kwaye i-adjudication ngokuqhelekileyo ikhawuleza kune-arbitration.
Ukusonjululwa Kweengxabano kwi-GCC:
I-GCC isebenzisa inkqubo esesikweni yokusombulula iingxabano:
- Isigqibo se-Engineer, Isigqibo sokuqala se-engineer
- Dispute Adjudication Board, Ingasebenzisa i-DAB kwiingxabano
- Arbitration, Isisombululo sokugqibela nge-arbitration
- Litigation, Ingaya eenkundleni
Inkqubo ye-GCC isesikweni kwaye inokucotha, iingxabano zihlala zifuna i-arbitration.
Iimeko Eziqhelekileyo Zokusetyenziswa
I-JBCC Ilungele:
- Uphuhliso lwezindlu lwabucala
- Iiprojekthi zokwakha zorhwebo
- Uphuhliso lwepropati (ukusuka ekuhloleni ukwenzeka ukuya ekunikezeleni)
- Iiprojekthi apho umthengi efuna ikhontrakthi yesiqhelo eyaziwa kakuhle
- Imisebenzi yokwakha (hayi ubunjineli/iziseko zophuhliso)
- Iiprojekthi ezinomsebenzi ocacileyo notshintsho olulindelekileyo olumbalwa
I-NEC Ilungele:
- Iiprojekthi zeziseko zophuhliso zecandelo likarhulumente
- Imisebenzi yobunjineli (iindlela, iibhulorho, iziseko zophuhliso zamanzi)
- Iiprojekthi ezifuna ukusebenzisana
- Iiprojekthi ezintsonkothileyo ezinokwenzeka kakhulu kotshintsho
- Iiprojekthi apho isilumkiso sangethuba nolawulo lomngcipheko zibalulekile
- Iiprojekthi zeziseko zophuhliso zee-parastatal nee-metro
I-GCC Ilungele:
- Iiprojekthi zamasebe karhulumente (enyanzelisiweyo)
- Iiprojekthi zesiqhelo ze-measure-and-value
- Iiprojekthi apho indlela esesikweni neyesiqhelo ifunekayo
- Imisebenzi yecandelo likarhulumente enyanzeliswe yi-CIDB
- Iiprojekthi ezinomsebenzi ocacileyo nobunzima obuncinci
- Iziseko zophuhliso zikarhulumente apho kuchazwe i-GCC
Iintlobo Zeeprojekthi
Iintlobo Zeeprojekthi ze-JBCC:
- Izindlu nezakhiwo ezininzi zokuhlala
- Izakhiwo zee-ofisi zorhwebo
- Amaziko okuthenga
- Oovimba bezoshishino
- Iiprojekthi zophuhliso lwepropati
- Ukuhlaziywa kwezakhiwo nokufakelwa kwangaphakathi
Iintlobo Zeeprojekthi ze-NEC:
- Ukwakhiwa nokuphuculwa kweendlela
- Ukwakhiwa kweebhulorho
- Iziseko zophuhliso zamanzi namanzi amdaka
- Iziseko zophuhliso zombane
- Iziseko zophuhliso zikaloliwe
- Iziseko zophuhliso zamazibuko
- Iiprojekthi zobunjineli ezifuna intsebenziswano
Iintlobo Zeeprojekthi ze-GCC:
- Iiprojekthi zokwakha zikarhulumente
- Iziseko zophuhliso zikamasipala
- Iziseko zophuhliso zephondo
- Iiprojekthi zamasebe esizwe
- Imisebenzi yolwakhiwo yesiqhelo
- Iiprojekthi zecandelo likarhulumente ezilawulwa yi-CIDB
Itafile Yothelekiso: JBCC vs NEC vs GCC
| Into | JBCC | NEC | GCC |
|---|---|---|---|
| Ukusetyenziswa Okuphambili | Imisebenzi yokwakha yecandelo labucala | Ubunjineli/iziseko zophuhliso zecandelo likarhulumente | Iiprojekthi zamasebe karhulumente |
| Isabelo Semarike | 60–70% icandelo labucala | 20–30% icandelo likarhulumente | 40–50% icandelo likarhulumente |
| Ukuphindaphinda Kwentlawulo | Izatifikethi zenyanga | Emva kweeveki ezimbini (ngokuqhelekileyo) | Izatifikethi zenyanga |
| Imiqathango Yentlawulo | Iintsuku ezili-14–21 | Iyahluka ngokwe-option | Iintsuku ezingama-30 |
| Isiseko Sentlawulo | Umsebenzi ogqityiweyo (lump sum) | Imisebenzi/target cost | Measure and value |
| I-Retention | 5–10% eqhelekileyo | Iyahluka ngokwe-option | 5–10% eqhelekileyo |
| Ukwabiwa Komngcipheko | Yesiqhelo elungelelanisiweyo | Intsebenziswano/okwabelwanayo | Umthwalo omkhulu kunokontraka |
| Ukusonjululwa Kweengxabano | Adjudication → Arbitration | Isilumkiso sangethuba → Adjudication | DAB → Arbitration |
| Inkqubo Yotshintsho | Ii-variation order ezisesikweni | Ii-compensation events | Ii-variation order ezisesikweni |
| Inkqubo Yesilumkiso Sangethuba | Hayi | Ewe (inyanzelekile) | Hayi |
| Indlela Yentsebenziswano | Iphakathi | Iphezulu | Iphantsi |
| Ubunzima | Buphakathi | Buphezulu | Buphakathi |
| Ixabiso Leprojekthi Eliqhelekileyo | R500K – R100M+ | R10M – R1B+ | R1M – R500M+ |
| Ilungele | Iiprojekthi zokwakha zabucala | Iziseko zophuhliso/ubunjineli bukawonke-wonke | Imisebenzi yamasebe karhulumente |
| Ulawulo Lwekhontrakthi | Principal Agent | Project Manager | Engineer |
| Ukwandiswa Kwexesha | Ukulibaziseka okunesizathu esamkelekileyo | Ii-compensation events | Amabango e-extension of time |
Nini Ukusebenzisa Ikhontrakthi Ethile
Sebenzisa i-JBCC Xa:
- Usebenza kwicandelo labucala, I-JBCC ngumgangatho wemisebenzi yokwakha yabucala
- Iprojekthi yakho yeyokwakha, Izakhiwo zokuhlala, zorhwebo okanye zezoshishino
- Ufuna ikhontrakthi eyaziwa kakuhle, I-JBCC yaziwa luninzi loonokontraka baseMzantsi Afrika
- Umthengi wakho ukhetha indlela yesiqhelo, Abathengi abaninzi babucala bakhululekile nge-JBCC
- Wenza uphuhliso lwepropati, I-JBCC isebenza kakuhle kwiiprojekthi zophuhliso
- Umsebenzi weprojekthi ucacile, I-JBCC isebenza ngcono xa utshintsho lumbalwa
Imizekelo yeeprojekthi: Uphuhliso lwe-estate yezindlu, isakhiwo see-ofisi zorhwebo, iziko lokuthenga, ukwakhiwa kwendawo yokugcina.
Sebenzisa i-NEC Xa:
- Usebenzela ii-parastatal okanye ii-metro, I-SANRAL, Eskom, Transnet, City of Cape Town, City of Johannesburg zihlala zinyanzelisa i-NEC
- Iprojekthi yakho yeyeziseko zophuhliso okanye yobunjineli, Iindlela, iibhulorho, iziseko zophuhliso zamanzi, iiprojekthi zombane
- Ufuna ukusebenzisana, Inkqubo yesilumkiso sangethuba ye-NEC ikhuthaza intsebenziswano
- Iprojekthi yakho inokwenzeka kakhulu kotshintsho, I-NEC iphatha utshintsho ngee-compensation events
- Ufuna iintlawulo ezikhawulezayo, Imijikelo yentlawulo ye-NEC ihlala ikhawuleza
- Ulawulo lomngcipheko lubalulekile, Inkqubo yesilumkiso sangethuba ye-NEC incedisa ukulawula imingcipheko kwangaphambili
Imizekelo yeeprojekthi: Ukuphuculwa kwendlela ye-SANRAL, i-substation ye-Eskom, iziseko zophuhliso zamanzi ze-metro, iziseko zophuhliso zikaloliwe.
Sebenzisa i-GCC Xa:
- Usebenzela amasebe karhulumente, I-GCC ihlala inyanzeliswa kwiiprojekthi zikarhulumente wesizwe/wephondo
- Iprojekthi yakho ilawulwa yi-CIDB, I-GCC ifunwa kwiiprojekthi ezininzi ze-CIDB
- Wenza umsebenzi wesiqhelo we-measure-and-value, I-GCC ifanelana neeprojekthi zesiqhelo zokulinganisa
- Umthengi wakho uchaza i-GCC, Abanye abathengi banyanzelisa i-GCC ukuze kubekho ukungaguquguquki
- Ukhululekile ngomngcipheko omkhulu kunokontraka, I-GCC yaba umngcipheko omkhulu koonokontraka
- Kufuneka iinkqubo ezisesikweni, I-GCC inika ulawulo lwekhontrakthi olusesikweni nolwesiqhelo
Imizekelo yeeprojekthi: Iprojekthi yokwakha kakarhulumente, iziseko zophuhliso zikamasipala, imisebenzi yeendlela yephondo, ulwakhiwo lwesebe lesizwe.
Izatifikethi Zentlawulo Phantsi Kohlobo Ngalunye Lwekhontrakthi
Ukuqonda indlela izatifikethi zentlawulo ezisebenza ngayo phantsi kohlobo ngalunye lwekhontrakthi kubalulekile kwimali ejikelezayo. Ngamanyathelo athile e-JBCC, bona isikhokelo sethu sesatifikethi sentlawulo se-JBCC. Ngombono obanzi, bona izatifikethi zentlawulo yenkqubela eMzantsi Afrika. Ngezantsi yindlela inkqubo nganye ephatha ngayo ukuqinisekisa.
Izatifikethi Zentlawulo ze-JBCC
Inkqubo:
- Ivalution yenyanga, Unokontraka ungenisa ibango lenyanga lomsebenzi ogqityiweyo
- Uvavanyo lwe-Principal Agent, I-Principal Agent (umyili wezakhiwo okanye i-QS) ivavanya umsebenzi kwaye ikhuphe i-Interim Payment Certificate (IPC)
- Iziqulatho zesatifikethi, I-IPC iquka:
- Umsebenzi ogqityiweyo ukuza kuthi ga ngoku
- Izixhobo ezisesizeni
- Ukutsalwa kwe-retention (ngokuqhelekileyo i-5–10%)
- Iintlawulo zangaphambili
- Isixa esisulungekileyo esifanelekileyo
- Intlawulo, Umthengi uhlawula ngaphakathi kweentsuku ezili-14–21 emva kokukhutshwa kwesatifikethi
- Isatifikethi sokugqibela, Emva kokugqitywa okusebenzayo, kukhutshwa i-Final Payment Certificate
Iimpawu eziphambili:
- Izatifikethi zikhutshwa inyanga nganye
- I-retention ikhululwa ngamanqanaba (isiqingatha ekugqityweni okusebenzayo, isiqingatha ekupheleni kwe-defects liability period)
- Utshintsho lufakwa kwizatifikethi xa luvunyiwe
- Imiqathango yentlawulo: iintsuku ezili-14–21 ukusuka ekukhutshweni kwesatifikethi
Imiceli mngeni:
- Ukulibaziseka ukuba i-Principal Agent ayikhuphi izatifikethi ngokukhawuleza
- Iingxabano ngevalution zinokulibazisa iintlawulo
- I-retention inokubamba imali ejikelezayo eninzi
Izatifikethi Zentlawulo ze-NEC
Inkqubo:
- Ukugqitywa kwemisebenzi, Unokontraka ugqiba imisebenzi (okanye afikelele kumanqaku e-target cost)
- Uvavanyo lwe-Project Manager, I-Project Manager ivavanya umsebenzi ogqityiweyo
- Isatifikethi sentlawulo, I-Project Manager ikhupha isatifikethi sentlawulo (ngokuqhelekileyo emva kweeveki ezimbini)
- Iziqulatho zesatifikethi, Ziquka:
- Ixabiso lemisebenzi egqityiweyo
- Ipesenti ye-target cost (ukuba yi-Option C/D)
- I-retention (ukuba iyasebenza)
- Iintlawulo zangaphambili
- Isixa esisulungekileyo esifanelekileyo
- Intlawulo, Umthengi uhlawula ngaphakathi kwexesha lentlawulo elichazwe kwikhontrakthi
- I-final account, I-final account ilungiswa emva kokugqitywa
Iimpawu eziphambili:
- Imijikelo yentlawulo ehlala ikhawuleza (ngokuqhelekileyo emva kweeveki ezimbini)
- Isiseko semisebenzi okanye se-target cost
- Inkqubo yesilumkiso sangethuba incedisa ukuthintela iingxabano zentlawulo
- Indlela yentsebenziswano inciphisa ukulibaziseka
Imiceli mngeni:
- Inzima ngakumbi ukuyilawula (ifuna ukulandelelwa kwemisebenzi)
- Ifuna ukubandakanyeka okusebenzayo kwe-Project Manager
- Ii-option ze-target cost zifuna ukulandelelwa kweendleko
Izatifikethi Zentlawulo ze-GCC
Inkqubo:
- Ukulinganisa kwenyanga, I-Engineer ilinganisa umsebenzi ogqityiweyo ngexesha lenyanga
- Isatifikethi se-Engineer, I-Engineer ikhupha isatifikethi sentlawulo senyanga
- Iziqulatho zesatifikethi, Ziquka:
- Ixabiso lomsebenzi olinganisiweyo
- Izixhobo ezisesizeni
- Ukutsalwa kwe-retention (ngokuqhelekileyo i-5–10%)
- Iintlawulo zangaphambili
- Isixa esisulungekileyo esifanelekileyo
- Intlawulo, Umthengi uhlawula ngaphakathi kweentsuku ezingama-30 emva kokukhutshwa kwesatifikethi
- Isatifikethi sokugqibela, Emva kokugqitywa, kukhutshwa i-Final Payment Certificate
Iimpawu eziphambili:
- Inkqubo yokulinganisa esesikweni
- Izatifikethi zenyanga
- I-retention ikhululwa ngamanqanaba
- Imiqathango yentlawulo: iintsuku ezingama-30 (inde kune-JBCC)
Imiceli mngeni:
- Imiqathango yentlawulo ecothayo (iintsuku ezingama-30)
- Ukulinganisa okusesikweni kunokuthatha ixesha
- Iingxabano ngokulinganisa zinokulibazisa iintlawulo
Kutheni Ii-spreadsheet Nezixhobo Ezingadibananga Zingoneli
Ukulawula iikhontrakthi ze-JBCC, NEC ne-GCC ngee-spreadsheet nesoftware yobalo-mali eqhelekileyo kudala umngcipheko onokuphepheka. Ikhontrakthi nganye ineefomathi ezahlukeneyo zezatifikethi, imiqathango yentlawulo, nemithetho yotshintsho okanye ye-compensation-event. Ukuqhuba iiprojekthi ezininzi kwiintlobo zeekhontrakthi kwi-Excel kukhokelela kwiimpazamo zeefomula, imihla ephosiweyo yokukhululwa kwe-retention, nezatifikethi ezingahambelaniyo neemfuno zekhontrakthi. Izixhobo zesoftware yolwakhiwo zase-US okanye zaseYurophu azifane zixhase iifom zekhontrakthi zaseMzantsi Afrika ngokwendalo; zicinga ngezakhiwo zentlawulo namagama ahlukeneyo. Koonokontraka nabaphuhlisi abaqhuba umsebenzi wabucala (JBCC) nokawonke-wonke (NEC okanye GCC), inkqubo enye yesoftware eziqondayo zontathu iintlobo zeekhontrakthi inciphisa iimpazamo kwaye igcina imali ejikelezayo ibonakala.
Imibuzo Ebuzwa Rhoqo
Ndingayisebenzisa i-JBCC kwiprojekthi yecandelo likarhulumente?
Ngokubanzi, hayi. Iiprojekthi zecandelo likarhulumente ngokuqhelekileyo zinyanzelisa nokuba yi-NEC (kwii-parastatal nee-metro) okanye i-GCC (kumasebe karhulumente). Nangona kunjalo, ezinye iiprojekthi ezincinci zecandelo likarhulumente okanye iiprojekthi ezineemfuno ezithile zinokuvumela i-JBCC. Soloko ujonga amaxwebhu ethenda, aya kuchaza uhlobo lwekhontrakthi olufunekayo.
Yintoni umahluko phakathi kwe-JBCC Principal Building Agreement ne-Minor Works Agreement?
I-Principal Building Agreement (PBA) yikhontrakthi epheleleyo ye-JBCC, eyenzelwe iiprojekthi ezintsonkothileyo ezithatha ngaphezu kweenyanga ezilithoba okanye ezinexabiso lekhontrakthi elingaphezu kwe-R5 million. Iquka amalungiselelo abanzi otshintsho, ukwandiswa kwexesha nokusonjululwa kweengxabano. I-Minor Works Agreement luhlobo olwenziwe lula lweeprojekthi ezilula ezingagqithi kwiinyanga ezilithoba nezingagqithi kwi-R5 million, ineenkqubo ezilula, akukho xanduva loyilo kunokontraka, kwaye akukho zi-subcontractor ezityunjiweyo okanye ezikhethiweyo.
Kutheni ii-parastatal zikhetha i-NEC kune-GCC?
Ii-parastatal ezifana ne-SANRAL, Eskom ne-Transnet zikhetha i-NEC kuba:
- Indlela yentsebenziswano, Inkqubo yesilumkiso sangethuba ye-NEC ikhuthaza intsebenziswano kwaye inciphisa iingxabano
- Ulawulo olungcono lomngcipheko, Inkqubo yesilumkiso sangethuba incedisa ukuchonga nokulawula imingcipheko kwangaphambili
- Iintlawulo ezikhawulezayo, Imijikelo yentlawulo ekhawulezayo iphucula imali ejikelezayo kanokontraka
- Umgangatho wamazwe ngamazwe, I-NEC isetyenziswa kwihlabathi jikelele, inika ukungaguquguquki koonokontraka bamazwe ngamazwe
- Ukuguquguquka, I-NEC inika ii-option ezininzi zekhontrakthi (lump sum, target cost, cost reimbursable) ukufanelana neentlobo ezahlukeneyo zeeprojekthi
Ndingatshintsha uhlobo lwekhontrakthi phakathi kweprojekthi?
Hayi. Xa ikhontrakthi isayiniwe, ubotshelelwe kolo hlobo lwekhontrakthi ixesha lonke leprojekthi. Ukutshintsha uhlobo lwekhontrakthi phakathi kweprojekthi kungafuna ukupheliswa kwekhontrakthi ekhoyo nokungena kwentsha, nto leyo engafane isebenze okanye icetyiswe. Khetha uhlobo lwakho lwekhontrakthi ngononophelo ekuqaleni kweprojekthi.
Ndazi njani ukuba loluphi uhlobo lwekhontrakthi endimele ndilusebenzise?
Uhlobo lwekhontrakthi ngokuqhelekileyo luchazwa kumaxwebhu ethenda okanye kwisishwankathelo seprojekthi. Kulwakhiwo lwecandelo labucala, i-JBCC ngumgangatho; kwiziseko zophuhliso zecandelo likarhulumente, jonga ukuba umthengi unyanzelisa i-NEC okanye i-GCC. Ukuba awuqinisekanga, buza igqwetha lomthetho wolwakhiwo okanye i-quantity surveyor eziqhelileyo iifom zekhontrakthi zaseMzantsi Afrika.
Kwenzeka ntoni ukuba ndisebenzisa uhlobo lwekhontrakthi olungalunganga?
Ukusebenzisa uhlobo lwekhontrakthi olungalunganga kunokuba neziphumo ezinzulu:
- Ukukhutshwa ethendeni, Iithenda zecandelo likarhulumente zihlala zikhupha iithenda ezingasebenzisi uhlobo lwekhontrakthi oluchaziweyo
- Ukulibaziseka kweentlawulo, Uhlobo lwekhontrakthi olungalunganga lunokudala ukudideka nokulibaziseka kweentlawulo
- Imingcipheko yeengxabano, Iifom zekhontrakthi zaba umngcipheko ngokwahlukileyo, ukusebenzisa engalunganga kunokukushiya usemngciphekweni
- Imiba yokuthobela, Abathengi bakarhulumente babeka uhlobo lwekhontrakthi kwiinkcukacha zethenda, kwaye ithenda enemiqathango eyahlukileyo inokungaphenduli
Soloko usebenzisa uhlobo lwekhontrakthi oluchazwe kumaxwebhu ethenda okanye kwisivumelwano seprojekthi.
Ingaba i-Wakha ixhasa zontathu iifom zekhontrakthi?
Ewe. I-Wakha ixhasa ukuveliswa kwezatifikethi zentlawulo ze-JBCC, NEC ne-GCC, ulawulo lotshintsho neenkqubo zolawulo lwekhontrakthi kwinkqubo enye, iineefomathi zezatifikethi ezithe ngqo kwikhontrakthi nganye.
Isiphelo
Ukukhetha uhlobo lwekhontrakthi olufanelekileyo, JBCC vs NEC vs GCC, kubalulekile ekuhambiseni iiprojekthi eMzantsi Afrika. I-JBCC iyalawula ulwakhiwo lwecandelo labucala; i-NEC iyakhula kwiziseko zophuhliso nobunjineli bukawonke-wonke; i-GCC isesona hlobo siqhelekileyo kwimisebenzi yobunjineli bomphakathi yamasebe karhulumente nooomasipala. Nganye yaba umngcipheko neenkqubo zentlawulo ngokwahlukileyo. Ukuhambelanisa ikhontrakthi neprojekthi nomthengi kuphepha ukulibaziseka kweentlawulo, iingxabano nokukhutshwa ethendeni.
Lawula izatifikethi zentlawulo ze-JBCC, NEC ne-GCC, i-retention notshintsho ukusuka kwinkqubo enye yesoftware eyakhelwe ulwakhiwo lwaseMzantsi Afrika. Bona indlela i-Wakha exhasa ngayo zontathu iintlobo zeekhontrakthi.
Amanqaku anxulumeneyo:
Yeka ukwenza oku ngesandla
Wakha
I-SaaS yolawulo lokwakha yabathuthukisi baseMzantsi Afrika
Ibhalwe ngu