JBCC vs NEC vs GCC: Ke Efe ye o Swanetšego ka 2026?

Foromo ya kontraka ye fošagetšego e ka go bea kotsing ya ditefo tše di diegago, disetifiketi tše di ganetšwago le go ntšhwa ga tender. Afrika Borwa, mehuta ye meraro ya kontraka e a buša: JBCC (Joint Building Contracts Committee), NEC (New Engineering Contract) le GCC (General Conditions of Contract). Yeo e nngwe le e nngwe e direla mafapha a a fapanego, e abelana kotsi ka tsela e e fapanego, gomme e šomiša ditshepedišo tša tefo tše di fapanego. Borakontraka le bašwayadirulaganyo ba bantši ba kgopana ka ditefo tše di diegago, ditšhenyegelo tše di fetago le go se lefelwe ka lebaka la gore kontraka ga se ya swana le projeke goba moreki.

Tlhahlo ye e bapetša dikontraka tša JBCC vs NEC vs GCC ka Afrika Borwa: ge o swanetše go e diriša, kamoo disetifiketi tša tefo le diphetogo di šomago ka gona ka tshepedišo ye nngwe le ye nngwe, le kamoo o ka di laolago ka gona ntle le go itšhetlela go di-spreadsheet.

Ke Ka Baka La Eng Kgetho ya Foromo ya Kontraka e Le Bohlokwa

Foromo ya kontraka yeo o e kgethago e beela motheo kamoo projeke ya gago e tlago laolwago ka gona, kamoo dikgopano di tlago rarollwago ka gona, le kamoo ditefo di tlago sepelago ka gona. Ge o e kgetha ka phošo, o tla lebana le tše:

Ditefo tše di diegago, Dikontraka tše di fapanego di na le ditshepedišo tše di fapanego tša disetifiketi tša tefo. Foromo ye e fošagetšego e ka baka go se kwišišege le ditefo tše di diegago.
Go oketšega ga dikgopano, Kontraka ye nngwe le ye nngwe e na le mekgwa ye e fapanego ya go rarolla dikgopano. Tše dingwe di na le tlhakanelo e kgolo, tše dingwe di kgothaletša go šomišana.
Go abelwa ga kotsi ka tsela e e sa swanelego, Dikontraka di abela kotsi ka tsela e e fapanego. Kontraka ye e sa tsamaišanego le mohuta wa projeke e ka go tlogela o sa šireletšwa.
Mathata a go latela melao, Diprojeke tša mmušo gantši di nyaka foromo ye e itšeng ya kontraka. Ge o diriša ye e fošagetšego, tender ya gago e ka ganwa.

Ka Afrika Borwa, kgetho ya kontraka ga se taba ya kgetho ya motho fela; gantši e laolwa ke mohuta wa projeke, lekala la moreki le dinyakwa tša molao. Go kwešiša dithibelo tše go go thuša go kgetha kontraka ye e nepagetšego le go e laola ka mo go swanetšego.

Kakaretšo ya Dikontraka tša Kago ka Afrika Borwa

Pele o tsena ka botlalo papetšong, ke kakaretšo ye kopana ya mehuta ye mengwe le ye mengwe ya dikontraka le moo di dirišwago ka gona lefapheng la Afrika Borwa.

JBCC: Molaetša wa Lekala la Poraebete

Mehuta ya Joint Building Contracts Committee (JBCC) ke foromo ya kontraka yeo e dirišwago kudu lekaleng la poraebete ka Afrika Borwa. E rerelwe mešomo ya kago, e lego ya bodulo, ya kgwebo le ya intaseteri, gomme e ratwa ke baaki ba thoko, bareki ba poraebete le borakontraka ba šomago diprojekeng tša poraebete.

Dikontraka tša JBCC tšeo di botegago:

Principal Building Agreement (PBA): kontraka ye kgolo ya mešomo ya kago, ya diprojeke tše di rarahlilego tšeo di tšwelelago go feta dikgwedi tše senyane tše pedi goba tše nnoši tša bokgoni bja R5 milione
Minor Works Agreement: kontraka ye e bonolo ya diprojeke tša tlhago e bonolo tšeo di sa feteng dikgwedi tše senyane tše pedi goba R5 milione
Nominated/Selected Subcontract Agreement, ya go laola bokontraka bja ka tlase ka diprojekeng tša JBCC

Moo JBCC e dirišwago gona:

Diprojeke tša bodulo tša poraebete
Diprojeke tša kago ya kgwebo
Kago ya intaseteri
Diprojeke tša go hlama mafelo
Tlhabollo ya poraebete (moo e sa laolwago ka tsela e nngwe)

Karolo ya mmaraka: JBCC e ketekile mešomong ya kago ya lekala la poraebete, ka karolo ya go lekanywa ya 60–70% diprojekeng tša kago ya poraebete.

NEC: Lekala la Mmušo le la Boinjiniere

Suite ya New Engineering Contract (NEC) e oketšega go ya ka kgaolo ka Afrika Borwa lekaleng la mmušo le diprojekeng tša boinjiniere. E hlamilwe ka Engelane, mola NEC4 e amogetšwe ke ditheo tše dikgolo tša mmušo le metropolitane ya Afrika Borwa bakeng sa mešomo ya mafaratlhatlha le ya boinjiniere.

Dikontraka tša NEC tšeo di botegago:

NEC4 Engineering and Construction Contract (ECC), kontraka ye kgolo ya mešomo ya boinjiniere le ya kago
NEC4 Professional Services Contract (PSC), ya babolelani le ditirelo tša profešene
NEC4 Term Service Contract, ya tlhokomelo le ditirelo tše di tšwelelago

Moo NEC e dirišwago gona:

Diprojeke tša dinamelwa tša SANRAL
Mafaratlhatlha a motlakase a Eskom
Diprojeke tša terene le ditšhaba tša Transnet
Diprojeke tša mafaratlhatlha a metropolitane (City of Cape Town, City of Johannesburg)
Mafaratlhatlha a metsi (Rand Water, dimmasepala)
Diprojeke tša boinjiniere tše di nyakago go šomišana

Karolo ya mmaraka: NEC e oketšega ka go kgawa lekaleng la mmušo, kudu diprojekeng tša mafaratlhatlha le tša boinjiniere. E lekanyetšwa go emela 20–30% ya dikontraka tša lekala la mmušo.

GCC: Molao wa Mmušo

General Conditions of Contract for Construction Works (GCC) e phatlalaletšwa ke South African Institution of Civil Engineering (SAICE). Dikgoro tša naga le tša profenseng le dimmasepala tše dintši di e beela mešomo ya mmušo, kudu dikontraka tša boinjiniere ya go ba le tšhomišo ya mo go fetišwago tšeo di sa tšwelelego. Cidb Standard for Uniformity in Construction Procurement e e šoma ka gare ga dipharologantšho tšeo bareki ba mmušo ba ka di dirišago, mmogo le JBCC, NEC le FIDIC.

Dithuto tša GCC tšeo di botegago:

GCC 2015, thuto yeo e sa ntšo ngwalwa ka dikontraka tše dintši tša mmušo tšeo di šomago
GCC 2025, thuto ye mpsha ya SAICE yeo e ntšhitšwego ka 2025, ka melao ye e thatafetšego ya ditaelo tša go ngwalwa, dikgopelo le tefo ya go lebelela

Disetifiketi tša tefo ya GCC di le ka fase ga mošomo wa bokontraka bja boinjiniere ka kakaretšo. Setsebi sa rena sa go tšwela pele Sakha se di hlalošitše ka botlalo: bona tshepedišo ya disetifiketi tša tefo ya GCC, GCC 2015 vs GCC 2025 disetifiketi tša tefo le tlhahlo ye pharalalo ya software ya boinjiniere ya go aga ka Afrika Borwa.

Moo GCC e dirišwago gona:

Diprojeke tša kgoro ya naga ya kakaretšo
Mešomo ya profense
Diprojeke tša dimmasepala (moo e sa dirišwago NEC)
Diprojeke tša go lekanya le go lekanetša tše di dumelelwago

Karolo ya mmaraka: GCC e sa ntšo ba mo godimo mediriting ya dikgoro tša mmušo, e emela ka kakaretšo 40–50% ya dikontraka tša lekala la mmušo, le ge NEC e tšwela pele go hwetša sebaka.

Papetšo ya Botlalo: JBCC vs NEC vs GCC

Go kwešiša diphapano tša dikontraka tše go go thuša go kgetha ye nngwe gomme go e laola ka mo go swanetšego. Ke papetšo ya go lebelelana ya dikarolo tše bohlokwa.

Mekgwa ya Tefo

Tshepedišo ya tefo ya JBCC:

JBCC e diriša tshepedišo ya setifiketi ya tefo ya nakwana ya setho. Mothusi wa mothei (moakanyi goba QS) o ntšha disetifiketi tša tefo ya nakwana ka kgwedi, a netefatša mošomo wo o fedišitšwego go fihla bjale. Ditefo ka kakaretšo ke:

Di ntšhwa kgwedi ka kgwedi go ya ka mošomo wo o fedišitšwego
Di akaretša go tšwa (kakaretšo ya 5–10%)
Di akaretša diphetogo le diphetogelo
Di lefelwa ka matšatši a 14–21 ka morago ga go ntšha setifiketi

Tshepedišo ya tefo ya JBCC e bonolo, eupša e ka ba bjalo ka go se šikinye ge disetifiketi di sa ntšhwe ka pela. Borakontraka ba ithekga go ntšhwa ga setifiketi ka nako go tšhelete ya bona.

Tshepedišo ya tefo ya NEC:

NEC e diriša tshepedišo ya tefo ya go ya ka mešomo goba ya ditšhenyegelo tše di lebeletšwego, go ya ka kgetho ya kontraka yeo e dirišitšwego. Ditefo ka kakaretšo ke:

Di theilwe godimo ga mešomo yeo e fedišitšwego goba ka peresente ya ditšhenyegelo tše di lebeletšwego
Di akaretša tshepedišo ya temošo ya pele ya ditšhenyegelo tše di ka tlago go feta
Diikhutšo tša tefo tše di pedilego gantši (gantši ka dibeke tše pedi)
Mokgwa wa go šomišana wo go abelanwago kotsi ka wona

Tshepedišo ya tefo ya NEC e rerelwe go ba ka pela le go šomišana, ka ditshepedišo tša temošo ya pele di thušago go thibela dikgopano pele di oketšega.

Tshepedišo ya tefo ya GCC:

GCC e diriša tshepedišo ya tefo ya go lekanya le go lekanetša, e swanago le ya JBCC eupša e na le diphapano:

Disetifiketi tša tefo ka kgwedi go ya ka mošomo wo o lekantšwego
Go tšwa ka kakaretšo 5–10%
Tefo ka matšatši a 30 ka morago ga setifiketi (bokaone go feta JBCC)
Tshepedišo ye e kwagetšego ya go lekanya

Ditefo tša GCC di ka ba bjalo ka go se šikinye ka lebaka la dinyakwa tše di kwagetšego tša go lekanya le dinako tše telele tša tefo.

Abelo ya Kotsi

Abelo ya kotsi ya JBCC:

JBCC e latela mohlala wa kotsi wa setlwaedi:

Kotsi ya mokontraka: Mošomo wa diatla, dithoto, dikgoba tša nako (ge di sa thibelwe), ditšhenyegelo tše di fetago
Kotsi ya moreki: Diphošo tša moralo (ge moreki a neela moralo), tšhomišo ya maatla a tlhago, mafelo a tla bjang (ge a sa tsebiše)
Kotsi ye abelanwago: Diphetogo, dikgoba tšeo di bakwago ke moreki goba mothusi

JBCC e lekane ka tekanyo eupša e ka ba ya tlholisano ge dikgopano di tswalwa, ka gore abelo ya kotsi gantši e hlaloswa ka thata.

Abelo ya kotsi ya NEC:

NEC e diriša mokgwa wo o šomišanago wa go abelana kotsi:

Tshepedišo ya temošo ya pele, Mekgatlo ye mebedi e swanetše go tsebiša ka mathata a ka tlago gona
Ditiro tša tefo, Ditiragalo tše di beetšwego tše di hlohleletšago diphetogo ya nako le ditšhenyegelo
Kotsi ye abelanwago, Go gatelela go rarolla mathata ka go šomišana
Kgaraganyo, Puisano ye e bulegilego le go abelana kotsi

NEC e rerelwe go fokotša dikgopano ka temošo ya pele le go šomišana, le ge e nyaka taolo ye e šomago ya kontraka. Mešomong ya go aga le ya mafaratlhatlha, ditiragalo tša tefo di tšea dikgopelo tša NEC tše dintši; tlhahlo ya Sakha ya ditiragalo tša tefo ya NEC ka Afrika Borwa e hlalosa ditsebišo le melao ya nako.

Abelo ya kotsi ya GCC:

GCC e latela mohlala wa setlwaedi wa kotsi wo o lemogilwego ke moreki:

Kotsi ya mokontraka: Dikotsi tše dintši tša projeke, go akaretša maemo a fase, dikgoba tša maemo a leratadima, ditšhenyegelo tše di fetago
Kotsi ya moreki: E nnoši, kudu diphošo tša moralo le ntlha ya maatla a tlhago
Tshepedišo ye e kwagetšego, Tlhaloso ye thata ya melao ya kontraka

GCC e abela mokontraka kotsi ye ntši, seo se ka dirago gore e be thata go borakontraka eupša e fa bareki bokgonthišišo bjo bo kgolo.

Tharollo ya Dikgopano

Tharollo ya dikgopano ya JBCC:

JBCC e diriša tshepedišo ya setlwaedi ya go rarolla dikgopano:

Kgopolo ya mothusi wa mothei, Kgopolo ya pele ya mothusi wa mothei
Adjudication, E ka romelwa go adjudication ge go na le dikgopano
Arbitration, Tharollo ya mafelelo ka arbitration
Litigation, E ka tšwela pele go dikgorong ge arbitration e palelwa

Tshepedišo e ka ba bjalo ka go se šikinye le go ba ya tlholisano, dikgopano gantši di oketšega go arbitration goba litigation.

Tharollo ya dikgopano ya NEC:

NEC e na le tshepedišo ye e rulagantšwego ye kaone ya go rarolla dikgopano:

Temošo ya pele, Mathata a lemogwa ka pela ka tshepedišo ya temošo
Kgopolo ya Project Manager, Kgopolo ya pele ya project manager
Adjudication, Dikgopano di romelwa go adjudication (ka pela go feta arbitration)
Arbitration/Litigation, Tharollo ya mafelelo ge go hlokega

Tshepedišo ya temošo ya pele ya NEC e thuša go thibela dikgopano, mme adjudication ka kakaretšo e ka pela go feta arbitration.

Tharollo ya dikgopano ya GCC:

GCC e diriša tshepedišo ye e kwagetšego ya go rarolla dikgopano:

Kgopolo ya engineer, Kgopolo ya pele ya engineer
Dispute Adjudication Board, E ka diriša DAB go dikgopano
Arbitration, Tharollo ya mafelelo ka arbitration
Litigation, E ka tšwela pele go dikgorong

Tshepedišo ya GCC e kwagetšego e ka ba bjalo ka go se šikinye, dikgopano gantši di nyaka arbitration.

Mehlala ya Go Diriša ka Kakaretšo

JBCC e botoka ka:

Diprojeke tša bodulo tša poraebete
Diprojeke tša kago ya kgwebo
Tlhabollo ya poraebete (go tloga go tekanyetšo go fihla go aponwa)
Diprojeke moo mokgatlo wa moreki o nyakago kontraka ya setlwaedi, ye e tsebjago gabotse
Mešomo ya kago (e sego boinjiniere/mafaratlhatlha)
Diprojeke tšeo go nago le mošomo wo o hlalošitšwego gabotse le diphetogo tše nnyane tšeo di lebelelwago

NEC e botoka ka:

Diprojeke tša mafaratlhatlha tša lekala la mmušo
Mešomo ya boinjiniere (mephato, meepo, mafaratlhatlha a metsi)
Diprojeke tšeo di nyakago go šomišana
Diprojeke tše di rarahlilego tšeo di nago le kgonagalo ye kgolo ya diphetogo
Diprojeke moo temošo ya pele le taolo ya kotsi di lego pele
Diprojeke tša parastatal le tša metropolitane tša mafaratlhatlha

GCC e botoka ka:

Diprojeke tša kgoro ya mmušo (tše di laelwago)
Diprojeke tša go lekanya le go lekanetša tša setlwaedi
Diprojeke moo mokgwa wa setlwaedi wo o dirilwego ka thata o nyakegago
Mešomo ya lekala la mmušo yeo e laolwago ke CIDB
Diprojeke tšeo di nago le mošomo wo o hlalošitšwego gabotse le bonolo
Mafaratlhatlha a mmušo moo GCC e hlalošitšwego gona

Mehuta ya Diprojeke

Mehuta ya diprojeke tša JBCC:

Matlo a bodulo le dikgotlelelo
Dikantoro tša kgwebo
Didirišwa tša go rekiša
Dipalamente tša intaseteri
Diprojeke tša tlhabollo ya poraebete
Tokišetšo le go lokiša dikago

Mehuta ya diprojeke tša NEC:

Go aga le go kaonafatša ditsela
Go aga dibrege
Mafaratlhatlha a metsi le a metsi a go hlapa
Mafaratlhatlha a motlakase
Mafaratlhatlha a terene
Mafaratlhatlha a dipoto
Diprojeke tša boinjiniere tše di nyakago go šomišana

Mehuta ya diprojeke tša GCC:

Diprojeke tša dikago tša mmušo
Mafaratlhatlha a masepala
Mafaratlhatlha a profense
Diprojeke tša dikgoro tša naga
Mešomo ya setlwaedi ya kago
Diprojeke tša lekala la mmušo tšeo di laolwago ke CIDB

Papetšo ya JBCC vs NEC vs GCC

Sebopego	JBCC	NEC	GCC
Tšhomišo ye kgolo	Mešomo ya kago ya lekala la poraebete	Mešomo ya boinjiniere/mafaratlhatlha ya lekala la mmušo	Mešomo ya kgoro ya naga
Karolo ya mmaraka	60–70% ya lekala la poraebete	20–30% ya lekala la mmušo	40–50% ya lekala la mmušo
Khutšo ya tefo	Disetifiketi tša kgwedi ka kgwedi	Ka dibeke tše pedi (gantši)	Disetifiketi tša kgwedi ka kgwedi
Dinyakwa tša tefo	Matšatši a 14–21	Go fapana ka kgetho	Matšatši a 30
Motheo wa tefo	Mošomo wo o fedišitšwego (lump sum)	Mešomo/ditšhenyegelo tše di lebeletšwego	Go lekanya le go lekanetša
Go tšwa	5–10% ka kakaretšo	Go fapana ka kgetho	5–10% ka kakaretšo
Abelo ya kotsi	Setlwaedi, bo lekane	Go abelana, go šomišana	Mokontraka a nago le kotsi ye ntši
Tharollo ya dikgopano	Adjudication → Arbitration	Temošo ya pele → Adjudication	DAB → Arbitration
Tshepedišo ya diphetogo	Diorala tša diphetogo tše di hlalošitšwego	Ditiragalo tša tefo	Diorala tša diphetogo tše di hlalošitšwego
Tshepedišo ya temošo ya pele	Aowa	Ee (e nyakegago)	Aowa
Go šomišana	Bohlokwa bjo bo bohlokwa	Godimo	Tlase
Bokgoni	Bo bohlokwa	Godimo	Bo bohlokwa
Boleng bja projeke bjo bo dirišwago gantši	R500K – R100M+	R10M – R1B+	R1M – R500M+
Bo botoka ka	Diprojeke tša kago ya poraebete	Mafaratlhatlha/boinjiniere ya mmušo	Mešomo ya kgoro ya naga
Taolo ya kontraka	Mothusi wa mothei	Project Manager	Engineer
Dinakwana tša nako	Dikgoba tšeo di thibelwago	Ditiragalo tša tefo	Dikgopelo tša go oketša nako

Ge o Swanetše go Diriša Kontraka ye Nngwe

Diriša JBCC ge:

O šoma lekaleng la poraebete, JBCC ke setlwaedi sa mešomo ya kago ya poraebete
Projeke ya gago ke projeke ya kago, Dikago tša bodulo, tša kgwebo goba tša intaseteri
O nyaka kontraka ye e tsebjago gabotse, JBCC e tsebjwa ke borakontraka ba bantši ba Afrika Borwa
Moreki wa gago o rata mokgwa wa setlwaedi, Bareki ba bantši ba poraebete ba kgotsofala ka JBCC
O dira tlhabollo ya poraebete, JBCC e šoma gabotse diprojekeng tša tlhabollo
Mošomo wa projeke o hlakile ka kakaretšo, JBCC e šoma gabotse ge diphetogo di le tše nnyane

Diprojeke tša mohlala: Tlhabollo ya estate ya bodulo, kantoro ya kgwebo, setoro sa go rekiša, go aga polokelo.

Diriša NEC ge:

O šoma bakeng sa mafaratlhatlha goba metropolitane, SANRAL, Eskom, Transnet, City of Cape Town, City of Johannesburg gantši di laela NEC
Projeke ya gago ke ya mafaratlhatlha goba boinjiniere, Ditsela, dibrege, mafaratlhatlha a metsi, diprojeke tša motlakase
O nyaka go šoma ka go šomišana, temošo ya pele ya NEC e kgothaletša go šomišana
Projeke ya gago e na le kgonagalo ye kgolo ya diphetogo, NEC e rarolla diphetogo ka ditiragalo tša tefo
O nyaka ditefo tše di pelepele, diikhutšo tša tefo tša NEC gantši di tšwelela gaabedi
Taolo ya kotsi ke sepeelo sa pele, temošo ya pele ya NEC e thuša go laola dikotsi ka pele

Diprojeke tša mohlala: Tokišetšo ya ditsela ya SANRAL, substation ya Eskom, mafaratlhatlha a metsi a metropolitane, mafaratlhatlha a terene.

Diriša GCC ge:

O šoma bakeng sa dikgoro tša mmušo, GCC e laelwa gantši diprojekeng tša mmušo wa naga le wa profense
Projeke ya gago e laolwa ke CIDB, GCC e a nyakega diprojekeng tše dintši tša CIDB
O dira mošomo wa setlwaedi wa go lekanya le go lekanetša, GCC e loka diprojeke tša go lekanya ka mokgwa wa setlwaedi
Moreki wa gago o hlalosa GCC, Bareki ba bangwe ba laela GCC go ba le tekanyo
O kgotsofala ka kotsi ye ntši ya mokontraka, GCC e abela borakontraka dikotsi tše dintši
Ditshepedišo tše di hlakilego di nyakega, GCC e fa taolo ya kontraka ye hlakilego le ye setlwaedi

Diprojeke tša mohlala: Projeke ya kago ya kgoro ya mmušo, mafaratlhatlha a masepala, mošomo wa ditsela wa profense, go aga ga kgoro ya naga.

Disetifiketi tša Tefo Ka Mohuta wa Kontraka ye Nngwe le ye Nngwe

Go kwešiša kamoo disetifiketi tša tefo di šomago ka gona ka foromo ye nngwe le ye nngwe ya kontraka go bohlokwa bakeng sa go sepela ga tšhelete. Bakeng sa dikgato tša JBCC, bona tlhahlo ya disetifiketi tša tefo ya JBCC. Bakeng sa kakaretšo ye pharalalo, bona disetifiketi tša tefo ya nakwana Afrika Borwa. Ka fase ke kamoo tshepedišo ye nngwe le ye nngwe e laolago ka gona.

Disetifiketi tša Tefo ya JBCC

Tshepedišo:

Tekanyetšo ya kgwedi, Mokontraka o romela kgopelo ya kgwedi ka kgwedi ya mošomo wo o fedišitšwego
Tekolo ya mothusi wa mothei, Mothusi wa mothei (architect goba QS) o hlahloba mošomo gomme o ntšha Interim Payment Certificate (IPC)
Dikarolo tša setifiketi, IPC e akaretša:
- Mošomo wo o fedišitšwego go fihla bjale
- Dithoto tša mo mošomong
- Go tšwa (kakaretšo ya 5–10%)
- Ditefo tše di fetilego
- Palo ya tefo yeo e swanetšego go lefelwa
Tefo, Moreki o lefa ka matšatši a 14–21 ka morago ga go ntšha setifiketi
Setifiketi sa mafelelo, Ka morago ga practical completion, Final Payment Certificate e ntšhwa

Dikarolo tše bohlokwa:

Disetifiketi di ntšhwa kgwedi ka kgwedi
Go tšwa go lokollwa ka dikarolo (tše pedi ka morago ga practical completion, tše pedi ka morago ga defects liability period)
Diphetogo di akaretšwa ka disetifiketing ge di dumeletšwe
Dinakwana tša tefo: matšatši a 14–21 go tloga ka go ntšhwa ga setifiketi

Dikgwetlo:

Ditšhelelo ge Mothusi wa Mothei a sa ntšhe disetifiketi ka pela
Dikgopano ka tekanyetšo di ka diegiša ditefo
Go tšwa go ka tšhara tšhelete ye ntši

Disetifiketi tša Tefo ya NEC

Tshepedišo:

Go fedišwa ga mešomo, Mokontraka o fedišetša mešomo (goba o fihla dikgato tša ditšhenyegelo tše di lebeletšwego)
Tekolo ya Project Manager, Project Manager o hlahloba mošomo wo o fedišitšwego
Setifiketi sa tefo, Project Manager o ntšha setifiketi sa tefo (gantši ka dibeke tše pedi)
Dikarolo tša setifiketi, E akaretša:
- Boleng bja mešomo yeo e fedišitšwego
- Peresente ya ditšhenyegelo tše di lebeletšwego (ge e le Option C/D)
- Go tšwa (ge go šoma)
- Ditefo tše di fetilego
- Palo ya tefo yeo e swanetšego go lefelwa
Tefo, Moreki o lefa ka nako ya tefo yeo e beilwego kontrakeng
Akhaonto ya mafelelo, Akhaonto ya mafelelo e lokišetšwa ka morago ga go fedišwa

Dikarolo tše bohlokwa:

Diikhutšo tša tefo tše di pedilego gantši (gantši ka dibeke tše pedi)
Tshepedišo ya mešomo goba ya ditšhenyegelo tše di lebeletšwego
Tshepedišo ya temošo ya pele e thuša go thibela dikgopano tša tefo
Mokgwa wa go šomišana o fokotša dikgoba

Dikgwetlo:

Go laola ka thata (go nyaka go latela mešomo)
Go nyaka go tšea karolo ka mafolofolo ga Project Manager
Dikgetho tša ditšhenyegelo tše di lebeletšwego di nyaka go latela ditšhenyegelo

Disetifiketi tša Tefo ya GCC

Tshepedišo:

Tekanyo ya kgwedi, Engineer o lekanya mošomo wo o fedišitšwego ka kgwedi
Setifiketi sa engineer, Engineer o ntšha setifiketi sa tefo ka kgwedi
Dikarolo tša setifiketi, E akaretša:
- Boleng bja mošomo wo o lekantšwego
- Dithoto tša mo mošomong
- Go tšwa (kakaretšo ya 5–10%)
- Ditefo tše di fetilego
- Palo ya tefo yeo e swanetšego go lefelwa
Tefo, Moreki o lefa ka matšatši a 30 ka morago ga go ntšha setifiketi
Setifiketi sa mafelelo, Ka morago ga go fedišwa, Final Payment Certificate e ntšhwa

Dikarolo tše bohlokwa:

Tshepedišo ye e kwagetšego ya go lekanya
Disetifiketi tša kgwedi ka kgwedi
Go tšwa go lokollwa ka dikarolo
Dinakwana tša tefo: matšatši a 30 (bokaone go feta JBCC)

Dikgwetlo:

Dinakwana tša tefo tše telele (matšatši a 30)
Go lekanya ka tshepedišo ye e kwagetšego go ka tšea nako ye ntši
Dikgopano ka tekanyo di ka diegiša ditefo

Ke Ka Baka La Eng Di-spreadsheet le Didirišwa tše di Kgaogantšwego di Sa Fihlelele

Go laola dikontraka tša JBCC, NEC le GCC ka di-spreadsheet le software ya kgwebo ya kakaretšo go tšweletša kotsi yeo e ka thibelwago. Kontraka ye nngwe le ye nngwe e na le diforomo tše di fapanego tša disetifiketi, dinakwana tša tefo le melao ya diphetogo goba ditiragalo tša tefo. Go šoma ka diprojeke tše dintši ka mehuta ya kontraka ka Excel go ntšhetša diphošo tša dithoko, go lebala matšatši a go lokolla go tšwa le disetifiketi tšeo di sa lekanego le dinyakwa tša kontraka. Didirišwa tša go aga tša US goba Europe gantši ga di thekge foromo tša kontraka tša Afrika Borwa ka tsela ya tlhago; di ikemišetša ditshepedišo tša tefo le mantšu a go fapana. Go borakontraka le batšweletši ba šomago mešomo ya poraebete (JBCC) le ya mmušo (NEC goba GCC) ka nako e tee, software e tee yeo e tsebago mehuta ye meraro ya kontraka e fokotša diphošo gomme e dira gore tšhelete e bonwe ka mo go šetšego.

Dipotšišo tše di Botšišwago Gantši

A nka diriša JBCC bakeng sa projeke ya lekala la mmušo?

Ka kakaretšo, aowa. Diprojeke tša lekala la mmušo gantši di nyaka NEC (bakeng sa mafaratlhatlha le metropolitane) goba GCC (bakeng sa dikgoro tša mmušo). Eupša diprojeke tše nnyane tša lekala la mmušo goba diprojeke tšeo di nago le dinyakwa tše di kgethegilego di ka dumelela JBCC. Di hlahlobe ka pela ditokumente tša tender, ka gore di tla hlaloša foromo ya kontraka yeo e nyakegago.

Pharologanyo ya JBCC Principal Building Agreement le Minor Works Agreement ke efe?

Principal Building Agreement (PBA) ke kontraka ye kgolo ya JBCC, yeo e rerelwego diprojeke tše di rarahlilego tšeo di tšwelelago go feta dikgwedi tše pedi goba tše nnoši tša bokgoni bja R5 milione. E akaretša ditokišetšo tše pharalalo tša diphetogo, dinakwana tša nako le tharollo ya dikgopano. Minor Works Agreement ke mofuta wo o bonolo wa diprojeke tša tlhago e bonolo tšeo di sa feteng dikgwedi tše pedi goba R5 milione, ka ditshepedišo tše di sepelago gabotse, ntle le boikarabelo bja moralo bja mokontraka le ntle le borakgwebi ba bakgethilwego goba ba kgethilwego.

Ke ka baka la eng baemedi ba mmušo ba kgetha NEC go feta GCC?

Baemedi ba mmušo bjalo ka SANRAL, Eskom le Transnet ba kgetha NEC ka gobane:

Mokgwa wa go šomišana, temošo ya pele ya NEC e kgothaletša go šomišana le go fokotša dikgopano
Taolo ye botoka ya kotsi, tshepedišo ya temošo ya pele e thuša go lemoga le go laola dikotsi ka pele
Ditefo tše di pelepele, diikhutšo tša tefo tše di pedilego gantši di kaonafatša sepeelo sa tšhelete ya mokontraka
Molao wa boditšhabatšhaba, NEC e šomišwa lefaseng ka bophara, e fa botshepegi bakeng sa borakontraka ba boditšhabatšhaba
Bokgoni, NEC e na le dikgetho tše di fapanego tša kontraka (lump sum, target cost, cost reimbursable) go lekana le mehuta ye e fapanego ya diprojeke

A nka fetolela foromo ya kontraka ge projeke e sa le tsoma?

Aowa. Ge kontraka e saenwe, o boletšwe ke foromo yeo ya kontraka go fihla projeke e fela. Go fetolela foromo ya kontraka ge projeke e sa le tsoma go tla nyaka go fedisa kontraka ye e lego gona gomme o saene ye mpsha, seo go sa tlwaelwa go šoma goba go loka. Kgetha foromo ya kontraka ka hlokomelo ka thomo ya projeke.

Ke tsebe bjang foromo ya kontraka ye e swanetšego go dirišwa?

Foromo ya kontraka gantši e hlalošwa ka ditokumente tša tender goba kakaretšo ya projeke. Bakeng sa kago ya lekala la poraebete, JBCC ke setlwaedi; bakeng sa mešomo ya mafaratlhatlha ya lekala la mmušo, hlahloba ge moreki a laela NEC goba GCC. Ge o sa tsebe, buišana le ngaka ya molao wa kago goba quantity surveyor yeo e tsebago diforomo tša kontraka tša Afrika Borwa.

Go direga eng ge ke diriša foromo ya kontraka ye e fošagetšego?

Go diriša foromo ya kontraka ye e fošagetšego go ka ba le ditlamorago tše kgolo:

Go ganwa ga tender, ditender tša lekala la mmušo gantši di ganela dikgopelo tšeo di sa diriše foromo ya kontraka yeo e hlalošitšwego
Ditefo tše di diegago, foromo ya kontraka ye e fošagetšego e ka hlola tlhakatlhakano le ditefo tše di diegago
Dikotsi tša dikgopano, foromo ya kontraka e abela kotsi ka tsela e fapanego, go diriša ye e fošagetšego go ka go tlogela o sa šireletšwa
Mathata a go latela melao, bareki ba mmušo ba bea foromo ya kontraka ka data ya tender, gomme kgopelo ka melao ye mengwe e ka ba ye e sa hlakanego

Diriša nako ka moka foromo ya kontraka yeo e hlalošitšwego ka ditokumente tša tender goba tumelelano ya projeke.

A Wakha e thekga mehuta ye meraro ya foromo ya kontraka?

Ee. Wakha e thekga go hlama disetifiketi tša tefo tša JBCC, NEC le GCC, taolo ya diphetogo, le ditshepedišo tša taolo ya kontraka ka sistimi e tee, ka dikalo tša setifiketi tše di kgethegilego bakeng sa yeo e nngwe le yeo e nngwe.

Kakaretšo

Go kgetha foromo ya kontraka ye nepagetšego, JBCC vs NEC vs GCC, go bohlokwa bakeng sa go phethwa ga projeke ka Afrika Borwa. JBCC e ketekile kago ya lekala la poraebete; NEC e a oketšega mafaratlhatlhang le boinjiniere ya mmušo; GCC e sa ntšo ba foromo ye e tlwaelegilego ya mešomo ya dikgoro tša mmušo le ya masepala. Yeo e nngwe le e nngwe e abela kotsi le ditshepedišo tša tefo ka tsela e fapanego. Go lekanya kontraka le projeke le moreki go thibela ditefo tše di diegago, dikgopano le go ganwa ga tender.

Laola disetifiketi tša tefo tša JBCC, NEC le GCC, letlakala la go lokolla, le diphetogo go tšwa sistimi e tee ya software yeo e agilwego kago ya Afrika Borwa. Bona kamoo Wakha e thekgago mehuta ye meraro ya kontraka

Dihlogo tše di Amanago: