Quantity Surveyor o Dira Eng? Tlhahlo ya Afrika Borwa

Porojekeng ya kago, quantity surveyor ke motho yo a bolokago tšhelete e le ya therešo. Architect o hlama moago. Moenjenere o netefatša gore o a ema. Rakontraka o a o aga. Quantity surveyor (QS) o a o lekanya, o o bea theko gomme o laola ditshenyegelo tša wona, go tloga kakanyong ya mathomo go fihla final account. Ge mošomo o dirwa gabotse, o boloka margin ya gago. Ge o tlogelwa go bonolo, ditshenyegelo tše di fetago di tla bjalo ka mekgwi.

Tlhahlo ye e hlalosa seo quantity surveyor a se dirago letšatši le letšatši, moo a dulago porojekeng, kamoo valuation ya kgwedi e šomago ka gona, kamoo mošomo o fapanago le wa moakanyetši wa ditheko (estimator) goba wa architect, le kamoo o ka tsebago ge o mo hloka. E ngwaletšwe bahlabolli, borakontraka le bareki bao ba dulago ba ekwa “botšiša QS” gomme ba nyaka go tseba gore seo se ra eng.

Seo Quantity Surveyor a se Dirago

Quantity surveyor o sepediša lehlakore la ditshenyegelo le la kgwebo la porojeke bophelo bja yona ka moka. Ka tirišo, mošomo o fokotšega go ba mešomo ye e boelwago porojekeng ye nngwe le ye nngwe:

Kakanyo le kgonagalo (feasibility). Fa palo ya ka pela ye e ka šireletšwago ya seo porojeke e tlago go se ja, pele motho a ikgafa.
Bill of quantities (BOQ). Lekanya mešomo go tšwa dithalwaneng gomme o e fetoše bili ye e nago le dilo ka botlalo yeo borakontraka ba e beago theko bakeng sa thentara.
Go reka le dikontraka. Eletša ka foromo ya kontraka, bapetša dithentara gomme o bee theko ya dikotsi.
Go lekanya le valuation. Lekanya mošomo wo o dirilwego saeteng gomme o o bee boleng bakeng sa tefo ya kgwedi.
Diphetogo le dikleime. Bea theko ya diphetogo gomme o lekole dikleime, gore boemo bja kgwebo bo dule bo lokile.
Taolo ya ditshenyegelo le dipego. Latela ditshenyegelo tše di ikgafilwego le tša nnete go bapetšwa le tekanyetšo, gomme o akanye ditshenyegelo tša mafelelo.
Final account. Dumelelana ka boleng bja mafelelo bja kontraka ge mošomo o fedile.

Ka bokopana, QS ke motho yo molaodi a mo leletšago go botšiša, “Na re sa tla hwetša margin ya rena?”

Moo QS a Dulago Gona: Rakontraka, Moeletši goba Mohlabolli

Leina le tee la mošomo le akaretša ditulo tše tharo tše di fapanego, ka fao go bohlokwa gore o bolela ka sefe. Ba na le bokgoni bjo bo swanago eupša ba šomela batho ba fapanego.

Setulo	Ba šomela mang	Seo ba se lebeletšego
QS wa rakontraka	Rakontraka wa kago	Go lefelwa: go bea dithentara theko, go lekanya mošomo, go romela dikgopelo tša tefo ka bohlatse bjo bo tiilego
QS wa profešene (PQS)	Moreki goba mohlabolli	Keletšo ya ditshenyegelo ye e ikemetšego: feasibility, BOQ, di-valuation tše di lokilego, taolo ya kontraka, dipego go mothekgi wa ditšhelete
QS wa ka gare wa mohlabolli	Kgwebo ya tlhabollo	Boemo bja tšhelete: tshenyegelo go fetša ka yuniti, tekanyetšo go bapetšwa le ya nnete, feasibility go diporojeke ka moka

Diporojeke tše ntši di na le di-QS tše pedi tše di lebanago kgwedi ye nngwe le ye nngwe. QS wa rakontraka o bontšha seo se agilwego. PQS wa moreki o se hlahloba gomme o eletša ka seo se swanetšego go lefelwa. Kgatelelo yeo e na le mohola. E boloka dipalo di lokile ka mahlakore ka bobedi.

QS go Porojeke ka Moka

Tsela ye bonolo ya go kwešiša mošomo ke go latela tšhelete go tloga kgopolong go fihla handover. QS o na le mošomo legatong le lengwe le le lengwe:

Feasibility. Pele naga e rekwa, QS o fa kakanyo ya ka pela ya ditshenyegelo gore mohlabolli a leke ge dipalo di šoma.
Tlhamo le BOQ. Ge dithalwana di gola, QS o lekanya mešomo gomme o ngwala bill of quantities.
Thentara le go fa. QS o bapetša dithentara ka tsela ye e swanago gomme o eletša ka foromo ya kontraka, bjalo ka JBCC, NEC goba GCC.
Kago. Kgwedi ye nngwe le ye nngwe, QS o lekanya mošomo wo o feditšwego, o bea diphetogo theko gomme o lokiša valuation ya tefo. Kontraka e laela gore retention ye kae e swarwa.
Taolo ya ditshenyegelo. Nakong ka moka ya kago, QS o latela ditshenyegelo go bapetšwa le tekanyetšo gomme o akanya tshenyegelo go fetša. Go feta tekanyetšo go bonagala e le temošo ya ka pela, e sego mekgwi mafelelong. Tlhahlo ya rena mabapi le go thibela ditshenyegelo tše di fetago tekanyetšo kagong e hlalosa mabaka a tlwaelegilego.
Final account. Ge mošomo o fedile, QS o dumelelana le lehlakore le lengwe ka boleng bja mafelelo bja kontraka.

Teko ya ka pela. Ge o sa kgone go araba “Se se jele bokae go fihla bjale, go šetše bokae go šomišwa, gomme na re sa le ka margin?” bekeng efe goba efe, o na le sekgoba seo quantity surveyor a se tlatšago.

Kamoo Valuation ya Kgwedi e Šomago ka Gona

Valuation ya kgwedi ke moo QS a fetošago tswelopele ya saete go ba palo ya tefo. Mohlala o nolofaditšwego wa porojeke ya dintlo ka retention ya 10% le VAT ya 15%:

Mothaladi	Palo
Mošomo wo o feditšwego go fihla lehono (o lekantšwe saeteng)	R4,200,000
Didirišwa saeteng	R150,000
Boleng ka moka go fihla lehono	R4,350,000
Ntšha retention (10%)	R435,000
Boleng bja nnete go fihla lehono	R3,915,000
Ntšha dipalo tše di netefaditšwego pele	R2,970,000
Palo ye e swanetšego kgweding ye (ntle le VAT)	R945,000
VAT ya 15%	R141,750
Palomoka ye e swanetšego kgweding ye	R1,086,750

Mothaladi o mongwe le o mongwe o hloka bohlatse. QS o boloka ditekanyo, diswantšho tša saete, diphetogo tše di dumeletšwego le dinoutse tša go iša ka morago ga dipalo. Ntle le bohlatse bjoo, lehlakore le lengwe le tla fokotša kgopelo. Phesente ya retention le matšatši a go e lokolla di tšwa kontrakeng, ka fao ka mehla hlahloba tshedimošo ya kontraka go e na le go akanya palo. Tlhahlo ya rena mabapi le disetifikeiti tša tefo ya tswelopele Afrika Borwa e hlalosa modikologo ka moka wa setifikeiti.

QS, Estimator goba Architect: Ke Mang yo a Dirago Eng

Mešomo ye ye meraro gantši e a gakantšhwa, ka fao ke ye tlhalošo ye bonolo. Estimator o bea mošomo theko, gantši bakeng sa rakontraka, go thopa thentara. Quantity surveyor le yena o dira seo. Ke moka QS o tšwela pele ka ditshenyegelo kagong ka moka: go lekanya, diphetogo, di-valuation le final account. Architect o hlama moago. Diporojekeng tše ntši tša JBCC, architect gape ke principal agent yo a laolago kontraka. Principal agent e ka ba gape QS goba molaodi wa porojeke.

Mošomo	Mošomo o mogolo	Neng ba šoma kudu
Estimator	Go bea mošomo theko go thopa thentara	Pele kontraka e saenwa
Quantity surveyor	Go laola ditshenyegelo go tloga kakanyong go fihla final account	Go tloga feasibility go fihla final account
Architect	Go hlama moago le gantši go laola kontraka	Go tloga kgopolong go fihla kago e fela

Architect ke mong wa tlhamo. Estimator ke mong wa theko ya thentara. QS ke mong wa tšhelete go tloga mathomong go fihla mafelelong.

Boemo bja Afrika Borwa

Quantity surveying Afrika Borwa e latela dikontraka, maemo le melao ya mo gae. QS yo botse wa Afrika Borwa o tseba:

Diforomo tša dikontraka. JBCC e tlwaelegile mošomong wa kago ya meago. NEC le GCC di tlwaelegile mošomong wa civil le wa mananeokgoparara. Ye nngwe le ye nngwe e na le melao ya yona ya di-valuation, retention le diphetogo. Tlhahlo ya rena ye e bapetšago dikontraka tša JBCC, NEC le GCC e bontšha diphapano.
Maemo a go lekanya. Dibili tša meago gantši di lokišwa go ya ka ASAQS Standard System of Measuring Building Work, gore bontši bo re selo se tee go motho yo mongwe le yo mongwe yo a romelago thentara.
Mokgatlo wa profešene. Quantity Surveying Profession Act 49 ya 2000 e hlomile South African Council for the Quantity Surveying Profession (SACQSP), yeo e ngwadišago di-quantity surveyor. Association of South African Quantity Surveyors (ASAQS) ke mokgatlo wa profešene wa boithaopo.
Melao ye mengwe. Kelo ya CIDB e šoma mošomong wa mmušo. Melao ya NHBRC e šoma dintlong tše mpsha. VAT le retention le tšona di ama dipalo tšeo QS a di laolago.

Ke ka fao setsebi sa ditshenyegelo seo se rutilwego kae goba kae se hlokago nako ya go ithuta dikontraka le maemo a mo gae pele se tšea porojeke ya Afrika Borwa.

Kamoo o ka Tsebago gore o Hloka QS

Seo se laelago ge o hloka QS ga se bogolo bja porojeke. Ke gore tšhelete ya gago e na le dikarolo tše kae tše di šuthago. Go nyaka go ba kgonthe gore o hloka QS ge:

O adima kgahlanong le porojeke, gomme mothekgi wa ditšhelete o nyaka go saenwa ga ditshenyegelo mo go ikemetšego pele a lokolla tšhelete.
Diphetogo tša moreki goba tša tlhamo di tlwaelegile, gomme ga o kgonthišiše gore ye nngwe le ye nngwe e beetšwe theko, e dumeletšwe gomme e lefeletšwe.
O sepediša porojeke ya go feta e tee gomme o sa kgone go bapetša ditshenyegelo tša tšona ka motheo o swanago.
Dipalo tše di netefaditšwego di dula di le ka tlase ga kakanyo ya gago, gomme o sa kgone go bolela lebaka.

Mošomong o monyenyane wa poraefete wa theko ye e sa fetogego le diphetogo tše mmalwa, rakontraka a ka laola ditshenyegelo ntle le QS wa nako ka moka. Le gona, ba bantši ba diriša QS bakeng sa BOQ le final account.

Go Šoma Gabotse le Quantity Surveyor wa Gago

QS o kaone feela go swana le tshedimošo yeo a e hwetšago. Bahlabolli le borakontraka ba ka dira gore mošomo o šome kaone kudu ka mekgwa ye mmalwa:

Tliša QS ka pela. Keletšo ya ditshenyegelo nakong ya feasibility e boloka tšhelete ye ntši go feta taolo ya ditshenyegelo nakong ya kago.
Dumelela diphetogo ka go ngwala. Phetogo ye e se nago taelo ye e ngwadilwego e thata go bewa theko gomme e thata le go feta go lefelwa.
Abelana direkoto tša saete beke le beke. QS o hloka diary, diswantšho tša tswelopele le dinoutse tša go iša go lekola mošomo ka toka.
Dumelelanang ka sebopego se tee sa pego ya ditshenyegelo. Diriša peakanyo ye e swanago kgwedi le kgwedi, gore mekgwa e bonagale gabonolo.
Boloka mothopo o tee wa therešo. Ditekanyetšo, diphetogo le di-valuation di swanetše go dula tshepedišong e tee, e sego di-spreadsheet tše hlano.

Dihlopha tše ntši tša QS lehono di diriša software go boloka BOQ, diphetogo, di-valuation le tshenyegelo go fetša rekotong e tee. Didirišwa tša Afrika Borwa bjalo ka Wakha di thekga disetifikeiti tša tefo tša JBCC, NEC le GCC le tekanyetšo go bapetšwa le ya nnete ka di-Rand. Software e thuša QS. Ga e tšee legato la kahlolo ya gagwe. Bakeng sa dintlha tša didirišwa, bona tlhahlo ya rena mabapi le software ya quantity surveying Afrika Borwa.

Ntlha ya Mafelelo

Quantity surveyor o boloka tšhelete ya porojeke e le ya therešo, go tloga kakanyong ya mathomo ya feasibility, go feta valuation ye nngwe le ye nngwe ya kgwedi le phetogo, go fihla final account. Diporojekeng tša Afrika Borwa, ka dikontraka tša JBCC, NEC le GCC, melao ya CIDB le NHBRC le margin ye nnyane ya bathekgi ba ditšhelete, mošomo woo o šireletša margin yeo o e beakantšego. Dipotšišo tšeo QS a di arabago ga di fetoge: se jele bokae, go šetše bokae, gomme na re sa le go ya ka leano?

Dipotšišo tšeo di Botšišwago Gantši

Quantity surveyor ke eng?

Quantity surveyor ke setsebi sa kago se se laolago ditshenyegelo tša porojeke go tloga mathomong go fihla mafelelong. O akanya ditshenyegelo, o lokiša bill of quantities, o lekola boleng bja mošomo bakeng sa tefo, o bea diphetogo theko gomme o dumelelana ka final account. Afrika Borwa, di-quantity surveyor tša profešene di ngwadiša go SACQSP.

Na quantity surveyor o swana le estimator?

Aowa, eupša mešomo e a tsenelana. Estimator o bea mošomo theko go thopa thentara. Quantity surveyor le yena o dira seo, ke moka o tšwela pele ka ditshenyegelo kagong ka moka: go lekanya, diphetogo, di-valuation le final account. QS yo mongwe le yo mongwe a ka akanya ditheko. Ga se estimator yo mongwe le yo mongwe yo a dirago mošomo ka moka wa QS.

Na ke hloka quantity surveyor bakeng sa porojeke ye nnyane?

Ge o adima kgahlanong le porojeke, o na le diphetogo tše ntši goba o hloka di-valuation tša kgwedi tše di netefaditšwego, karabo gantši ke ee. Seo se laelago ke gore tšhelete e raragane bjang, e sego bogolo bja lebato. Le ntlo e tee ye e nago le ditefo tša kgwedi le diphetogo e ka lahlegelwa ke margin ntle le taolo ye e lokilego ya ditshenyegelo.

QS o na le dithuto dife Afrika Borwa?

Di-quantity surveyor tše ntši tša Afrika Borwa di na le dikgrata tše di amogelwago tša quantity surveying. Go šoma bjalo ka setsebi sa profešene, ba ngwadiša go South African Council for the Quantity Surveying Profession (SACQSP). Ba bantši gape ke ditho tša ASAQS.

Phapano ke eng magareng ga QS wa rakontraka le QS wa moreki?

QS wa rakontraka o šoma go hwetša ditshenyegelo tša rakontraka gape le go lefelwa. PQS wa moreki o fa keletšo ye e ikemetšego gomme o eletša ka boleng bjo bo lokilego bakeng sa moreki. Diporojekeng tše ntši ka bobedi ba a tsenela, gomme kgatelelo magareng ga bona e boloka valuation e le ya therešo.

Dingwalo tše di Amanago: