Mbadelo dzo Lengaho dza U Fhaṱa SA: Pfanelo Dzaṋu

Vhakonteraka vhanzhi vha Afrika Tshipembe vhane vha kundelwa a vha kundelwi nga mushumo. Tshelede i a vha fhelela vha tshi khou lindela u badelwa mushumo we vha u fhedza miṅwedzi yo fhiraho.

Nyendedzi iyi i ṱalutshedza pfanelo dzaṋu musi mukhasiṱama wa u fhaṱa a tshi badela nga u lenga Afrika Tshipembe. I katela milayo ya mbadelo fhasi ha dzikonteraka dza JBCC, NEC na GCC, inthereste kha mbadelo yo lengaho, uri ndi ngani vhakhasiṱama vha tshi badela nga u lenga, nḓila ya u zwi thivhela na khwiṋo dza u dzhia musi tshelede yo fhira tshifhinga.

Ndi ngani mbadelo dzo lengaho dzi tshi huvhadza vhakonteraka vha Afrika Tshipembe

Mbadelo dzo lengaho dzi huvhadza vhakonteraka vha Afrika Tshipembe ngauri vha badela vhashumi, zwishumiswa na plant vhege phanḓa ha musi mukhasiṱama a tshi vha badela. Engedzani retention, kanzhi 5% u ya kha 10% ya tshitifiketi tshiṅwe na tshiṅwe, nahone mukonteraka a nga hwala tshipiḓa tshihulwane tsha ndeme ya phurodzheki kha balance sheet yawe. Mukhasiṱama muthihi a lengaho a nga imisa fhethu hoṱhe ha mushumo.

Hafha ndi nḓila ine tshikhala tsha aluwa ngayo kha mushumo wa misi yoṱhe wa u fhaṱa:

Ni ita mushumo nga ṅwedzi nahone ni badela tshigwada tshaṋu na vharengisi.
Ni rumela mbilo yaṋu ya mbadelo magumoni a ṅwedzi.
Principal agent kana quantity surveyor u ṱola mushumo nahone u ṋea tshitifiketi tsha mbadelo.
Mukhasiṱama u badela ngomu ha tshifhinga tshi re kha konteraka, kana nga murahu.

Naho muṅwe na muṅwe a tshi tevhela konteraka, tshikhala u bva kha u shumisa tshelede u ya kha u badelwa tshi nga vha vhege dza rathi u ya kha ṱahe. Musi tshitifiketi tsho lenga kana mukhasiṱama a badela nga u lenga, tshi a aluwa.

Retention i ita uri zwi vhe zwi vhi. Kha phurodzheki ya R5,000,000 i re na retention ya 10%, R500,000 i a farwa. Tshipiḓa tshi nga humela kha practical completion na yo salaho kha final completion, nga murahu ha defects liability period. Arali completion ya lenga, na tshelede i a lenga.

Quantity surveyor na principal agent vha vhukati ha izwi. Valuation na tshitifiketi tshavho zwi thoma wotshi ya mbadelo, ngauralo tshitifiketi tsho lengaho kanzhi ndi tshiitisi tsha u thoma tsha mbadelo yo lengaho.

Ndi milayo ifhio ya mbadelo i shumaho fhasi ha JBCC, NEC na GCC?

Fhasi ha dzikonteraka dza JBCC, NEC na GCC, tshifhinga tsha mbadelo, mutengo wa inthereste na pfanelo ya u imisa mushumo zwoṱhe zwi bva kha konteraka yo sainiwaho na contract data yayo. A hu na tshifhinga tshithihi tsha mbadelo tsha indasiṱiri yoṱhe Afrika Tshipembe. Vhakhasiṱama vha muvhuso vha na mushumo wo fhambanaho wa u badela ngomu ha maḓuvha a 30 nga murahu ha u wana invoisi, nga nnḓa ha musi ho tendelanwa zwiṅwe.

Thebulu i re fhasi i sumbedza nḓila ine fomo iṅwe na iṅwe ya shuma ngayo nga u angaredza. Misi yoṱhe vhalani khandiso yaṋu na contract data.

Fomo ya konteraka	Ndi nnyi a khwaṱhisedzaho mbadelo	Tshifhinga tsha mbadelo	Inthereste ya mbadelo yo lengaho	Thandululo khulwane
JBCC Principal Building Agreement	Principal agent u ṋea interim payment certificates.	Tsho vhewa kha konteraka na contract data.	Sa zwe zwa vhewa ngazwo kha konteraka.	Inthereste, u imisa nga murahu ha ndivhadzo, u fhelisa, adjudication.
NEC4 Engineering and Construction Contract	Project Manager u khwaṱhisedza kha assessment date iṅwe na iṅwe.	Ngomu ha vhege tharu u bva kha assessment date, nga nnḓa ha musi contract data i tshi amba zwiṅwe.	Inthereste nga mutengo u re kha contract data.	Inthereste, adjudication fhasi ha W options, u fhelisa.
GCC 2015 (mishumo ya civil)	Engineer u khwaṱhisedza statement ya ṅwedzi ya mukonteraka.	Tsho vhewa kha conditions na contract data.	Sa zwe zwa vhewa ngazwo kha konteraka.	Inthereste, u imisa, adjudication, arbitration.

Kha mushumo wa muvhuso, Treasury Regulations fhasi ha Public Finance Management Act (PFMA) dzi ṱoḓa uri mihasho ya lushaka na ya vundu i badele ngomu ha maḓuvha a 30 nga murahu ha u wana invoisi, nga nnḓa ha musi ho tendelanwa zwiṅwe. Municipal Finance Management Act (MFMA) i na mulayo u fanaho wa maḓuvha a 30 kha masipala.

Milayo ya prompt payment fhasi ha CIDB Act na yone yo tshi ṋewa sa tshiṱoḓea. Sedzani tshiimo tshayo tsha zwino phanḓa ha u ḓitika ngayo kha ndivhadzo.

U itela zwinzhi nga nḓila ine fomo dza fhambana ngayo, vhalani JBCC vs NEC vs GCC contracts.

Ni nga badelisa inthereste kha mbadelo dza u fhaṱa dzo lengaho?

Ee, kanzhi ni nga badelisa inthereste kha mbadelo ya u fhaṱa yo lengaho, nga mutengo u re kha konteraka yaṋu kana, arali konteraka i sa ambi tshithu, nga mutengo wo vhewaho fhasi ha Prescribed Rate of Interest Act 55 ya 1975. Mutengo uyo u andadzwa kha Government Gazette nahone wo ṱumanywa na repo rate ya Reserve Bank, ngauralo u a shanduka nga tshifhinga.

Inthereste i thoma u bva nga ḓuvha ḽe mbadelo ya vha i tshi fanela u itwa u swika nga ḓuvha ḽine ya badelwa. Nḓila i leluwaho:

Inthereste ya ḓuvha = tshelede yo fhiraho tshifhinga × mutengo wa ṅwaha ÷ 365
Inthereste yoṱhe = inthereste ya ḓuvha × maḓuvha o fhiraho

Tsumbo. Tshitifiketi tsha R1,000,000 tshi badelwa nga u lenga ha maḓuvha a 45. Arali mutengo u shumaho u 11% nga ṅwaha:

Tshithu	Tshelede
Tshelede yo fhiraho tshifhinga	R1,000,000
Inthereste ya ḓuvha (R1,000,000 × 11% ÷ 365)	R301.37
Maḓuvha o fhiraho	45
Inthereste i fanelaho u badelwa (R301.37 × 45)	R13,561.65

11% ndi ya tsumbo fhedzi. Shumisani mutengo u re kha konteraka yaṋu kana mutengo wa zwino wo vhewaho. Itani mbilo ya inthereste nga u ṅwala, ni tshi bula nomboro ya tshitifiketi na ḓuvha ḽa u badela, tshifhinga tshiṅwe na tshiṅwe musi mbadelo yo lenga.

Ndi ngani vhakhasiṱama vha tshi badela nga u lenga?

Vhakhasiṱama kanzhi vha badela nga u lenga nga zwiitisi zwiṇa: vha haḓa mushumo kana valuation, maṅwalo a a lenga, vha shaya tshelede, kana tshiṱirathedzhi tshavho tsha u tendela tshi lapfa. Tshiitisi tshiṅwe na tshiṅwe tshi ṱoḓa phindulo yo fhambanaho. U ḓivha uri ni khou ṱangana na tshifhio zwi ni vhudza arali ni tshi fanela u rumela vhuṱanzi, u tovhola saini kana u ḓitsireledza kha khombo ya credit.

Tshiitisi	Zwiga zwa misi yoṱhe	Zwine zwa thusa
Khani nga ha khwaḽithi kana valuation	Zwithu zwo bviswa kha tshitifiketi, vhukhakhi vhu bviswa nga u lenga.	Zwifanyiso, zwiṅwalwa zwa dayari ya fhethu ha mushumo, variation orders dzo sainiwaho.
Maṅwalo a lengaho	Tshitifiketi tsho ṋewa nga u lenga, maṅwalo a tikedzaho a a shayea.	Mbilo dzo fhelelaho, dzo rumelwaho nga tshifhinga, dzi na vhuṱanzi.
U shaya tshelede ha mukhasiṱama	Zwiitisi, mbadelo dza tshipiḓa, u lindela thengiso kana drawdowns dza bannga.	U sedza credit, payment guarantees, zwifhinga zwipfufhi zwa mbadelo.
Tshiṱirathedzhi tshilapfu tsha u tendela	Saini nnzhi, mbudziso dza tshigwada tsha masheleni.	Ḓivhani maitele u bva mathomoni, tevhelani kha tshipiḓa tshiṅwe na tshiṅwe.

Vhabveledzi vhane vha badela u fhaṱa nga drawdowns dza bannga kanzhi vha badela nga u lenga musi quantity surveyor wa bannga a sa athu saina. Vhudzisani nga ha tshivhumbeo tsha u badela phanḓa ha u saina.

Nḓila ya u thivhela mbadelo dzo lengaho

Tsireledzo yavhuḓi kha mbadelo yo lengaho i vhewa phanḓa ha musi mushumo u tshi thoma: milayo ya mbadelo i vhonalaho kha konteraka, mbilo dzo fhelelaho ṅwedzi muṅwe na muṅwe, na mukhwa wo tiwaho wa u tevhela. Mbadelo nnzhi dzo lengaho dzine dza vha khani dzo thoma sa mbilo i songo fhelelaho kana tshanduko i songo sainiwaho. Khwiṋo idzi dzi fhungudza khombo iyo kha phurodzheki iṅwe na iṅwe ya JBCC, NEC kana GCC.

Phanḓa ha u saina:

Sedzani tshifhinga tsha mbadelo, mutengo wa inthereste na pfanelo dza u imisa kha contract data.
Vhudzisani nḓila ine mukhasiṱama a badela ngayo phurodzheki.
Humbelani payment guarantee kha mishumo mihulwane kana i re na khombo khulwane.
Vheani khombo ya mbadelo kha mutengo wa tender yaṋu.

Ṅwedzi muṅwe na muṅwe:

Rumelani mbilo yaṋu nga ḓuvha ḽa konteraka, na zwilinganyo, zwifanyiso na zwiṅwalwa zwa dayari ya fhethu ha mushumo.
Itani uri tshanduko iṅwe na iṅwe i tendelwe nga u ṅwala phanḓa ha u ita mushumo.
Tevhelani ḓuvha ḽa tshitifiketi na ḓuvha ḽa u badela kha phurodzheki iṅwe na iṅwe.
Tevhelani maḓuvha maṱuku phanḓa ha ḓuvha ḽa u badela, hu si nga murahu.

Musi mushumo u tshi shanduka:

Vheani mutengo wa tshanduko nahone ni i saine phanḓa ha musi mushumo u tshi thoma.
I engedzeni kha mbilo i tevhelaho na u tendelwa hayo ho kumedzwaho.

U itela maitele o fhelelaho a tshitifiketi, sedzani nyendedzi ya tshitifiketi tsha mbadelo tsha JBCC. U itela u dzudzanya ho engedzeaho, sedzani vhulanguli ha u elela ha tshelede kha u fhaṱa Afrika Tshipembe.

Ni kha ḓi tevhela zwitifiketi zwa mbadelo na retention kha spreadsheet? Wakha i tshimbidza mbadelo dza mvelaphanḓa fhasi ha JBCC, NEC na GCC, variation orders na cash flow command centre kha sofuthiwea nthihi yo fhaṱelwaho vhafhati vha Afrika Tshipembe: vhonani demo ya tshibveledzwa.

Ni fanela u ita mini musi mukhasiṱama a tshi badela nga u lenga?

Musi mukhasiṱama a tshi badela nga u lenga, itani nga khwiṋo: rumelani ndivhadzo ya tshiofisi, itani mbilo ya inthereste, gonyiselani nṱha nga u ṅwala, ndi hone ni tshi shumisa thandululo dza konteraka yaṋu dzi ngaho adjudication kana u imisa. Tevhelani maitele a ndivhadzo a konteraka yaṋu zwo teaho. Thandululo i shumiswaho hu si na ndivhadzo yo teaho i nga ni ita uri ni pfuke konteraka. Dzhiani nyeletshedzo ya mulayo phanḓa ha u imisa mushumo.

Khwiṋo	Lini	Zwine na fanela u zwi ita
1. U humbudza	Maḓuvha maṱuku phanḓa ha ḓuvha ḽa u badela	Khwaṱhisedzani nomboro ya tshitifiketi, tshelede na ḓuvha ḽa u badela.
2. Ndivhadzo ya tshiofisi	Ḓuvha nga murahu ha ḓuvha ḽa u badela	Ndivhadzo yo ṅwalwaho kha mukhasiṱama na principal agent, i tshi bula tshipiḓa tsha konteraka.
3. Mbilo ya inthereste	Na ndivhadzo	Bulani mutengo na nḓila ine inthereste ya vhalwa ngayo.
4. U gonyisela nṱha	Arali i kha ḓi sa badelwa	Ṅwalelani vhalanguli vha nṱha vha mukhasiṱama ni tshi ṋea ḓivhazwakale ya mbadelo.
5. Adjudication	Arali tshelede i tshi haḓiwa kana i songo badelwa	Isani khani fhasi ha tshipiḓa tsha adjudication tsha konteraka yaṋu.
6. U imisa	Fhedzi arali konteraka i tshi zwi tendela	Ṋeani ndivhadzo yo ṅwalwaho i ṱoḓeaho, ndi hone ni tshi imisa na u ṅwala maḓuvha.

Ndivhadzo ya tshiofisi. Shumisani ṱhoho i vhonalaho, i ngaho “Mbadelo yo fhiraho tshifhinga, tshitifiketi 7”. Bulani konteraka, tshitifiketi, tshelede, ḓuvha ḽa u badela na maḓuvha o fhiraho. Vhulungani khophi na vhuṱanzi ha u rumelwa.

Adjudication. JBCC, NEC na GCC dzoṱhe dzi ṋea adjudication. Tsheo ya adjudicator kanzhi i a vhofha u swika i tshi shandukiswa nga arbitration kana khothe, nahone khothe kanzhi dzi a i khwaṱhisedza. I a ṱavhanya nahone i a leluwa nga ndeme u fhira u ya khothe.

U imisa. Thomani nga u sedza tshifhinga tsha ndivhadzo na milayo kha konteraka yaṋu. Ṅwalani ḓuvha ḽe na ima ngaḽo na ḓuvha ḽe na thoma hafhu. U imisa hu engedza tsindzhe, fhedzi hu dovha ha imisa mbuelo yaṋu, ngauralo hu shumiseni nga vhuronwane.

Ndi ngani spreadsheets dzi tshi kundelwa u tevhela mbadelo

Spreadsheets dzi kundelwa u tevhela mbadelo dza u fhaṱa ngauri a dzi ḓivhi uri ndi tshitifiketi tshifhio tshi fanelaho u badelwa, tshifhio tsho fhiraho tshifhinga kana retention ifhio yo lugela u bviswa. Musi mukhasiṱama a tshi vhudzisa nga mutevhe, vhuṱanzi vhu kha imeiḽi, WhatsApp na bammbiri. Tshifhinga tshi fhelaho tshi tshi ṱoḓwa ndi tshifhinga tshine tshelede ya dzula kha akhaunthu ya mukhasiṱama.

Thaidzo dza misi yoṱhe:

Zwitifiketi zwo fhaṱwaho kha faela dzo fhambanaho nga phurodzheki, zwi na vhukhakhi ha fomula.
A hu na tshisumbedzi musi mbadelo yo fhira ḓuvha ḽayo.
Tshelede ya retention i tevhelwaho nga tshanḓa.
U tendelwa ha tshanduko na zwifanyiso zwa fhethu ha mushumo zwo vhulungwa huṅwe.

Thandululo ndi rekhodo nthihi nga phurodzheki i ṱumanyaho mbilo, tshitifiketi, tshanduko, retention na vhuṱanzi, na maḓuvha a u badela ane na nga a vhona kha fhethu hoṱhe ha mushumo.

Magumo

Mbadelo yo lengaho ndi thaidzo ya konteraka phanḓa ha musi i tshi vha thaidzo ya tshelede. Ḓivhani tshifhinga tsha mbadelo, mutengo wa inthereste na thandululo kha contract data yaṋu. Rumelani mbilo dzo fhelelaho nga tshifhinga, itani uri tshanduko dzi sainiwe u thoma, nahone ni ite zwithu nga ḓuvha nga murahu ha musi mbadelo i tshi fanela u itwa. Vhakonteraka vhane vha tevhela nga u ṱavhanya nahone nga u ṅwala vha badelwa nga u ṱavhanya.

Mbudziso dzi Vhudziswaho Kanzhi

Mbadelo yo lengaho kha u fhaṱa ndi mini?

Mbadelo yo lengaho ndi tshelede iṅwe na iṅwe yo khwaṱhisedzwaho kana i fanelaho u badelwa fhasi ha konteraka ya u fhaṱa ine mukhasiṱama a sa i badela nga ḓuvha ḽi re kha konteraka. Afrika Tshipembe, ḓuvha iḽo ḽi bva kha contract data ya JBCC, NEC kana GCC. Musi mbadelo yo lenga, mukonteraka kanzhi a nga ita mbilo ya inthereste nahone a shumisa thandululo dza konteraka.

Tshifhinga tsha mbadelo tsho teaho tsha mushumo wa u fhaṱa Afrika Tshipembe ndi tshingafhani?

A hu na tshifhinga tshithihi tsha mulayo tsha mushumo wa phuraivete, ngauralo tshifhinga tshi re kha konteraka yaṋu yo sainiwaho tshi a shuma. Vhakhasiṱama vha muvhuso kanzhi vha fanela u badela ngomu ha maḓuvha a 30 nga murahu ha u wana invoisi fhasi ha PFMA Treasury Regulations na MFMA, nga nnḓa ha musi ho tendelanwa zwiṅwe. Sedzani contract data yaṋu phanḓa ha u saina nahone ni vhee tshifhinga tshilapfu tsha mbadelo kha mutengo wa tender yaṋu.

Ndi nga badelisa inthereste kha mbadelo dzo lengaho?

Kanzhi, ee. Konteraka yaṋu i vhea mutengo wa inthereste. Arali i sa ambi tshithu, mutengo fhasi ha Prescribed Rate of Interest Act 55 ya 1975 kanzhi u a shuma. Mutengo uyo wo ṱumanywa na repo rate nahone u a shanduka nga tshifhinga. Vhalani inthereste u bva kha ḓuvha ḽa u badela u ya kha ḓuvha ḽa mbadelo nahone ni ite mbilo yayo nga u ṅwala.

Ndi fanela u ita mini arali mukhasiṱama a tshi haḓa tshitifiketi tsha mbadelo?

Humbelani zwithu zwi khou haḓiwaho nga u ṅwala, nahone ni humbele mukhasiṱama u badela tshipiḓa tshi sa haḓiwi ngeno zwiṅwe zwi tshi khou tandululwa. Fhindulani mbudziso iṅwe na iṅwe nga zwilinganyo, zwifanyiso, zwiṅwalwa zwa dayari ya fhethu ha mushumo na tshanduko dzo sainiwaho. Arali khani i sa tandululwi, i iseni kha adjudication fhasi ha tshipiḓa tsha u tandulula khani tsha konteraka yaṋu.

Mukonteraka a nga imisa mushumo arali a sa badelwi Afrika Tshipembe?

Fhedzi arali konteraka i tshi zwi tendela nahone na tevhela maitele ayo a ndivhadzo. Khandiso nnzhi dza JBCC na GCC dzi ṋea mukonteraka pfanelo ya u imisa nga murahu ha ndivhadzo musi mbadelo i sa itwi. Sedzani khandiso yaṋu. NEC i ḓitika nga maanḓa nga inthereste, adjudication na u fhelisa. U imisa hu si na pfanelo ya konteraka zwi nga ni ita uri ni pfuke konteraka, ngauralo dzhiani nyeletshedzo ya mulayo u thoma.

Zwiṅwalwa zwi elanaho: