Inšorentshe ya Borakontraka ka SA: Seo o se Nyakago

Bontši bja borakontraka bo hwetša dikgoba tša inšorentshe ya bona fela ge kleime e ganwa goba komiti ya tender e kgopela tokumente yeo ba sa kgonego go e ntšha.

Tlhahlo ye e hlalosa gore rakontraka wa kago o nyaka inšorentshe efe ka Afrika Borwa, seo molao o se nyakago, seo dikontraka tša JBCC, NEC le GCC di se kgopelago, le kamoo o ka bolokago tšhireletšo (cover) le bohlatse bja gago bo loketše go disaete ka moka.

Rakontraka wa kago o nyaka inšorentshe efe ka Afrika Borwa?

Rakontraka wa kago ka Afrika Borwa gantši o nyaka tšhireletšo ya contract works (contractor’s all risk), tšhireletšo ya public liability, ngwadišo ya COIDA bakeng sa bašomi, gomme, moo a dirago meralo, professional indemnity. Ke ngwadišo ya COIDA fela yeo e lego mošomo wa semolao go mothwadi yo mongwe le yo mongwe. Ditšhireletšo tše dingwe gantši di nyakwa ke kontraka ya gago, moreki wa gago goba tender ya gago.

Tafola ye e lego ka fase e bontšha ditšhireletšo tše kgolo.

Tšhireletšo	Seo e se šireletšago	Yo gantši a e kgopelago
Contract works goba contractor’s all risk (CAR)	Tshenyo ya mešomo, didirišwa saeteng le mešomo ya nakwana, mohlala ka mollo, ledimo goba bohodu.	Kontraka ya kago (JBCC, NEC, GCC) le moadimiši wa mothwadi.
Public liability (builders’ liability)	Dikleime tša batho ba boraro tša kgobalo goba tshenyo ya thoto ye e hlotšwego ke mošomo wa gago.	Kontraka, mothwadi, di-body corporate le mebasepala.
Ngwadišo ya COIDA	Tefo ya matshwenyego go bašomi bao ba gobetšego mošomong goba bao ba hwetšago bolwetši bja mošomo.	Molao, gotee le tender ye nngwe le ye nngwe le rakontraka yo mogolo (principal contractor).
Professional indemnity	Dikleime tšeo di tšwago go diphošo tša moralo goba keletšo ya setsebi.	Bareki mošomong wa design-and-build.
Metšhene le didirišwa	Tahlegelo goba tshenyo ya metšhene ye e lego ya gago goba ye e hirilwego.	Dikhamphani tša go hiriša metšhene le dipeelo tša gago tša ditšhelete.
Tšhireletšo ya SASRIA	Tshenyo ya merusu, diteraeke le pherekano ya setšhaba, yeo dipholisi tša tlwaelo di sa e akaretšego.	Bareki le baadimiši disaeteng tša kotsi ye kgolo.
Motor fleet	Dikoloi tša khamphani le dipakie.	Pholisi ya gago ya kotsi le ditšhelete tša dikoloi.

Botšiša broker wa gago gore ke ditšhireletšo dife tšeo di swanelago mošomo wa gago. Tlhahlo ye ka moka e bontšha kamoo o ka hlahlobago gore tšhireletšo ya gago e sepelelana le kontraka ye nngwe le ye nngwe.

Molao o nyaka eng go borakontraka?

Molao o nyaka gore mothwadi yo mongwe le yo mongwe a ngwadiše le Compensation Fund ka fase ga COIDA (Compensation for Occupational Injuries and Diseases Act 130 of 1993) gomme a lefe di-assessment tša ngwaga ka ngwaga. Occupational Health and Safety Act 85 of 1993 le Construction Regulations, 2014, di oketša mešomo ya polokego yeo diinšorentshe le bareki ba e hlahlobago ka morago ga kotsi.

Mothopo	Seo se se bolelago go wena	Bohlatse bjo o swanetšego go bo lokišetša
COIDA (Act 130 of 1993)	Ngwadiša le Compensation Fund, romela return of earnings ya ngwaga ka ngwaga gomme o lefe di-assessment.	Letter of good standing, return of earnings, bohlatse bja tefo.
Occupational Health and Safety Act 85 of 1993 le Construction Regulations, 2014	Boloka saete ye e bolokegilego, ka ditekolo tša kotsi le leano la maphelo le polokego.	Ditekolo tša kotsi, di-method statement, register ya dikotsi, faele ya polokego.
Unemployment Insurance Fund (UIF)	Ngwadiša gomme o tsebiše bašomi.	Ngwadišo ya UIF le ditsebišo.
NHBRC (dintlo fela)	Ngwadiša bjalo ka moagi wa dintlo gomme o dire enrolment ya ntlo ye nngwe le ye nngwe ye mpsha. Ye ke lenaneo la warranty, e sego inšorentshe ya gago.	Setifikeiti sa ngwadišo, disetifikeiti tša enrolment, direkhoto tša ditlhahlobo.

Bontši bja ditender bo kgopela COIDA letter of good standing ye e šomago. Ge e fetilwe ke nako, lenaneo la inšorentshe le le tiilego le ka se phološe tender.

Bakeng sa lehlakore la NHBRC, bona dinyakwa tša NHBRC ka Afrika Borwa.

Dikontraka tša JBCC, NEC le GCC di re’ng ka inšorentshe?

Dikontraka tša JBCC, NEC le GCC ka moka di bontšha gore ke mang yo a inšorago mešomo le boikarabelo go batho ba boraro, ka ditekanyo le dinako tšeo di boletšwego ka contract data. Kontraka e ka nyaka gape mantšu a itšego, a go swana le go bolela mothwadi ka pholising. Pholisi ya gago ya ngwaga ka ngwaga e ka se sepelelane le dipeelo tše ntle le ge o hlahloba.

Pele o saena, botšiša dipotšišo tše hlano:

Na lehlakore le le nepagetšego le inšoretšwe bakeng sa mošomo wo o nepagetšego?
Na molelwane wa indemnity o lekane bakeng sa projeke ye?
Na mantšu a pholisi a sepelelana le ditemana tša kontraka?
Na tšhireletšo e šoma nakong ya defects liability period, moo kontraka e e kgopelago?
Na o ka ntšha bohlatse ka gare ga diiri tše 24?

Go kago ya kgwebo ya R35,000,000 ka Gauteng, mohlala, rakontraka a ka ba le tšhireletšo ya liability ya ngwaga ka ngwaga eupša a sa dutše a roba kontraka. Ge contract data e nyaka pholisi ya contract works ya projeke ye e itšego, gomme e se gona pele ga go hlongwa ga saete, kleime ya ledimo e ka ngangišanwa. Ke moka rakontraka a ka rwala ditshenyegelo tša tokišo le dikotlo tša go diega. Mohlala wo ke wa go hlalosa.

Kgopela broker wa gago go netefatša ka go ngwala kamoo pholisi e swarago ka gona:

kgahlego ya mothwadi ye e ngwadilwego ka pholising
waiver of subrogation, moo kontraka e e nyakago
cross liability magareng ga mahlakore ao a inšoretšwego
tšhireletšo ya SASRIA bakeng sa projeke
di-subcontractor tšeo di šomago saeteng

Bakeng sa kamoo diforomo tša dikontraka di fapanago ka gona ka kakaretšo, bona dikontraka tša JBCC vs NEC vs GCC.

Tshepedišo ya tirišo ya go latela melao ya inšorentshe

Tshepedišo ye botse ya inšorentshe e thoma go tender, e hlahloba ditokumente tša semolao pele, e sepelelanya mantšu a pholisi le kontraka, gomme e thibela di-subcontractor pele di fihla saeteng. Ke moka e lekola tšhireletšo ka morago ga variation ye nngwe le ye nngwe le pele ga mpshafatšo ye nngwe le ye nngwe. Mehato ye tshela ye e lego ka fase e šomela borakontraka ba kago ba bogolo bofe goba bofe.

1) Aga matrix ya kontraka-go-pholisi legatong la tender

Ngwala temana ye nngwe le ye nngwe ya inšorentshe ka moralong wa kontraka le dinyakwa tša mothwadi. Go ye nngwe le ye nngwe, ngwala mohuta wa pholisi, molelwane, lehlakore leo le rwalago boikarabelo, bohlatse bjo bo nyakegago ge mošomo o abelwa, le letšatši la tekolo pele ga go hlongwa ga saete.

2) Hlahloba ditokumente tša semolao pele

Netefatša gore COIDA letter of good standing ya gago le direkhoto tša UIF ke tša bjale. Netefatša gore go tsebišwa saeteng (site induction) go hlalosa seo se swanetšego go dirwa ge mošomi a gobala mošomong.

3) Sepelelanya mantšu a pholisi le kontraka

O se nagane gore mantšu a gago a tlwaelo a lekane. Boloka netefatšo ye e ngwadilwego ya broker ka faeleng ya projeke, e sego fela ka mothalong wa di-email.

4) Thibela di-subcontractor

Bea molao wo bonolo: ga go go tsebišwa saeteng le ga go phihlelelo ya saete go fihlela bohlatse bja inšorentshe bo hlahlobilwe gomme bo ngwadilwe. Kgopela subcontractor ye nngwe le ye nngwe lenaneo la yona la public liability, COIDA letter of good standing, matšatši a pholisi ao a akaretšago nako ya mošomo, le tšhireletšo ya setsebi bakeng sa mošomo wa kotsi ye kgolo wa go swana le go phušola meago goba go emiša ka di-crane.

5) Lekola tšhireletšo ka morago ga variation ye nngwe le ye nngwe

Ge bogolo bja mošomo bo fetoga, kotsi e a fetoga. Variation order ye nngwe le ye nngwe ye e dumeletšwego e swanetše go thoma tlhahlobo ya inšorentshe pele mošomo o mofsa o thoma.

6) Bea dikgopotšo tša mpshafatšo

Šomiša dikgopotšo matšatši a 60, 30 le 14 pele ga go fela, le tlhahlobo ya kgwedi le kgwedi go diprojeke ka moka tše di šomago.

Boloka sephuthelwana sa bohlatse bja inšorentshe ka projeke:

Tokumente	Ke ka baka la eng e bohlokwa
Lenaneo la pholisi le di-endorsement, di kgokagantšwe le ditemana tša kontraka	E bontšha gore tšhireletšo e sepelelana le kontraka.
COIDA letter of good standing	E nyakwa ke ditender le borakontraka ba bagolo.
Register ya inšorentshe ya di-subcontractor ka matšatši le melelwane	E hlatsela gore ga go motho yo a lego saeteng ntle le tšhireletšo.
Tshepedišo ya go godiša ditiragalo	E bontšha gore ke mang yo a botšago broker, inšorentshe, mothwadi le principal agent.
Selatedi sa dikleime	Se ngwala letšatši la tiragalo, letšatši la tsebišo le boemo bja kleime.
Khalendara ya mpshafatšo ka beng ba ba boletšwego ka maina	E thibela tšhireletšo go fela nakong ya mošomo wo montši.

Ke ka baka la eng di-spreadsheet di palelwa go latela inšorentshe

Di-spreadsheet di palelwa go latela inšorentshe ge rakontraka a sepediša disaete tše mmalwa, ka gobane matšatši a go fela, melelwane le ditokumente tša di-subcontractor di fetoga ka lebelo go feta kamoo motho o tee a ka mpshafatšago faele. Sephetho ke tšhireletšo yeo e felago go sa lemogwe le bohlatse bjo bo sa hwetšagalego ge kleime goba tender e bo nyaka.

Mathata a tlwaelegilego:

Diphetolelo tše pedi. Sehlopha sa kgwebo se šomiša lenaneo le tee, sehlopha sa saete se šomiša le lengwe.
Ga go na audit trail. O ka se bontšhe gore ke mang yo a dumeletšego phetogo, goba neng.
Dimpshafatšo tšeo di fošitšwego. Matšatši a go fela a dula ka kholomong yeo go se nago motho yo a e hlahlobago.
Ga go na kgokagano le kontraka. Tshedimošo ya inšorentshe e dula ka thoko ga ditemana tša kontraka le di-variation.
Bohlatse bjo bo phatlaletšego. Ditokumente di dula ka di-inbox, di-drive tše di abelanwago le WhatsApp.

Thulaganyo ye kaone e boloka ditokumente, matšatši le direkhoto tša di-subcontractor lefelong le le swanago le projeke. Go Wakha, ditokumente le disetifikeiti tša di-sub-contractor di dula ka projekeng ye nngwe le ye nngwe, ka autocompliance tracker yeo e bolokago bohlatse bja go latela melao ponong e tee.

Thuto ye e swanago e šoma go grading le ditender. Bona tlhahlo ya digrade tša borakontraka tša CIDB le melelwane bakeng sa melelwane ya boleng bja diprojeke.

Mohlala: inšorentshe go tender ya disaete tše tharo

Mohlala wo o latela rakontraka wa KwaZulu-Natal ka tender ya R48,000,000 ya kaonafatšo ya dikliniki tše tharo, go tloga go tender go fihla go kleime. Tender e na le melao ye thata ya bohlatse bja inšorentshe, go fetša ka magato le retention. E bontšha kamoo tshepedišo ye e lego ka godimo e phološago nako legatong le lengwe le le lengwe ka gona, le gore ke ka baka la eng sephuthelwana sa bohlatse se le bohlokwa kudu ge selo se fošagala saeteng. Dipalo ke tša mohlala.

Legato la tender. Rakontraka o romela matrix ya kontraka-go-pholisi, COIDA letter of good standing ya bjale, malenaneo a public liability le a contract works, le lengwalo la broker leo le netefatšago mantšu. Tender e feta tlhahlobo ya go latela melao ntle le dipotšišo.

Go hlongwa ga saete. Kgoro ya di-subcontractor e lemoša ditsebi tše pedi tšeo di nago le melelwane ya fase ya liability. Ka bobedi di oketša tšhireletšo ya tšona pele di thoma.

Phethagatšo. Variation e oketša mošomo wa phihlelelo ya facade. Variation e thoma tekolo ya inšorentshe, gomme broker o mpshafatša endorsement pele mošomo o thoma.

Tiragalo. Tiragalo ya phefo e senya mešomo ya nakwana saeteng e tee. Rakontraka o romela endorsement ya pholisi, tekolo ya kotsi, dingwalwa tša site diary, diswantšho le dingwalwa ka letšatši leo. Kleime e sepela ka pela ka gobane bohlatse bo feletše gomme bo na le matšatši.

Bolaodi ka morago bo ka latela dipalo tše bonolo go diprojeke ka moka: karolo ya diprojeke tšeo di nago le dipholisi tšeo di kgokagantšwego le ditemana, karolo ya di-subcontractor tšeo di hlahlobilwego pele ga phihlelelo ya saete, le nako yeo e tšerwego go romela bohlatse bja kleime.

Kakaretšo

Inšorentshe ya borakontraka ka Afrika Borwa ke mošomo wa go latela melao wo o sepelago go tloga go tender go fihla go final completion, e sego theko ya gatee ka ngwaga. Ngwadiša go COIDA, sepelelanya pholisi ye nngwe le ye nngwe le contract data, thibela di-subcontractor tša gago, gomme o lekole tšhireletšo ka morago ga variation ye nngwe le ye nngwe. Seo se šireletša ditender tša gago, dikleime tša gago le cash flow ya gago.

Dipotšišo tše di Botšišwago Gantši

Inšorentshe ya contractor’s all risk ke eng?

Contractor’s all risk (CAR), yeo gape e bitšwago inšorentshe ya contract works, e šireletša tahlegelo goba tshenyo ya mmele ya mešomo yeo e sa agwago. Se se akaretša didirišwa saeteng le mešomo ya nakwana, mohlala ka morago ga mollo, ledimo goba bohodu. Kontraka ya gago ya kago gantši e bolela gore ke mang yo a swanetšego go tšea tšhireletšo ye, tekanyo ye e inšoretšwego le nako yeo e swanetšego go šoma.

Inšorentshe ya builders’ liability ke eng?

Inšorentshe ya builders’ liability, goba public liability, e šireletša dikleime tša batho ba boraro tša kgobalo goba tshenyo ya thoto ye e hlotšwego ke mošomo wa gago. Setena se se welago gomme sa senya koloi ya moagišani ke mohlala wo o tlwaelegilego. Bontši bja dikontraka le bathwadi bo kgopela molelwane wa fase wa indemnity, ka gona hlahloba contract data pele o saena.

Na inšorentshe ya public liability e gapeletšwa go baagi ka Afrika Borwa?

Ga go na molao wa kakaretšo wo o gapeletšago inšorentshe ya public liability go baagi ka moka. Ka tirišo, bontši bja dikontraka tša kago, bathwadi, mebasepala le borakontraka ba bagolo ba e nyaka pele o ka thoma mošomo. Ngwadišo ya COIDA ke mošomo wa semolao wo o šomago go mothwadi yo mongwe le yo mongwe, ka gona swara ka bobedi bjalo ka karolo ya go latela melao ga gago ga motheo.

COIDA letter of good standing ke eng?

Ke lengwalo go tšwa go Compensation Fund leo le netefatšago gore mothwadi o ngwadišitšwe gomme o mpshafaditše di-return le di-assessment tša gagwe ka fase ga COIDA. Ditender le borakontraka ba bagolo ba le kgopela go hlatsela gore bašomi ba šireleditšwe ge ba gobala. Le na le letšatši la go fela, ka gona le latele bjalo ka tokumente ye nngwe le ye nngwe ya go latela melao.

Na enrolment ya NHBRC e tšea legato la inšorentshe ya baagi?

Aowa. Ngwadišo ya NHBRC le enrolment ya dintlo ke karolo ya lenaneo la warranty la semolao leo le šireletšago bareki ba dintlo kgahlanong le diphošo tše itšego. Ga di šireletše tshenyo ya mešomo nakong ya kago goba dikleime tša batho ba boraro. O sa nyaka tšhireletšo ya contract works le ya public liability bjalo ka ge kontraka goba moreki wa gago a nyaka.

Dihlogo tše di Amanago: