Lenaneo la Handover ya Projeke ya Kago bakeng sa SA

Handover ye e fokolago e go bitša gabedi: gatee ka dikgohlano le moreki, gape ka retention yeo e dulago e sa lefelwa dikgwedi.

Tlhahlo ye e fa baagi ba Afrika Borwa lenaneo la handover la tirišo. E akaretša practical completion, ditokumente le disetifikeiti tšeo o swanetšego go di fetišetša, taolo ya snag list, go lokollwa ga retention le go rarolla final account ka fase ga dikontraka tša JBCC, NEC le GCC.

Practical completion ke eng?

Practical completion ke legato leo mešomo e feditšwego ka bontši gomme e ka šomišwa bakeng sa morero wa yona, le ge diphošo tše nnyane di sa dutše di le gona. Ka fase ga JBCC Principal Building Agreement, principal agent o e netefatša. Gantši e thoma defects liability period, e emiša dikotlo tša go diega gomme e šuthišetša kotsi ya mešomo go mothwadi (employer).

Practical completion ga e bolele gore mešomo e phethagetše. Diphošo tše nnyane tšeo di sa thibelego moreki go šomiša moago di a tlwaelega. Di ya go snag list gomme di lokišwa nakong ya defects liability period.

Mešomo e sa swanetše go bolokega. Ditirelo di swanetše go kgokaganywa, phihlelelo e swanetše go bolokega, gomme disetifikeiti tša semolao tšeo di nyakegago bakeng sa go dula di swanetše go loka.

Seo practical completion e se thomago se ithekgile ka contract data ya gago. Go dikontraka tše dintši tša kago e:

thoma defects liability period
fediša boikarabelo bja dikotlo tša go diega
šuthišetša go swara le kotsi ya mešomo go mothwadi
lokolla karolo ya retention, ge kontraka e bolela bjalo

NEC4 e šomiša lereo la “Completion” gomme GCC 2015 e šomiša Certificate of Completion. Kgopolo e a swana, eupša dipeelo di a fapana. Bona mehuta ya dikontraka tša kago ka Afrika Borwa bakeng sa dintlha.

Phapano magareng ga practical completion le final completion ke efe?

Practical completion ke ge moago o ka šomišwa; final completion ke ge phošo ye nngwe le ye nngwe yeo e ngwadilwego e lokišitšwe mafelelong a defects liability period. Final completion gantši e lokolla retention ye e šetšego gomme e bula tsela ya final account le tefo ya mafelelo. Ka fase ga JBCC, principal agent o netefatša magato ka bobedi.

	Practical completion	Final completion
Neng	Mešomo e feditšwe ka bontši gomme e a šomišega.	Defects liability period e fedile gomme diphošo ka moka tšeo di ngwadilwego di lokišitšwe.
Yo a netefatšago (JBCC)	Principal agent	Principal agent
Diphošo	Diphošo tše nnyane di ka šala go snag list.	Diphošo ka moka tšeo di ngwadilwego di swanetše go lokišwa.
Retention	Karolo e ka lokollwa, go ya ka contract data.	Ye e šetšego gantši e a lokollwa.
Tšhelete	Dikotlo tša go diega di a ema.	Final account le tefo ya mafelelo di a latela.

Boikarabelo bja gago ga se ka mehla bo felago go final completion. Diphošo tše di utilwego (latent) le warranty ya NHBRC go dintlo tše mpsha di ka tšea nako ye telele. Bona defects liability period ya kago ka Afrika Borwa.

Tshepedišo ya handover ya kago ka mehato

Handover ya Afrika Borwa e latela mehato ye lesome, go tloga tlhahlobong ya practical completion go fihla go final payment certificate, gomme gantši e tšea dikgwedi tše tharo go fihla go tše tshela diprojekeng tša kago. Tshepedišo tlwa le dinako tša ditsebišo di tšwa go kontraka ya gago ya JBCC, NEC goba GCC. Tatelano ye e lego ka fase ke mokgwa wo o tlwaelegilego mošomong wa kago.

Go itlhahloba (self-snag). Rakontraka o hlahloba mošomo wa gagwe gomme a lokiša dilo tše di bonagalago.
Tlhahlobo ya practical completion. Rakontraka, moreki le principal agent ba sepela mešomong.
Snag list. Principal agent o ntšha lenaneo la diphošo le dilo tšeo di sa felago.
Setifikeiti sa practical completion. Se ntšhwa ge mešomo e feditšwe ka bontši.
Handover. Dinotlelo, dikarata tša phihlelelo, ditokumente le tlhahlo di fetišetšwa go moreki.
Defects liability period. Rakontraka o lokiša diphošo tšeo di ngwadilwego le tše di begilwego ka bofsa.
Tlhahlobo ya mafelelo. E dirwa kgauswi le mafelelo a defects liability period.
Setifikeiti sa final completion. Se ntšhwa ge diphošo ka moka tšeo di ngwadilwego di lokišitšwe.
Final account. Di-variation, dikleime le diphetošo di a dumelelanwa.
Final payment certificate. Tšhelete ye e šetšego le retention di a lefelwa.

Nako go tloga go practical completion go fihla go final completion e ithekgile ka nako ya kontraka le kamoo diphošo di tswalelwago ka lebelo ka gona. Bakeng sa mehato pele kago e thoma, bona lenaneo la go fetišetša saete go rakontraka.

Lenaneo la handover: ditokumente le disetifikeiti

Ditokumente tša handover di arogana ka dihlopha tše hlano: direkhoto tša kontraka, disetifikeiti tša go latela melao, di-drawing tša as-built, dipuku tša tšhomišo le tlhokomelo (O&M), le direkhoto tša ditšhelete. Go hlaelwa le ke setifikeiti se tee sa go latela melao go ka diegiša go dula. Aga sephuthelwana nakong ya kago, e sego bekeng ya mafelelo. Fetoša lenaneo le le lego ka fase go sepelelana le kontraka le projeke ya gago.

Sehlopha	Seo o swanetšego go se akaretša	Dintlha
Direkhoto tša kontraka	Kontraka ye e saennwego le diphetošo, dipolane tše di dumeletšwego le di-revision, ditlhalošo, di-variation order, ditaelo tša saete, metsotso ya dikopano.	Boloka di-variation di saennwe gomme di lekanyeditšwe.
Disetifikeiti tša go latela melao	Setifikeiti sa mmasepala sa go dula (occupation certificate), setifikeiti sa go latela melao sa mohlagase (CoC), setifikeiti sa dipeipi moo mmasepala o se nyakago, CoC ya gase moo gase e tsentšwego, setifikeiti sa legora la mohlagase moo le tsentšwego, disetifikeiti tša go fetša tša moentšeneare.	Setifikeiti sa go dula se ntšhwa ke mmasepala ka fase ga National Building Regulations and Building Standards Act 103 of 1977.
NHBRC (dintlo tše mpsha)	Setifikeiti sa enrolment le direkhoto tša ditlhahlobo.	Bona magato a ditlhahlobo tša NHBRC.
Di-drawing tša as-built	Di-as-built tša architecture, tša sebopego, tša ditirelo le tša tekolo ya naga (survey).	Di bontšha seo se agilwego ge e le gabotse.
Dipuku tša O&M le di-warranty	Dipuku tša didirišwa, mananeo a tlhokomelo, di-warranty tša ditšweletšwa (marulelo, waterproofing, mafastere, didirišwa), dikarolo tša go tšeela legato le dikgokagano tša bafepedi.	Fetišetša ka sebopego sa kgatišo le sa dijithale.
Direkhoto tša ditšhelete	Di-payment certificate, statemente ya retention, kakaretšo ya di-variation, direkhoto tša dikleime, final account ya moralo.	E thekga final account ya ka pela.

Kgopela moreki go saena register ya ditokumente yeo e bontšhago selo se sengwe le se sengwe seo se fetišeditšwego. Ke bohlatse bja gago ge ka morago go thwe tokumente e a hlaela.

Lenaneo la handover: mešomo ya saete ka letšatši leo

Ka letšatši la handover, rakontraka o sepela saeteng le moreki, o fetišetša dinotlelo le dikhoutu, o bontšha kamoo didirišwa di šomago ka gona gomme o hwetša kamogelo ye e saennwego. Mešomo ye e bonolo, eupša go e tlola go hlola bontši bja dikgohlano tša “ga se ra ka ra e amogela” ka morago. Šomiša tafola ye e lego ka fase bjalo ka lenaneo la gago la letšatši leo.

Mošomo	O phethilwe ge
Go sepela ga mafelelo	Moreki le principal agent ba sepetše lefelong le lengwe le le lengwe le wena.
Dinotlelo, dikarata tša phihlelelo, dikhoutu tša alarm le tša kgoro	Di ngwadilwe go register ya dinotlelo gomme di saenetšwe.
Pontšho ya didirišwa	Di-geyser, dipompo, dikgoro, di-alarm, mohlagase wa backup le dilifti di bontšhitšwe di šoma.
Ditirelo (utilities)	Dimitha tša meetse le mohlagase di badilwe, diakhaonto di fetišeditšwe moo go dumelelanwego.
Tlhahlo	Bašomi ba moreki ba hlahlilwe ka ditshepedišo tšeo di e nyakago.
Sephuthelwana sa ditokumente	Se fihlišitšwe gotee le register ya ditokumente ye e saennwego.
Snag list	Lenaneo le le dumelelanwego le ntšhitšwe, le na le dinomoro tša dilo le matšatši a dipakane.

Taolo ya snag list nakong ya handover

Snag list e šoma ge selo se sengwe le se sengwe se na le ID e tee, lefelo le tee, mošomo (trade) o tee wo o rwalago boikarabelo, letšatši la pakane le bohlatse bja seswantšho bja tokišo. Hlopha dilo bjalo ka tše bohlokwa kudu (critical), tše kgolo (major) goba tše nnyane (minor). Dilo tše bohlokwa kudu tšeo di dirago gore moago o se bolokege goba o se šomišege di swanetše go lokišwa pele ga practical completion. Dilo tše nnyane di fetela go defects liability period.

Mokgwa wo mobotse:

Hlahloba lefelo le lengwe le le lengwe gomme o se potlakiše go sepela.
Hlalosa snag ye nngwe le ye nngwe gabotse, gotee le lefelo la yona.
Tšea seswantšho sa snag ye nngwe le ye nngwe pele le ka morago ga tokišo.
Dumelelana ka lenaneo le moreki le principal agent.
Aroganya “e loketše tlhahlobo” le “e tswaletšwe”, gore go tswalelwa go hlahlobje ka mehla.

Site diary ke moo bontši bja bohlatse bjo bo dulago gona. Go Wakha, site diary e ngwala diswantšho tšeo di nago le matšatši, boemo bja leratadima le bašomi ka mogala, gomme ditokumente le di-drawing di dula ka projekeng yeo e swanago, ka gona sephuthelwana sa handover se a gola ge mošomo o sepela.

Bakeng sa sebopego seo se šetšego se lokišitšwe, šomiša template ya snag list ya kago.

Retention e lokollwa neng ka morago ga handover?

Retention gantši e lokollwa ka dikarolo tše pedi: karolo go practical completion le ye e šetšego go final completion, ka karogano le diphesente di beilwe ka contract data. Dikontraka tše dintši tša kago tša JBCC di lokolla seripa go practical completion. Ka mehla hlahloba kontraka ya gago, ka gobane ditekanyo le dilo tšeo di di thomago di a fapana magareng ga diforomo le diprojeke.

Legato	Seo gantši se diregago	Seo o se nyakago
Practical completion	Karolo ya retention e a lokollwa, ge kontraka e dumelela.	Setifikeiti sa practical completion.
Final completion	Ye e šetšego e a lokollwa.	Setifikeiti sa final completion le lenaneo la diphošo leo le tswaletšwego.
Final account	Final payment certificate e a ntšhwa.	Di-variation, dikleime le diphetošo tše di dumelelanwego.

Retention gantši ke poelo ya rakontraka mošomong. Go tswalela diphošo ka go nanya go a e diegiša. Bakeng sa lehlakore la tefo, bala tlhahlo ya JBCC payment certificate.

O sa letile retention dikgwedi ka morago ga handover? Wakha e kgokaganya disetifikeiti le retention tša di-sub-contractor, ditefo tša tšwelopele le cash flow command centre ya gago le projeke ye nngwe le ye nngwe, ka software e tee ye e agetšwego baagi ba Afrika Borwa: bona demo ya setšweletšwa.

Dikgohlano tše di tlwaelegilego tša handover le kamoo o ka di efogago

Bontši bja dikgohlano tša handover bo mabapi le dilo tše nne: ge eba practical completion e fihleletšwe, seo se balwago bjalo ka snag, ge retention e swanetše go lefelwa le gore final account e swanetše go ba eng. Ye nngwe le ye nngwe e bonolo go e efoga ka direkhoto tše dibotse go feta go e fenya ka morago. Tafola ye e lego ka fase e bontšha thibelo le mohato wa mathomo wo o tlwaelegilego ge kgohlano e thoma.

Kgohlano	Kamoo o ka e thibelago	Mohato wa mathomo ge e direga
Practical completion e ganwa	Lokiša dilo tše bohlokwa kudu pele. Ngwala go fetša ka diswantšho le dintlha tša tlhahlobo.	Hlahloba tlhalošo ya kontraka ya practical completion gomme o kgopele principal agent go ahlola.
Seo se balwago bjalo ka snag	Šomiša maemo ao a sa kgethego lehlakore: ditlhalošo, di-drawing, National Building Regulations.	Lebiša go ditlhalošo gomme o botšiše principal agent goba mohlahlobi yo a ikemetšego.
Retention e swaretšwe	Tswalela selo se sengwe le se sengwe ka bohlatse pele o kgopela go lokollwa.	Romela bohlatse gomme o lebiše go temana ya retention ka kontrakeng.
Final account	Hwetša di-variation di saennwe gomme di lekanyeditšwe ge o dutše o šoma.	Latela tshepedišo ya dikleime ya kontraka, ka direkhoto tša quantity surveyor.

Ge dipoledišano di palelwa, latela temana ya tharollo ya dikgohlano ka kontrakeng ya gago. Hwetša keletšo ya semolao pele o godiša taba.

Ke ka baka la eng di-spreadsheet le pampiri di palelwa nakong ya handover

Di-spreadsheet le pampiri di palelwa nakong ya handover ka gobane snag list, disetifikeiti le lenaneo la retention di dula mafelong a a fapanego, ka gona ga go motho yo a ka hlatselago seo se fetišeditšwego le gore neng. Ditokumente di a lahlega, matšatši a mafelelo a a fetwa gomme dikgohlano di a gola. Tshenyegelo e bonagala bjalo ka dikgwedi tša retention yeo e sa lefelwago.

Mathata a tlwaelegilego:

Diphetolelo tše mmalwa tša snag list di a dikologa.
Disetifikeiti di bolokilwe diakhaontong tša email tša motho ka noši.
Diswantšho di mogaleng wa motho o tee.
Ga go kgokagano magareng ga diphošo tšeo di sa tswalelwago le lenaneo la retention.

Tharollo ke rekhoto e tee ka projeke yeo e swarago snag list, ditokumente le tšhelete, gomme dihlopha tša saete le tša ofisi di e mpshafatša mmogo.

Kakaretšo

Handover ye e hlwekilego e rulaganywa go tloga bekeng ya mathomo ya kago, e sego ya mafelelo. Kgoboketša disetifikeiti ge mošomo o mongwe le o mongwe o fela, boloka snag list e tee ka bohlatse, hwetša moreki a saenela seo o se fetišetšago, gomme o hlahlobe contract data ya gago bakeng sa retention le dinako tša diphošo. Ke ka tsela yeo o fihlelelago final completion gomme o lefelwa ka botlalo.

Dipotšišo tše di Botšišwago Gantši

Handover ya projeke ya kago ke eng?

Ke go fetišetša ga semmušo ga mešomo ye e feditšwego go tšwa go rakontraka go ya go moreki. E akaretša tlhahlobo ya practical completion, snag list, go fetišetša dinotlelo, ditokumente le disetifikeiti, tlhahlo ya didirišwa, le go thoma ga defects liability period. Ka Afrika Borwa, mehato le ditsebišo di tšwa go kontraka ya JBCC, NEC goba GCC.

Defects liability period e telele gakaakang?

E beilwe ka contract data. Dikontraka tše dintši tša kago tša JBCC di šomiša matšatši a khalendara a ka bago 90 go tloga go practical completion. NEC e šomiša defects date, gomme dikontraka tša civil tša GCC gantši di tšea dikgwedi tše 12. Go dintlo tše mpsha, warranty ya NHBRC e oketša mešomo ya semolao ye e telele, ya go swana le mengwaga ye mehlano bakeng sa diphošo tše kgolo tša sebopego.

Ke ditokumente dife tšeo di nyakegago bakeng sa handover?

Ditokumente tše di tlwaelegilego di akaretša setifikeiti sa mmasepala sa go dula, setifikeiti sa go latela melao sa mohlagase, disetifikeiti tša dipeipi le tša gase moo di nyakegago, direkhoto tša enrolment ya NHBRC go dintlo tše mpsha, di-drawing tša as-built, dipuku tša tšhomišo le tlhokomelo, di-warranty, di-payment certificate le statemente ya retention. Lenaneo tlwa le ithekgile ka projeke ya gago, mmasepala le kontraka.

Retention e lokollwa neng?

Gantši ka dikarolo tše pedi. Karolo e lokollwa go practical completion gomme ye e šetšego go final completion, ka morago ga ge diphošo ka moka tšeo di ngwadilwego di lokišitšwe. Dikontraka tše dintši tša JBCC di lokolla seripa go practical completion. Diphesente le dilo tšeo di di thomago di ka contract data ya gago, ka gona di hlahlobe pele o rulaganya cash flow ya gago.

Go direga eng ge go na le dikgohlano nakong ya handover?

Latela temana ya tharollo ya dikgohlano ka kontrakeng ya gago. Mohato wa mathomo gantši ke go kgopela principal agent goba engineer go dira sephetho, bohlatse bja gago bo kgomareditšwe. Ge seo se palelwa, kontraka e ka dumelela adjudication, arbitration goba kgorotsheko. Boloka direkhoto tšeo di nago le matšatši tša tlhahlobo ye nngwe le ye nngwe, tsebišo le poledišano go tloga mathomong.

Dihlogo tše di Amanago: