Lenaane la go Neela Porojeke ya Kago mo SA

Go neela go go bokoa go go tura gabedi: gangwe mo dikgotlhang le moreki, mme gape mo retention e e nnang e sa duelwa ka dikgwedi.

Kaedi eno e naya baagi ba Afrika Borwa lenaane la tiro la go neela. E akaretsa practical completion, dikwalo le disetifikeiti tse o tshwanetseng go di neela, taolo ya snag list, go golola retention le go rarabolola akhaonto ya bofelo ka fa tlase ga dikonteraka tsa JBCC, NEC le GCC.

Practical completion ke eng?

Practical completion ke kgato fa ditiro di feditswe bontsi mme di ka dirisiwa bakeng sa maikaelelo a tsone, le fa diphoso tse dinnye di santse di le teng. Ka fa tlase ga JBCC Principal Building Agreement, principal agent o e netefatsa. Gantsi e simolola defects liability period, e emisa dikotlhao tsa tiego mme e fetisetsa kotsi mo ditirong kwa mothaping.

Practical completion ga e reye gore ditiro di itekanetse. Diphoso tse dinnye tse di sa thibeleng moreki go dirisa moago di a tlwaelega. Di ya mo snag list mme di baakanngwa ka nako ya defects liability period.

Ditiro di tshwanetse go santse di babalesegile. Ditirelo di tshwanetse go golaganngwa, go tsena go tshwanetse go babalesega, mme disetifikeiti tsa semolao tse di tlhokwang bakeng sa go nna mo moagong di tshwanetse go siama.

Se practical completion e se simololang se ikaegile ka contract data ya gago. Mo bontsing jwa dikonteraka tsa kago e:

simolola defects liability period
fedisa boikarabelo jwa dikotlhao tsa tiego
fetisetsa go tshwara le kotsi mo ditirong kwa mothaping
golola karolo ya retention, fa konteraka e bolela jalo

NEC4 e dirisa lereo “Completion” mme GCC 2015 e dirisa Certificate of Completion. Kakanyo e a tshwana, mme dipeelo di a farologana. Bona mefuta ya dikonteraka tsa kago mo Afrika Borwa bakeng sa dintlha.

Pharologano ke efe magareng ga practical completion le final completion?

Practical completion ke fa moago o ka dirisiwa; final completion ke fa phoso nngwe le nngwe e e kwadilweng e baakantswe kwa bofelong jwa defects liability period. Final completion gantsi e golola retention e e setseng mme e bula tsela ya akhaonto ya bofelo le tuelo ya bofelo. Ka fa tlase ga JBCC, principal agent o netefatsa dikgato tsoopedi.

	Practical completion	Final completion
Leng	Ditiro di feditswe bontsi mme di a dirisega.	Defects liability period e fedile mme diphoso tsotlhe tse di kwadilweng di baakantswe.
Ke mang yo o netefatsang (JBCC)	Principal agent	Principal agent
Diphoso	Diphoso tse dinnye di ka sala mo snag list.	Diphoso tsotlhe tse di kwadilweng di tshwanetse go baakanngwa.
Retention	Karolo e ka golololwa, go ya ka contract data.	Se se setseng gantsi se a golololwa.
Madi	Dikotlhao tsa tiego di a emisa.	Akhaonto ya bofelo le tuelo ya bofelo di a latela.

Boikarabelo jwa gago ga bo fele ka metlha ka final completion. Diphoso tse di fitlhegileng (latent) le warranty ya NHBRC mo matlong a mašwa di ka tsamaya lobaka lo loleele. Bona defects liability period ya kago mo Afrika Borwa.

Tsamaiso ya go neela kago ka dikgato

Go neela mo Afrika Borwa go latela dikgato di le lesome, go tloga ka tlhatlhobo ya practical completion go ya kwa setifikeiting sa tuelo sa bofelo, mme gantsi go tsaya dikgwedi di le tharo go ya go thataro mo diporojekeng tsa kago. Tsamaiso e e tlhomameng le dipaka tsa dikitsiso di tswa mo konterakeng ya gago ya JBCC, NEC kgotsa GCC. Tatelano e e fa tlase ke mokgwa o o tlwaelegileng mo tirong ya kago.

Go itlhatlhobela di-snag. Mokonteraka o tlhatlhoba tiro ya gagwe mme o baakanya dilo tse di bonalang.
Tlhatlhobo ya practical completion. Mokonteraka, moreki le principal agent ba tsamaya mo ditirong.
Snag list. Principal agent o ntsha lenaane la diphoso le dilo tse di sa felelang.
Setifikeiti sa practical completion. Se ntshiwa fa ditiro di feditswe bontsi.
Go neela. Dilotlolo, dikarata tsa go tsena, dikwalo le katiso di ya kwa morekeng.
Defects liability period. Mokonteraka o baakanya diphoso tse di kwadilweng le tse di begilweng sešwa.
Tlhatlhobo ya bofelo. E dirwa gaufi le bofelo jwa defects liability period.
Setifikeiti sa final completion. Se ntshiwa fa diphoso tsotlhe tse di kwadilweng di baakantswe.
Akhaonto ya bofelo. Diphetogo, dikleime le diphetolo di a dumelanwa.
Setifikeiti sa tuelo sa bofelo. Madi a a setseng le retention di a duelwa.

Nako go tloga ka practical completion go ya kwa final completion e ikaegile ka paka ya konteraka le ka bonako jo diphoso di tswalwang ka jone. Bakeng sa dikgato pele kago e simolola, bona lenaane la go neela lefelo kwa mokonterakeng.

Lenaane la go neela: dikwalo le disetifikeiti

Dikwalo tsa go neela di wela mo ditlhopheng tse tlhano: direkoto tsa konteraka, disetifikeiti tsa go ikobela melao, ditshwantsho tsa as-built, dibuka tsa tiriso le tlhokomelo, le direkoto tsa ditšhelete. Go tlhaelwa le ke setifikeiti se le sengwe sa go ikobela melao go ka diegisa go nna mo moagong. Aga sephuthelwana ka nako ya kago, e seng mo bekeng ya bofelo. Fetola lenaane le le fa tlase go tsamaisana le konteraka le porojeke ya gago.

Setlhopha	Se o tshwanetseng go se akaretsa	Dinoutu
Direkoto tsa konteraka	Konteraka e e saennweng le diphetogo, dipolane tse di dumeletsweng le di-revision, di-specification, di-variation order, ditaelo tsa lefelo, metsotso ya dipokano.	Boloka diphetogo di saennwe mme di lekantswe boleng.
Disetifikeiti tsa go ikobela melao	Setifikeiti sa masepala sa occupation, setifikeiti sa motlakase sa go ikobela melao (CoC), setifikeiti sa plumbing fa masepala o se tlhoka, CoC ya gase fa gase e tsentswe, setifikeiti sa legora la motlakase fa le tsentswe, disetifikeiti tsa go fetsa tsa enjenere.	Setifikeiti sa occupation se ntshiwa ke masepala ka fa tlase ga National Building Regulations and Building Standards Act 103 of 1977.
NHBRC (matlo a mašwa)	Setifikeiti sa enrolment le direkoto tsa ditlhatlhobo.	Bona dikgato tsa ditlhatlhobo tsa NHBRC.
Ditshwantsho tsa as-built	As-built tsa architecture, sebopego, ditirelo le tekanyo ya lefatshe.	Di bontsha se se agilweng tota.
Dibuka tsa O&M le di-warranty	Dibuka tsa didirisiwa, mananeo a tlhokomelo, di-warranty tsa ditlhagiswa (marulelo, waterproofing, difensetere, didirisiwa), dikarolo tsa sebaka le dintlha tsa barekisi.	Neela ka pampiri le ka sebopego sa digital.
Direkoto tsa ditšhelete	Disetifikeiti tsa tuelo, statement ya retention, kakaretso ya diphetogo, direkoto tsa dikleime, draft ya akhaonto ya bofelo.	E tshegetsa akhaonto ya bofelo e e bonako.

Kopa moreki go saena rejisetara ya dikwalo e e bontshang selo sengwe le sengwe se se neetsweng. Ke bosupi jwa gago fa moragonyana go twe lekwalo le a tlhaela.

Lenaane la go neela: ditiro tsa lefelo ka letsatsi leo

Ka letsatsi la go neela, mokonteraka o tsamaya mo lefelong le moreki, o neela dilotlolo le dikhoutu, o bontsha ka moo didirisiwa di dirang ka teng mme o amogela netefatso e e saennweng. Ditiro tseno di bonolo, mme go di tlola go baka bontsi jwa dikgotlhang tsa “ga re a ka ra di amogela” moragonyana. Dirisa tafole e e fa tlase jaaka lenaane la gago la letsatsi leo.

Tiro	E feditswe fa
Go tsamaya ga bofelo	Moreki le principal agent ba tsamaile le wena mo karolong nngwe le nngwe.
Dilotlolo, dikarata tsa go tsena, dikhoutu tsa alarm le kgoro	Di kwadilwe mo rejisetareng ya dilotlolo mme di saenetswe.
Pontsho ya didirisiwa	Di-geyser, dipompo, dikgoro, di-alarm, motlakase wa backup le dilifti di bontshitswe di dira.
Ditirelo tsa motlakase le metsi	Dimitara tsa metsi le motlakase di badilwe, diakhaonto di fetiseditswe fa go dumelanwe.
Katiso	Badiri ba moreki ba katisitswe ka ditsamaiso tse di e tlhokang.
Sephuthelwana sa dikwalo	Se neetswe le rejisetara ya dikwalo e e saennweng.
Snag list	Lenaane le le dumelanweng le ntshitswe, le dinomoro tsa dilo le matlha a maikaelelo.

Taolo ya snag list fa go neelwa

Snag list e a dira fa selo sengwe le sengwe se na le ID e le nngwe, lefelo le le lengwe, tiro e le nngwe e e nang le boikarabelo, letlha la maikaelelo le bosupi jwa setshwantsho jwa paakanyo. Rulaganya dilo jaaka tse di botlhokwa thata (critical), tse dikgolo (major) kgotsa tse dinnye (minor). Dilo tse di botlhokwa thata tse di dirang moago o sa babalesega kgotsa o sa dirisege di tshwanetse go baakanngwa pele ga practical completion. Dilo tse dinnye di fetela mo defects liability period.

Tiro e e siameng:

Tlhatlhoba karolo nngwe le nngwe mme o se ka wa potlakisa go tsamaya.
Tlhalosa snag nngwe le nngwe sentle, le lefelo la yone.
Tsaya setshwantsho sa snag nngwe le nngwe pele le morago ga paakanyo.
Dumelana ka lenaane le moreki le principal agent.
Kgaoganya “e siametse tlhatlhobo” le “e tswetswe”, gore go tswala go tlhatlhobiwe ka metlha.

Dayari ya lefelo ke kwa bontsi jwa bosupi jono bo nnang teng. Mo Wakha, dayari ya lefelo e kwala ditshwantsho tse di nang le matlha, maemo a loapi le badiri mo mogaleng, mme dikwalo le ditshwantsho tsa thulaganyo di nna mo porojekeng e e tshwanang, ka jalo sephuthelwana sa go neela se agega fa tiro e ntse e tsamaya.

Bakeng sa sebopego se se setseng se siame, dirisa template ya snag list ya kago.

Retention e golololwa leng morago ga go neela?

Retention gantsi e golololwa ka dikarolo di le pedi: karolo ka practical completion le se se setseng ka final completion, kgaogano le diphesente di beilwe mo contract data. Dikonteraka di le dintsi tsa kago tsa JBCC di golola halofo ka practical completion. Ka metlha tlhatlhoba konteraka ya gago, ka gonne dipalo le dilo tse di di simololang di farologana magareng ga diforomo le diporojeke.

Kgato	Se gantsi se diragalang	Se o se tlhokang
Practical completion	Karolo ya retention e a golololwa, fa konteraka e letla.	Setifikeiti sa practical completion.
Final completion	Se se setseng se a golololwa.	Setifikeiti sa final completion le lenaane la diphoso le le tswetsweng.
Akhaonto ya bofelo	Setifikeiti sa tuelo sa bofelo se a ntshiwa.	Diphetogo, dikleime le diphetolo tse di dumelanweng.

Retention gantsi ke poelo ya mokonteraka mo tirong. Go tswala diphoso ka bonya go e diegisa. Bakeng sa karolo ya tuelo, bala kaedi ya setifikeiti sa tuelo sa JBCC.

O santse o letile retention ka dikgwedi morago ga go neela? Wakha e golaganya disetifikeiti le retention ya di-subcontractor, dituelo tsa tswelelopele le cash flow command centre ya gago le porojeke nngwe le nngwe, mo software e le nngwe e e diretsweng baagi ba Afrika Borwa: bona demo ya setlhagiswa.

Dikgotlhang tse di tlwaelegileng tsa go neela le ka moo o ka di tilang

Bontsi jwa dikgotlhang tsa go neela bo ka ga dilo tse nne: gore a practical completion e fitlheletswe, se se balwang jaaka snag, gore retention e tshwanetse go duelwa leng le gore akhaonto ya bofelo e tshwanetse go nna eng. Nngwe le nngwe e bonolo go e tila ka direkoto tse di siameng go feta go e fenya moragonyana. Tafole e e fa tlase e bontsha thibelo le kgato ya ntlha e e tlwaelegileng fa kgotlhang e simolola.

Kgotlhang	Ka moo o ka e thibelang	Kgato ya ntlha fa e diragala
Practical completion e gannwe	Baakanya dilo tse di botlhokwa thata pele. Kwala go fetsa ka ditshwantsho le dinoutu tsa tlhatlhobo.	Tlhatlhoba tlhaloso ya konteraka ya practical completion mme o kope principal agent go swetsa.
Se se balwang jaaka snag	Dirisa ditekanyetso tse di sa tseyeng letlhakore: specification, ditshwantsho, National Building Regulations.	Lebisa kwa specification mme o botse principal agent kgotsa motlhatlhobi yo o ikemetseng.
Retention e e tshwerweng	Tswala selo sengwe le sengwe ka bosupi pele o kopa go golololwa.	Romela bosupi mme o lebise kwa temaneng ya retention mo konterakeng.
Akhaonto ya bofelo	Saenisa diphetogo mme o di lekanye boleng fa o ntse o tsamaya.	Latela tsamaiso ya dikleime ya konteraka, ka direkoto tsa quantity surveyor.

Fa dipuisano di palelwa, latela temana ya tharabololo ya dikgotlhang mo konterakeng ya gago. Tsaya kgakololo ya semolao pele o godisa kgang.

Ke ka ntlha yang di-spreadsheet le pampiri di palelwa fa go neelwa

Di-spreadsheet le pampiri di palelwa fa go neelwa ka gonne snag list, disetifikeiti le lenaane la retention di nna mo mafelong a a farologaneng, ka jalo ga go ope yo o ka supang gore go neetswe eng le leng. Dikwalo di a latlhega, matlha a bofelo a a feta mme dikgotlhang di a gola. Ditshenyegelo di bonala jaaka dikgwedi tsa retention e e sa duelwang.

Mathata a a tlwaelegileng:

Diphetolelo di le mmalwa tsa snag list di a dikologa.
Disetifikeiti di bolokilwe mo diakhaontong tsa email tsa motho ka namana.
Ditshwantsho di mo mogaleng wa motho a le mongwe.
Ga go kgolagano magareng ga diphoso tse di butsweng le lenaane la retention.

Tharabololo ke rekoto e le nngwe ka porojeke e e tshwarang snag list, dikwalo le madi, e ditlhopha tsa lefelo le tsa ofisi di e ntšhwafatsang mmogo.

Bokhutlo

Go neela go go phepa go rulaganngwa go tloga ka beke ya ntlha ya kago, e seng ya bofelo. Kokoanya disetifikeiti fa tiro nngwe le nngwe e fela, boloka snag list e le nngwe e e nang le bosupi, kopa moreki go saenela se o se neelang, mme o tlhatlhobe contract data ya gago bakeng sa dipaka tsa retention le diphoso. Ke ka moo o fitlhang kwa final completion mme o duelwa ka botlalo.

Dipotso tse di Botswang Gantsi

Go neela porojeke ya kago ke eng?

Ke phetisetso ya semmuso ya ditiro tse di feditsweng go tswa kwa mokonterakeng go ya kwa morekeng. E akaretsa tlhatlhobo ya practical completion, snag list, go neela dilotlolo, dikwalo le disetifikeiti, katiso ka didirisiwa, le tshimologo ya defects liability period. Mo Afrika Borwa, dikgato le dikitsiso di tswa mo konterakeng ya JBCC, NEC kgotsa GCC.

Defects liability period ke e telele go le kae?

E beilwe mo contract data. Dikonteraka di le dintsi tsa kago tsa JBCC di dirisa malatsi a khalendara a ka nna 90 go tloga ka practical completion. NEC e dirisa defects date, mme dikonteraka tsa civil tsa GCC gantsi di tsamaya dikgwedi di le 12. Mo matlong a mašwa, warranty ya NHBRC e oketsa ditshwanelo tsa semolao tse ditelele, jaaka dingwaga di le tlhano bakeng sa diphoso tse dikgolo tsa sebopego.

Ke dikwalo dife tse di tlhokwang go neela?

Dikwalo tse di tlwaelegileng di akaretsa setifikeiti sa masepala sa occupation, setifikeiti sa motlakase sa go ikobela melao, disetifikeiti tsa plumbing le gase fa di tlhokwa, direkoto tsa enrolment ya NHBRC tsa matlo a mašwa, ditshwantsho tsa as-built, dibuka tsa tiriso le tlhokomelo, di-warranty, disetifikeiti tsa tuelo le statement ya retention. Lenaane le le tlhomameng le ikaegile ka porojeke, masepala le konteraka ya gago.

Retention e golololwa leng?

Gantsi ka dikarolo di le pedi. Karolo e golololwa ka practical completion mme se se setseng ka final completion, morago ga diphoso tsotlhe tse di kwadilweng di baakantswe. Dikonteraka di le dintsi tsa JBCC di golola halofo ka practical completion. Diphesente le dilo tse di di simololang di mo contract data ya gago, ka jalo di tlhatlhobe pele o rulaganya cash flow ya gago.

Go diragala eng fa go na le dikgotlhang ka nako ya go neela?

Latela temana ya tharabololo ya dikgotlhang mo konterakeng ya gago. Kgato ya ntlha gantsi ke go kopa principal agent kgotsa engineer go swetsa, bosupi jwa gago bo kgomareditswe. Fa seo se palelwa, konteraka e ka baakanyetsa adjudication, arbitration kgotsa kgotlatshekelo. Boloka direkoto tse di nang le matlha tsa tlhatlhobo nngwe le nngwe, kitsiso le puisano go tloga kwa tshimologong.

Ditlhogo tse di amanang: