Ṱhanziela ya Mbadelo ya GCC: Maitele na Retention

Kha khonṱiraka ya civil ya muvhuso, tshelede i tshimbila fhedzi musi ṱhanziela ya mbadelo yo sainiwaho i tshi tshimbila. Nga fhasi ha SAICE General Conditions of Contract (GCC), ṅwedzi muṅwe na muṅwe u tevhela tshaini nthihi: tshitatamennde tshaṋu, u sedza ha enzhiniere, ṱhanziela nahone ha tevhela mbadelo. Vhulumi vhu sa khwaṱhi huṅwe na huṅwe kha tshaini iyo vhu ni lozisa vhege dza tshelede, kanzhi kha khonṱiraka hune mukhasiṱama a tou badela nga u lenga.

Muendedzi uyu u ṱalutshedza nḓila ine ṱhanziela ya mbadelo ya GCC ya shuma ngayo nga fhasi ha GCC 2015, vesheni ine ya kha ḓi langa khonṱiraka nnzhi dza civil dzi shumaho. U amba nga ha uri ndi nnyi ane a ita mini, tshifhinga tsha u khwaṱhisedza na u badela, zwine zwa dzhena kha ṱhanziela, nḓila ine retention ya farwa na u bviswa ngayo, na zwine na nga zwi ita musi mbadelo yo lenga. Ndi muendedzi wa mushumo wa vhalanguli vha khonṱiraka, vha-quantity surveyor (vha-QS) na vha-site agent, a si nyeletshedzo ya mulayo. Contract data yaṋu na zwiimo zwo khetheaho zwi ṱanganedzwa u thoma misi yoṱhe.

Ṱhanziela ya Mbadelo ya GCC Ndi Mini?

Ṱhanziela ya mbadelo ya GCC ndi ḽiṅwalwa ḽine Employer’s Agent a khwaṱhisedza khaḽo tshelede ine mukonṱiraka a fanela u badelwa yone nga mushumo wo itwaho u swika zwino. Nga fhasi ha GCC 2015, ni rumela tshitatamennde tsha ṅwedzi. Employer’s Agent u tshi sedza nahone a khwaṱhisedza zwine zwa fanela u badelwa nga fhasi ha khethekanyo 6.10.1. Nga murahu mukhasiṱama (employer) u badela u ya nga ṱhanziela yo sainiwaho.

Employer’s Agent ndi muthu o bulwaho kha contract data u imela mukhasiṱama. Kha mushumo wa civil kanzhi ndi enzhiniere wa vhueletshedzi, nahone resident engineer kanzhi u mu imela saithini. Kha nyambo dza ḓuvha ḽiṅwe na ḽiṅwe, vhathu vhanzhi vha kha ḓi i vhidza “ṱhanziela ya enzhiniere”.

Ṱhanziela dzi a kuvhanganywa. Iṅwe na iṅwe i lavhelesa ndeme ya zwoṱhe zwo itwaho u swika zwino, nahone ya bvisa retention na tshelede yo no khwaṱhisedzwaho. Phambano ndi mbadelo ya ṅwedzi uyu. Arali ṅwedzi wo fhiraho wo lavheleswa nga u fhira kana nga u fhungudzea, ṅwedzi uyu u a u khakhulula. GCC 2015 i dovha ya tendela Employer’s Agent u khakhulula ṱhanziela ya kale kha iṅwe i tevhelaho.

Ndi Nnyi Ane a Ita Mini kha Tshiṱedzi tsha Ṅwedzi?

Vhathu vhararu vha kwama ṱhanziela iṅwe na iṅwe: mukonṱiraka u lugisela khireimi, Employer’s Agent u i sedza na u i khwaṱhisedza, nahone mukhasiṱama u a i badela. U lenga kanzhi hu bva kha vhuṱanzi vhu shayeaho kha tshiṱepe tsha u thoma, hu si kha zwivhalo. U ḓivha mushumo wa muthu muṅwe na muṅwe zwi ni thusa u rumela tshitatamennde tshine tsha khwaṱhisedzwa nga lwa u thoma.

Tshiṱepe	Nnyi	Zwine zwa itea	Vhuṱumani na GCC 2015
1. U linganya	Mukonṱiraka na Employer’s Agent	Mushumo wo itwaho u a linganywa, kanzhi khathihi, nahone ha tendelanwa	Khethekanyo 6.7
2. Tshitatamennde tsha ṅwedzi	Mukonṱiraka	Tshitatamennde tsha tshelede ine na i dzhia i tshi fanela u badelwa, tshi na u linganya hu tshi tikedzaho	Khethekanyo 6.10.1
3. U khwaṱhisedza	Employer’s Agent	U sedza tshitatamennde nahone a khwaṱhisedza tshelede ine ya fanela	Khethekanyo 6.10.1 na 6.10.4
4. Tax invoice	Mukonṱiraka	Invoisi ya tshelede yo khwaṱhisedzwaho, hune mulayo wa i ṱoḓa	Khethekanyo 6.10.4
5. Mbadelo	Mukhasiṱama	U badela tshelede yo khwaṱhisedzwaho	Khethekanyo 6.10.4
6. U sa tendelana	Tshipiḓa tshiṅwe na tshiṅwe	U sa fushea hu langiwa nga maitele a khireimi na phambano	Khethekanyo 10

Kha mushumo une wa linganywa hafhu, tshiṱepe 1 tshi dzhia tsheo ya ndeme nnzhi. Muendedzi washu wa u linganya hafhu nga chainage u ṱalutshedza nḓila ine zwivhalo zwo linganywaho zwa tendelanwa ngayo zwi sa athu u swika kha ṱhanziela.

Enzhiniere na Mukhasiṱama Vha Na Tshifhinga Tshingafhani?

Nga fhasi ha maipfi o ḓoweleaho a GCC 2015, Employer’s Agent u fanela u ṋea ṱhanziela ya mbadelo nga ngomu ha maḓuvha a 7 o ṱanganedza tshitatamennde tshaṋu, nahone mukhasiṱama u fanela u badela nga ngomu ha maḓuvha a 28 o ṱanganedza ṱhanziela yo sainiwaho. Mbadelo i dovha ya ḓitika nga tax invoice i shumaho hune mulayo wa i ṱoḓa. Contract data yaṋu i nga shandukisa zwifhinga izwi, nga zwenezwo i sedzeni.

Nga zwenezwo, nga maipfi o ḓoweleaho, tshelede i fanela u swika nga murahu ha vhege ṱhanu musi no ṋea tshitatamennde tshaṋu. Zwiṱaluli zwivhili kanzhi zwi lapfisa tshifhinga itsho musi hu tshi shumiwa:

Special Non-Working Days. Khakhululo na FAQ ya GCC 2015 ya SAICE i ḓi sumbedza uri, nga u ḓowelea, Special Non-Working Days (u fana na maḓuvha a vhuawelo a muvhuso na builders’ break) a vhalwi kha zwivhalo zwa tshifhinga. I eletshedza uri contract data i ambe uri maḓuvha a 28 a mbadelo a a katela. Arali khonṱiraka yaṋu i sa zwi ambi, vhuawelo ha Nyendavhusiku vhu nga sudzulusa ḓuvha ḽa mbadelo vhu tshi ḽi isa kule kha Phando.
Ḓuvha ḽa u ṱanganedza. Maḓuvha a 28 a thoma musi mukhasiṱama o ṱanganedza ṱhanziela yo sainiwaho. Arali hu si na ane a ṅwala ḓuvha ḽeneḽo, a hu na ane a nga sumbedza uri mbadelo yo vha i tshi fanela u badelwa lini.

Ṅwalani maḓuvha maṋa kha ṱhanziela iṅwe na iṅwe. Ḓuvha ḽe na ṋea ngaḽo tshitatamennde tshaṋu, ḓuvha ḽe Employer’s Agent a saina ngaḽo, ḓuvha ḽe mukhasiṱama a ṱanganedza ngaḽo ṱhanziela na ḓuvha ḽe tshelede ya swika ngaḽo. Nga nnḓa haḽo, khireimi ya mbuelo i shanduka khani nṱhani ha u vha tshivhalo.

Hu Dzhena Mini kha Ṱhanziela ya GCC 2015?

Ṱhanziela ya GCC 2015 i fhaṱa ndeme ya mushumo u swika zwino, i engedza khakhululo, i bvisa retention na mbadelo dza kale, nahone ya engedza VAT. Khethekanyo 6.10.1 i ṅwala zwine Employer’s Agent a zwi dzhiela nzhele, hu tshi katelwa phaṱhiselo nga fhasi ha khethekanyo 5.13 hune dza shuma hone. Mutaladzi muṅwe na muṅwe u ṱoḓa ḽiṅwalwa ḽi u tikedzaho, kana u ḓo bviswa.

Mutaladzi	Zwine wa zwi katela	Vhuṱanzi vhune enzhiniere a vhu ṱoḓa
Mushumo wo itwaho u swika zwino	Mishumo ya tshoṱhe na ya tshifhinganyana yo linganywaho nga reithi dza bill	U linganya ho tendelanwaho nga chainage kana nga khethekanyo
Tshanduko (variations)	Tshanduko dzo laedzwaho nga fhasi ha khethekanyo 6.3, dzi lavheleswaho nga fhasi ha khethekanyo 6.4	Oda ya tshanduko na u lavheleswa hayo
Khakhululo ya mutengo wa khonṱiraka	Khakhululo ya mutengo nga fhasi ha khethekanyo 6.8, hune contract data ya zwi tendela	Fomula, ndeme na dzi-index dzi re kha contract data
Zwishumiswa zwi re saithini	Zwishumiswa zwi sa athu u fhaṱwa ngomu, zwi lavheleswaho nga fhasi ha khethekanyo 6.10.2	Dziinvoisi kana rasiṱi, na vhuṱanzi ha uri zwi saithini
U bviswa ha retention	Retention nga reithi na u swika kha mukano u re kha contract data	Khethekanyo 6.10.3 na contract data
U bviswa ha ṱhanziela dza kale	Tshelede yo no khwaṱhisedzwaho	Rezhisiṱara yaṋu ya ṱhanziela
Phaṱhiselo	Phaṱhiselo dza u fhedza nga u lenga, hune dza shuma hone	Khethekanyo 5.13
VAT	VAT kha tshelede ine ya fanela	Tax invoice i shumaho

Muendedzi washu wa ṱhanziela dza mbadelo dza GCC 2015 vs GCC 2025 u tshimbila kha ṱhanziela yoṱhe nga rand nahone u sumbedza zwine zwa shanduka nga fhasi ha vesheni ntswa.

Retention I Shuma Hani nga Fhasi ha GCC 2015?

Retention ndi tshipiḓa tsha ṱhanziela iṅwe na iṅwe tshine mukhasiṱama a tshi fara sa tsireledzo, nga reithi na u swika kha mukano wo vhewaho kha contract data. Nga fhasi ha khethekanyo 6.10.5 ya GCC 2015, hafu i bviswa kha Certificate of Completion. Hafu iṅwe i badelwa nga ngomu ha maḓuvha a 14 nga murahu ha musi Defects Liability Period yo fhela.

Mukhasiṱama a nga fara mbadelo ya mushumo wa vhukhakhi u sa athu u itwa. Arali khonṱiraka i si na Defects Liability Period, retention yoṱhe i badelwa kha Final Approval Certificate.

Tsumbo i ita uri mvelelo ya tshelede i pfesesee. Kherekedzani uri contract data i vhea mukano nahone retention yaṋu yo swika kha R2,400,000 magumoni a mishumo:

Tshifhinga tsha u bvisa	Tshipiḓa	Tshelede (tsumbo)
Certificate of Completion	Hafu ya retention yo farwaho	R1,200,000
Maḓuvha a 14 nga murahu ha musi Defects Liability Period yo fhela	Hafu iṅwe, hu tshi bviswa mushumo muṅwe na muṅwe wa vhukhakhi u sa athu u itwa	R1,200,000
Yoṱhe yo bviswaho		R2,400,000

Vhukhakhi vhuvhili vhu a ḓowelea. Ha u thoma ndi u bvela phanḓa ni tshi bvisa retention nga murahu ha musi mukano wo swikelelwa. Ha vhuvhili ndi u hangwa u bviswa ha vhuvhili. Kha khonṱiraka ya muvhuso ndapfu, retention ine a hu na ane a i tevhela kanzhi i badelwa nga u lenga, kana a i badelwi na luthihi. Ṅwalani magumo a Defects Liability Period kha dayari nga ḓuvha ḽine na wana ngaḽo Certificate of Completion.

Ni kha ḓi fhaṱa ṱhanziela na mitevhe ya retention kha dzi-spreadsheet? Sakha i vhulunga u linganya na mvelaphanḓa, ṱhanziela dza mbadelo na ndangulo ya khonṱiraka, na maṅwalwa a tshirendzhe kha sofuthiwea nthihi ya cloud yo fhaṱelwaho vhakonṱiraka vha civil vha Afrika Tshipembe: vhonani demo ya tshibveledzwa.

Ni Nga Ita Mini Musi Mbadelo Yo Lenga?

GCC 2015 i ni ṋea mbuelo kha mbadelo yo lengaho nahone, magumoni, pfanelo ya u fhelisa khonṱiraka arali mukhasiṱama a kundelwa u badela tshelede yo khwaṱhisedzwaho. Nga fhasi ha khethekanyo 6.10.6, tshelede yo fhiraho tshifhinga i na mbuelo nga prime overdraft rate ine bannga yaṋu ya i badelisa, i kuvhanganywaho ṅwedzi nga ṅwedzi. Mukhasiṱama a nga bvisa tshelede ine a i kolodiwa (set-off), fhedzi u fanela u ṋea ndivhadzo yo ṅwalwaho i na zwiitisi.

Dzhiani zwiṱepe izwi nga u tevhekana:

Sedzani ḓuvha ḽa mbadelo. Shumani u bva kha ḓuvha ḽa u ṱanganedzwa ha ṱhanziela yo sainiwaho na tshifhinga tshi re kha contract data yaṋu.
Rumelani tsivhudzo yo ṅwalwaho nga u ṱavhanya musi ḓuvha ḽo fhira. I vhulungeni i ya ngoho: nomboro ya ṱhanziela, tshelede, ḓuvha ḽa mbadelo.
Vhalelani mbuelo nga prime overdraft rate ya bannga yaṋu, i kuvhanganywaho ṅwedzi nga ṅwedzi, nahone ni i engedze kha tshitatamennde tshi tevhelaho.
Ḓivhani pfanelo yaṋu ya u fhelisa. Nga fhasi ha khethekanyo 9.3 ya GCC 2015, arali mukhasiṱama a kundelwa u badela tshelede ine ya fanela nga fhasi ha ṱhanziela ya mbadelo, ni nga ṋea ndivhadzo yo ṅwalwaho ya u zwi lugisa. Arali zwi sa lugiswi nga ngomu ha maḓuvha a 14, khonṱiraka i vhea pfanelo yaṋu ya u fhelisa. U fhelisa ndi tshiṱepe tsha ndeme. Tevhelani tshiṱepe tshiṅwe na tshiṅwe tsha ndivhadzo nga hu tou ralo nahone ni dzhie nyeletshedzo ya mulayo u thoma.

GCC 2025 i shandukisa tshipiḓa itshi. I ṋea pfanelo dzi vhonalaho dza u imisa kana u fhelisa nga ṅwambo wa u sa badelwa, nga zwenezwo sedzani uri ndi vesheni ifhio ine ya langa khonṱiraka iṅwe na iṅwe ni sa athu u dzhia tshiṱepe.

Hu Itea Mini Arali Ni Sa Tendelani na Ṱhanziela?

Arali Employer’s Agent a bvisa mitaladzi kha tshitatamennde tshaṋu, zwi dzhieni sa thaidzo ya rekhodo u thoma nahone sa phambano nga murahu. U bviswa hunzhi hu itea ngauri vhuṱanzi ho vha vhu sa wanali: u linganya hu songo tendelanwaho, kana tshanduko i si na oda yo ṅwalwaho. Lugisani vhuṱanzi nahone ni humbele tshelede hafhu kha tshitatamennde tshi tevhelaho, ngauri ṱhanziela dzi a kuvhanganywa.

Arali u bviswa hu u sa tendelana ha ngoho, GCC 2015 i rumela u sa fushea huṅwe na huṅwe nga ha ṱhanziela kha maitele a khireimi na phambano kha khethekanyo 10. Maitele ayo a na zwifhinga zwao zwa ndivhadzo. Zwi ṅwaleni kha dayari nga ḓuvha ḽine ṱhanziela ya swika ngaḽo, hu si musi ni tshi dzhia tsheo ya u lwa.

Vhulungani rezhisiṱara i leluwaho ya mutaladzi muṅwe na muṅwe we enzhiniere a u fhungudza, nga ṅwambo mini, na zwe na zwi ita nga hawo. Maitele a bvela khagala nga u ṱavhanya. Arali lushaka luthihi lwa tshithu lu tshi bviswa ṅwedzi nga ṅwedzi, thaidzo ndi nḓila ine tshigwada tshaṋu tsha tshi ṅwala ngayo saithini.

Ṱhanziela ya Mbadelo ya U Fhedza I Shuma Hani?

Ṱhanziela ya mbadelo ya u fhedza i vala tshelede ya khonṱiraka, nga zwenezwo tshithu tshiṅwe na tshiṅwe tshi sa athu u fhela tshi fanela u badelwa kana u humbelwa i sa athu u bviswa. GCC 2015 i i langa kha khethekanyo 6.10.9. Nga murahu ha Certificate of Completion, Employer’s Agent a nga ni humbela mafhungo maṅwe nga fhasi ha khethekanyo 6.10.8 u itela u lugisela final account.

Ni sa athu u swika kha final account, sedzani uri:

tshanduko iṅwe na iṅwe yo lavheleswa nahone ya tendelanwa, kana yo humbelwa nga u tevhela mulayo;
zwivhalo zwa u fhedza zwo linganywaho zwo tendelanwa kha tshithu tshiṅwe na tshiṅwe tsha bill;
khakhululo ya mutengo wa khonṱiraka yo shumiswa u swika kha u lavheleswa ha u fhedza;
phaṱhiselo, arali dzi hone, dzo lugaho;
retention yo bviswaho i lingana na retention yo farwaho.

Ndeme ya u fhedza i dovha ya vha ya ndeme nnḓa ha khonṱiraka iyi. Cidb i shumisa ndeme dza khonṱiraka dzo fhelaho na ṱhanziela dza mbadelo sa ḓivhazwakale ya mushumo. Muendedzi washu wa CIDB CE grading ya vhakonṱiraka vha civil u ṱalutshedza nḓila ine vhuṱanzi uvho ha tikedza ngayo grade yaṋu i tevhelaho.

Ni Vhulunga Hani Ṱhanziela Dzo Kuna Ṅwedzi nga Ṅwedzi?

Ṱhanziela dzo kunaho dzi bva kha rekhodo i tshilaho i vhulungwaho musi mushumo u tshi khou itwa, hu si spreadsheet i fhaṱwaho hafhu magumoni a ṅwedzi. Ṱhanziela ndi tshiṱepe tsha u fhedza fhedzi tsha tshaini ine ya thoma nga u linganya saithini na ndaela dzo ṅwalwaho dza tshanduko iṅwe na iṅwe. Arali zwenezwo zwi zwiswa, ṱhanziela i tou ḓiṅwala.

Maitele a ṅwedzi a shumaho:

Tendelanani na resident engineer nga ha u linganya mushumo u sa athu u khudzwa.
Ni songo vhuya na shuma nga ndaela ya mulomo ni sa i khwaṱhisedzi nga u ṅwala nga ḓuvha ḽeneḽo.
Tshimbilani na zwivhalo zwo kuvhanganywaho zwa ṅwedzi wo fhiraho. Ni songo zwi thaipha hafhu.
Sedzani retention ni tshi i vhambedza na mukano wayo na u vhuyedzwa ha advance ni tshi zwi vhambedza na tshelede yo ṋewaho phanḓa, hune khonṱiraka ya vha nayo.
Ṅwalani maḓuvha maṋa a ṱhanziela.

Sofuthiwea ya ndangulo ya fhaṱo ya civil i ngaho Sakha i ṱanganya u linganya, tshanduko na ṱhanziela kha rekhodo nthihi, u itela uri zwivhalo zwo kuvhanganywaho zwi tshimbile phanḓa nahone maḓuvha a ṅwalwe musi zwi tshi khou itea. Sedzani tshiṱepe tshiṅwe na tshiṅwe ni tshi zwi vhambedza na ḽiṅwalwa ḽa tshiofisi ḽa SAICE GCC 2015 na contract data yaṋu.

Mbudziso Dzine dza Vhudziswa Kanzhi

Ṱhanziela ya mbadelo ya GCC ndi mini?

Ndi ḽiṅwalwa ḽine Employer’s Agent a khwaṱhisedza khaḽo tshelede ine mukonṱiraka a fanela u badelwa yone nga fhasi ha SAICE General Conditions of Contract. Nga fhasi ha GCC 2015, i tevhela tshitatamennde tsha ṅwedzi tsha mukonṱiraka nga fhasi ha khethekanyo 6.10.1. Mukhasiṱama u badela u ya nga ṱhanziela yo sainiwaho.

Mukhasiṱama u na tshifhinga tshingafhani tsha u badela nga fhasi ha GCC 2015?

Nga fhasi ha maipfi o ḓoweleaho a khethekanyo 6.10.4, mukhasiṱama u badela nga ngomu ha maḓuvha a 28 o ṱanganedza ṱhanziela ya mbadelo yo sainiwaho nga Employer’s Agent. Tax invoice i shumaho i a ṱoḓea hune mulayo wa i ṱoḓa. Sedzani contract data yaṋu u vhona arali tshifhinga itshi tsho shandukiswa.

Enzhiniere u na tshifhinga tshingafhani tsha u bvisa ṱhanziela?

Nga fhasi ha maipfi o ḓoweleaho a GCC 2015, Employer’s Agent u ṋea ṱhanziela nga ngomu ha maḓuvha a 7 o ṱanganedza tshitatamennde tsha mukonṱiraka. Contract data i nga zwi shandukisa, nga zwenezwo sedzani khonṱiraka iṅwe na iṅwe.

Retention i bviswa lini nga fhasi ha GCC 2015?

Hafu i bviswa kha Certificate of Completion. Hafu iṅwe i badelwa nga ngomu ha maḓuvha a 14 nga murahu ha musi Defects Liability Period yo fhela, hu tshi bviswa mbadelo ya mushumo muṅwe na muṅwe wa vhukhakhi u sa athu u itwa. Arali hu si na Defects Liability Period, tshelede yoṱhe i badelwa kha Final Approval Certificate.

Ndi mbuelo ifhio i shumaho musi mbadelo ya GCC 2015 yo lenga?

Khethekanyo 6.10.6 i vhea mbuelo nga prime overdraft rate ine bannga ya mukonṱiraka ya i badelisa, i kuvhanganywaho ṅwedzi nga ṅwedzi. GCC 2025 i shandukisa milayo ya mbadelo yo lengaho, nga zwenezwo sedzani uri khonṱiraka yaṋu i shumisa vesheni ifhio.

Mafhungo a Fhedzisela

Ṱhanziela ya mbadelo ya GCC ndi tshaini ya ṅwedzi: u linganya, tshitatamennde, ṱhanziela, invoisi na mbadelo. Vhulumi vhuṅwe na vhuṅwe vhu na muṋe nahone, nga fhasi ha GCC 2015, tshifhinga tsho vhewaho. Ḓivhani zwifhinga zwa maḓuvha a 7 na maḓuvha a 28 nahone ni ṅwale maḓuvha ane a zwi thoma. Tevhelani retention u swika kha mukano wayo na kha zwifhinga zwivhili zwa u bviswa. Shumisani pfanelo dza mbuelo na dza ndivhadzo musi mbadelo yo lenga, ni tshi tevhela zwiṱepe nga hu tou ralo. Nga nṱha ha zwoṱhe, tikedzani mutaladzi muṅwe na muṅwe nga vhuṱanzi ho itwaho nga ḓuvha ḽe mushumo wa itwa ngaḽo. Ndi zwone zwine zwa shandukisa ṱhanziela ya vha tshelede nga tshifhinga.

Vhaendedzi vha elanaho: