Isignesha Yekukhokha ye-GCC: Inchubo, Tikhatsi, Kubamba

Kulikontraka lebunjiniyela lemphakatsi, imali ihamba kuphela nangabe isignesha yekukhokha lesayiniwe ihamba. Ngaphansi kwe-SAICE General Conditions of Contract (GCC), inyanga ngayinye ilandzela luchungechunge lolufanako: sitatimende sakho, kuhlola kwemnjiniyela, isignesha bese kuba kukhokha. Lisongo lelibutsakatsaka nome kuphi kulolo chungechunge likudla emaviki emali, kuvame kube kulikontraka lapho likhasimende selivele likhokha kancane.
Lomhlahlandlela uchaza kutsi isignesha yekukhokha ye-GCC isebenta njani ngaphansi kwe-GCC 2015, lushicilelo lolusalawula emakontraka lamanyenti ebunjiniyela lasebentako. Ukhuluma ngekutsi ngubani lowenta ini, imikhawulo yesikhatsi yekusayina nekukhokha, loko lokubhalwa kusignesha, kutsi kubanjwa kwemali (retention) kugcinwa njani futsi kukhululwa njani, naloko longakwenta nangabe kukhokha kwephuzile. Ngumhlahlandlela wekusebenta webaphatsi bemakontraka, balinganisi bemanani (ema-QS) nema-agent esiteni, hhayi seluleko semtsetfo. Idatha yelikontraka lakho nanoma ngumiphi imibandzela lekhetsekile kuhlala kucala.
Yini Isignesha Yekukhokha ye-GCC?
Isignesha yekukhokha ye-GCC lidokhumenti lapho i-Employer’s Agent iqinisekisa khona linani lelikweletwa likontraka ngemsebenti lowentiwe kuze kube nyalo. Ngaphansi kwe-GCC 2015, uthumela sitatimende senyanga. I-Employer’s Agent iyasihlola bese iqinisekisa loko lokukweletwa ngaphansi kwesigatjana 6.10.1. Umcashi (employer) bese ukhokha ngekuya ngaleyo signesha lesayiniwe.
I-Employer’s Agent ngumuntfu lobitwe kudatha yelikontraka kutsi asebentele umcashi. Emsebentini webunjiniyela loku kuvame kube ngumnjiniyela lowelulekako, futsi umnjiniyela lohlala esiteni (resident engineer) uvame kumsebentela esiteni. Ekukhulumeni kwemalanga onkhe, bantfu labanyenti basayibita ngekutsi “isignesha yemnjiniyela”.
Emasignesha ayahlanganiswa (cumulative). Ngayinye ibeka linani lako konkhe lokwentiwe kuze kube nyalo, bese idonsa kubanjwa kwemali nemanani lasevele aqinisekisiwe. Umehluko ngukukhokha kwalenyanga. Nangabe inyanga lendlulile ibekwe linani leliphakeme kakhulu nome leliphansi kakhulu, lenyanga iyakulungisa. I-GCC 2015 iphindze ivumele i-Employer’s Agent kutsi ilungise isignesha yangaphambilini kulelandzelako.
Ngubani Lowenta Ini Emjikelweni Wenyanga?
Tinhlangotsi letintsatfu titsintsa yonkhe isignesha: likontraka lilungisa sifuno, i-Employer’s Agent iyasihlola futsi isiqinisekise, kantsi umcashi uyasikhokha. Kwephuta kuvame kuvela ebufakazini lobushodako esinyatselweni sekucala, hhayi ekubaleni. Kwati umsebenti walolunye nalolunye luhlangotsi kukusita kutsi utfumele sitatimende lesiqinisekiswa ngekushesha.
| Sinyatselo | Ngubani | Kwenteka ini | Kuhlobana ne-GCC 2015 |
|---|---|---|---|
| 1. Kulinganisa | Likontraka ne-Employer’s Agent | Umsebenti lowentiwe uyalinganiswa, kuvame kube ndzawonye, bese kuvunyelwana | Sigatjana 6.7 |
| 2. Sitatimende senyanga | Likontraka | Sitatimende selinani locabanga kutsi uyalikweletwa, kanye nekulinganisa lokusekelako | Sigatjana 6.10.1 |
| 3. Kuqinisekisa | I-Employer’s Agent | Ihlola sitatimende bese iqinisekisa linani lelikweletwako | Tigatjana 6.10.1 na-6.10.4 |
| 4. I-invoyisi yentsela | Likontraka | I-invoyisi yelinani leliqinisekisiwe, lapho umtsetfo uyidzinga khona | Sigatjana 6.10.4 |
| 5. Kukhokha | Umcashi | Ukhokha linani leliqinisekisiwe | Sigatjana 6.10.4 |
| 6. Kungavumelani | Nome nguluphi luhlangotsi | Kunganeliseki kuphatfwa ngenchubo yetifuno netimphikiswano | Sigatjana 10 |
Emsebentini lolinganiswa kabusha, sinyatselo 1 sinquma lincenye lenkhulu yelinani. Umhlahlandlela wetfu we-kulinganisa kabusha nge-chainage uchaza kutsi emanani lalinganisiwe avunyelwana njani ngaphambi kwekutsi afike kusignesha.
Umnjiniyela Nemculi Banesikhatsi Lesingakanani?
Ngaphansi kwemagama lajwayelekile e-GCC 2015, i-Employer’s Agent kufanele inikete isignesha yekukhokha ngaphakatsi kwemalanga la-7 yemukele sitatimende sakho, kantsi umcashi kufanele akhokhe ngaphakatsi kwemalanga la-28 emukele isignesha lesayiniwe. Kukhokha kuphindze kuncike ku-invoyisi yentsela levumelekile lapho umtsetfo uyidzinga khona. Idatha yelikontraka lakho ingashintja letikhatsi, ngako yihlole.
Ngako-ke, ngemagama lajwayelekile, imali kufanele ifike cishe emavikini lasihlanu ngemuva kwekutsi unikete sitatimende sakho. Imininingwane lemibili ivame kukwelula loko ekwenteni:
- Special Non-Working Days. I-GCC 2015 corrections and FAQ ye-SAICE ngekwayo ikhombisa kutsi, ngalokujwayelekile, ema-Special Non-Working Days (njengemaholide emphakatsi nelikhefu lalabakhako) akabalwa ekubaleni kwesikhatsi. Itusa kutsi idatha yelikontraka isho kutsi emalanga la-28 ekukhokha ayawafaka. Nangabe likontraka lakho lingasho njalo, likhefu laDisemba lingasunduta lilanga lekukhokha lingene kakhulu kuJanuwari.
- Lilanga lekwemukela. Emalanga la-28 abalwa kusukela ngelilanga umcashi lemukele ngalo isignesha lesayiniwe. Nangabe kute lobhala lelo langa, kute longafakazela kutsi kukhokha bekufanele kwentiwe nini.
Bhala emalanga lamane kuyo yonkhe isignesha. Lilanga lowanikela ngalo sitatimende sakho, lilanga i-Employer’s Agent leyasayina ngalo, lilanga umcashi lemukele ngalo isignesha nelilanga imali lefike ngalo. Ngaphandle kwawo, sifuno senzalo siba yimphikiswano esikhundleni sekuba kubala.
Kubhalwa Ini Kusignesha ye-GCC 2015?
Isignesha ye-GCC 2015 yakha linani lemsebenti kuze kube nyalo, yengeta kulungiswa, idonse kubanjwa kwemali nekukhokha kwangaphambilini, bese yengeta i-VAT. Sigatjana 6.10.1 sibala loko i-Employer’s Agent lekunakako, kufaka netinhlawulo ngaphansi kwesigatjana 5.13 lapho tisebenta khona. Umugca ngamunye udzinga lidokhumenti ngemuva kwawo, ngaphandle kwaloko utawukhishwa.
| Umugca | Loko lokufakwako | Bufakazi umnjiniyela labufunako |
|---|---|---|
| Umsebenti lowentiwe kuze kube nyalo | Imisebenti lehlala njalo nesikhashana lelinganisiwe ngemanani e-bill | Kulinganisa lokuvunyelwene nge-chainage nome ngesigaba |
| Tintfo letishintjiwe | Lushintjo loluyalelwe ngaphansi kwesigatjana 6.3, lolubekwe linani ngaphansi kwesigatjana 6.4 | I-oda yelushintjo nekubekwa kwelinani layo |
| Kulungiswa kwemtsengo welikontraka | Kulungiswa kwemtsengo ngaphansi kwesigatjana 6.8, lapho idatha yelikontraka ikuvumela khona | Ifomula, tisindvo nema-index kudatha yelikontraka |
| Tintfo tekwakha letisesiteni | Tintfo tekwakha letingakakhiwa, letibekwe linani ngaphansi kwesigatjana 6.10.2 | Ema-invoyisi nome emarisidi, nebufakazi bekutsi tisesiteni |
| Kudonswa kwekubanjwa kwemali | Kubanjwa kwemali ngelizinga nekufika emkhawulweni losedatheni yelikontraka | Sigatjana 6.10.3 nedatha yelikontraka |
| Kudonswa kwemasignesha langaphambilini | Emanani lasevele aqinisekisiwe | Lirejista lakho lemasignesha |
| Tinhlawulo | Tinhlawulo tekwephuta kucedza umsebenti, lapho tisebenta khona | Sigatjana 5.13 |
| I-VAT | I-VAT kulinani lelikweletwako | I-invoyisi yentsela levumelekile |
Umhlahlandlela wetfu we-GCC 2015 vs i-GCC 2025 emasignesha ekukhokha uhamba ngesignesha lephelele ngemarandi futsi ukhombisa loko lokushintjako ngaphansi kwalolushicilelo lolusha.
Kubanjwa Kwemali Kusebenta Njani Ngaphansi kwe-GCC 2015?
Kubanjwa kwemali (retention) yincenye yesignesha ngayinye umcashi layigcinako njengesicinisekiso, ngelizinga nekufika emkhawulweni lobekwe kudatha yelikontraka. Ngaphansi kwesigatjana 6.10.5 se-GCC 2015, incenye yinye ikhululwa nge-Certificate of Completion. Lenye incenye ikhokhwa ngaphakatsi kwemalanga la-14 ngemuva kwekuphela kwe-Defects Liability Period.
Umcashi angagcina tindleko temsebenti wekulungisa emaphutsa losolo ungakentiwa. Nangabe likontraka lingenayo i-Defects Liability Period, konkhe kubanjwa kwemali kukhokhwa nge-Final Approval Certificate.
Sibonelo sikwenta kucace umphumela wemali. Asitsi idatha yelikontraka ibeka umkhawulo futsi kubanjwa kwemali kwakho sekufike ku-R2,400,000 ekupheleni kwemsebenti:
| Sikhatsi sekukhulula | Incenye | Linani (sibonelo) |
|---|---|---|
| Certificate of Completion | Incenye yinye yekubanjwa kwemali lokugciniwe | R1,200,000 |
| Emalanga la-14 ngemuva kwekuphela kwe-Defects Liability Period | Lenye incenye, kususwe noma ngumuphi umsebenti wekulungisa emaphutsa losolo ungakentiwa | R1,200,000 |
| Konkhe lokukhululiwe | R2,400,000 |
Emaphutsa lamabili ajwayelekile. Lekucala kuchubeka udonsa kubanjwa kwemali ngemuva kwekutsi umkhawulo sewufinyelelwe. Lesibili kukhohlwa kukhululwa kwesibili. Kulikontraka lelidze lemphakatsi, kubanjwa kwemali lokungalandzelelwa ngumuntfu kuvame kukhokhwa sekwephuzile, nome kungakhokhwa nhlobo. Bhala kudayari kuphela kwe-Defects Liability Period ngelilanga lotfola ngalo i-Certificate of Completion.
Usakha emasignesha netinhlelo tekubanjwa kwemali kuma-spreadsheet? I-Sakha igcina kulinganisa nenchubeko, emasignesha ekukhokha nekuphatsa kwelikontraka, kanye nemadokhumenti eliphrojekthi kuyo i-software yelicloud lenye leyakhelwe emakontraka ebunjiniyela aseNingizimu Afrika: bona i-demo yemkhicito.
Ungenta Ini Nangabe Kukhokha Kwephuzile?
I-GCC 2015 ikunika inzalo ekukhokheni lokwephuzile futsi, ekugcineni, lilungelo lekuphelisa likontraka nangabe umcashi ehluleka kukhokha linani leliqinisekisiwe. Ngaphansi kwesigatjana 6.10.6, emanani lasephelelwe sikhatsi atfwala inzalo ngelizinga le-prime overdraft lelibekwa libhange lakho, lehlanganiswa nyanga ngayinye. Umcashi angadonsa emanani lakweletwa wona, kodvwa kufanele anikete satiso lesibhaliwe lesinetizatfu.
Tsatsa letinyatselo ngekulandzelana:
- Hlola lilanga lekukhokha. Sebenta ngelilanga lekwemukelwa kwesignesha lesayiniwe nesikhatsi lesisedatheni yelikontraka lakho.
- Tfumela sikhumbuto lesibhaliwe nje ngekushesha lilanga lendlula. Hlala ucinisile: inombolo yesignesha, linani, lilanga lekukhokha.
- Bala inzalo ngelizinga le-prime overdraft lelibhange lakho, lehlanganiswa nyanga ngayinye, bese uyengeta kusitatimende lesilandzelako.
- Yati lilungelo lakho lekuphelisa. Ngaphansi kwesigatjana 9.3 se-GCC 2015, nangabe umcashi ehluleka kukhokha linani lelikweletwako ngaphansi kwesignesha yekukhokha, ungamnika satiso lesibhaliwe kutsi akulungise. Nangabe kungalungiswa ngaphakatsi kwemalanga la-14, likontraka libeka lilungelo lakho lekuphelisa. Kuphelisa sinyatselo lesimatima. Landzela sinyatselo ngasinye sesatiso ngco futsi utfole seluleko semtsetfo kucala.
I-GCC 2025 iyakushintja loku. Inika emalungelo lacace kakhudlwana ekumisa nome kuphelisa ngenca yekungakhokhwa, ngako hlola kutsi ngukuphi lushicilelo lolulawula likontraka ngalinye ngaphambi kwekutsi utsatse sinyatselo.
Kutsiwani Nangabe Ungavumelani Nesignesha?
Nangabe i-Employer’s Agent isika imigca kusitatimende sakho, kutsatse njengenkinga yemarekhodi kucala, bese kuba yimphikiswano kwesibili. Kusikwa lokunyenti kwenteka ngobe bufakazi bebushoda: kulinganisa lokungazange kuvunyelwane, nome lushintjo lolungenayo i-oda lebhaliwe. Lungisa bufakazi bese ufuna linani futsi kusitatimende lesilandzelako, ngobe emasignesha ayahlanganiswa.
Nangabe kusikwa kungukungavumelani kwangempela, i-GCC 2015 ihambisa nome nikuphi kunganeliseki ngesignesha ngenchubo yetifuno netimphikiswano kusigatjana 10. Leyo nchubo inetikhatsi tayo tesatiso. Tibhale kudayari ngelilanga isignesha lefika ngalo, hhayi nawunquma kuyilwisa.
Gcina lirejista lelilula lawo wonkhe umugca umnjiniyela lawehlisako, kutsi kungani, naloko lowakwenta ngawo. Emaphethini avela ngekushesha. Nangabe luhlobo lolufanako lwentfo lusikwa nyanga yonkhe, inkinga yindlela licembu lakho lelikubhala ngayo esiteni.
Isignesha Yekukhokha Yekugcina Isebenta Njani?
Isignesha yekukhokha yekugcina ivala imali yelikontraka, ngako yonkhe intfo levulekile kufanele ilungiswe nome ifunwe ngaphambi kwekutsi ikhishwe. I-GCC 2015 iyiphatsa kusigatjana 6.10.9. Ngemuva kwe-Certificate of Completion, i-Employer’s Agent ingakucela imininingwane lengetiwe ngaphansi kwesigatjana 6.10.8 kute ilungise i-akhawunti yekugcina.
Ngaphambi kwe-akhawunti yekugcina, hlola kutsi:
- yonkhe intfo leshintjiwe ibekwe linani futsi ivunyelwene, nome ifunwe ngalokusemtsetfweni;
- emanani lalinganisiwe ekugcina avunyelwene kuyo yonkhe intfo ye-bill;
- kulungiswa kwemtsengo welikontraka kusetjentisiwe kuze kufike ekubekweni kwelinani kwekugcina;
- tinhlawulo, nangabe tikhona, tilungile;
- kubanjwa kwemali lokukhululiwe kuyafana nekubanjwa kwemali lokugciniwe.
Linani lekugcina libalulekile nangale kwalelikontraka. I-cidb isebentisa emanani emakontraka laphelile nemasignesha ekukhokha njengemlandvo wemsebenti. Umhlahlandlela wetfu we-sigaba se-CIDB CE semakontraka ebunjiniyela uchaza kutsi lobo bufakazi busekela njani lizinga lakho lelilandzelako.
Uwagcina Njani Emasignesha Ahlanzekile Nyanga Yonkhe?
Emasignesha lahlanzekile avela erekhodini lelisebukhoma leligcinwa njengoba umsebenti wenteka, hhayi ku-spreadsheet lelakhiwa kabusha ekupheleni kwenyanga. Isignesha sinyatselo sekugcina kuphela seluchungechunge lolucala ngekulinganisa esiteni netiyalelo letibhaliwe kulo lonkhe lushintjo. Nangabe loko kusesikhatsini, isignesha icishe itibhale yona.
Inchubo yenyanga lesebentako:
- Vumelana ngekulinganisa nemnjiniyela lohlala esiteni ngaphambi kwekutsi umsebenti umbozwe.
- Ungalokotsi wente ngesiyalelo semlomo ngaphandle kwekusiqinisekisa ngekubhala ngalo lelo langa.
- Dlulisela embili tinombolo letihlanganisiwe tenyanga lendlulile. Ungatibhali kabusha.
- Hlola kubanjwa kwemali uma kufaniswa nemkhawulo wako, nekubuyiselwa kwemali lekhokhwe kusenesikhatsi (advance) uma kufaniswa nelinani lelikhokhwe kusenesikhatsi, lapho likontraka linako.
- Bhala emalanga lamane esignesha.
I-software yekuphatsa kwakha kwebunjiniyela lefana ne-Sakha ixhumanisa kulinganisa, tintfo letishintjiwe nemasignesha erekhodini linye, ngako tinombolo letihlanganisiwe tiyadluliselwa embili futsi emalanga abanjwa njengoba kwenteka. Hlola sinyatselo ngasinye ngelidokhumenti lelisemtsetfweni le-SAICE GCC 2015 nedatha yelikontraka lakho.
Imibuto Lehlala Ibutwa
Yini isignesha yekukhokha ye-GCC?
Lidokhumenti lapho i-Employer’s Agent iqinisekisa khona linani lelikweletwa likontraka ngaphansi kwe-SAICE General Conditions of Contract. Ngaphansi kwe-GCC 2015, ilandzela sitatimende senyanga selikontraka ngaphansi kwesigatjana 6.10.1. Umcashi ukhokha ngekuya ngesignesha lesayiniwe.
Umcashi unesikhatsi lesingakanani sekukhokha ngaphansi kwe-GCC 2015?
Ngaphansi kwemagama lajwayelekile esigatjana 6.10.4, umcashi ukhokha ngaphakatsi kwemalanga la-28 emukele isignesha yekukhokha lesayinwe yi-Employer’s Agent. I-invoyisi yentsela levumelekile iyadzingeka lapho umtsetfo uyidzinga khona. Hlola idatha yelikontraka lakho kutsi kukhona yini lushintjo kulesikhatsi.
Umnjiniyela unesikhatsi lesingakanani sekukhipha isignesha?
Ngaphansi kwemagama lajwayelekile e-GCC 2015, i-Employer’s Agent inikela ngesignesha ngaphakatsi kwemalanga la-7 yemukele sitatimende selikontraka. Idatha yelikontraka ingakushintja loku, ngako hlola likontraka ngalinye.
Kubanjwa kwemali kukhululwa nini ngaphansi kwe-GCC 2015?
Incenye yinye ikhululwa nge-Certificate of Completion. Lenye incenye ikhokhwa ngaphakatsi kwemalanga la-14 ngemuva kwekuphela kwe-Defects Liability Period, kususwe tindleko tanoma ngumuphi umsebenti wekulungisa emaphutsa losolo ungakentiwa. Nangabe kute i-Defects Liability Period, linani lonkhe likhokhwa nge-Final Approval Certificate.
Ngiyiphi inzalo lesebentako nangabe kukhokha kwe-GCC 2015 kwephuzile?
Sigatjana 6.10.6 sihlinzekela inzalo ngelizinga le-prime overdraft lelibekwa libhange lelikontraka, lehlanganiswa nyanga ngayinye. I-GCC 2025 iyayishintja imitsetfo yekukhokha lokwephuzile, ngako hlola kutsi likontraka lakho lisebentisa luphi lushicilelo.
Umphetfo
Isignesha yekukhokha ye-GCC luchungechunge lwenyanga: kulinganisa, sitatimende, isignesha, i-invoyisi nekukhokha. Lisongo ngalinye linemnikati futsi, ngaphansi kwe-GCC 2015, linemkhawulo wesikhatsi. Yati tikhatsi temalanga la-7 nela-28 futsi ubhale emalanga latiqalisako. Landzelela kubanjwa kwemali kuze kufike emkhawulweni wako nakuto totimbili tikhatsi tekukhulula. Sebentisa emalungelo enzalo nesatiso nangabe kukhokha kwephuzile, futsi ulandzele tinyatselo ngco. Ngetulu kwako konkhe, sekela umugca ngamunye ngebufakazi lobentiwe ngelilanga umsebenti lowentiwe ngalo. Loko ngiko lokuguqula isignesha ibe yimali ngesikhatsi.
Tinhlahlandlela letihlobene:
- I-GCC 2015 vs i-GCC 2025: loko lokushintjako kumasignesha ekukhokha
- Kulinganisa kabusha nge-chainage: indlela umsebenti webunjiniyela lolinganiswa nalokhokhwa ngayo
- Ema-compensation events e-NEC: umhlahlandlela wemakontraka aseNingizimu Afrika
- Sigaba se-CIDB CE: emazinga 5 kuya ku-9 emakontraka ebunjiniyela
- I-software yebunjiniyela bemphakatsi eNingizimu Afrika: umhlahlandlela wa-2026 wemakontraka
- Emasignesha ekukhokha enchubeko ngaphansi kwe-JBCC, NEC ne-GCC
Yekela kwenta loku ngesandla
Sakha
I-SaaS yekulawula tindleko nebasebenti yemakontraka ebunjiniyela bemphakatsi
Ibhalwe ngu