Xitifikheti xa Hakelo xa GCC: Maendlelo na Retention

Eka kontraka ya civil ya mfumo, mali yi famba ntsena loko xitifikheti xa hakelo lexi sayiniweke xi famba. Ehansi ka SAICE General Conditions of Contract (GCC), n’hweti yin’wana na yin’wana yi landzela ketane yin’we: sitatimende ya wena, ku kambela ka enjhiniya, xitifikheti kutani hakelo. Ndzhawu yo tsana kun’wana na kun’wana eka ketane yoleyo yi ku lahlekisa mavhiki ya mali, hi ku tala eka kontraka laha mukhastama a se hakela hi ku nonoka.

Gayidi leyi yi hlamusela ndlela leyi xitifikheti xa hakelo xa GCC xi tirhaka ha yona ehansi ka GCC 2015, vhexeni leyi ha fambisaka tikontraka to tala ta civil leti tirhaka. Yi vulavula hi leswaku i mani a endlaka yini, tinkarhi ta ku tiyisisa na ku hakela, leswi nghenaka eka xitifikheti, ndlela leyi retention yi khomiwaka na ku ntshunxiwa ha yona, na leswi u nga swi endlaka loko hakelo yi hlwela. I gayidi ya ntirho ya vafambisi va tikontraka, ti-quantity surveyor (ti-QS) na ti-site agent, a hi tsundzuxo bya nawu. Contract data ya wena na swiyimo swo hlawuleka swi rhanga minkarhi hinkwayo.

Xana Xitifikheti xa Hakelo xa GCC i Yini?

Xitifikheti xa hakelo xa GCC i tsalwa leri Employer’s Agent a tiyisisaka eka rona mali leyi mukontraka a faneleke ku hakeriwa yona hi ntirho lowu endliweke ku fikela sweswi. Ehansi ka GCC 2015, u rhumela sitatimende ya n’hweti. Employer’s Agent u yi kambela kutani a tiyisisa leswi faneleke ku hakeriwa ehansi ka xiyenge 6.10.1. Kutani mukhastama (employer) u hakela hi ku landza xitifikheti lexi sayiniweke.

Employer’s Agent i munhu loyi a vuriweke eka contract data leswaku a yimela mukhastama. Eka ntirho wa civil hi ku tala i enjhiniya wa vutsundzuxi, naswona resident engineer hi ku tala u n’wi yimela esayitini. Eka mbulavulo wa siku na siku, vanhu vo tala va ha xi vitana “xitifikheti xa enjhiniya”.

Switifikheti swa hlanganisiwa. Xin’wana na xin’wana xi kambela nkoka wa hinkwaswo leswi endliweke ku fikela sweswi, kutani xi susa retention na mali leyi se yi tiyisisiweke. Ku hambana i hakelo ya n’hweti leyi. Loko n’hweti leyi hundzeke yi kamberiwile hi ku tlula kumbe hi ku hunguteka, n’hweti leyi ya yi lulamisa. GCC 2015 yi tlhela yi pfumelela Employer’s Agent ku lulamisa xitifikheti xa khale eka xin’wana lexi landzelaka.

Xana i Mani a Endlaka Yini eka Xirhendzevutani xa N’hweti?

Swiphemu swinharhu swi khumba xitifikheti xin’wana na xin’wana: mukontraka u lunghiselela claim, Employer’s Agent u yi kambela na ku yi tiyisisa, naswona mukhastama u yi hakela. Ku hlwela hi ku tala ku huma eka vumbhoni lebyi pfumalekaka eka goza ro sungula, ku nga ri eka switirho swa tinhlayo. Ku tiva ntirho wa xiphemu xin’wana na xin’wana swi ku pfuna ku rhumela sitatimende leyi tiyisisiwaka hi ku ringeta ko sungula.

Goza	Mani	Leswi humelelaka	Vuxaka na GCC 2015
1. Ku pima	Mukontraka na Employer’s Agent	Ntirho lowu endliweke wa pimiwa, hi ku tala hi swin’we, kutani wu pfumelelaniwa	Xiyenge 6.7
2. Sitatimende ya n’hweti	Mukontraka	Sitatimende ya mali leyi u yi tekaka yi faneleke ku hakeriwa, yi ri na ku pima loku yi seketelaka	Xiyenge 6.10.1
3. Ku tiyisisa	Employer’s Agent	U kambela sitatimende kutani a tiyisisa mali leyi faneleke	Swiyenge 6.10.1 na 6.10.4
4. Tax invoice	Mukontraka	Invoice ya mali leyi tiyisisiweke, laha nawu wu yi lavaka	Xiyenge 6.10.4
5. Hakelo	Mukhastama	U hakela mali leyi tiyisisiweke	Xiyenge 6.10.4
6. Ku nga pfumelelani	Xiphemu xin’wana na xin’wana	Ku nga eneriseki ku lawuriwa hi maendlelo ya ti-claim na timholovo	Xiyenge 10

Eka ntirho lowu pimiwaka nakambe, goza 1 ri teka xiboho xa nkoka wo tala. Gayidi ya hina ya ku pima nakambe hi chainage yi hlamusela ndlela leyi tinhlayo leti pimiweke ti pfumelelaniwaka ha yona ti nga si fika eka xitifikheti.

Xana Enjhiniya na Mukhastama va na Nkarhi wo Tani Hi Kwihi?

Ehansi ka marito ya ntolovelo ya GCC 2015, Employer’s Agent u fanele ku nyiketa xitifikheti xa hakelo endzeni ka masiku ya 7 a amukerile sitatimende ya wena, naswona mukhastama u fanele ku hakela endzeni ka masiku ya 28 a amukerile xitifikheti lexi sayiniweke. Hakelo yi tlhela yi titshega hi tax invoice leyi tirhaka laha nawu wu yi lavaka. Contract data ya wena yi nga cinca tinkarhi leti, kutani yi kambele.

Hikwalaho, hi marito ya ntolovelo, mali yi fanele ku fika kwalomu ka mavhiki ya ntlhanu endzhaku ka loko u nyiketile sitatimende ya wena. Vuxokoxoko byimbirhi hi ku tala byi lehisa nkarhi wolowo hi ku tirha:

Special Non-Working Days. Ku lulamisiwa na FAQ ya GCC 2015 ya SAICE hi yoxe yi kombisa leswaku, hi ntolovelo, Special Non-Working Days (ku fana na maholideyi ya mfumo na builders’ break) a ti hlayiwi eka swibalo swa nkarhi. Yi tsundzuxa leswaku contract data yi vula leswaku masiku ya 28 ya hakelo ma ti katsa. Loko kontraka ya wena yi nga swi vuli, ku wisa ka N’wendzamhala ku nga susumetela siku ra hakelo ku ya ekule eka Sunguti.
Siku ra ku amukela. Masiku ya 28 ma sungula loko mukhastama a amukerile xitifikheti lexi sayiniweke. Loko ku nga ri na loyi a tsalaka siku rero, ku hava loyi a nga kombisaka leswaku hakelo yi fanele ku hakeriwa rini.

Tsala masiku ya mune eka xitifikheti xin’wana na xin’wana. Siku leri u nyiketeke sitatimende ya wena, siku leri Employer’s Agent a sayineke, siku leri mukhastama a amukeleke xitifikheti na siku leri mali yi fikeke. Handle ka wona, claim ya nhlengo yi hundzuka njhekanjhekisano ematshan’weni ya xibalo.

Xana Ku Nghena Yini eka Xitifikheti xa GCC 2015?

Xitifikheti xa GCC 2015 xi aka nkoka wa ntirho ku fikela sweswi, xi engetela ku lulamisiwa, xi susa retention na tihakelo ta khale, kutani xi engetela VAT. Xiyenge 6.10.1 xi nxaxameta leswi Employer’s Agent a swi tekelaka enhlokweni, ku katsa magandlati ehansi ka xiyenge 5.13 laha ma tirhaka kona. Layini yin’wana na yin’wana yi lava tsalwa leri yi seketelaka, kumbe yi ta susiwa.

Layini	Leswi yi swi katsaka	Vumbhoni lebyi enjhiniya a byi lavaka
Ntirho lowu endliweke ku fikela sweswi	Mintirho ya nkarhi hinkwawo na ya nkarhinyana leyi pimiweke hi tireyiti ta bill	Ku pima loku pfumelelaniweke hi chainage kumbe hi xiyenge
Ku cinca (variations)	Ku cinca loku leriweke ehansi ka xiyenge 6.3, loku kamberiwaka ehansi ka xiyenge 6.4	Oda ya ku cinca na ku kamberiwa ka yona
Ku lulamisiwa ka nxavo wa kontraka	Ku lulamisiwa ka nxavo ehansi ka xiyenge 6.8, laha contract data yi swi pfumelelaka	Fomula, swipimo na ti-index leti nga eka contract data
Swilo leswi nga esayitini	Swilo leswi nga si akiwaka endzeni, leswi kamberiwaka ehansi ka xiyenge 6.10.2	Ti-invoice kumbe tirisiti, na vumbhoni bya leswaku swi le sayitini
Ku susiwa ka retention	Retention hi reyiti na ku fikela eka ndzelekano lowu nga eka contract data	Xiyenge 6.10.3 na contract data
Ku susiwa ka switifikheti swa khale	Mali leyi se yi tiyisisiweke	Rejisitara ya wena ya switifikheti
Magandlati	Magandlati ya ku hela hi ku hlwela, laha ma tirhaka kona	Xiyenge 5.13
VAT	VAT eka mali leyi faneleke	Tax invoice leyi tirhaka

Gayidi ya hina ya switifikheti swa hakelo swa GCC 2015 vs GCC 2025 yi famba eka xitifikheti hinkwaxo hi rand naswona yi komba leswi cincaka ehansi ka vhexeni leyintshwa.

Xana Retention yi Tirha Njhani Ehansi ka GCC 2015?

Retention i xiphemu xa xitifikheti xin’wana na xin’wana lexi mukhastama a xi khomaka tanihi vuhlayiseki, hi reyiti na ku fikela eka ndzelekano lowu vekiweke eka contract data. Ehansi ka xiyenge 6.10.5 xa GCC 2015, hafu yi ntshunxiwa eka Certificate of Completion. Hafu leyin’wana yi hakeriwa endzeni ka masiku ya 14 endzhaku ka loko Defects Liability Period yi herile.

Mukhastama a nga khoma ntsengo wa ntirho wa swihoxo lowu ha salaka. Loko kontraka yi nga ri na Defects Liability Period, retention hinkwayo yi hakeriwa eka Final Approval Certificate.

Xikombiso xi endla leswaku vuyelo bya mali byi twisiseka. A hi nge contract data yi veka ndzelekano naswona retention ya wena yi fikile eka R2,400,000 eku heleni ka mintirho:

Nkarhi wa ku ntshunxa	Xiphemu	Mali (xikombiso)
Certificate of Completion	Hafu ya retention leyi khomiweke	R1,200,000
Masiku ya 14 endzhaku ka loko Defects Liability Period yi herile	Hafu leyin’wana, ku susiwa ntirho wun’wana na wun’wana wa swihoxo lowu ha salaka	R1,200,000
Hinkwayo leyi ntshunxiweke		R2,400,000

Swihoxo swimbirhi swa tolovelekeka. Xo sungula i ku ya emahlweni u susa retention endzhaku ka loko ndzelekano wu fikeleriwile. Xa vumbirhi i ku rivala ku ntshunxiwa ka vumbirhi. Eka kontraka ya mfumo leyi lehaka, retention leyi ku nga riki na loyi a yi landzelelaka hi ku tala yi hakeriwa hi ku hlwela, kumbe a yi hakeriwi nikatsongo. Tsala makumu ya Defects Liability Period eka dayari hi siku leri u kumaka Certificate of Completion.

Xana u ha aka switifikheti na mixaxamelo ya retention eka ti-spreadsheet? Sakha yi hlayisa ku pima na nhluvukiso, switifikheti swa hakelo na vulawuri bya kontraka, na matsalwa ya phurojeke eka software yin’we ya cloud leyi akeriweke vakontraka va civil va Afrika-Dzonga: vona demo ya xibveledzwa.

Xana U Nga Endla Yini Loko Hakelo yi Hlwela?

GCC 2015 yi ku nyika nhlengo eka hakelo leyi hlweleke naswona, eku heteleleni, mfanelo yo herisa kontraka loko mukhastama a tsandzeka ku hakela mali leyi tiyisisiweke. Ehansi ka xiyenge 6.10.6, mali leyi hundzeleriweke hi nkarhi yi na nhlengo hi prime overdraft rate leyi banki ya wena yi yi hakerisaka, leyi hlanganisiwaka n’hweti na n’hweti. Mukhastama a nga susa mali leyi a yi kolotiwaka (set-off), kambe u fanele ku nyika xitiviso xo tsariwa xi ri na swivangelo.

Teka magoza lawa hi ku landzelelana:

Kambela siku ra hakelo. Tirha hi ku sukela eka siku ra ku amukeriwa ka xitifikheti lexi sayiniweke na nkarhi lowu nga eka contract data ya wena.
Rhumela xitsundzuxo xo tsariwa hi ku hatlisa loko siku ri hundzile. Xi hlayise xi ri xa ntiyiso: nomboro ya xitifikheti, mali, siku ra hakelo.
Hlayela nhlengo hi prime overdraft rate ya banki ya wena, leyi hlanganisiwaka n’hweti na n’hweti, kutani u wu engetela eka sitatimende leyi landzelaka.
Tiva mfanelo ya wena yo herisa. Ehansi ka xiyenge 9.3 xa GCC 2015, loko mukhastama a tsandzeka ku hakela mali leyi faneleke ehansi ka xitifikheti xa hakelo, u nga nyika xitiviso xo tsariwa xa ku swi lulamisa. Loko swi nga lulamisiwi endzeni ka masiku ya 14, kontraka yi veka mfanelo ya wena yo herisa. Ku herisa i goza ra nkoka. Landzela goza rin’wana na rin’wana ra xitiviso hi ku kongoma kutani u teka tsundzuxo bya nawu ku sungula.

GCC 2025 yi cinca xiyenge lexi. Yi nyika timfanelo leti nga erivaleni ta ku yimisa kumbe ku herisa hikwalaho ka ku nga hakeriwi, kutani kambela leswaku i vhexeni yihi leyi fambisaka kontraka yin’wana na yin’wana u nga si teka goza.

Xana Ku Endleka Yini Loko U Nga Pfumelelani na Xitifikheti?

Loko Employer’s Agent a tsema tilayini eka sitatimende ya wena, swi teke tanihi xiphiqo xa tirhekhodo ku sungula naswona tanihi mholovo endzhaku. Ku tsemiwa ko tala ku humelela hikuva vumbhoni a byi pfumaleka: ku pima loku a ku nga pfumelelaniwi, kumbe ku cinca loku nga riki na oda yo tsariwa. Lulamisa vumbhoni kutani u kombela mali nakambe eka sitatimende leyi landzelaka, hikuva switifikheti swa hlanganisiwa.

Loko ku tsemiwa ku ri ku nga pfumelelani ka xiviri, GCC 2015 yi rhumela ku nga eneriseki kun’wana na kun’wana hi xitifikheti eka maendlelo ya ti-claim na timholovo eka xiyenge 10. Maendlelo wolawo ma na tinkarhi ta wona ta swikombiso. Ti tsale eka dayari hi siku leri xitifikheti xi fikaka ha rona, ku nga ri loko u teka xiboho xo lwa.

Hlayisa rejisitara yo olova ya layini yin’wana na yin’wana leyi enjhiniya a yi hunguteke, hikwalaho ka yini, na leswi u swi endleke hi yona. Swivumbeko swi humelela hi ku hatlisa. Loko muxaka wun’we wa nchumu wu tsemiwa n’hweti na n’hweti, xiphiqo i ndlela leyi ntlawa wa wena wu wu tsalaka ha yona esayitini.

Xana Xitifikheti xa Hakelo xo Hetelela xi Tirha Njhani?

Xitifikheti xa hakelo xo hetelela xi pfala mali ya kontraka, kutani nchumu wun’wana na wun’wana lowu ha pfulekeke wu fanele ku hakeriwa kumbe ku kombeliwa xi nga si humesiwa. GCC 2015 yi xi lawula eka xiyenge 6.10.9. Endzhaku ka Certificate of Completion, Employer’s Agent a nga ku kombela vuxokoxoko byin’wana ehansi ka xiyenge 6.10.8 leswaku a lunghiselela final account.

U nga si fika eka final account, kambela leswaku:

ku cinca kun’wana na kun’wana ku kamberiwile naswona ku pfumelelaniwile, kumbe ku komberiwile hi ku landza nawu;
tinhlayo to hetelela leti pimiweke ti pfumelelaniwile eka nchumu wun’wana na wun’wana wa bill;
ku lulamisiwa ka nxavo wa kontraka ku tirhisiwile ku fikela eka ku kamberiwa ko hetelela;
magandlati, loko ma ri kona, ma lulamile;
retention leyi ntshunxiweke yi ringana na retention leyi khomiweke.

Ntsengo wo hetelela wu tlhela wu va na nkoka ku tlula kontraka leyi. Cidb yi tirhisa mintsengo ya tikontraka leti heleleke na switifikheti swa hakelo tanihi matimu ya ntirho. Gayidi ya hina ya CIDB CE grading ya vakontraka va civil yi hlamusela ndlela leyi vumbhoni byebyo byi seketelaka grade ya wena leyi landzelaka ha yona.

Xana U Hlayisa Njhani Switifikheti swi Basile N’hweti na N’hweti?

Switifikheti leswi basaka swi huma eka rhekhodo leyi hanyaka leyi hlayisiwaka loko ntirho wu ri karhi wu endliwa, ku nga ri spreadsheet leyi akiwaka nakambe eku heleni ka n’hweti. Xitifikheti i goza ro hetelela ntsena ra ketane leyi sungulaka hi ku pima esayitini na swiletelo swo tsariwa swa ku cinca kun’wana na kun’wana. Loko swona swi ri swintshwa, xitifikheti xi lava ku titsala xi ri xoxe.

Maendlelo ya n’hweti lama tirhaka:

Pfumelelana na resident engineer hi ku pima ntirho wu nga si funengetiwa.
U nga tshuki u endla hi xiletelo xa nomu u nga xi tiyisisanga hi ku tsala hi siku rero.
Famba na tinhlayo leti hlanganisiweke ta n’hweti leyi hundzeke. U nga ti thayipi nakambe.
Kambela retention hi ku yi ringanisa na ndzelekano wa yona na ku tlheriseriwa ka advance hi ku ringanisa na mali leyi nyikiweke ka ha ri emahlweni, laha kontraka yi nga na yona.
Tsala masiku ya mune ya xitifikheti.

Software ya vulawuri bya vuaki bya civil yo fana na Sakha yi hlanganisa ku pima, ku cinca na switifikheti eka rhekhodo yin’we, leswaku tinhlayo leti hlanganisiweke ti famba emahlweni naswona masiku ma tsariwa loko swi ri karhi swi humelela. Kambela goza rin’wana na rin’wana hi ku ringanisa na tsalwa ra ximfumo ra SAICE GCC 2015 na contract data ya wena.

Swivutiso Leswi Vutisiwaka Hi Ku Tala

Xana xitifikheti xa hakelo xa GCC i yini?

I tsalwa leri Employer’s Agent a tiyisisaka eka rona mali leyi mukontraka a faneleke ku hakeriwa yona ehansi ka SAICE General Conditions of Contract. Ehansi ka GCC 2015, xi landzela sitatimende ya n’hweti ya mukontraka ehansi ka xiyenge 6.10.1. Mukhastama u hakela hi ku landza xitifikheti lexi sayiniweke.

Xana mukhastama u na nkarhi wo tani hi kwihi wo hakela ehansi ka GCC 2015?

Ehansi ka marito ya ntolovelo ya xiyenge 6.10.4, mukhastama u hakela endzeni ka masiku ya 28 a amukerile xitifikheti xa hakelo lexi sayiniweke hi Employer’s Agent. Tax invoice leyi tirhaka ya laveka laha nawu wu yi lavaka. Kambela contract data ya wena leswaku u vona loko nkarhi lowu wu cinciwile.

Xana enjhiniya u na nkarhi wo tani hi kwihi wo humesa xitifikheti?

Ehansi ka marito ya ntolovelo ya GCC 2015, Employer’s Agent u nyiketa xitifikheti endzeni ka masiku ya 7 a amukerile sitatimende ya mukontraka. Contract data yi nga swi cinca, kutani kambela kontraka yin’wana na yin’wana.

Xana retention yi ntshunxiwa rini ehansi ka GCC 2015?

Hafu yi ntshunxiwa eka Certificate of Completion. Hafu leyin’wana yi hakeriwa endzeni ka masiku ya 14 endzhaku ka loko Defects Liability Period yi herile, ku susiwa ntsengo wa ntirho wun’wana na wun’wana wa swihoxo lowu ha salaka. Loko ku nga ri na Defects Liability Period, mali hinkwayo yi hakeriwa eka Final Approval Certificate.

Xana i nhlengo wihi lowu tirhaka loko hakelo ya GCC 2015 yi hlwela?

Xiyenge 6.10.6 xi veka nhlengo hi prime overdraft rate leyi banki ya mukontraka yi yi hakerisaka, leyi hlanganisiwaka n’hweti na n’hweti. GCC 2025 yi cinca milawu ya hakelo leyi hlweleke, kutani kambela leswaku kontraka ya wena yi tirhisa vhexeni yihi.

Mhaka ya Makumu

Xitifikheti xa hakelo xa GCC i ketane ya n’hweti: ku pima, sitatimende, xitifikheti, invoice na hakelo. Ndzhawu yin’wana na yin’wana yi na n’wini naswona, ehansi ka GCC 2015, nkarhi lowu vekiweke. Tiva tinkarhi ta masiku ya 7 na masiku ya 28 kutani u tsala masiku lama ti sungulaka. Landzelela retention ku fikela eka ndzelekano wa yona na eka tinkarhi timbirhi ta ku ntshunxiwa. Tirhisa timfanelo ta nhlengo na ta xitiviso loko hakelo yi hlwela, u landzela magoza hi ku kongoma. Ku tlula hinkwaswo, seketela layini yin’wana na yin’wana hi vumbhoni lebyi endliweke hi siku leri ntirho wu endliweke ha rona. Hi swona leswi hundzulaka xitifikheti xi va mali hi nkarhi.

Tigayidi leti fambelanaka: