Sigaba se-CIDB CE: Emazinga 5 kuya ku-9 Ebunjiniyela

Kuthenda yebunjiniyela yemphakatsi, lizinga lakho le-CIDB CE linquma kutsi ungaphiwa yini umsebenti nhlobo. Nawubeka umtsengo welikontraka lemgwaco, lelipayipi nome lemanti esiphepho ngetulu kwelizinga lakho, likhasimende angeke likuniketa lona, noma umtsengo wakho muhle kangakanani. Kodvwa emafemu lamanyenti ebunjiniyela ahlola lizinga lawo kuphela nangabe sato sethenda sesifikile.
Lomhlahlandlela uchaza sigaba se-CIDB CE semakontraka ebunjiniyela. Ukhuluma ngekutsi yini sigaba se-CE, kutsi emazinga 5 kuya ku-9 akuvumela kuthenda ini, kutsi i-cidb (Construction Industry Development Board) ilinquma njani lizinga lakho, nekutsi uhlela njani kuya kulelilandzelako. Ubhalelwe bacondzisi, baphatsi bemakontraka nebalinganisi betindleko emafemini ebunjiniyela. Kute ubone wonkhe emazinga netigaba, bona umhlahlandlela wetfu lohlobene ne-CIDB grading lechaziwe.
Yini Sigaba se-CIDB CE?
Sigaba se-CIDB CE kubhaliswa kwakho ku-cidb Register of Contractors esigabeni semisebenti yebunjiniyela bemphakatsi (CE). Sibhalwa njengenombolo nemabhalwa lamabili, njenge-7CE. Inombolo ilizinga lakho, kusuka ku-1 kuya ku-9. Ibeka likontraka lelikhulu kakhulu lobonwa ukhona kulenta. Emabhalwa akhombisa sigaba semisebenti.
Lizinga le-cidb lekutsengwa likuchaza loku njengekubitwa kwetimphawu letintsatfu. Luphawu lwekucala yinombolo yelinani lethenda. Letimbili letilandzelako ngemabhalwa lamakhulu esigaba semisebenti. Ngako-ke 6CE isho lizinga 6 emisebentini yebunjiniyela bemphakatsi, kantsi 6GB isho lizinga 6 emisebentini yekwakha lejwayelekile.
Sigaba ngasinye silinganiswa ngaso sodvwa. Lifemu lingaba yi-7GB ne-5CE ngesikhatsi sinye, ngobe i-cidb ibuka umlandvo wemsebenti esigabeni ngasinye ngalokwehlukile. Kulikontraka lebunjiniyela, lizinga le-CE ngilo lelinquma kutsi ngumaphi ematheda emigwaco, emanti, tindlela temanti langcolile netinsita letinkhulu longawawina.
Ngaphansi kwemtsetfo 17 we-Construction Industry Development Regulations, 2004, likontraka libonwa likhona kwenta likontraka lelingekhatsi kwelinani lethenda lelizinga lalo, esigabeni lelibhaliswe kuso.
Lizinga Ngalinye le-CE Lingathenda Ini?
Lizinga ngalinye le-CE linemkhawulo wetulu welinani lethenda ngelikontraka ngalinye, futsi emazinga 5 kuya ku-9 afaka emakontraka lamanyenti ebunjiniyela lasimeme. Imikhawulo lengentasi isebenta kusukela nga-7 Oktoba 2019, lapho lithebula lelichitjiyelwe kumtsetfo 17 laqala kusebenta (Government Gazette 42561). Ngaphansi kwemtsetfo 2, lamanani afaka i-VAT. Lizinga 9 alinawo umkhawulo wetulu.
| Lizinga le-CE | Umkhawulo wetulu welinani lethenda (kufaka i-VAT) | Umsebenti webunjiniyela lojwayelekile kulelizinga (sibonelo) |
|---|---|---|
| 5CE | R10,000,000 | Kulungiswa kwemigwaco yamasipala, tindlela letincane temanti nemanti langcolile |
| 6CE | R20,000,000 | Tinsita telilokishi, kutfutfukiswa kwemanti esiphepho, emabhulohho lamancane nema-culvert |
| 7CE | R60,000,000 | Emakontraka emigwaco yesifundza, emapayipi lamakhulu emanti nemanti langcolile, emadamu ekugcina emanti |
| 8CE | R200,000,000 | Kutfutfukiswa kwemigwaco lemikhulu, tinsita letinkhulu, emapayipi lanetigaba letinyenti |
| 9CE | Kute umkhawulo | Tinhlelo letinkhulu tetinsita tavelonkhe netemadolobha lamakhulu |
Imikhawulo isebenta ngelikontraka ngalinye, hhayi ngemnyaka. Lifemu le-7CE lingaphatsa emakontraka lamanyenti e-R50,000,000 ngesikhatsi sinye nangabe linetinsita letanele. Emazinga 1 kuya ku-4 nawo akhona, anemikhawulo lephansi. Lithebula letfu lemazinga e-CIDB 1 kuya ku-9 libala onkhe. Hlala uhlola tinombolo tamanje ku-website ye-cidb ngaphambi kwekutsi utsembele kuto, ngobe imikhawulo ingabuyeketwa ngesatiso.
Likhasimende Linquma Njani Kutsi Ithenda Idzinga Liphi Lizinga le-CE?
Sato sethenda sisho lizinga likhasimende lelilinganisa kutsi utawulidzinga, kodvwa umtsengo wakho lowuthendako ngiwo lonquma kutsi uyafaneleka yini. Ngaphansi kwe-cidb Standard for Uniformity in Construction Procurement, lothenda lofanelekako kufanele abe nesigaba lesilingana nome lesingetulu kwalesihambisana nelinani lelithendiwe.
Ekwenteni, idatha yethenda itawusho lokutsite lokufana nalokutsi “lothendako kufanele abe nesigaba selikontraka se-cidb se-7CE nome ngetulu”. Loko kulinganisa kwelikhasimende. Nangabe umtsengo wakho ungetulu kwemkhawulo welizinga lakho, awusafaneleki, noma sato besisho lizinga lakho.
Lapha ngulapho i-VAT ibamba khona bantfu. Imikhawulo ifaka i-VAT, kodvwa balinganisi labanyenti basebenta ngemitsengo lengayifaki kuze kube sinyatselo sekugcina.
Kuhlolwa kwe-VAT. Likontraka le-7CE libeka umtsengo welikontraka lemgwaco ku-R53,000,000 ngaphandle kwe-VAT. Nge-VAT ye-15%, umtsengo lothendiwe ngu-R60,950,000. Loko kungetulu kwemkhawulo we-R60,000,000 welizinga 7, ngako ithenda ayifaneleki ngalowo mtsengo. Hlala uhlola lizinga lakho nemtsengo lofaka i-VAT ngaphambi kwekutsi uthumele.
Ungathenda Yini Ngetulu Kwelizinga Lakho le-CE?
Yebo, etimeni letimbili letibekwe kulizinga le-cidb lekutsengwa: ngekuhlanganyela (joint venture), nome njengelibhizinisi lelingahle livele (potentially emerging enterprise) ehlelweni lekutfutfukisa lelicondziwe. Ngaphandle kwaletindlela, lizinga lakho nemtsengo lofaka i-VAT kubeka umkhawulo.
- Kuhlanganyela (joint ventures). Lilunga ngalinye lekuhlanganyela kufanele libhaliswe ku-cidb. Sigaba lesihlanganisiwe, lesibalwa njengoba imitsetfo isho, kufanele silingane nome sibe ngetulu kwelizinga lelidzingekako. I-cidb ishicilela sibali sesigaba sekuhlanganyela kute uhlole loku ngaphambi kwekutsi usayine sivumelwano sekuhlanganyela.
- Emabhizinisi langahle avele. Lapho likhasimende liphatsa luhlelo lwekutfutfukisa lolucondziwe, idatha yethenda ingavumela emakontraka lalibhaliswe ezingeni linye ngentasi kwalelidzingekako, nangabe ahlangabetana nemibandzela lebhalwe kudatha yethenda. I-cidb ihlanganisa simo semabhizinisi langahle avele nemibandzela lebekiwe yebunikati nekuphatsa. Fundza idatha yethenda ngekucophelela, ngobe imibandzela iyehluka ngeluhlelo.
Kuhlanganyela kuyindlela lejwayelekile yelifemu le-6CE nome le-7CE lelifuna kwakha umlandvo wemsebenti emsebentini lomkhulu. Hlela emaphepha kusenesikhatsi. I-cidb ibuka emakontraka laphelile nawufaka sicelo sekukhuphukela kamuva, ngako vumelanani ngekutsi incenye yemsebenti yalowo nalowo lohlanganyela nawe itawubhalwa njani.
I-CIDB Ilinganisa Njani Likontraka Lebunjiniyela?
I-cidb ikulinganisa ngetivivinyo letimbili, emandla etimali nemandla emsebenti, futsi lizinga lakho lilelo leliphansi kulamabili. Kumazinga 5 kuya ku-9, ibuka imali lengenako yakho lephakeme kakhulu yemnyaka, imali yakho lekhona (available capital) nelikontraka lakho lelikhulu kakhulu leliphelile. Luvivinyo lwemsebenti lubala kuphela emakontraka laphelele esigabeni lofaka kuso sicelo, lokusho kutsi kulizinga le-CE ngumsebenti webunjiniyela.
Imitsetfo itfolakala kumitsetfo 11 na-12 ye-Construction Industry Development Regulations. Likhasi le-cidb lemibandzela yesigaba libala lamanani ekufaneleka emazingeni 5 kuya ku-9:
| Lizinga | Likontraka lelikhulu kakhulu leliphelile (iminyaka lesihlanu lendlulile) | Imali lengenako lephakeme yemnyaka (iminyaka lemibili lendlulile) | Imali lekhona |
|---|---|---|---|
| 5 | R1,500,000 | R3,250,000 | R650,000 |
| 6 | R3,000,000 | R6,500,000 | R1,300,000 |
| 7 | R9,000,000 | R20,000,000 | R4,000,000 |
| 8 | R30,000,000 | R65,000,000 | R13,000,000 |
| 9 | R90,000,000 | R200,000,000 | R40,000,000 |
Sicwayiso sinye. Imemo ye-cidb ya-Agasti 2019 itsi emanani ekufaneleka ahamba nemikhawulo yelinani lethenda leyacala kusebenta nga-Oktoba 2019, loku bekungawenta abe ngetulu kwetinombolo letisekhasini lesigaba. Qinisekisa ne-cidb kutsi ngumaphi emanani lasebentako ngaphambi kwekutsi uhlele kukhuphuka ngenombolo yinye.
I-cidb iphindze ibeke imitsetfo yebufakazi yemlandvo wemsebenti:
- Umsebenti loqedziwe kuphela. Icela incwadzi yekuniketwa, sitifiketi sekuphela, isignesha yekukhokha nemaphepha emabhange ngelikontraka ngalinye lotsembele kulo.
- I-Register of Projects. Kumaphrojekthi laniketwe kusukela nga-1 Apreli 2021, iphrojekthi kufanele ibe ku-cidb Register of Projects kute ibalwe njengemlandvo wemsebenti.
- Iminyaka lesihlanu lendlulile. Emakontraka lamadzala akasabalwa eluvivinyweni lwemsebenti.
Kungani Umsebenti Wekwakha Ungabalwa Kulizinga le-CE?
Ngobe emandla emsebenti alinganiswa ngesigaba, likontraka lelikhulu lekwakha alifakazeli kutsi ungakhona kwenta umsebenti webunjiniyela. Lingasita tinombolo takho tetimali, kodvwa lizinga lakho le-CE lisolo lisekelwe kulikontraka lebunjiniyela lelikhulu kakhulu lowaliqedza eminyakeni lesihlanu lendlulile. Emafemu lahlanganisile avame kutfola kutsi lizinga lawo le-CE liphansi kunelizinga lawo le-GB.
Tsatsa lifemu lelinemsebenti walo lomkhulu kakhulu bekusikolwa se-R14,000,000 (umsebenti we-GB), futsi lomsebenti walo webunjiniyela lomkhulu kakhulu bekulikontraka lemanti esiphepho le-R4,000,000. Kulizinga le-CE, i-cidb ibuka likontraka le-R4,000,000 kuze ilinganise emandla emsebenti. Uma kufaniswa nemanani asekhasini lesigaba, loko kusekela lizinga 6 emsebentini, hhayi lizinga 7.
Sixazululo akusiwo emaphepha. Kuwina, kuqedza nekubhala emakontraka lamakhulu ebunjiniyela. Kungako linani lekugcina lelikontraka ngalinye lebunjiniyela libaluleke kangaka.
Usuka Njani ku-6CE Uye ku-7CE?
Tfola luvivinyo lolukubambako, bese usebenta kulo: imali lekhona ingashintja ngetinyanga, imali lengenako ngemnyaka wetimali, kantsi umlandvo wemsebenti kuphela nangabe likontraka lebunjiniyela lelikhulu seliphelile. Emafemu lamanyenti lanamatsele ku-6CE ashoda ngenombolo yinye, hhayi kuto totintsatfu.
- Yenta tivivinyo letintsatfu minyaka yonkhe nasekuvunywe titatimende takho tetimali temnyaka. I-cidb ifundza titatimende, hhayi ema-akhawunti ekuphatsa.
- Lungisa imali lekhona kucala nangabe yiyo lesikhala. Inzuzo legciniwe, kutsengwa kwemasheya lamasha nome kuseketelwa ngetimali kungakhuphula imali lekhona. I-cidb iphawula kutsi umseketeli longasiso sikhungo setimali angeke aseketele ngetulu kwe-15% yelinani lemphahla yakhe lesele (net asset value).
- Condzisa emakontraka lafanele. Thenda umsebenti webunjiniyela lomkhulu kakhulu lizinga lakho lelikuvumelako, nome ujoyine kuhlanganyela emsebentini lomkhulu, kute likontraka lakho le-CE lelilandzelako leliphelile lendlule luvivinyo lwemsebenti.
- Sebentisa linani lekugcina. Tintfo letishintjiwe nekulinganisa kabusha kushintja kutsi likontraka lebunjiniyela ekugcineni libaluleke malini. Umhlahlandlela wetfu we-kulinganisa kabusha nge-chainage emakontrakeni ebunjiniyela ukhombisa kutsi emanani lalinganisiwe akha njani lelo nani lekugcina.
- Gcina bufakazi ngelikontraka ngalinye kusukela ngelilanga lekucala. Incwadzi yekuniketwa, emasignesha ekukhokha, sitifiketi sekuphela nenombolo ye-Register of Projects, endzaweni yinye.
I-software yekuphatsa kwakha kwebunjiniyela lefana ne-Sakha igcina emasignesha ekukhokha, kulinganisa nemadokhumenti elikontraka ngalinye ndzawonye, ngako umlandvo wemsebenti weminyaka lesihlanu ulungile nangabe i-cidb icela. Emasignesha ekukhokha e-GCC lahlanzekile nawo abufakazi bekukhokha i-cidb lefuna kububona.
Lizinga Lakho le-CE Lisho Ini Endleleni Lophatsa Ngayo Emakontraka?
Lizinga le-CE leliphakeme lisho emakontraka lamakhulu, tinhlelo letidze nemali lenyenti lebanjwe kusignesha ngayinye, ngako kulawula kwakho kwebhizinisi kufanele kukhule nelizinga lakho. Lifemu le-5CE lingaphila ngema-spreadsheet lambalwa. Lifemu le-7CE nome le-8CE leliphatsa emakontraka lamane angeke likhone kulandzelela kulinganisa, emasignesha nemishini ngaleyo ndlela ngaphandle kwekulahlekelwa yimali.
| Liqembu lemazinga | Loko lokushintjako esiteni nasehhovisi |
|---|---|
| 5CE kuya ku-6CE | Likontraka linye nome lamabili lasebentako. Kulinganisa, i-dayari yesiteni nesignesha yenyanga lehlanzekile kubaluleke kakhulu |
| 7CE | Emakontraka lamanyenti ngesikhatsi sinye, emaqembu emishini lamakhulu netintfo letinyenti letishintjiwe. Tindleko uma tifaniswa naloko i-bill lekukhokhako kuba kubaluleke kakhulu |
| 8CE kuya ku-9CE | Emakhasimende lamakhulu emphakatsi, emakontraka lamadze nekubika lokuphoceleliwe. Kuphatsa kwemakontraka, emarekhodi e-HSE newemvelo kufanele ame ekuhlolweni |
Umhlahlandlela wetfu we-software yebunjiniyela bemphakatsi eNingizimu Afrika uchaza loko liqembu ngalinye lelikudzingako kumasistimu alo.
Imibuto Lehlala Ibutwa
Yini sigaba se-CE ku-CIDB?
Kubhaliswa kwakho esigabeni semisebenti yebunjiniyela bemphakatsi (CE) ku-cidb Register of Contractors. Sibhalwa njengenombolo yelizinga nemabhalwa latsi CE, njenge-7CE. Lizinga libeka linani lelikhulu lethenda lelikontraka linye lebunjiniyela longaliniketwa.
Isho ini i-7CE?
Isho lizinga 7 emisebentini yebunjiniyela bemphakatsi. Kusukela nga-7 Oktoba 2019, likontraka le-7CE libonwa likhona kwenta emakontraka ebunjiniyela lanelinani lethenda lelifika ku-R60,000,000, kufaka i-VAT. Hlola imikhawulo yamanje ku-website ye-cidb.
Umkhawulo welinani lethenda uyayifaka yini i-VAT?
Yebo. Umtsetfo 2 we-Construction Industry Development Regulations utsi emanani ethenda nelikontraka kulemitsetfo afaka i-VAT. Hlola umtsengo wakho lothendiwe lofaka i-VAT uwufanise nemkhawulo welizinga lakho ngaphambi kwekutsi uthumele.
Emakontraka ekwakha angabalwa yini kulizinga le-CE?
Cha eluvivinyweni lwemsebenti. I-cidb ilinganisa umlandvo wemsebenti esigabeni lofaka kuso sicelo, ngako lizinga le-CE lidzinga emakontraka ebunjiniyela bemphakatsi laphelile. Umsebenti wekwakha usengasekela tinombolo takho tetimali.
Kubhaliswa ku-CIDB kusebenta sikhatsi lesingakanani?
Imemo ye-cidb ya-2019 ikhuluma ngesikhatsi sekusebenta kwekubhaliswa seminyaka lemitsatfu. Cala kuvusetela kusenesikhatsi, futsi uhlole tinombolo takho temali lengenako, imali lekhona nemlandvo wemsebenti ngaphambi kwekutsi sikhatsi siphele.
Umphetfo
Lizinga lakho le-CE ngumkhawulo kuyo yonkhe ithenda yebunjiniyela loyibekela umtsengo. Yati umkhawulo welizinga lakho, futsi uhlale uwuhlola nemtsengo wakho lofaka i-VAT. Sebentisa kuhlanganyela kute ufinyelele umsebenti lomkhulu futsi wakhe umlandvo wemsebenti. Hlela lizinga lakho lelilandzelako ngeluvivinyo lolulodvwa lolukubambako. Ngetulu kwako konkhe, gcina bufakazi balo lonkhe likontraka lebunjiniyela kusukela ngelilanga leliniketwe ngalo: isignesha yekugcina, sitifiketi sekuphela nekufakwa ku-Register of Projects. Emafemu lakhuphuka ngekushesha ngilawo lanemarekhodi lalungile ngaphambi kwekutsi i-cidb icele.
Tinhlahlandlela letihlobene:
- I-software yebunjiniyela bemphakatsi eNingizimu Afrika: umhlahlandlela wa-2026 wemakontraka
- Isignesha yekukhokha ye-GCC: inchubo, tikhatsi nekubanjwa kwemali
- Kulinganisa kabusha nge-chainage: indlela umsebenti webunjiniyela lolinganiswa nalokhokhwa ngayo
- Ema-compensation events e-NEC: umhlahlandlela wemakontraka aseNingizimu Afrika
- I-CIDB grading lechaziwe: loko emazinga 1 kuya ku-9 lakushoko
- Kubhaliswa ku-CIDB: tinyatselo, emadokhumenti nemali lekhokhwako
Yekela kwenta loku ngesandla
Sakha
I-SaaS yekulawula tindleko nebasebenti yemakontraka ebunjiniyela bemphakatsi
Ibhalwe ngu